Πείτε μας για το Μπαρουτάδικο. Ξέρουμε ότι έχετε γράψει το βιβλίο: «Το Μπαρουτάδικο του Αιγάλεω στον χώρο και στον χρόνο».

Είναι συνδημιουργία με τη συνάδελφο Φωτεινή Καράμπελα. Ξεκινήσαμε πριν χρόνια στο σχολείο με πολιτιστικά προγράμματα και συμμετοχή περίπου 140 μαθητών. 15 χρόνια το δουλεύαμε στο μυαλό μας. Το Πυριτιδοποιείο, λοιπόν, ξεκίνησε να λειτουργεί το 1874 και έζησε 100 χρόνια ως το 1970. Συγκεκριμένα από τις 6 Μάη του 1874,  που είναι η γενέθλιος ημέρα του Πυριτιδοποιείου Αιγάλεω, λειτουργεί, λοιπόν, βιομηχανία πυρίτιδας.

Για ποια ακριβώς περιοχή μιλάμε;

Η περιοχή ξεκινά από την Ιερά Οδό και φτάνει μέχρι περίπου την Αθηνών Κορίνθου, αυτή που είθισται πολλές φορές να λέμε Λεωφόρο Καβάλας. Τότε, θα πρέπει λίγο να τη φανταστούμε, ήταν μια περιοχή ελεύθερη,  που αποτελείτο από περιβόλια, από στάνες, από βουστάσια, από βοσκοτόπια. Κανένα ίχνος βιομηχανικής δραστηριότητας,  αλλά ούτε και κατοίκησης. Μια ελεύθερη περιοχή, χωρίς οικιστική δραστηριότητα. Δεν είχε σπίτια. Είχε κάποιες αγροικίες τότε. Όχι εξοχικά, όσο ίσως σπίτια που καλύπτουν τις ανάγκες των ανθρώπων, των κτηματιών, που είχαν κάποια χωράφια ή κάποια βουστάσια.  Έτσι το έχουμε στο μυαλό μας σχηματικά. Και έτσι το περιγράφουν και περιηγητές.  Η περιοχή τότε λεγόταν Μπαστάρδο, Μποστάρδο ή Μπιστάρδο. Προκαλούν γέλιο, είναι, όμως, Ενετικές ονομασίες.

Γιατί επιλέχθηκε αυτή η περιοχή;

Γιατί τα 6 χιλιόμετρα από το κέντρο είναι απόσταση ασφαλείας και είναι στην Ιερά Οδό που συνδέει την Αθήνα με την Πελοπόννησο και τη Βόρειο Ελλάδα. Δεν έπρεπε να είναι κατοικημένη η περιοχή. Και επειδή τηρούνταν το πλαίσιο που ακολουθούσαν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες,  είχε δηλαδή ευρωπαϊκές προδιαγραφές,  έπρεπε να βρίσκεται έξω από κατοικημένη περιοχή.

Ποιους σκοπούς εξυπηρετούσε η βιομηχανία αυτή; 

Πολεμικούς σκοπούς. Έβγαζε κάθε μορφή πυρίτιδας, που θα καλύψει όπλα, φυσίγγια, όλμους, βόμβες, προοδευτικά.  Πρόκειται, λοιπόν, για μία χημική βιομηχανία,  η οποία, όμως, μπορεί να εξυπηρετεί και ειρηνικούς σκοπούς, π.χ. όταν κάνουμε δημόσια έργα, θέλουμε να γκρεμίσουμε ένα βουνό, χρησιμοποιούμε πυρίτιδα. Μπορώ να σας πω ότι και στους Βαλκανικούς πολέμους και στον Πρώτο Παγκόσμιο και κυρίως στον Δεύτερο Παγκόσμιο  , μεγάλο μέρος των υλικών που χρησιμοποιήθηκε στις πολεμικές επιχειρήσεις ήταν από το Μπαρουτάδικο.

Έμεναν εδώ οι εργάτες;

Βέβαια. Απέναντι από την είσοδό του, αν είχαμε τη δυνατότητα, θα μπορούσαμε να κάνουμε και μία περιήγηση για να δούμε κάποια εναπομείνοντα σπίτια του πρώτου συνοικισμού,που ήταν ο λεγόμενος συνοικισμός του Πυριτιδοποιείου. Έγινε ο συνοικισμός με σπίτια που έφτιαξε η εταιρεία και παραχώρησε στους εργαζόμενους έναντι μικρού τιμήματος, το οποίο εξοφλούσαν σταδιακά και έτσι αυτοί αποτέλεσαν τον πρώτο οικιστικό πυρήνα. Τότε έγινε κι ο ναός του Αγ. Κων/νου και Ελένης. Βέβαια ερχόντουσαν να εργαστούν στο Πυριτιδοποιείο από πολλές περιοχές. Άρα, στα τέλη του 19ου αιώνα,  υπάρχει ο πρώτος οικιστικός πυρήνας και αρχίζει και διαμορφώνεται σταδιακά, διότι πέρα από την εκκλησία τους, μέσα στον επόμενο αιώνα, δημιουργείται και το σχολείο τους για να καλύψει τις ανάγκες των παιδιών των εργαζομένων στον Πυριτιδοποιείο. Έγινε λοιπόν το πρώτο σχολείο στην οδό Μ. Αλεξάνδρου. Και βέβαια, αρχίζει σιγά-σιγά και διευρύνεται και ο οικιστικός αυτός πυρήνας δημιουργεί την πρώτη του ομάδα, που είναι η Αθλητική Ένωση Πυριτιδοποιείου. Δημιουργείται εκεί, σε αυτόν τον χώρο, σταθμός χωροφυλακής αργότερα. Οι πρώτοι κάτοικοι ήταν καμιά ογδονταριά. Το 1920 φτάνουν 147. 1930 και στις αρχές της δεκαετίας του 1930 με τους πρόσφυγες εκτινάσσονται στους 17.500 – 18.000.

Πώς ήταν το Μπαρουτάδικο τότε;

Πρόκειται για ένα εργοστάσιο στο οποίο καθημερινά και μπαίνοντας και βγαίνοντας περνάς από σωματικό έλεγχο. Φανταστείτε ψηλό τείχος γύρω γύρω με γυαλιά και συρματοπλέγματα. Φρουροί ανά διαστήματα που οπλοφορούν. Ο κίνδυνος των εκρήξεων ήταν μεγάλος και τα ατυχήματα καθημερινά. Μπαίνανε και δεν ξέρανε αν θα βγουν ζωντανοί ή ακρωτηριασμένοι. Μεροκάματο τρόμου. Είναι ένας χώρος στον οποίο, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, πάνω από 70 άτομα έχουν χάσει τη ζωή τους.

Οι εργάτες ήταν άνδρες κυρίως;

Όχι, άντρες, γυναίκες και παιδιά, που ήταν πολύ χρήσιμα με τα λεπτά τους δαχτυλάκια! Σκεφτείτε… 50 χρόνια μετά το 1821! Η χώρα μας ήταν καθημαγμένη… Δεν υπήρχε απαγόρευση της παιδικής εργασίας! Είναι μια χώρα που έχει περάσει από πάρα πολλές δυσκολίες. Αυτό που ενδιαφέρει είναι να μπορέσουν να επιβιώσουν ακόμη οι άνθρωποι. Η πρώτη καταγραφή, στον 19ο αιώνα, μιλάει για 28 εργαζόμενους, εκ των οποίων, τα εφτά ήταν παιδιά. Το 1882 γίνεται η πρώτη ανώνυμη ελληνική εταιρεία. Το 1908 συγχωνεύεται με τα καλυκοποιεία των αδελφών Μαριτσινιώτη κι έγινε η Πυρκάλ (από Πυριτιδοποιείο και κάλυκες). Αυτές ήταν δύο ανταγωνιστικές εταιρείες που ενώνονται το 1908, αντιλαμβανόμενες ότι από αυτή τη συνένωση,  κατά το η ισχύς εν τη ενώσει, θα μπορούν να έχουν καλύτερο αποτέλεσμα. Βέβαια, έχει ταυτιστεί στη συνείδηση των Αιγαλιωτών, αλλά και του κόσμου γενικά, ότι η Πυρκάλ ήταν του Μποδοσάκη. Δεν ήταν ο Μποδοσάκης που τη δημιούργησε. Ο Μποδοσάκης ήταν ένας Έλληνας βιομήχανος, ο οποίος ήρθε από τη Μικρά Ασία μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και έλεγχε, φανταστείτε, μέχρι να πεθάνει, δηλαδή, στα 55 χρόνια που βρισκόταν στην Ελλάδα μέχρι το θάνατό του, κατάφερε να ελέγχει το 35% της βιομηχανικής παραγωγής. Επί των ημερών του Μποδοσάκη η Πυρκάλ είχε μεγάλη ακμή. Πριν τον πόλεμο του 1940 απασχολούσε 980 εργαζόμενους.

Πώς έκλεισε το 1970;

Πέραν των εκρήξεων, των θυμάτων υπήρχε επιβάρυνση της ατμόσφαιρας, καπνοί, μυρωδιά από οξέα. Οπότε ήταν πραγματικά ένας πυρήνας, ας πούμε, κινδύνου και φόβου να τιναχθεί ολόκληρη η πόλη στον αέρα. Και επειδή σιγά-σιγά είχε αρχίσει η πόλη να αναπτύσσεται, κατά τη δεκαετία του 50 είχαν αρχίσει και οι διαμαρτυρίες. Και γι” αυτό, προοδευτικά, το κομμάτι του εργοστασίου του Αιγάλεω έκλεισε. Υπάρχει ένας αστικός μύθος ότι ο Μποδοσάκης δώρησε τον χώρο στο Αιγάλεω. Όχι. Έχει αγορασθεί από το δημόσιο έναντι 216 εκατομμυρίων δραχμών.

Τι άλλαξε μετά τη Μικρασιατική καταστροφή;

Ήρθαν οι πρόσφυγες κι έκαναν τον Συνοικισμό των Νέων Κυδωνιών του Αγίου Σάββα. Υπήρχε στην αρχή μια αντιπαλότητα ανάμεσα στους δύο συνοικισμούς. Αυτοί που έμεναν στον συνοικισμό του Πυριτιδοποιείου ένιωθαν πως θα τους φάνε το ψωμί οι πρόσφυγες. Υπήρχαν πολλές διαφωνίες για την ονομασία της περιοχής. Οι μέν ήθελαν «Πυριτιδοποιείο«, οι δε «Νέες Κυδωνίες«. Τελικά επικράτησε ο όρος Αιγάλεω το 1934. Βέβαια τότε έλεγαν «πάω στο Μπαρουτάδικο» και εννοούσαν «πάω στο Αιγάλεω». Δεν εννοούσαν να μπουν μέσα στο εργοστάσιο. Εννοούσαν να έρθουν στην περιοχή μας, την είχαν ταυτίσει, είναι τοπόσημο η λέξη. Υποτίθεται ότι ήταν η είσοδος της πόλης των Αθηνών, παλιότερα υπήρχαν και διόδια εδώ. Ήταν οι πύλες των Αθηνών, εδώ στο Αιγάλεω, στην περιοχή μας.

Γενικότερα, μήπως μπορείτε να μας πείτε για κάποια μνημεία στο Αιγάλεω, λίγο πιο άγνωστα που ο κόσμος δεν τα ξέρει, που σαν μαθητές θα μπορούσαμε να επισκεφτούμε;

Για να ξεκινήσω πρώτα πρώτα, μνημεία είναι η ίδια η Ιερά Οδός από μόνη της, είναι ένα μεγάλο μνημείο, τώρα δε μπορούμε να αναφερθούμε διεξοδικά, αλλά και μόνη η ανάγνωση των διαφωτιστικών σημειώσεων που υπάρχουν στο μετρό του Αιγάλεω αρκεί. Είμαστε πολύ τυχεροί, διότι ένα πολύ καλά σωζόμενο κομμάτι της Ιεράς Οδού, αυτό του πρώτου δρόμου, του αρχαιότερου δηλαδή δρόμου προφανώς της Ευρώπης, έχουμε τη χαρά να το έχουμε στο σπίτι μας! Επίσης το γεγονός ότι του αρχαίου Κηφισού βάθρα από μία γέφυρα, υπάρχουν στον άλλο σταθμό, στον σταθμό του Ελαιώνα και οι τρεις αυτοί σταθμοί του μετρό διαδοχικά, ο σταθμός του Ελαιώνα, ο σταθμός του Αιγάλεω και ο σταθμός της Αγίας Μαρίνας είναι συμπτωματικά μέσα στον δικό μας Δήμο. Όταν είχαν σκαφτεί αυτοί οι χώροι για να δημιουργηθεί το μετρό, εγώ με ομάδες τότε μαθητών παρακάμπτοντας λίγο αυτήν την πολύ αυστηρή διαδικασία,  είχαμε δει εδώ τις αποκαλύψεις των πρώτων τάφων που υπάρχουν και του κρασπέδου της Ιερά Οδού.

Ο Αη Γιώργης ο Θιασωρίτης επίσης είναι σημείο αναφοράς, είναι πριν το ποτάμι, βέβαια το ποτάμι στο παρελθόν ήταν αλλιώς, τώρα έχει φωτιστεί και προς τα εδώ, είναι ένα μεταβυζαντινό μνημείο και αυτός. Επίσης ένα άγνωστο μνημείο είναι ο Άγιος Ιωάννης των Μπενιζέλων ή του Ελαιώνα ή του Κτήματος Μερκάτη, όπως το  λένε, ένας βυζαντινός ναός, αυτός που είναι του 14ου αιώνα και είναι πολύ σημαντικός.

Τα μοναδικά εναπομείναντα κτίσματα από τη βιομηχανία του Πυριτιδοποιείου, η καμινάδα μέσα στο άλσος και επίσης  ένας υδατόπυργος, μια δεξαμενή δηλαδή νερού, η οποία υπάρχει στην κάτω πλευρά των ΕΑΚ. Αυτή χρησιμοποιούνταν για τις ανάγκες παραγωγής μέσα στο Μπαρουτάδικο και  είναι κτίσμα βιομηχανικής αρχαιολογίας. Αυτά δεν πρέπει να γκρεμιστούν, είναι διατηρητέα, διότι αποτελούν κομμάτι της φυσιογνωμίας της βιομηχανικής φύσεως. Η καμινάδα έχει έναν  ιδιαίτερο τρόπο κατασκευής, βλέπουμε ένα κωνικό κατασκεύασμα, αρκετά ψηλό, είναι 35 μέτρα σε ύψος και έχει στη βάση της μια διάμετρο 4,5 μέτρων. Η καμινάδα αυτή έχει χτισθεί από ειδικούς τεχνίτες που τους αποκαλούμε καμινάρηδες, που δούλευαν και από μέσα και από έξω και έπρεπε προοοδευτικά να πετύχουν αυτήν την κωνικότητα, το να στενεύει σταδιακά από κάτω προς τα πάνω για λόγους συγκεκριμένους που εξυπηρετούσαν τη χημική βιομηχανία, έπρεπε να είναι όμως κατασκευασμένη και με έναν τέτοιο τρόπο που να εξυπηρετεί τον καθαρισμό, γιατί η αιθάλη, η στάχτη που προσκολλάται στα τοιχώματα και πρέπει αυτό να καθαρίζεται για να υπάρχει καλύτερο αποτέλεσμα, υπάρχει δηλαδή εσωτερική σκάλα μέσα στην καμινάδα και αυτό το υλικό, από το οποίο αποτελείται είναι πυρότουβλα από πυρίμαχο άργιλο. Το λέω για να ξέρετε ότι και αυτό είναι καταστάλαγμα μιας ιδιαίτερης τεχνικής. Η καμινάδα είναι και ένα μνημείο μόχθου, διότι αυτό είναι σημείο αναφοράς για να παραπέμπει και στην θυσία τόσων νεαρών ανθρώπων, οι οποίοι αναζητώντας την επιβίωση, το μεροκάματο, χάθηκαν, αιφνίδια κόπηκε το νήμα της ζωής τους, άλλοι πάλι ακρωτηριάστηκαν, άλλων η ζωή σημαδεύτηκε, είναι πάμπολλές οι ιστορίες και οι αφηγήσεις που σχετίζονται με τον χώρο, είναι και για μένα ένας χώρος που αξίζει να σταθεί κανείς και να αναλογιστεί και αυτήν τη θυσία των ανθρώπων του μόχθου.

Επίσης, στο Δήμο Αιγάλεω υπάρχει μια σειρά από γλυπτά, τα οποία, είτε  βρίσκονται μέσα στον χώρο του Μπαρουτάδικου και το αγνοούμε, είτε σε άλλα σημεία της πόλης. Το 2001 έγινε ένα συμπόσιο γλυπτικής μέσα στο Μπαρουτάδικο. Είχε κληθεί μια σειρά από καλλιτέχνες και αυτοί δούλεψαν μέσα στον χώρο και έχουμε έργα τους, τα οποία, βλέπουμε είτε στον χώρο, είτε σε διάσπαρτα σημεία του Αιγάλεω.

Θα έχετε δει την Φωλιά, που είναι μπροστά μπροστά. Η Φωλιά λοιπόν είναι ένα από τα έργα που δημιουγήθηκε στο συμπόσιο αυτό και ο Θόδωρος Παπαγιάννης, που ήταν ο γλύπτης που την δημιούργησε, θέλησε μέσα από αυτό που είναι φωλιά πουλιών, το άλσος είναι ένας χώρος πουλιών, αλλά έχει τη συμβολική της καθαρά διάσταση η Φωλιά, είναι ο χώρος επώασης της νέας ζωής, μέσα από το αυγό, θα δημιουργηθεί η νέα ζωή. Είναι σημείο ελπίδας, σε έναν χώρο που στο παρελθόν ίσως βασίλευε ο θάνατος. Ο Παπαγιάννης είναι από τους καλλιτέχνες που ενδιαφέρονται για την επιστροφή στη ζωή κοντά στη φύση, κάτι που το έχουμε χάσει και με κάθε τρόπο θέλει να το τονίσει όλο αυτό.

Πέρα από τη Φωλιά υπάρχουν και άλλα γλυπτά, όπως ένα γλυπτό που είναι αφιερωμένο στην Εθνική Αντίσταση, ένα γλυπτό πιο πάνω απο τη Φωλιά, το οποίο είναι έργο του γλύπτη Σώτου Αλεξίου και το οποίο είναι ένα έργο το οποίο αναφέρεται στην περίοδο της θυσίας των αγωνιστών, την περίοδο 1941-1944. Ο Διονύσιος Γερολυμάτος έχει κάνει, επίσης, το μνημείο της Σφαγής ή του Ολοκαυτώματος του Αιγάλεω,  με αφορμή τη θυσία των Αιγαλιωτών στις 29 Σεπτέμβρη του 1944,  στο  οποίο δίπλα υπάρχει επιγραφή με ονόματα περί των 65 θυσιασθέντων. Άλλοι  τα ανεβάζουν τα ονόματα άνω των 100, άλλοι και στα 150. Φανταστείτε αυτή η φρικαλέοτητα και η θηριωδία των Γερμανών εκδηλώθηκε μόλις ούτε καν δύο εβδομάδες, πριν  την απελευθέρωση, μιλάμε για 29 Σεπτέμβρη – 12 Οκτώβρη ως γνωστόν απελευθερώνεται η Ελλάδα -  29 Σεπτέμβρη λοιπόν του 1944 έχουμε τα μοναδικά, τα φρικιαστικά και απεχθή γεγονότα, στην οδό Προύσσης στον Κηφισό και το μνημείο που υπάρχει εκεί, Σμύρνης και Κηφισού.

Πάλι μέσα στο  Μπαρουτάδικο υπάρχει ένα έργο, το Έργο Μητρικής Συνύπαρξης, είναι ένα έργο της Καλλιόπης Κουτήφαρη. Πρόκειται για μία Αιγαλιώτισσα γλύπτρια, η οποία σε μάρμαρο πεντελικό έχει δημιουργήσει τις μορφές της Μάνας και του Παιδιού, που είναι σαν ένας όγκος, θέλει να δείξει αυτό το αδιάσπαστο δέσιμο , την τρυφερότητα, τη ζεστασιά αυτού ακριβώς του αδιαχώριστου διδύμου, μητέρας και παιδιού, που χρησιμοποιώντας στοιχεία από την κυκλαδική τέχνη, αλλά και από την αρχαϊκή, όπως και η ίδια λέει, θέλησε με λιτές γραμμές να δώσει αυτό το έργο με  πολύ όμως συναίσθημα, παρ’ όλες τις λιτές γραμμές, έτσι όπως πέφτει πάνω στο πεντελικό μάρμαρο το φως, με αυτές τις οριζόντιες και κάθετες γραμμές που έχει η ίδια δημιουργήσει.

Επίσης πάλι μέσα στο άλσος υπάρχει η Εγκιβωτισμένη Έκρηξη του γλύπτη του δικέφαλου μάρμαρου, που είναι ένα γλυπτό, που έχει  ο καλλιτέχνης ονομάσει Φωτισμένη Έκρηξη, προφανώς αξιοποιώντας στοιχεία από το παρελθόν του χώρου, το βιομηχανικό του παρελθόν, εκρήξεις, θύματα και τα λοιπά, δένει το παρελθόν με το παρόν, προφανώς μπορεί η έκρηξη στις μέρες να είναι και έκρηξη εσωτερική, να είναι και έκρηξη ατομική, να είναι έκρηξη κοινωνική, να δένει μια σειρά από διάφορα πράγματα. Ο ίδιος είναι επίσης ένας από αυτούς τους καλλιτέχνες που θεωρούν ότι οι άνθρωποι είναι εγκλωβισμένοι στις πόλεις,  πρέπει να γυρίσουν στη φύση.

Επίσης από το συμπόσιο της γλυπτικής έχει προέλθει και το συγκεκριμένο έργο  έξω από το Δημαρχείο του Αιγάλεω, που πιθανότατα να έχετε δει δύο όγκους, που είναι δύο μορφές που συνομιλούν, σαν να ναι όμως η φύση, σαν να ναι βραχάκια, γιατί ο καλλιτέχνης ακριβώς αυτήν την αναγκαιότητά του θέλει και πάλι να δείξει, δηλαδή στο ότι βρισκόμαστε  ή είμαστε προεκτάσεις της φύσης και τα ανθρώπινα όντα, γιατί μόνο έτσι μπορεί να τα αντιληφθεί, σαν προεκτάσεις της φύσης και για αυτό έχει εμπνευστεί και έχει αποδώσει τις μορφές, όχι με τα χαρακτηριστικά τους  τα ιδιαίτερα, αλλά σαν δύο όγκους που τους έχει μορφοποιήσει με τις κοιλότητες, με τις γραμμές τους, σαν να ξεπηδούν από την ίδια τη φύση. Υπάρχουν πάρα πολλά στοιχεία μέσα στην πόλη.

Το γεγονός ότι το πρώτο άγαλμα που τοποθετήθηκε στην πόλη ήταν το 1949, από τον Κούβελο, τον τότε Δήμαρχο, που είναι αυτό που βλέπουμε στην πλατεία Εσταυρωμένου, που είναι το Άγαλμα της Ελευθερίας, με μάρμαρο και μπρούτζο. Στο παρελθόν υπήρχε εκεί που είναι σήμερα η πλατεία του μετρό, όταν όμως έγιναν τα έργα του μετρό, μεταφέρθηκε στην πλατεία Εσταυρωμένου. Το άγαλμα κρατά τη μικρή Νίκη στα χέρια του σε μπρούτζο.

Πώς ήταν το Αιγάλεω στα παιδικά σας χρόνια;

Α… τελείως διαφορετικό! Υπήρχαν πολλές αλάνες, ελεύθερα οικόπεδα, δηλαδή. Εγώ έβλεπα προβατάκια, τα έπαιρνε ο βοσκός και πήγαινε στην Αγία Βαρβάρα. Κάποιοι δρόμοι ήταν χωμάτινοι. Λιγοστά αυτοκίνητα. Παιδιά που παίζανε στον δρόμο. Κρυφτό, κυνηγητό και «μήλα», μπακότερμα έπαιζα με τα αγόρια. Κάναμε βόλτες χωρίς κίνδυνο. Περνούσαν αρκουδιάρηδες. Με αρκούδα, ντέφι, με καμήλα. Μπορούσες να φωτογραφηθείς πάνω στην καμήλα.

Α… και τα γλέντια που γινόντουσαν! Με δίσκους, με πικάπ. Με ανθρώπους που μπορούσαν να τραγουδούν με το στόμα και να χορεύουν, φυσικά. Απέναντι από το σπίτι μου υπήρχε μπακάλικο. Μη φανταστείτε mini market. Στο υπόγειο το μπακάλικο είχε βαρέλια με μούστο. Υπήρχε ένα τελετουργικό. Να βγουν τα βαρέλια, να ψηθούν. Μύριζε όλη η γειτονιά. Εντελώς διαφορετικό κλίμα από τώρα. Μαζευόμασταν στις ταράτσες να παρακολουθήσουμε αγώνες της ομάδας του Αιγάλεω. Υπήρχε μια ζεστασιά μεταξύ των ανθρώπων. Μπορεί να μαγείρευες κάτι, το πήγαινες δίπλα να δοκιμάσουν το φαγητό…

Πείτε μας για το βιβλίο σας. Συνεντεύξεις, ψάξιμο για διάφορα γεγονότα και πληροφορίες, από όλη αυτή τη διαδικασία ποιο θα λέγατε ότι ήταν το πιο δύσκολο κομμάτι; 

Πάντα όταν έχεις να κάνεις με έρευνα συναντάς δυσκολίες σε διαφορετικά επίπεδα. Μία μεγάλη δυσκολία είναι ο χρόνος που έχει προκύψει. Για να βρεις ανθρώπους που είχαν δουλέψει όταν το εργοστάσιο στη δεκαετία του 1960 υπολειτουργούσε και αναγκάστηκε να κλείσει σκεφτείτε πόσο δύσκολο είναι. Φανταστείτε ότι ένας άνθρωπος, αν δούλευε τη δεκαετία του 1950, και ήταν τότε 25-30 χρόνων, όταν εσύ πας να τον συναντήσεις μετά το 2000, καταλαβαίνετε ότι πρέπει να είναι τότε 80, 85, 90 χρονών. Ο μεγάλος άνθρωπος δεν έχει πάντα και τη διάθεση να μιλήσει, δεν έχει πάντα και την καλή μνήμη, μία δυσκολία είναι και αυτή, η δυσκολία της προσέγγισης, να τον πείσεις να σε δεχτεί. Υπάρχει και σήμερα, υπήρχε και στο παρελθόν και η καχυποψία του να σε δεχτεί. Δυσκολίες μπορεί να είναι διάφορες, αλλά αν θέλεις κάτι, το ξεπερνάς και τα καταφέρνεις.

Γράφει ο Γιάννης Λούκος (τμήμα Β2)

Φέτος, στα τέλη Ιανουαρίου, το σχολείο μας πραγματοποίησε μια τετραήμερη εκπαιδευτική εκδρομή σε μερικές από τις πιο όμορφες πόλεις της Κεντρικής Ευρώπης. Το ταξίδι αυτό αποτέλεσε μοναδική εμπειρία για όλους μας, καθώς μας δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσουμε νέους τόπους και να δούμε τα αξιοθέατα τους.

Την πρώτη μέρα της εκδρομής αναχωρήσαμε από το αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης με προορισμό το ελληνικό σχολείο της πόλης. Το σχολείο στεγαζόταν σε ένα κτήριο κατασκευασμένο το 1896.  Εκεί είχαμε τη δυνατότητα να γνωρίσουμε τους μαθητές και να μάθουμε πώς είναι η σχολική ζωή στο εξωτερικό. Αργότερα, αναχωρήσαμε για τη Χαϊδελβέργη.

Η Χαϊδελβέργη είναι μια γραφική πόλη της νότιας Γερμανίας, την οποία διασχίζει ο ποταμός Νέκαρ. Όταν φτάσαμε στη Χαϊδελβέργη, περιηγηθήκαμε στο ιστορικό κέντρο της παλιάς πόλης το οποίο ήταν γεμάτο παραμυθένια κτήρια και στενά δρομάκια. Μεγαλύτερη εντύπωση μας έκανε η Ιησουιτική Εκκλησία, χτισμένη τον 18^ο αιώνα, αλλά και η εκκλησία του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της πόλης.

Στη συνέχεια περπατήσαμε μέχρι την παλιά γέφυρα (Alte Brücke) η οποία διασχίζει τον ποταμό Νέκαρ από όπου απολαύσαμε τη θέα του ποταμού και του κάστρου της πόλης που αχνοφαινόταν από την ομίχλη. Μείναμε εκεί μέχρι το βράδυ, κάνοντας βόλτες και εξερευνώντας την πόλη.

Την επόμενη ημέρα κατευθυνθήκαμε προς το Στρασβούργο της Γαλλίας.

Πρώτη μας στάση ήταν το Ευρωκοινοβούλιο.

Εκεί είχαμε οργανωμένη ξενάγηση και μάθαμε αρκετά για τον τρόπο λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το πιο εντυπωσιακό σημείο ήταν όταν μπήκαμε στη μεγάλη αίθουσα συνεδριάσεων όπου είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε μια συνεδρίαση.

Αργότερα πήγαμε στο κέντρο της πόλης και περπατήσαμε ανάμεσα στα παραδοσιακά σπίτια της περίφημης συνοικίας “Petite France” η οποία αποτελεί

Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.  Έπειτα  επισκεφθήκαμε τον Καθεδρικό ναό της Παναγίας του Στρασβούργου ο οποίος θεωρείται ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα της γοτθικής αρχιτεκτονικής.

Την τρίτη μέρα επισκεφθήκαμε το διάσημο κάστρο της Χαϊδελβέργης. Ανεβήκαμε εκεί με το τελεφερίκ που μοιάζει με μικρό τρένο και ανεβαίνει στην πλαγιά του λόφου που βρίσκεται το κάστρο. Η θέα της Χαϊδελβέργης από ψηλά ήταν εντυπωσιακή.

Λίγο αργότερα φύγαμε για το Μπάντεν-Μπάντεν, μια κωμόπολη φημισμένη για τα ιαματικά της λουτρά. Μόλις φτάσαμε περιηγηθήκαμε στην πόλη και περπατήσαμε μέσα από καταπράσινα πάρκα για να φτάσουμε στα ιαματικά λουτρά.Την τελευταία μέρα της εκδρομής επισκεφθήκαμε τη Φρανκφούρτη. Πρώτα ξεναγηθήκαμε στην ιστορική πλατεία Ρέμερμπεργκ.

Στη συνέχεια περπατήσαμε στη γέφυρα “Eiserne Steg”, κατασκευασμένη το 1868, η οποία μας έκανε τεράστια εντύπωση καθώς πάνω της υπάρχει το παρακάτω απόσπασμα από την Οδύσσεια του Ομήρου γραμμένο στα ελληνικά: «ΠΛΕΩΝ ΕΠΙ ΟΙΝΟΠΑ ΠΟΝΤΟΝ ΕΠ ΑΛΛΟΘΡΟΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ».

Μετά περπατήσαμε στον γνωστό εμπορικό πεζόδρομο Zeil, όπου βρίσκεται και το μεγάλο εμπορικό κέντρο myZeil. Πριν φύγουμε για το αεροδρόμιο, προχωρήσαμε προς το σπίτι όπου γεννήθηκε ο διάσημος Γερμανός συγγραφέας Γκαίτε το οποίο έχει γίνει μουσείο.

Η εκδρομή αυτή θα μας μείνει αξέχαστη. Εκτός από τα αξιοθέατα και τις πόλεις που γνωρίσαμε, ήταν σημαντικές οι στιγμές που περάσαμε όλοι μαζί.

ΚΑΙ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΜΑΣ

ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΤΟΥΛΙΑ

Πείτε μας, ποια ήταν η σημασία της Ιεράς Οδού στην αρχαιότητα; Γιατί τη λένε «Ιερά»;

Η Ιερά Οδός ήταν ένα πέρασμα ανάμεσα σε δύο ιερούς χώρους, ανάμεσα στην πύλη του Κεραμεικού και τον ναό στην Ελευσίνα, όπου γίνονταν τα Μυστήρια. 22 χιλιόμετρα μήκος. Ένωνε όμως εμπορικά και επιβατικά τις δύο περιοχές. Όπως και σήμερα η Ιερά Οδός ενώνει την Αθήνα μέσω του Αιγάλεω και του Χαϊδαρίου με την Ελευσίνα. Είχε δηλαδή και πρακτική έννοια. Ήταν ένας κόμβος θρησκευτικός, επιβατικός και εμπορικός. Φανταστείτε ότι τα αποθέματα για τους Αθηναίους πολίτες – η Αθήνα ήταν βοσκότοπος, ήταν αγροτική περιοχή, δεν είχε τα πάντα. Ενώ το Θριάσιο (εκεί που είναι η Ελευσίνα) είχε περισσότερα ζώα, είχανε περισσότερα μποστάνια και φέρνανε κι από κει τρόφιμα που χρειάζονταν οι Αθηναίοι. Τα πουλούσαν. Όπως και σήμερα, άλλωστε. Η Ιερά Οδός τότε έφτανε μέχρι το ιερό. Μετά υπήρχε άλλος δρόμος που έφτανε στην Κόρινθο.

Ήταν στρωμένος με πλάκες;

Όχι. Ήτανε πατημένο χώμα και κάπου είχε βότσαλα και κάπου αλλού είχε πέτρες.

Στη Ρωμαϊκή εποχή στρώθηκε ο δρόμος;

Ναι, στρώθηκε, αλλά όχι όπως το λέμε σήμερα. Κυρίως μπήκανε πέτρες για να μπορούν να περνούν τα κάρα. 5 και μισό μέτρα ήταν το πλάτος.

Εδώ έχουμε ένα σημείο που είναι μικτό. Πατητό χώμα και βλέπουμε και τις πέτρες στη μέση. Άλλες υπήρχαν κι άλλες μπήκαν μετά για να φαίνεται λίγο πιο ωραίο. Είναι ρωμαϊκό. Έχουμε βρει σε κάποια σημεία ίχνη από αμαξώματα, κάρα. Αριστερά και δεξιά υπάρχουν ίχνη τοίχου. Παρόδιο νεκροταφείο ήταν εδώ, δηλαδή παρά της οδού, αριστερά και δεξιά υπήρχαν τάφοι. Ελάχιστοι έμεναν εδώ, μη φανταστείτε ότι εδώ υπήρχαν σπίτια. Κυρίως ήταν ένα τεράστιο νεκροταφείο και ένα τεράστιο κεραμοποιείο, δηλαδή πολλά εργαστήρια.

Άρα ήταν περιοχή εργασίας, όχι οικισμός.

Ναι, βιομηχανική, ας πούμε, περιοχή και με τάφους. Φανταστείτε ότι για πάρα πολλούς αιώνες, δηλαδή μέχρι τον 5^ο αι. π.Χ. τους ανθρώπους τους έθαβαν μέσα στα σπίτια, δίπλα στα σπίτια. Θέλανε δηλαδή οι νεκροί να είναι κοντά με τους ζωντανούς. Αλλάζει αυτό τον 5^ο αι. κυρίως για τη δημόσια υγιεινή. Έτσι φεύγουν τα νεκροταφεία προς τα έξω. Όσο πιο μακριά τόσο το καλύτερο. Οπότε αυτοί που έμεναν στο κέντρο της Αθήνας, οι πιο πλούσιοι έθαβαν τους νεκρούς τους στον Κεραμεικό, όπως λέμε σήμερα το Α΄ Νεκροταφείο, το Γ΄ Νεκροταφείο που είναι για πιο απλούς πολίτες, όπως εμάς εδώ, γιατί είναι κοντά και οι τάφοι των αρχαίων.

Η αρχαία Ιερά Οδός ήταν παράλληλη με τη σημερινή Ιερά Οδό. Είναι δίπλα. Εδώ βλέπουμε το ίχνος ή χνάρι της αρχαίας Ιεράς Οδού. Νοερά συνεχίστε τη γραμμή αυτή στην ευθεία… φτάνει στην Ελευσίνα. Μόνο εδώ μπορούσαμε να σκάψουμε, που ήταν η πλατεία. Ο δρόμος συνεχίζει κάτω από τα κτίρια. Όπου βαδίζουμε εμείς τώρα, δηλαδή, 2,5 χιλιάδες χρόνια πριν βάδιζαν οι αρχαίοι πρόγονοι. Ο Κηφισός υπήρχε από τότε. Υπήρχαν, βέβαια, δύο Κηφισοί: Ο Ελευσινιακός κι ο Αθηναϊκός. Λοιπόν τι έχει συμβεί εδώ; Είναι κάτι που ο μέσος Αιγαλιώτης δεν το ξέρει. Εμείς λέμε ότι ο Κηφισός είναι εδώ λίγο πιο κάτω, εκεί που βρίσκεται η εθνική οδός. Ο αρχαίος Κηφισός, όμως, δεν ήταν εκεί, είναι εκεί που βρίσκεται τώρα η περιοχή του Ελαιώνα. Έχει βρεθεί ίχνος της ρωμαϊκής γέφυρας του Κηφισού στον Ελαιώνα. Όπως διέσχιζαν την Ιερά Οδό από την πύλη του Κεραμεικού για να φτάσουνε στα Ελευσίνια Μυστήρια (22 χιλιόμετρα δρόμος) έκαναν κάποιες στάσεις. Η πρώτη στάση γινόταν στη γέφυρα του ποταμού Κηφισού, όχι του Ελευσινιακού, του κανονικού Κηφισού, στον Ελαιώνα, δηλαδή.

Ο Ελευσινιακός Κηφισός πού είναι σήμερα;

Είναι  περίπου στο Σκαραμαγκά.

Ο Αθηναϊκός Κηφισός πού ήταν τότε;

Εμείς σήμερα τον ορίζουμε εδώ λίγο πιο κάτω. Εκεί γίνονταν τα εξ αμάξης, οι γεφυρισμοί, που τι ήταν αυτά; Βρίζονταν μεταξύ τους. Ήτανε κάποιοι πάνω στην άμαξα και οι άλλοι από κάτω τους έβριζαν… Βρε που εσύ είσαι τυχερός, πας με άμαξα ενώ εμείς πάμε με τα πόδια… Εσύ έχεις τα μέσα… Δεν τσαντίζονταν ακριβώς. Ήταν σαν ένα παιχνίδι. Το ίδιο γινόταν και στον Ελευσινιακό Κηφισό, δεύτερη φορά. Εκεί βέβαια ήτανε πιο σκωπτικοί, γιατί ήταν επαρχιώτες, δεν είχανε όριο αυτοί οι άνθρωποι.

Δηλαδή περίπου όπως είναι σήμερα οι ραπ ή τραπ μονομαχίες με τους στίχους… που τα χώνει ο ένας  στον άλλο.

Ναι ναι. Εκεί γίνονταν λοιπόν οι γεφυρισμοί. Πού είναι το σημείο αυτό; Είναι εκεί που είναι ο σταθμός ο επόμενος από το Αιγάλεω, ο Ελαιώνας. Με το που θα βγείτε από τον σταθμό θα δείτε κάποια πάλι ίχνη, σαν αυτό που βλέπουμε εδώ στο Αιγάλεω. Γράφει: «πέδιλο της αρχαίας γέφυρας του Κηφισού». Είναι ένα κομμάτι του βάθρου. Γιατί είναι σημαντικό να το ξέρετε; Γιατί εκεί ήταν και ο ελαιώνας. Και γιατί έγινε εκεί ο ελαιώνας, που είχαμε τα πολλά δέντρα; Αφού ήταν ο ποταμός Κηφισός, έβγαινε το νερό, ποτίζονταν τα δέντρα αυτά, γι’ αυτό είχε πάρα πολλή ελιά και άρα λάδι.

Όσο λοιπόν εμείς οι αρχαιολόγοι ανασκάπτουμε, προσπαθούμε να βρούμε στοιχεία που μας βοηθούν να καταλάβουμε εποχές, να καταλάβουμε τους ανθρώπους πώς λειτουργούσαν. Άρα από τα όστρακα κυρίως (που είναι κομμάτια από κεραμικά) παίρνουμε πάρα πολλές λεπτομέρειες και πληροφορίες για την εποχή.

Φανταστείτε ότι τα πρώτα αγγεία ήταν απλά, χωρίς καθόλου διακόσμηση. Όταν βλέπουμε τέτοια ξέρουμε ότι είμαστε στη γεωμετρική εποχή και πιο πριν ακόμα. Όσο πάμε προς την Αρχαϊκή εποχή  6^ος και στη συνέχεια στην κλασική 5^ος αι. π.Χ… τι βλέπουμε; Οι άνθρωποι έχουν και μία τάση να ωραιοποιούν τα αγγεία τους. Άρα όταν βρούμε διακόσμηση ξέρουμε ότι πάμε σε μεταγενέστερη εποχή. Αν είναι σκουρόχρωμα, είναι γεωμετρικά, είναι 8^ος, 7^ος και αρχές αρχαϊκής. Όσο ανοίγουν τα χρώματα και έχουν έντονη διακόσμηση πάμε στην κλασική και πολύ περισσότερο ελληνιστική και ρωμαϊκή.

Για σκεφτείτε κάτι: αν αγοράσω ένα μπουκάλι για να βάζω το νερό μου στο ψυγείο, θα πάρω ένα απλό μπουκάλι. Όταν θέλω κάτι καλύτερο, για να βάλω μέσα ένα λικέρ ή ένα ποτό για να σερβίρω, θα πάρω πιο φινιρισμένο, με περίτεχνη διακόσμηση. Ό,τι λοιπόν, βλέπετε ανοιχτόχρωμο, χωρίς διακόσμηση σημαίνει ότι είναι καθαρά χρηστικό, π.χ. να πάω να πάρω από το πηγάδι το νερό. Μας δίνουν όμως πληροφορίες για την εποχή και την περιοχή.

Το ποτάμι βγάζει πολύ νερό. Το χώμα με το νερό κάνει λάσπη. Ξέρετε ότι τα κεραμικά φτιάχνονται από χώμα και νερό. Κι ένας τροχός που βοηθά να δημιουργούνται σχέδια, όσο τα δουλεύει ο αγγειοπλάστης. Τα ψήνανε και είτε κάνανε τη διακόσμηση πριν το ψήσιμο (που είναι και πιο ακριβά πάντα και ωραιότερα) είτε ψήνονταν και μετά όταν στέγνωναν τα έβαφαν ανάλογα με τα χρώματα που είχαν. Έφερναν και εισαγόμενα χρώματα. Εδώ λοιπόν βρέθηκαν πάρα πολλά αγγεία γιατί ήταν η περιοχή που είχε πάρα πολλά εργαστήρια κεραμικής αριστερά και δεξιά από τον δρόμο. Τα κεραμοποιεία στο Αιγάλεω ήταν ζωντανά μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα, μέχρι το 1930 που ήρθαν οι πρόσφυγες, οι περισσότεροι εκ των οποίων δούλεψαν για τους κεραμοποιούς ως εργάτες. Και ήταν στην περιοχή του ελαιώνα. Βρήκαμε λοιπόν πάρα πολλά αγγεία και πολλούς τροχούς. Τα αγγεία αυτά μπορεί να τα πετάγανε γιατί δεν ήταν καλά. Υπάρχουν πολλοί αποθέτες, σκουπιδαριά, χωματερές. Ανοίγανε μεγάλες τρύπες δίπλα στα κεραμοποιεία. Έβγαινε, για παράδειγμα, ένα λίγο ελαττωματικό το πετάγανε. Αν έσπαγε, συνήθως, φυσικά γινόταν κομμάτια. Έχουμε βρει όμως και κάποια ατόφια, ακέραια.

Ποιας εποχής είναι τα αγγεία που βρέθηκαν εδώ στο Αιγάλεω;

Από τον 7^ο αιώνα π.Χ. μέχρι και τη Ρωμαϊκή εποχή.

Αυτά τα αγγεία ήταν για πηγάδια. Ήταν πιο μικρά. Στην αρχή κάνανε μεγάλα και δεν μπορούσαν να τα σηκώσουν από το πηγάδι. Άρα δεν συνέφερε να φτιάχνουν μεγάλα αγγεία και να τα γεμίζουν λιγότερο νερό για να τα σηκώνουν. Έτσι έκαναν μικρότερα, να είναι πιο ασφαλή, να μην πηγαίνει χαμένο και το υλικό. Οπότε η πρακτική βοήθησε σε όλα αυτά.

Να ένα αρχαίο πηγάδι. Πηγάδια υπήρχαν για τα κεραμοποιεία, για τα μποστάνια αλλά και για τα σπίτια τους. Γενικά, όμως, δεν ήταν οικιστική περιοχή. Δεν μένανε εδώ. Έρχονταν, δούλευαν και φεύγανε, πηγαίνανε πιο κοντά στην Αθήνα, όπου μένανε προς τον Κολωνό.

Έτσι αρχίζουμε και βγάζουμε συμπεράσματα. Φανταστείτε: Σκάβεις. Βρίσκεις κάτι, ένα θεμέλιο. Αρχίζεις και καταλαβαίνεις. Αυτό, όμως, που σε βοηθάει περισσότερο είναι οι τέχνες, η κεραμική, αν βρεις κοσμήματα, γιατί από εκεί μπορούμε να αντλήσουμε πάρα πολλές πληροφορίες.

Βρέθηκε εδώ αυτό το ανάγλυφο που βοήθησε πάρα πολύ. Τι δείχνει αυτό το ανάγλυφο; Μας δείχνει μια ιστορία. Είναι η θεά Δήμητρα, η οποία δίνει στον Τριπτόλεμο που ήταν ο γιος του βασιλιά της Ελευσίνας ένα δεμάτι στάχυα (που δεν έχουν σωθεί, αλλά εμείς ξέρουμε ότι είναι στάχυα) για να του μάθει τη σημασία του σταριού, για να φτιάχνονται τα ψωμιά, γιατί το ψωμί είναι που σώζει τον κόσμο σε δύσκολες περιόδους. Δεν ήταν γνωστό το ψωμί από τη γεωμετρική εποχή…

Άρχισαν να καταλαβαίνουν την ποιότητα και τη χρησιμότητα του ψωμιού περίπου στην αρχαϊκή και κλασική εποχή. Πίσω από το παιδί (τον Τριπτόλεμο) είναι η κόρη της Δήμητρας, η Περσεφόνη, που ήταν στο Κάτω Κόσμο, η οποία το προστατεύει, βλέπετε πόσο χαλαρά και αγγελικά θα λέγαμε έχει βάλει το χέρι της για να προστατεύσει τη φιγούρα του Τριπτόλεμου, ο οποίος θα σώσει την ανθρωπότητα μέσω του ψωμιού.

Ας συνεχίσουμε με τα αγγεία. Όσο περνά ο καιρός γίνονται πιο περίτεχνα, πιο διακοσμημένα. Ο κόκορας στην αρχαιότητα ήταν σύμβολο τύχης, σύμβολο του νικητή σε αγώνες. Όπου βλέπουμε κόκορα και τη θεά Αθηνά αυτό είναι αγγείο κάποιου νικητή, ο οποίος είχε πάρει το λάδι μέσα σε αυτό.

Πώς έκαναν το λάδι; Τίναζαν τα δέντρα. Σήμερα έχουμε ράβδους. Στην αρχαιότητα με ραβδιά, πέφτανε οι ελιές στα λιόπανα. Μετά το κάνανε λάδι, πολύ ακριβό. Και είχε και αμπέλια η περιοχή. Όπου βλέπουμε μικρά αντικείμενα είναι ή από τάφους, κτερίσματα. Αγαπημένα αντικείμενα της καθημερινότητας τα κάνανε σε μινιατούρες και τα βάζανε στους τάφους. Πολύ μικρά μπορεί να είναι παιχνίδια, όπως τώρα έχουνε τα κουζινικά… Κι εδώ είναι μια αναπαράσταση ενός καμινιού. Ακόμη τέτοια υπάρχουν στην περιοχή του Ελαιώνα. Τα ψήνανε. Στην Κύθνο ακόμα έτσι είναι τα καμίνια.

Αργαλειός. Στο ύψος του ανθρωπίνου σώματος. Βλέπετε, οι γυναίκες είναι όρθιες… Ενώ σήμερα, οι γιαγιάδες κάθονται. Όσο μεγαλύτερες οι κλωστές και πιο δύσκολο να κάνεις το σχέδιο που θέλεις. Αυτές οι κλωστές δένονται και γίνονταν υφάσματα, θέλει λεπτοδουλειά για να γίνουν.

Αυτοί οι δύο είναι παναθηναϊκοί αμφορεῖς. Τι ήταν αυτοί;

Αυτά τα μεγάλα κανάτια που βλέπετε που έπαιρναν μέσα το λάδι, το οποίο φτιαχνόταν από τις ελιές του ελαιώνα, κοντά στην αρχαία ιερά οδό, γιατί θεωρούνταν το πιο καλό λάδι που μπορούσε να παράγει η Ελλάδα ολόκληρη και ήταν αυτό που δίνανε δώρο στους Ολυμπιακούς αγώνες, στους αγώνες που γίνονταν για τη θεά Αθηνά. Αυτό ήταν το ιερό λάδι της θεάς Αθηνάς. Είναι σα να είχε ευλογήσει η θεά, θα λέγαμε σήμερα, τα ελαιόδεντρα αυτά κι από εκεί έπαιρναν το πανάκριβο λάδι. Δηλαδή και δεν πωλούνταν πάρα πολύ,. Επειδή ήταν λίγο, λίγη ποσότητα, καταλαβαίνετε πόσο ακριβό ήταν για να αγοράσει κανείς. Κυρίως ήταν το λάδι που έπαιρναν οι αθλητές οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν καθημερινά… μαγειρική, αθλητισμός για να κάνουν απολέπιση και βάζανε στα ρεσώ τα σημερινά τα κεράκια, εκείνοι είχανε τα  μικρά κεραμικά αντικείμενα τα οποία έβαζαν κυρίως στις γωνίες για να υπάρχει φως. Άρα το λάδι ήταν πολύ χρήσιμο.Ενώ υπήρχαν ελαιόδεντρα στην Αττική, δεν αρκούσαν για τον πληθυσμό, γι’ αυτό ήταν πάρα πολύ ακριβό.

Εδώ είναι ένα αλογάκι, το οποίο βρέθηκε μέσα στον αρχαίο ποταμό του Κηφισού, όπου σε μία πλημμύρα, προσπαθούσε να βγάλει το κεφαλάκι του έξω από το νερό, ήτανε μικρό, πνίγηκε όμως και βρέθηκε ο σκελετός του, μέσα σε λάσπη. Είμαστε σίγουροι ότι ήταν σε πλημμύρα.

Πλημμύριζε συχνά ο Κηφισός;

Βέβαια. Μέχρι και το 1978. Τότε είχαμε 7 νεκρούς. Προσέξτε τι συνέβαινε. Οι σύγχρονοι Έλληνες μετέφεραν την κοίτη του ποταμού προς τα εδώ, γιατί βόλευε. Η απόσταση του αρχαίου Κηφισού με τον σημερινό είναι περίπου 500 μέτρα.

Γιατί το κάναμε αυτό;

Γιατί με αυτόν τον τρόπο έχουμε καλύτερη πρόσβαση στη θάλασσα. Δεν χρειάζεται να κάνει έναν μεγάλο κύκλο. Σε ευθεία βγαίνει πιο εύκολα. Αυτό λοιπόν τι έκανε; Έφερε τον ποταμό πιο κοντά στην πόλη, στο αστικό κέντρο. Ενώ, ο Ελαιώνας ακόμη και σήμερα είναι μια περιοχή με λίγα κτίσματα, έχει ακόμα μεγάλες αλάνες, γιατί εκεί ήταν τα δέντρα, που τώρα δεν τα βλέπουμε εμείς. Φανταστείτε λοιπόν το χώμα απορροφούσε το νερό. Όταν λοιπόν το ποτάμι έρχεται στα όρια της πόλης, το νερό δεν απορροφάται, φεύγει δεξιά και αριστερά στην άσφαλτο. Γι’ αυτό και είχαμε πολλές πλημμύρες, σεισμούς. Όλα αυτά δημιουργούσαν πρόβλημα στους κατοίκους, αλλά και στα ζώα. Υπήρχαν πολλά ζώα εδώ. Μέχρι το 1900. Είχε πολλές κατσίκες, εξ ου και το Αιγάλεω από την αίγα (= κατσίκα) και λεώς που σημαίνει λαός. Άρα ήταν ο λαός της κατσίκας.

Σκεπτόμαστε στον Δήμο, παιδιά, να δημιουργήσουμε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τα σχολεία, στο οποίο οι μαθητές θα περιηγούνται στα μνημεία αυτά του Αιγάλεω. Θα ξεκινούν τα παιδιά από εδώ στην Ιερά Οδό, θα ξεναγούνται κάτω στο μετρό Αιγάλεω, θα πηγαίνουν στον Άγιο Ιωάννη των Μπενιζέλων, μετά στο άλσος, να βλέπουν την καμινάδα, το πυριτιδοποιείο, μετά το Μουσείο Μικρασιατών Αιγάλεω, στο μνημείο Ολοκαυτώματος και τέλος στην «Πεταλούδα», για να βλέπουν κι ένα εργοστάσιο που ακόμα λειτουργεί.

Ευχαριστούμε πολύ!

μετά τη μελέτη του διηγήματος του Ηλία Παπαδημητρακόπουλου: Ο οβολός

Του Νίκου Μαργαρίτη, (τμήμα Β4)

Εγώ είμαι η μανταρινιά που φύλαξα για χρόνια τις πιο γλυκές αναμνήσεις του σπιτιού σας. Θυμάμαι ακόμα όταν ήσουν παιδί και έτρεχες στον κήπο γελώντας. Η μαμά σου σε κρατούσε από το χέρι όταν γυρνούσες από το σχολείο· έβγαζε μια ζεστασιά που την ένιωθα στον κόρφο μου. Κάθε φορά που σε σήκωνε ψηλά για να κόψεις τα μανταρίνια μου, ο αέρας γέμιζε με το άρωμα των φύλλων μου και το γέλιο σου έπεφτε πάνω μου σαν δροσιά.

Τα καλοκαιρινά απογεύματα καθόσασταν στην αυλή. Εκείνη μιλούσε χαμηλόφωνα, εσύ κοιμόσουν ακουμπισμένος στον κορμό μου, κι εγώ ένιωθα τη μικρή σου ανάσα να με χαϊδεύει. Τότε νόμιζα πως τίποτα δεν θα άλλαζε. Κι όμως, άλλαξαν όλα, το σπίτι εγκαταλείφθηκε, τα βήματά σας χάθηκαν. Έμεινα μόνη με τα αγριόχορτα, να βλέπω τις εποχές να περνούν και το χώμα να στεγνώνει. Ώσπου μια νύχτα ένιωσα τον αέρα να βαραίνει. Κατάλαβα πως η μάνα σου είχε φύγει. Μια πένθιμη σκιά απλώθηκε πάνω μου.

Ήρθες μετά από μισόν αιώνα. Σε αναγνώρισα αμέσως. Άγγιξες τον κορμό μου κι ένιωσα μέσα από την παλάμη σου όσα δεν είπες: νοσταλγία, απώλεια, σιωπή. Μα η επιστροφή σου ήταν σύντομη. Κι οι μπουλντόζες είχαν ήδη φτάσει. Ο θόρυβός τους έσπασε τη γαλήνια ησυχία. Η μυρωδιά από πετρέλαιο έπνιξε το άρωμά μου. Όταν με χτύπησε το πρώτο δόντι, άφησα στον αέρα όσα είχα φυλάξει μέσα μου: το γέλιο σου, τη φωνή της μαμάς σου, τα καλοκαίρια σας. Σε είδα να στέκεσαι απέναντι, άντρας πια, αλλά για μένα το ίδιο παιδί.

Κι έτσι χάθηκα μαζί με όσα χρόνια ζήσατε εδώ. Μα όσο υπάρχω στη μνήμη μέσα σου, εγώ δεν θα ξεριζωθώ ποτέ.

της Χριστιάνας Τσολάκη, (τμήμα Α3)

Στα τέλη του Νοεμβρίου 2025 διοργανώθηκε από το σχολείο μας μία τετραήμερη εκδρομή στη Βιέννη. Στόχος ήταν η συμμετοχή μας στο Ευρωπαϊκό Μαθητικό Συνέδριο. Μετά από πολλαπλές και εντατικές συναντήσεις καθ΄ όλη τη διάρκεια του Οκτώβρη και του Νοέμβρη για να ετοιμαστεί η παρουσίασή μας στο Συνέδριο, η επιλεγμένη ομάδα των μαθητών ξεκίνησε την περιπέτειά της.

Αρχικά, επισκεφτήκαμε το μουσείο της Αλμπερτίνα. Ιδρυμένο το 1805, στεγάζει μία από τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες συλλογές της έντυπης τέχνης στον κόσμο, την Αλβερτινή Συλλογή. Σύγχρονα έργα γραφιστικής, ξυλογραφίες και οξυγραφίες διακοσμούν τους ορόφους του κτηρίου. Επιπλέον, έχει την δυνατότητα κανείς να παρατηρήσει την επιρροή του ιμπρεσιονισμού στην ζωγραφική.

Στη συνέχεια, μεταβήκαμε σε ένα λύκειο της Βιέννης, όπου διεξήχθη το συνέδριο. Στο αμφιθέατρο, παρουσιάστηκαν ωραίες εργασίες και καλλιτεχνικά δρώμενα. Παρουσιάσαμε κι εμείς τη δική μας εργασία που είχε θέμα: «Η Βιέννη ως κέντρο της ψυχανάλυσης». Ήταν υπέροχα!

Εμείς βέβαια επικεντρωθήκαμε στον σπουδαίο, πρωτοπόρο ψυχολόγο της χώρας  τον Freud. Έτσι, πρόγραμμα προστέθηκε εμβόλιμα η επίσκεψη στο μουσείο Freud. Εκεί, ο χώρος αποπνέει κύρος, αρχοντιά και συγκινεί τους τουρίστες. Το υπνοδωμάτιο ψυχρό, τα γραφείο ανοργάνωτο, οι διάδρομοι στενοί, μακροί και αποπνικτικοί δίνουν το αίσθημα ταινίας. Η ξεναγός μάς μετέφερε αρκετές άγνωστες προσωπικές πληροφορίες τον Freud.

Ωραίο ήταν και το μουσείο Μπελβεντέρε, κτιριακό συγκρότημα, το οποίο αποτελείται από δυο μπαρόκ μέγαρα, το Άνω Μπελβεντέρε και το Κάτω Μπελβεντέρε. Χτίστηκε στα 1712–23 ως θερινή έπαυλη του πρίγκιπα Ευγένιου της Σαβοΐας. Στο Άνω Μπελβεντέρε εκτίθενται έργα από τον Μεσαίωνα μέχρι τις ημέρες μας και στο Κάτω Μπελβεντέρε, το οποίο συνδέεται με τον Πορτοκαλεώνα και τους Στάβλους, φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις.

Η μαθητική ομάδα στάθηκε τόσο τυχερή ώστε να γευτεί έστω και λίγο την απαράμιλλη ομορφιά της Βιέννης. Οι περίπατοι στους δρόμους της πόλης θα μας μείνουν αξέχαστοι. Ελπίζουμε, λοιπόν, να επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο ανάλογες εξορμήσεις.

της Κασσιανής Κλαδούχου, (τμήμα Β2)

Είναι γνωστό πως στον ανθρώπινο εγκέφαλο λειτουργεί ένα πολύπλοκο χημικό σύστημα που επηρεάζει τα συναισθήματα, τις αποφάσεις και τις συμπεριφορές μας. Ορμόνες όπως η ντοπαμίνη, η ωκυτοκίνη, η σεροτονίνη και οι ενδορφίνες συχνά αποκαλούνται «ορμόνες της ευτυχίας», επειδή σχετίζονται με την ευχαρίστηση, την εμπιστοσύνη, την αυτοεκτίμηση και την ανακούφιση από τον πόνο. Οι ουσίες αυτές αποτελούν βασικό κομμάτι της ανθρώπινης επιβίωσης. Ωστόσο, το ίδιο βιολογικό σύστημα που μας ωθεί προς την ευτυχία μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μας οδηγήσει και σε ακραίες ή καταστροφικές συμπεριφορές.

Ας δούμε όμως τις ορμόνες με τη σειρά:

Η σεροτονίνη αποκαλείται «ορμόνη της ηγεσίας». Η συγκεκριμένη ορμόνη μας κάνει να νιώθουμε περηφάνια, κύρος. Για παράδειγμα, όταν ένα κοινό μάς χειροκροτήσει, εμείς νιώθουμε δυνατοί, περήφανοι, σίγουροι χάρη σ’ αυτή την ορμόνη.

Έπειτα, οι ενδορφίνες «κρύβουν» τον πόνο και, αντ’ αυτού, προκαλούν ωραία αίσθηση. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το γέλιο. Όταν γελάμε, παρόλο που πονάνε τα κόκαλά μας, η αίσθηση είναι υπέροχη. Αυτό οφείλεται στις ενδορφίνες.

Η ωκυτοκίνη σχετίζεται με τη φιλία, την εμπιστοσύνη, την αγάπη. Είναι η ορμόνη της σωματικής επαφής. Σφίγγοντας το χέρι κάποιου εκφράζεις την εμπιστοσύνη που του έχεις. Η ωκυτοκίνη είναι ορμόνη που εκκρίνεται έντονα στη γέννα και είναι ο λόγος για τον ισχυρό δεσμό της μητέρας με το έμβρυο. Επίσης, όταν ένας άνθρωπος κάνει μία καλή πράξη, τόσο εκείνος όσο και ο άνθρωπος που θα δεχτεί την πράξη αυτή νιώθουν χαρά.

Τέλος, φτάνουμε στη γνωστή μας ντοπαμίνη. Η ορμόνη αυτή είναι ο λόγος για τον οποίο όταν βρούμε κάτι που ψάχνουμε, όταν διαγράψουμε μια αγγαρεία νιώθουμε χαρά. Όταν βρούμε κάτι που μας αρέσει, εκκρίνεται ντοπαμίνη. Όσο πιο κοντά φτάνουμε σ’ αυτό, τόσο περισσότερη εκκρίνεται. Όταν τελικά αποκτήσουμε το ποθούμενο, η ντοπαμίνη είναι τεράστια! Το κακό, όμως, είναι ότι συνηθίζεται η χαρά που μας προσφέρει. Παράλληλα, λειτουργεί ως μια τραμπάλα πόνου και απόλαυσης (η περιοχή του πόνου είναι περίπου ίδια με αυτή της απόλαυσης στον εγκέφαλο), η οποία χρειάζεται ισορροπία. Έτσι, αν κάποιος χαρεί πολύ, θα νιώσει εξίσου έντονο πόνο. Όμως, αν αυτή η απόλαυση κοπεί, ο πόνος θα αυξηθεί υπερβολικά. Γι’ αυτό ακριβώς η ντοπαμίνη είναι επικίνδυνη: γιατί είναι εθιστική.

Μπορεί λοιπόν μια ορμόνη να γίνει καταστροφική για τον ανθρώπινο οργανισμό, κυρίως των εφήβων; Ναι, μπορεί. Ο εφηβικός εγκέφαλος βρίσκεται υπό κατασκευή. Οι εταιρίες τεχνολογίας σκέφτηκαν τρόπους για να προσφέρουν «γρήγορη ντοπαμίνη» στα παιδιά και εκείνα εθίζονται σ’ αυτήν. Το χειρότερο είναι πως συχνά καταστρέφει την ωκυτοκύνη. Έρχεται δηλαδή αντιμέτωπη με τις ανθρώπινες σχέσεις. Μόλις έρθει μία ειδοποίηση στο κινητό αφήνουμε τη ζωντανή πραγματικότητα, τον άνθρωπο που είναι δίπλα μας και δινόμαστε ολόψυχα στην εικονική πραγματικότητα των social media. Ειδικοί, ψυχολόγοι που ερευνούν την επιρροή της τεχνολογίας στη ζωή μας δηλώνουν ότι το κυνήγι ντοπαμίνης επηρεάζει τόσο τους εφήβους, όσο και τους μεγαλύτερους.

Ποια είναι η διαφορά όμως του εφήβου; Το αίμα του βράζει, απαιτεί περισσότερη ένταση και ενθουσιασμό και θα τολμήσει πιο επικίνδυνες συμπεριφορές για να αισθανθεί ικανοποιημένος. Η χρήση ναρκωτικών, τα τυχερά και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, η πορνογραφία και οι σεξουαλικές εμπειρίες μπορούν να γίνουν εθισμός, καθώς προσπαθεί να επιτύχει μια απόλαυση που εξαρτάται από τη ντοπαμίνη. Με τον εγκέφαλό τους υπό κατασκευή (ο οποίος σ’ αυτή την ηλικία σχηματίζει τα νευρωνικά μονοπάτια), με την τόλμη της νεότητας, την αψηφησιά των συνεπειών και την αντίδραση στα κηρύγματα των σπαστικών μεγάλων… οι έφηβοι γίνονται θύματα αυτής της ορμόνης. Υποδουλώνει, χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Το κέντρο της κρίσης στον εφηβικό εγκέφαλο είναι ανώριμο και μπορεί να οδηγήσει στην απερίσκεπτη λήψη αποφάσεων που δε θα βγουν σε καλό. Η ωκυτοκίνη δεσμεύει συναισθηματικά τον έφηβο με όποιον έχει σεξουαλικές εμπειρίες αυξάνοντας έτσι και τον πόνο σε πιθανό τερματισμό αυτής της σχέσης.

Κι εδώ έρχεται το πολυδιαφημισμένο YOLO (Υou Οnly Live Once) να περιπλέξει την κατάσταση. Η νοοτροπία αυτή ενθαρρύνει κάποιον να ζει τη στιγμή και να βιώνει εμπειρίες χωρίς φόβο. Με άλλα λόγια το YOLO ενθαρρύνει τους ανθρώπους να δοκιμάζουν κάτι καινούργιο, να παίρνουν ρίσκα κι αυξάνουν συνεπώς τη ντοπαμίνη, λόγω του αισθήματος ανταμοιβής κι ενθουσιασμού που παίρνει ο εγκέφαλος.

Εμείς οι έφηβοι νιώθουμε περισσότερο το YOLO. Γι’ αυτό ακριβώς οφείλουμε να μη ζούμε για το αύριο, να μην επενδύουμε τόσο πολύ σ’ αυτό. Ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να συμβεί από τη μια στιγμή στην άλλη κι αυτό το «αύριο» να χαθεί για πάντα. Αν είναι να διαλέξουμε μία από τις ορμόνες που μάς χαρίζουν ευτυχία αυτή ας είναι η ωκυτοκίνη! Μπορεί να φοβόμαστε ότι θα βαρεθούμε χωρίς την καθημερινή μας ντοπαμίνη. Ο Λέο Μπουσκάλια, όμως, διαφωνεί: «Μια ζωή που ζεις με αγάπη δεν θα είναι ποτέ βαρετή». Η Karen Sunde (θεατρική συγγραφέας) γράφει: «Το να αγαπάς είναι σαν να παίρνεις μία γεύση από τον παράδεισο». Ε, λοιπόν, ναι, αν θέλουμε η ζωή μας να ξεφύγει από την κόλαση των εθισμών και ν’ αποκτήσει ποιότητα και νόημα, ας τολμήσουμε ν’ αφήσουμε τα κινητά και να κάνουμε αυτό που είπε η Όντρεϊ Χέμπορν: «Το καλύτερο πράγμα που μπορούμε να κρατήσουμε στη ζωή είναι ο ένας τον άλλον».

με αφορμή το κείμενο Το αντίτιμον, του Δ. Καμπούρογλου.

Το κείμενο είναι ο μονόλογος μιας κοπέλας που μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη και γυρίζει κάποια στιγμή στο χωριό της,μορφωμένη, με συνήθειες που  οι συγχωριανοί της δεν κατανοούν και την κουτσομπολεύουν. 

Του Νίκου Παπαχαραλάμπους, (τμήμα Β4)

Περπατάω στο χωριό και νιώθω πως κάθε πέτρα, κάθε μονοπάτι, έχει μια δική του φωνή. Όλα μοιάζουν γνώριμα κι όμως τόσο ξένα. Οι άνθρωποι κοιτάζουν με περιέργεια, άλλοι με καχυποψία, άλλοι με ένα αμήχανο χαμόγελο σαν να μην ξέρουν αν πρέπει να μου μιλήσουν ή όχι, ή να αποστρέψουν το βλέμμα τους. Είναι καλοί, αλλά τόσο κλεισμένοι στον μικρό τους κόσμο, τόσο φοβισμένοι για κάθε τι διαφορετικό.

Το χωριό είναι ήσυχο, σχεδόν ακίνητο. Οι φωνές των παιδιών, οι ήχοι των ζώων, οι καμπάνες της εκκλησίας – όλα ανακατεύονται με τον αέρα και μοιάζουν να λένε ιστορίες απ’ τα παλιά. Μου αρέσει αυτή η γαλήνη, αλλά με κάνει να νιώθω φυλακισμένη. Εγώ μεγάλωσα αλλιώς, με άλλα όνειρα, με μια ανάγκη να γνωρίσω τον κόσμο, να μιλήσω γαλλικά, να δω πόλεις, θέατρα, ανθρώπους που σκέφτονται και ζουν ελεύθερα.

Κι όμως όσο μένω εδώ, αρχίζω να καταλαβαίνω. Πίσω από τα κουτσομπολιά και τα πειράγματα κρύβεται ο φόβος μήπως χάσουν ό,τι ξέρουν. Δεν είναι κακοί· απλώς δεν έμαθαν ποτέ να κοιτούν πιο πέρα από τον κάμπο και να βουνά τους. Ίσως κι εγώ, αν είχα γεννηθεί εδώ να ήμουν σαν και αυτούς.

Κοιτώ τον ήλιο που δύει πίσω από τα σπίτια και σκέφτομαι κάπου βαθιά μέσα μου ότι αγαπώ αυτόν τον τόπο. Είναι ρίζα μου, κι ας μην ταιριάζουμε πια. Ίσως μια μέρα να γυρίσω, όχι σαν ξένη, αλλά σαν κάποια που έμαθε να βλέπει αλλιώς.

Ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι ένα βάζο. Κατασκευασμένο από υγρό πηλό που όλο αλλάζει, μορφοποιείται, μεταμορφώνεται. Σμιλεμένο από τους ίδιους του τους κατοίκους, τους ανθρώπους. Και δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε μόνο για τα σπίτια και τις πολυκατοικίες, τους ουρανοξύστες και τα διαμερίσματα έτσι; Επιπλέουμε σε έναν κόσμο με χτίσματα πιο στέρεα κι απ΄ την ακρόπολη. Χτίσματα στο μυαλό, αξίες, ηθική, άγραφους νόμους, τέχνη. Η τέχνη είναι το θεμέλιο του πολιτισμού. Ο ιστορικός μας μάρτυρας και φίλος. Πάντα δίπλα στους ανθρώπους. Απ’ την αρχή της ανθρωπότητας η τέχνη ήταν εκεί.

Τι είναι, όμως, η τέχνη; Κάτσε και σκέψου αυτή την ερώτηση μέσα στο μυαλό σου. Ο Βαν Γκόγκ είχε πει πως η τέχνη είναι η πίστη που σου επιβάλλει την υποχρέωση να αγνοήσεις την κοινή γνώμη. Τέχνη είναι ένα ψέμα που μας βοηθάει να ανακαλύψουμε την αλήθεια, είπε ο Πικάσο. Σύμφωνα με το λεξικό, τέχνη ορίζεται η δημιουργική δραστηριότητα που προκαλεί συναισθήματα και διεγείρει τον νου.

Κατά τον 15ο αιώνα συνέβη κάτι στην τέχνη. Κάτι που καθόρισε τον πολιτισμό και τον κόσμο για πάντα. Μια μεγάλη αλλαγή στον τρόπο που σκέφτονταν οι άνθρωποι. Οι άνθρωποι στράφηκαν απ΄ τα θρησκευτικά θέματα και απεικονίσεις προς τον άνθρωπο και ξεκίνησαν κάτι καινούριο, ή μάλλον κάτι παλιό ανακυκλωμένο. Πολλοί πιστεύουν πως ξεκίνησε απ΄ την Ιταλία. Στη Φλαμανδία, όμως, πρώτα οι άνθρωποι άρχισαν να μελετούν την τέχνη του λαδιού, την οποία τελειοποίησαν, δημιουργώντας άπταιστα υφές μεσώ των πολλαπλασίων στρώσεων λαδιού και το παιχνίδισμα αλλά και την ακριβή τοποθέτηση συνάμα των φωτεινών και σκοτεινών αποχρώσεων αποδίδοντας έτσι και το φως και τη σκιά.

Τον ίδιο αιώνα στην Φλωρεντία ξεκίνησε η αναγέννηση στις τέχνες. Τότε ήταν που άρχισαν οι φιλόσοφοι της εποχής να σκύβουν πάνω στους αρχαιοελληνικούς ρυθμούς και να εμπνέονται από αυτούς. Τέθηκαν εικαστικά ζητήματα και οι τέχνες άνθισαν. Η φιλοσοφία, η ζωγραφική, η ποίηση, η αρχιτεκτονική. Οι Μέδικοι, μια πλούσια οικογένεια από τραπεζίτες προστάτευαν τους καλλιτέχνες. Το ρεύμα αυτό εξαπλώθηκε στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο επηρεάζοντας τον καταλυτικά.

Η ζωγραφική γνώρισε έναν μεγάλο αριθμό τεχνικών καινοτομιών κατά τη διάρκεια της αναγέννησης, όπως η τεχνική του sfumato που στηρίζεται στην υπέρθεση διαδοχικών στρωμάτων χρώματος, η προοπτική στην οπτική γωνία, η διακόσμηση και ζωγραφική των θόλων των κτιρίων. Επιπλέον, κυρίως χάρη στις έρευνες του ντα Βίντσι, η ζωγραφική σε καμβά αντικατέστησε τη ζωγραφική στο ξύλο.

Ενώ κατά τη διάρκεια του μεσαίωνα η γλυπτική περιορίστηκε στα θρησκευτικά θέματα, η περίοδος της Αναγέννησης παρουσίασε μια ανανέωση των θεμάτων.

Κύριος στόχος είναι πλέον ο ρεαλισμός και η πιστή αναπαράσταση της πραγματικότητας.

Τα ανάγλυφα υιοθετούν τα θέματα της ελληνικής και ρωμαϊκής μυθολογίας. Τα αγάλματα αποδίδονται τις περισσότερες φορές με πραγματικές ανθρώπινες αναλογίες ή και με μεγαλύτερα μεγέθη, όπως το περίφημο έργο Δαβίδ του Μιχαήλ Άγγελου.

Οι καλλιτέχνες προσπαθούν να μιμηθούν τα αρχαία πρότυπα, κυρίως σε ότι αφορά την αναπαράσταση της κίνησης. Τα γλυπτά έργα της εποχής δεν εξυπηρετούν αποκλειστικά διακοσμητικούς σκοπούς αλλά αποκτούν τα ίδια καλλιτεχνική οντότητα. Τέλος, οι αναπαραστάσεις του γυμνού ανθρώπινου σώματος δεν αποτελούν πλέον ταμπού όπως γινόταν στο Μεσαίωνα.

Μιλάμε, λοιπόν, για μια κορυφαία εποχή για την τέχνη και για την πνευματική πρόοδο της ανθρωπότητας· θα μπορούσε, μάλιστα, κανείς να πιστέψει πως η απάντηση στο ερώτημα του τι είναι ο άνθρωπος βρίσκεται μέσα στα χρόνια της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού, στα έργα των κορυφαίων διανοητών και καλλιτεχνών αυτής της εποχής που πάλεψαν μέσα από τη φιλοσοφία, την ποίηση, τη γλυπτική, την τέχνη του φωτός και της σκιάς να περιγράψουν το κορυφαίο πλάσμα της Δημιουργίας: τον Άνθρωπο.

Στην πόλη μας υπάρχει ένας χώρος που προσφέρει δροσιά και χαλάρωση: το άλσος του Αιγάλεω.

Η ιστορία του είναι ξεχωριστή: χρόνια πριν αυτή η περιοχή ήταν το Μπαρουτάδικο, εργοστάσιο δηλαδή όπου παραγόταν μπαρούτι για διάφορες χρήσεις. Το παρελθόν του, ως τόπος παραγωγής μπαρουτιού εξηγεί και την ονομασία του.

Απόδειξη της παλαιάς χρήσης του είναι η πανύψηλη καμινάδα του παλαιού πυριτιδοποιείου που υψώνεται στο κέντρο, να θυμίζει τα παλιά χρόνια.

Μπαίνοντας στο άλσος συναντάς μεγάλα δέντρα που προσφέρουν σκιά, χώρους για περπάτημα ή τρέξιμο, όπως τα ΕΑΚ του Δήμου Αιγάλεω και χώρους για να παίζουν τα παιδιά.

Σήμερα, είναι ένας «πράσινος πνεύμονας» για την πόλη.

Είτε θέλεις να χαλαρώσεις στη φύση, να απολαύσεις μια βόλτα ή να παίξεις με φίλους ή την οικογένειά σου, ο χώρος προσφέρει στιγμές χαλάρωσης και αναμνήσεις που μένουν.

Υπάρχουν επίσης, χώροι πολιτισμού όπως το δημοτικό θέατρο «ΑΛΕΞΗΣ ΜΙΝΩΤΗΣ».

Το άλσος φιλοξενεί συχνά και πολιτιστικές ή αθλητικές δραστηριότητες, ενισχύοντας την κοινωνική ζωή της περιοχής. Διοργανώνεται, μάλιστα, κάθε χρόνο ανθοκομική έκθεση.

Χωρίς καμιά αμφιβολία, το Άλσος Αιγάλεω δεν είναι απλώς ένα πάρκο· είναι ένας χώρος με ιστορία και ζωντάνια, που αξίζει να επισκεφτούμε ξανά και ξανά.

]]> https://schoolpress.sch.gr/4pnevmaanteenlogias/archives/339/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/4pnevmaanteenlogias/archives/335 https://schoolpress.sch.gr/4pnevmaanteenlogias/archives/335#comments Tue, 10 Mar 2026 00:19:50 +0000 ΒΓΟΝΤΖΑ ΦΛΩΡΑ http://schoolpress.sch.gr/4pnevmaanteenlogias/?p=335 [...]]]> Παραλλάσσοντας το ποίημα της Μαρίας Πολυδούρη

Κοντά σου η σιωπή δεν είναι μοναξιά,

μα μουσική που χορεύει στην καρδιά

κι εμείς οι δυο παίζουμε στον ρυθμό της σαν χορδές

που τις δονούν οι πιο κρυφές μας οι χαρές.

Κοντά σου η λύπη γίνεται χαρά, τα δάκρυα

στερεύουν· έρχονται χαμόγελα,

χάδια ζεστά και τρυφερά δίνουμε τώρα αγκαλιά

έννοια δεν έχουμε πια καμιά.

Κοντά σου ο χρόνος σταματά, τα λεπτά μοιάζουν

αιωνιότητα· οι λέξεις σου παρηγοριά

που με αγγίζουνε βαθιά σαν να γυρνά

ο χρόνος τη ροκάνα του ξανά.

Κοντά σου η τρικυμία μέσα μου κοιτάζει

και τη χαρά στη θλίψη μου μέσα σταλάζει

η σκέψη σου μου δίνει σιγουριά και μια

υπόσχεση πως η γαλήνη για πάντα θα κρατά.

Κοντά σου η ζωή γίνεται μια ατελείωτη γιορτή,

διώχνει μακριά το σκοτάδι και τη σιωπή

μες στων χεριών σου τη ζεστή αγκαλιά

είσαι τώρα εσύ η μόνη μου παρηγοριά.

Βαγγέλης Αντωνέλος