Ζωγραφική: Γεωργία Τζουνάκου

Διδασκαλία αντωνυμιών

Ποίηση; Όχι, δεν έχω τέτοια τέχνη!

Ποίηση; Όχι, η τέχνη με αποφεύγει επιμελώς και εντέχνως…

Μόνο φθόγγοι, κακογραμμένοι φθόγγοι

που πασχίζουν να μπουν σε μια σειρά

να χωρέσουν στο ασφυκτικό περιθώριο των λέξεων

και μετά πάλι λέξεις που αγωνίζονται ασθμαίνοντας

να παραταχθούν και να παρελάσουν σε σχηματισμούς

με μοναδικό σκοπό να εκφράσουν σκέψεις και αισθήματα.

Ατέρμονα, θυελλώδη, χαοτικά, αφηρημένα αισθήματα,

που πηγάζουν από μόνο μια αντωνυμία, την προσωπική, πολύ προσωπική: εγώ….

«Εγώ», «εσύ», «εμείς» ή μήπως η σωστή σειρά είναι:

«εμείς», «εσύ», «εγώ»;

Ας αρχίσει η παρέλαση λοιπόν, πάρτε θέση, αγαπητοί θεατές, μαθητές…

Αγώνας δρόμου είναι η ζωή, ο αγώνας της μιας ανάσας,

Αγώνας σε δρόμο ανηφορικό, όπως είπε ο μεγάλος Κρητικός, ανηφόρα το χρέος μας,

εκεί πρέπει να φτάσουμε, πιο ψηλά.

Αγώνας να προφτάσουμε το χρέος του Αδάμ και της Εύας να αποπληρώσουμε.

Αγώνας που ενώ εμείς τρέχουμε, όλα και όλοι περνάν από μπροστά μας,

σαν να είμαστε ακίνητοι, καθηλωμένοι, Σίσυφοι.

Σχέδιο: Βάλια Λαντέρκι-Μπίσδα

Αλλά και πάλι πρέπει να αγωνιζόμαστε, καθώς παρελαύνουν μπροστά στα μάτια σας,

που διψάνε για ουρανό, σημαντικοί και απειροασήμαντοι.

Κάποιους από αυτούς τους ονομάσατε δασκάλους…

Κάποιοι από δαύτους σας αγάπησαν και τους αγαπήσατε, σας φώναξαν, σας στεναχώρησαν, αλλά στεναχωρήθηκαν και οι ίδιοι.

Κάποιοι λατρεύουν τους τύπους, άλλοι κρατάνε την ουσία.

Όλοι  όμως πάσχισαν και πασχίζουν για το χρέος σας, τον δικό σας ανήφορο

Εσείς τρέχετε, αλλά και αυτοί λαχανιάζουν στο «εμείς» να σας εντάξουν.

Εμείς: προσωπική αντωνυμία, το εγώ στον πληθυντικό, όχι τόσο προσωπική.

Είπαμε, μαθητούδια μου,  δικός σας πόνος η ανηφόρα, δικιά μας έγνοια να σας μάθουμε να ανεβαίνετε, σαν κατσίκια, χωρίς να γκρεμοτσακιστείτε.

Πολλές φορές θα είμαστε εκεί και ας μην το ξέρετε, ακόμα και αν δεν είμαστε εκεί.

Καλό δρόμο, καλό αγώνα, σύντροφός σας η αγάπη και η γνώση.

Να θυμάστε την αντωνυμία α΄ προσώπου στον πληθυντικό.

Το εμείς δίνει χαμόγελα στις ανηφοριές τού εγώ.

Άμουση και άμετρη προσπάθεια του ΜΚ

Ιστορική αναδρομή πριν από την εισβολή

Η Κύπρος αποτελούσε κτίση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία την παραχώρησε μετά από ήττα στο Ρωσοτουρκικό πόλεμο στην Αγγλική Αυτοκρατορία. Κατά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, όταν το 1914 η Τουρκία μπήκε στον πόλεμο με τις Κεντρικές Δυνάμεις ως αντίποινα η Μεγάλη Βρετανία, ανακήρυξε το νησί προτεκτοράτο της. Λίγο μετά, κατά τη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού την πρόσφερε στην Ελλάδα ως δέλεαρ για να συμμετάσχουμε στον πόλεμο κατά των Γερμανών και υπέρ των δικών μας συμμάχων (Αντάντ). Όμως η ελληνική κυβέρνηση και ο φιλογερμανός βασιλιάς Κωνσταντίνος αρνήθηκε την προσφορά.

Κατά τη βρετανική κυριαρχία οι Κύπριοι αρχίζουν σταδιακά να θέτουν το αίτημά τους για εθνική αυτοδιάθεση και μετά για ένωση με την μητέρα Ελλάδα. Αν και οι Ελληνοκύπριοι εξέφραζαν σταθερά την αξίωσή τους για εθνική αυτοδιάθεση, η αποικιακή αυταρχική αγγλική δύναμη, με το κλίμα που επικρατούσε διεθνώς πριν από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, αρνήθηκε να την ικανοποιήσει. Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, όταν εκδηλώθηκε το οικουμενικό κίνημα για αυτοδιάθεση των λαών, το αίτημα των Κυπρίων έγινε γνωστό ως το Κυπριακό ζήτημα. Η κυπριακή Ορθόδοξη Εκκλησία προωθούσε το αίτημα για ένωση, αφού και οι ίδιοι οι Ελληνοκύπριοι θεωρούσαν αυτονόητο και φυσικό τους δικαίωμά κάτι που αρχικά και η τουρκοκυπριακή μειοψηφία του νησιού αντιμετώπισε θετικά, αφού και αυτή στενάζε υπό την αγγλική αποικιοκρατία. Το 1955, εφόσον όλες οι εκκλήσεις τους για αυτοδιάθεση είχαν παραγνωριστεί, οι Ελληνοκύπριοι προχώρησαν σε ένα μαχητικό αγώνα για την απελευθέρωση της χώρας από τον αποικιακό ζυγό. Η βρετανική κυβέρνηση, επιστρατεύοντας τη γνωστή πολιτική τού «διαίρει και βασίλευε», άρχισε να εκμεταλλεύεται τον τουρκικό παράγοντα και να ενθαρρύνει την ανάμειξη της Άγκυρας στην Κύπρο.

Η διακηρυγμένη πολιτική της Τουρκίας προς την Κύπρο, από υποστηρικτική του αποικιακού στάτους κβο που ήταν στις αρχές της δεκαετίας του 1950, άρχισε να κλίνει προς την πολιτική της διχοτόμησης της νήσου στη βάση της εθνικής καταγωγής. Ο καθηγητής Νιχάτ Ερίμ, στον οποίο ο Τούρκος πρωθυπουργός Ατνάν Μεντερές ανάθεσε τη διαμόρφωση μιας πολιτικής για την Κύπρο, ετοίμασε και υπέβαλε το Νοέμβριο του 1956 υπόμνημα προτείνοντας τη γεωγραφική διαίρεση του νησιού σε συνδυασμό με τη μετακίνηση πληθυσμών.

Αυτή η πρόταση για σαφή εθνικό διαχωρισμό θα κατέληγε στο σχηματισμό δύο χωριστών πολιτικών οντοτήτων, μιας ελληνικής και μιας τουρκικής, καθεμιά από τις οποίες θα προχωρούσε σε πολιτική ένωση με την Ελλάδα και την Τουρκία αντίστοιχα. Αυτή η πολιτική, συνδυαζόμενη με τακτικές έντασης ανάμεσα στις δύο εθνικές κοινότητες του νησιού, συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια. Είναι αξιοσημείωτο, ως δείγμα της σταθερότητας του στρατηγικού σχεδιασμού των Τούρκων, το γεγονός  ότι αυτή η θέση εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση της τουρκικής πολιτικής έναντι της Κύπρου μέχρι σήμερα. Παρ’ όλ’ αυτά, ο ηρωικός ένοπλος αγώνας των Κυπρίων αγωνιστών 1955-1959 με πρωτεργάτες τους μαχητές της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών (Ε.Ο.Κ.Α.) λύγισε την αγγλική αποικιοκρατία και πέτυχε όχι την ένωση, αλλά τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου κράτους. Οι συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου το 1959 καθόριζαν την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, που όμως άφησε γλυκόπικρη γεύση στους Ελληνοκυπρίους, ως ένας οδυνηρός συμβιβασμός, αφού ούτε η ένωση επιτεύχθηκε, αλλά και τοποθετούσε τη μειονότητα των μουσουλμάνων του νησιού ως σχεδόν ισότιμο μέλος του κράτους με δυσανάλογα προνόμια.

Η 1^η εισβολή (ΑΤΤΙΛΑΣ 1)

Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο ξεκίνησε στις 20 Ιουλίου 1974, πέντε μέρες μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Το παράφρον  πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου που είχε σχεδιάσει η χούντα του Ιωαννίδη (ο οποίος είχε παραγκωνίσει τον Παπαδόπουλο, μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου στην Αθήνα το Νοέμβριο του 1974) ενάντια στον εκλεγμένο πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατία, ο οποίος όμως ήταν ανεπιθύμητος για τους Έλληνες δικτάτορες. Έτσι λοιπόν το πρωί της 15ης Ιουλίου ξεκίνησε το πραξικόπημα και ελλαδικές δυνάμεις βομβάρδισαν  το προεδρικό μέγαρο  στη Λευκωσία. Βέβαια, ο Μακάριος διέφυγε στην Πάφο και στη συνέχεια στην Αγγλία, ενώ στη θέση του τοποθετήθηκε ο πρώην μαχητής της ΕΟΚΑ Νίκος Σαμψών. Έπειτα, στις 18 Ιουλίου 1974 ο Σίσκο ως υφυπουργός Εξωτερικών της Αμερικής επισκέφτηκε τον πρωθυπουργό της Χούντας και ορισμένους υπηρεσιακούς παράγοντες. Ο ίδιος δήλωσε ότι θα έπρεπε να αποτραπεί πόλεμος Ελλάδας- Τουρκίας εξαιτίας της συμμετοχής τους στο ΝΑΤΟ. Παρ’ όλο όμως που είχε προειδοποιήσει για τη σύγκρουση, ο Ιωαννίδης δεν έλαβε σοβαρά την προειδοποίηση, αφού, όπως κατέθεσε αργότερα, είχε άλλες πληροφορίες από πράκτορες των Αμερικάνων. Η Τουρκία υποστήριξε πως η επιχείρησή της αποτελεί ειρηνευτική επέμβαση νομιμοποιημένη από το άρθρο 4 της Συνθήκης Εγγυήσεων (συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου). Τόσο τα Ηνωμένα Έθνη όσο και το Συμβούλιο της Ευρώπης αναφέρουν το αποτέλεσμα της εισβολής ως παράνομη στρατιωτική κατοχή με τεράστιες ανθρωπιστικές συνέπειες.

«Ο εφιάλτης είχε αρχίσει ξημερώματα της 20ής Ιουλίου όταν ξυπνήσαμε με τις σειρήνες που χτυπούσαν σε ολόκληρη την Κύπρο. Επειδή στη Μύρτου υπήρχε μεγάλο στρατόπεδο, βλέπαμε τους στρατιώτες να πηγαίνουν πάνω κάτω, αλλά δεν είχαμε νιώσει έντονα τον κίνδυνο. Πιστεύαμε ότι ήταν κάτι που θα περνούσε μέσα στις επόμενες μέρες» (απόσπασμα μαρτυρίας της Παναγιώτας Σταύρου, πρόσφυγα από το χωριό Μύρτου της επαρχίας Κερύνειας).

Οι ελληνικές δυνάμεις και ήταν διασκορπισμένες λόγω της κίνησης μονάδων λόγω του πραξικοπήματος, αλλά και εγκλωβίστηκαν στις παλινωδίες της ελληνικής χούντας. Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρ’ ότι βομβαρδιζόταν όλο το νησί, ακόμα και το στρατόπεδο της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου (ΕΛΔΥΚ), εντούτοις η Αθήνα καθυστέρησε χαρακτηριστικά να δώσει την εντολή για τη χρήση όπλων! Την επομένη, 21 Ιουλίου, οι μάχες στην Κύπρο συνεχίζονται με ιδιαίτερη σφοδρότητα. Στόχος των ελληνικών δυνάμεων στην Κύπρο είναι να αποκόψουν τον τουρκοκυπριακό θύλακο της Λευκωσίας από το προγεφύρωμα της Κερύνειας. Οι Έλληνες στρατηγοί απορρίπτουν εισήγηση για επέμβαση στην Κύπρο, προβλέποντας αποτυχία του σχετικού εγχειρήματος. Δύο ελληνικά υποβρύχια που πλέουν ήδη πριν από την εισβολή προς την Κερύνεια διατάσσονται να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Την ίδια μέρα σημειώνεται δραστηριοποίηση του αμερικανικού παράγοντα για την επίτευξη ανακωχής. Ο Σίσκο (υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ), που πηγαινοέρχεται μεταξύ Αθηνών και Άγκυρας, δε βρίσκει κάποιον αρμόδιο στην Αθήνα να διαπραγματευτεί, καθώς όλοι οι αρμόδιοι έχουν εξαφανιστεί. Την ευθύνη αναλαμβάνει τελικά ο αρχηγός του Ναυτικού ναύαρχος Πέτρος Αραπάκης, ο οποίος σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Κίσινγκερ συμφωνεί η ανακωχή να ισχύσει από τις τέσσερις το απόγευμα της 22ης Ιουλίου. Σ” αυτό το χρονικό σημείο, οι Τούρκοι ελέγχουν το 3% του κυπριακού εδάφους, έχοντας δημιουργήσει ένα προγεφύρωμα, που συνδέει την Κερύνεια με τον τουρκοκυπριακό θύλακα της Λευκωσίας.

Μεταπολίτευση -  Συνομιλίες – 2^η Εισβολή (ΑΤΤΙΛΑΣ 2)

Λίγο μετά τις τέσσερις το απόγευμα τα διεθνή πρακτορεία μετέδιδαν την καθεστωτική αλλαγή στην Αθήνα. Η πτώση του στρατιωτικού καθεστώτος και η μεταβίβαση της εξουσίας στους εξόριστους πολιτικούς ήταν γεγονός. Την 24η Ιουλίου κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας ορκίστηκε στην Αθήνα, με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και υπουργούς παλιότερους πολιτικούς. Παράλληλα στην Κύπρο τα τραγικά γεγονότα υποχρέωσαν και το Νίκο Σαμψών να παραιτηθεί. Κύπριος Πρόεδρος ανέλαβε ο Γλαύκος Κληρίδης.

Ακολούθησαν δύο γύροι πολύωρων διαβουλεύσεων στη Γενεύη μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών και των Κυπρίων  στις οποίες η Τουρκία σταθερά ζητούσε ομοσπονδιακή λύση, ανταλλαγή πληθυσμού και το 34% των εδαφών της Κύπρου να ελέγχεται από τους Τουρκοκύπριους. Στις 14 Αυγούστου, οι συνομιλίες της Γενεύης κατέρρευσαν και μόλις 1 ώρα μετά η Τουρκία ξεκίνησε δεύτερη επιχείρηση, «Αττίλας ΙΙ». Στην ουσία, οι Τούρκοι είχαν ως σκοπό με την εν λόγω επέμβαση να επεκταθεί η ζώνη κατοχής του τουρκικού στρατού στα σημερινά επίπεδα, δηλαδή Γραμμή Μόρφου- Πράσινη Γραμμή Λευκωσίας -Αμμοχώστου. Δυστυχώς, οι λιγοστές ελληνικές δυνάμεις και ειδικότερα η Εθνική Φρουρά, η Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) και ένοπλοι πολίτες ήταν αντιμέτωποι με έναν άρτια εξοπλισμένο στρατό με πληθώρα αρμάτων μάχης και υπεροπλία στον αέρα. Η κατάπαυση του πυρός έγινε στις 6 το απόγευμα της 16ης Αυγούστου 1974 με τους εισβολείς να καταφέρνουν ό,τι ο Γκιουνές επιδίωκε στη Γενεύη αφού οι Τούρκοι εισβολείς μέσα σε τρεις ημέρες κατέλαβαν το 36,2% του νησιού.

Συνέπειες

Κάπως έτσι η Τουρκία έθεσε υπό παράνομη στρατιωτική κατοχή της πέραν του 36% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, το οποίο και κατέχει μέχρι σήμερα. Ως αποτέλεσμα της τουρκικής στρατιωτικής εισβολής και κατοχής, 162.000 Ελληνοκύπριοι εκτοπίστηκαν και έγιναν πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα και μέχρι σήμερα εμποδίζονται από τις κατοχικές αρχές να επιστρέψουν στα σπίτια και στις περιουσίες τους.  Άλλες 20.000 παρέμειναν εγκλωβισμένοι και συνολικά σκοτώθηκαν περίπου 3.000 ελληνόφωνοι Κύπριοι και σχεδόν 2.000 ήταν οι αγνοούμενοι Ελλαδίτες στρατιώτες, αξιωματικοί και φυσικά Ελληνοκύπριοι στρατιώτες και πολίτες.

«Η μεγαλύτερη πληγή όμως ήταν η αγωνία για τον πατέρα μου. Στην αρχή παίρναμε γράμματά του, στη συνέχεια όμως χάσαμε κάθε ίχνος του. Παραμένει μέχρι σήμερα στη λίστα των αγνοουμένων. Για αρκετό καιρό δεν ξέραμε αν ζει ή αν πέθανε αλλά και πού βρίσκεται, αν είναι νεκρός. Τελικά αργότερα μάθαμε από κάποιους Μαρωνίτες ότι δολοφονήθηκε από τους Τούρκους» (απόσπασμα απ’ τη μαρτηρία της Παναγιώτας Σταύρου, πρόσφυγα από το χωριό Μύρτου της επαρχίας Κερύνειας).

Βέβαια, το ανθρωπιστικό  κόστος ήταν μεγαλύτερο από την «απλή» καταμέτρηση θυμάτων  και  αγνοουμένων. Κατά τη διάρκεια της εισβολής, Ελληνοκύπριες γυναίκες έπεσαν θύματα βιασμού από Τούρκους στρατιώτες. Ο αριθμός των βιασμών ήταν τόσο μεγάλος που προκλήθηκε και μεγάλος αριθμός από ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, κάτι που ανάγκασε τη συντηρητική Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου, προσωρινά, να επιτρέψει τις εκτρώσεις. Ο βιασμός χρησιμοποιήθηκε από τον τουρκικό στρατό για να καθαρίσει περιοχές από αμάχους, αναγκάζοντάς τους να φύγουν. Δυστυχώς, όπως σε κάθε πόλεμο έτσι και τώρα και οι δύο αντίπαλες μεριές προέβησαν σε βαναυσότητες, έτσι και τότε έγιναν αντίποινα σε τουρκοκυπριακά χωριά από Έλληνες παραστρατιωτικούς.

Το 1983 ανακηρύχθηκε η Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου, αναγνωρισμένη μόνο από την Τουρκία. Η διεθνής κοινότητα θεωρεί τα εδάφη της ΤΔΒΚ ως κατεχόμενη από τις τουρκικές δυνάμεις περιοχή της Δημοκρατίας της Κύπρου Η κατοχή εξακολουθεί να θεωρείται παράνομη, ενώ οι συνομιλίες για λύση του Κυπριακού ζητήματος συνεχίζονται. Η Τουρκία βρέθηκε ένοχη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για εκτοπισμό πληθυσμού, στέρηση του δικαιώματος της ελευθερίας, κακή μεταχείριση, στέρηση του δικαιώματος της ζωής και στέρηση του δικαιώματος της περιουσίας. Η τουρκική πολιτική βίαιης μετατόπισης του ενός τρίτου του ελληνοκυπριακού πληθυσμού από τα σπίτια του στον κατεχόμενο βορρά, εμποδίζοντας την επιστροφή τους, και ο εποικισμός από Τούρκους συνιστά εθνοκάθαρση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων βρήκε την Τουρκία ένοχη για συνεχείς παραβιάσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Η Τουρκία έχει καταδικαστεί για την παρεμπόδιση της επιστροφής των Ελληνοκυπρίων προσφύγων στα σπίτια και τις περιουσίες τους, αλλά και για  βασανισμούς αιχμαλώτων και βιασμούς γυναικών, ενώ πλήθος τάφων, μνημείων και εκκλησιών λεηλατήθηκαν.

Γύρω στις 150.000 άνθρωποι (πάνω από το ένα τέταρτο του συνολικού πληθυσμού και το ένα τρίτο των ελληνόφωνων Κυπρίων) προσφυγοποιήθηκαν. Ένα χρόνο αργότερα, το 1975, 60.000 περίπου Τουρκοκύπριοι, μετακινήθηκαν από τις ελεύθερες νότιες περιοχές, στις ελεγχόμενες από τις τουρκικές δυνάμεις βόρειες περιοχές, ως αποτέλεσμα της εκβιαστικής πολιτικής της Τουρκίας. Η Άγκυρα υλοποίησε έτσι τα διαχρονικά σχέδιά της για τον εθνικό διαχωρισμό των κοινοτήτων και την τελική διχοτόμηση της Κύπρου.

Από τότε μέχρι σήμερα η Τουρκία κατέχει παράνομα, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, το 37% της Κύπρου και το μεγαλύτερο τμήμα της ακτογραμμής της Μεγαλονήσου

Οσμή προδοσίας

Δυστυχώς, υπάρχουν πολλές και ισχυρές ενδείξεις ότι η ήττα μας στην Κύπρο και η επερχόμενη τραγωδία ήταν προϊόν όχι μόνο αδέξιων κινήσεων κάποιων ανάξιων που είχαν στα χέρια τους τις τύχες του Ελληνισμού σε Ελλάδα και Κύπρο, αλλά και αποτέλεσμα ενός πιο σκοτεινού σχεδίου ή επιλογών κάποιων που έβαλαν το δικό τους συμφέρον και την προσωπική επιβίωσή τους σε πρώτη μοίρα καταδικάζοντας το εθνικό συμφέρον και την Κύπρο. Μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο που ενορχήστρωσε το καθεστώς Ιωαννίδη, υπήρχαν πολλοί ξένοι παράγοντες που προσπάθησαν να προειδοποιήσουν το δικτάτορα ότι πιθανότατα οι Τούρκοι θα επέμβουν στη Μεγαλόνησο, αλλά ο Ιωαννίδης κώφευε. Είδαμε προηγουμένως το πρωί της πρώτης εισβολής την αναίτια και ύποπτη καθυστέρηση των Αθηνών να δώσει εντολή στις ελληνοκυπριακές δυνάμεις να αμυνθούν ενώ βομβαρδιζόταν όλο το νησί και  ο ουρανός είχε γεμίσει με Τούρκους αλεξιπτωτιστές που έπεφταν στους τουρκοκυπριακούς θύλακες. Ενώ είναι γνωστό (από μαρτυρίες και καταθέσεις στην εξεταστική επιτροπή της ελληνικής βουλής για το Κυπριακό)  ότι το Γενικό Επιτελείο Στρατού  επί τρεις μήνες πριν την εισβολή αγνοούσε τα ανησυχητικά μηνύματα του επικεφαλής του κλιμακίου της ελληνικής Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών στην Κυρήνεια Αλ. Σημαιοφορίδη, ο οποίος έστελνε αναφορές για κλιμακούμενη στρατιωτική κινητικότητα στις ακτές της Τουρκίας βόρεια του νησιού. Μάλιστα το βράδυ της 19/7/1974 προειδοποίησε τους επιτελείς στην Ελλάδα ότι μεγάλη αποβατική δύναμη ξεκίνησε από το λιμάνι της Μερσίνας προς την Κερύνεια και όμως η Αθήνα αλλά και το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Φρουράς συνιστούσαν ηρεμία, καθότι θεωρούσαν ότι η Τουρκία θα έκανε απλά μια άσκηση για να εκφοβίσει τους Έλληνες…

Στην Ελλάδα, ο Ιωαννίδης μαζί με τους συμβούλους του προετοίμαζαν κρυφά υποβρυχιακές και αεροπορικές επιθέσεις κατά των δυνάμεων της εισβολής. Κάποιοι όμως στρατιωτικοί αρχηγοί εν αγνοία του Ιωαννίδη ήταν ενάντια σε μια ολοκληρωτική σύγκρουση με την Τουρκία. Προφανώς επειδή θεώρησαν ότι αυτό θα ήθελε ο αμερικανικός παράγοντας. Η κατάπαυση πυρός στις 22/7 έδωσε την αφορμή στους επιτελάρχες Αραπάκη (αρχηγό στόλου) και Παπανικολάου (αρχηγό αεροπορίας), κάτω πάντα υπό την πίεση του Σίσκο (υφυπουργού Εξωτερκών ΗΠΑ), να επιχειρηματολογήσουν υπέρ της αναβολής επ’ αόριστον της αποστολής δεκαεπτά μαχητικών Φάντομ στην Κύπρο, καθώς και δύο υποβρυχίων (όπως έπρεπε να στείλει η Ελλάδα βάσει των σχεδίων αμύνης της Κύπρου). Είναι τυχαίο ότι αυτοί συνομιλούσαν με τον πρέσβη των ΗΠΑ Τάσκα και τον υφυπουργό Σίσκο μιας και τα μέλη της κυβέρνησής που είχε τοποθετήσει ο Ιωαννίδης κρύβονταν; Έπειτα, υπήρχε και η θεωρία του ότι «η Κύπρος είναι μακρυά και εκτός επιχειρησιακής δυνατότητας της Ελληνικής αεροπορίας». Έτσι, η Ελλάδα, διά στόματος Γρηγόρη Μπονάνου, αρχηγού στρατού την πρώτη ημέρα της εισβολής, εξεστόμισε την περίφημη φράση: «Η Τουρκία εισβάλλει στην Κύπρο. Εμείς, όμως, είμαστε Ελλάς».

Η ίδια πολιτική ακολουθήθηκε, ουσιαστικά, όχι μόνο σε όλη την περίοδο της πρώτης εισβολής (20-22 Ιουλίου), αλλά και μετά. Μετά την αλλαγή του καθεστώτος και την παράδοση της κυβέρνησης στους πολιτικούς η στάση της πολιτικής ηγεσίας Καραμανλή-Μαύρου (που ανέλαβαν μετά τις 23/7/1974) κατά τη διάρκεια της δεύτερης τουρκικής επέκτασης στο νησί πρέπει να ερευνηθεί διεξοδικά και έχει να κάνει με το θέμα της συνέχειας μεταξύ της χουντικής  αλλά και καραμανλικής εξωτερικής πολιτικής. Στην ουσία η πολιτική μας δεν άλλαξε. Πιθανότατα η κυβέρνηση Καραμανλή να βρέθηκε προ τετελεσμένων γεγονότων και να αναγκάστηκε να συνεχίσει την τακτική πολιτικής υποτέλειας στις ΗΠΑ που επί του πρακτέου γινόταν τακτική υπόθαλψης των τουρκικών στρατηγικών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο. Εδώ φάνηκε και η αυτονομία της τουρκικής κρατικής πολιτικής απέναντι στο συμβιβασμό που πρότειναν οι ΗΠΑ-Μεγάλη Βρετανία και εδώ φάνηκε η βαθιά εξαρτημένη φύση του ελληνικού κράτους από το ΝΑΤΟϊκό κατεστημένο. «Η Κύπρος είναι μακρυά», θα πει ο Καραμανλής στα μέσα Αυγούστου του 1974 όταν ο τουρκικός στρατός έμπαινε στη Μόρφου και το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ είχε περικυκλωθεί δίνοντας μάχη ζωής και θανάτου. Αντικειμενικά τότε κάθε απόφαση για οποιαδήποτε κυβέρνηση θα ήταν δύσκολη.

Όμως, δυστυχώς, οι σκιές δε σταματούν εδώ. Το απόγειο της τακτικής αυτής της πρώτης μεταπολιτευτικής κυβέρνησης της χώρας ήταν η απόφαση  αναστολής των ποινικών διώξεων για την τραγωδία της Κύπρου  όπως αποτυπώθηκε στις πράξεις 44 και 45 του Υπουργικού Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 1975 και ήταν σαφής. Τόσο ο υπουργός Δικαιοσύνης όσο και ο υπουργός Εθνικής Αμύνης είχαν ο καθένας το δικαίωμα «να αναβάλει την έναρξη ή να αναστείλει την αρξαμένη ποινική δίωξη επί εγκλημάτων ως και εκείνων εξ ων δύνανται να διαταράξουν τις διεθνείς σχέσεις του Κράτους». Αυτή η απόφαση μήνες μετά την εισβολή άραγε ποιον ωφελούσε; Πάντως όχι την αλήθεια…

50 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΓΡΑΦΤΕΙ

Το Κυπριακό ζήτημα αποτελεί, πρωτίστως, ένα διεθνές ζήτημα εισβολής και κατοχής, σε ευθεία παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, αλλά και πληθώρας αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών. Εδώ και πενήντα χρόνια, η Τουρκία αρνείται να αποσύρει τις παράνομες στρατιωτικές δυνάμεις κατοχής από την Κύπρο, οι οποίες έχουν καταστήσει την Κύπρο την πλέον στρατιωτικοποιημένη περιοχή παγκοσμίως. Το Κυπριακό συνιστά, επίσης, χαρακτηριστική περίπτωση συνεχούς, κατάφωρης και μαζικής παραβίασης βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών από την Τουρκία. Συγκεκριμένα, η Τουρκία παραβιάζει τα δικαιώματα των Ελληνοκυπρίων προσφύγων, των αγνοουμένων και των συγγενών τους, καθώς και των εγκλωβισμένων στο κατεχόμενο τμήμα της νήσου, ενώ συνεχίζει με συστηματικό τρόπο τον παράνομο εποικισμό και την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς στις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου.

Οι αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών καλούν τις δύο κοινότητες να εξεύρουν συμπεφωνημένη λύση στο εσωτερικό πολιτικό πρόβλημα της Κύπρου με διαπραγματεύσεις, στο πλαίσιο του σεβασμού της κυριαρχίας, ανεξαρτησίας και εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, της ταχείας απόσυρσης των ξένων στρατευμάτων, του τερματισμού κάθε ξένης επέμβασης στις υποθέσεις της και της λήψης μέτρων επειγόντως για την επιστροφή όλων των προσφύγων στις εστίες τους. Όμως η τουρκική και τουρκοκυπριακή  πλευρά απορρίπτουν συνολικά το διαπραγματευτικό πλαίσιο του ΟΗΕ για λύση Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, υποστηρίζοντας έκτοτε  τη λύση των δύο κρατών.

Παραπομπές – πηγές

Wikipedia.org

https://www.imerodromos.gr/oi-megaloi-enochoi-gia-thn-prodosia-ths-kuprou-to-1974/

https://mfa.gov.cy/el/turkish-military-invasion-and-occupation.html

https://www.gcsc.ac.cy/martyries-apo-tin-eisvoli/

https://mfa.gov.cy/el/historical-background.html

https://kypseli.ouc.ac.cy/bitstream/handle/11128/1833/%CE%91%CE%A3%CE%A0-2015- 00006.pdf?sequence=1&isAllowed=y

https://www.himara.gr/istoria/12315-47-chronia-apo-tin-tourkiki-eisvoli-stin-kypro-afieroma

https://www.mfa.gr/kypriako/

Βασίλης Φούσκας, «Κύπρος. Ιούλιος-Αύγουστος 1974: Η διπλή προδοσία», άρθρο στον Φιλελεύθερο και Εφ. Συντακτών, 23 Ιουλίου 2018

Άλέξης Παπαχελάς, Ένα σκοτεινό δωμάτιο, 1967-1974, εκδόσεις Μεταίχμιο

The Cyprus Conspiracy: America, Espionage and the Turkish Invasion, by Brendan O’Malley and Ian Craig, (London, 1999)

Μεχμέτ Αλί Μπιράντ, Απόφαση Απόβαση, εκδόσεις Φλώρος

Σταύρος Καλεντερίδης, Το ντόμινο των υποχωρήσεων στο Αιγαίο, εκδόσεις Ινφογνώμων

Ελευθέριος Σταμάτης, Κύριοι πάτε για ύπνο, εκδόσεις Δούρειος ίππος.

Φάκελος Κύπρου, τόμος 1, Ελληνικό Κοινοβούλιο, Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.

Επιμέλεια Μάρκος Κορελόπουλος, ιστορικός

]]> https://schoolpress.sch.gr/6gelzog/archives/112/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/6gelzog/archives/100 https://schoolpress.sch.gr/6gelzog/archives/100#comments Tue, 21 May 2024 08:21:01 +0000 6ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ http://schoolpress.sch.gr/6gelzog/?p=100  

Φαίνεται ότι τις περισσότερες φορές εμείς οι εκπαιδευτικοί μάλλον ενδιαφερόμαστε πώς να μεταδώσουμε γνώσεις και δεξιότητες στους μαθητές μας, μας νοιάζει πρωτίστως πώς να τους «φορτώσουμε» με μάθηση και γνωστικές δεξιότητες, «οργανώνοντάς»  τον εξωσχολικό τους χρόνο, και δεν δείχνουμε τη δέουσα σημασία στο πώς αυτοί «σπαταλάνε» το υπερπολύτιμο αυτό Αγαθό: τον ελεύθερο χρόνο. Με λίγα λόγια περιοριζόμαστε στο τι κάνουν όταν κάθονται στις σχολικές τους καρέκλες και όχι τι κάνουν όταν «αράζουν στον καναπέ τους».

Αυτό που δεν φαίνεται εκ πρώτης όψεως, αλλά είναι σίγουρο, είναι το γεγονός ότι αυτή η τακτική δυναμιτίζει τις προοπτικές όχι μόνο του σχολείου, αλλά και των ίδιων των μαθητών – αυριανών πολιτών. Ποιο το μέλλον ενός νέου που δεν έχει ελεύθερο χρόνο ή που δεν ξέρει πώς να αξιοποιεί γόνιμα αυτό το «θείο δώρο»; Ποιο το κοινωνικό, πολιτικό, αλλά και προσωπικό μέλλον ενός παιδιού που γυρίζει επιτέλους σπίτι του μετά από ένα μπαράζ μαθημάτων (σχολικών και μη)  εξουθενωμένο, όπως ο μαραθωνοδρόμος που έχει τελειώσει τον αγώνα του, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία, και σωριάζεται όπου βρει για να ξαποστάσει; Αφού έτρεχε όλη μέρα για μαθήματα, μετά και πάλι τρέχει!! Τρέχει για να κάνει τα πράγματα χειρότερα!!! Τρέχει να μη χάσει το 393ο επεισόδιο των «Παγιδευμένων» ή του «Σασμού» και δεν δει για 15ο  σερί επεισόδιο τον Αστέρη να κλαίει ή το νέο κύκλο από τις «Οικογενειακές ιστορίες», που αναβαθμιστήκανε και απόκτησαν πιο πικάντικη πλοκή ως «Αμφιβολίες»… Μετά πάλι τρέχει να απαντήσει στα post που του έχουν κάνει οι 123 από τους 1026 διαδικτυακούς του «φίλους»  που ’χει κάνει accept στο Ινστα, να φλεξάρει με κανένα στόρι, να chatάρει για τις δηλώσεις της Μενεγάκη και για τα σχόλια των «τηλε-ειδικών»  στα πάνελς που σχολιάζουν τους σχολιαστές της Eurovision, να δημιουργήσει λίγο περιεχόμενο με κανένα video στο Τικ Τοκ πριν πάει να «χαλαρώσει» με ένα απ’ τα παλιότερα επεισόδια των Kardashians και εντέλει πάει για ύπνο… Ύπνος βαρύς…

Ζωγραφική: Γεωργία Τζουνάκου

Έτσι θεωρώ ύψιστο καθήκον μας να ξεφύγουμε από την πεπαλαιωμένη τακτική του ξεπερασμένου γνωσιοκεντρικού-καθηγητικοκεντρικού μοντέλου διδασκαλίας και να προσεγγίσουμε την καθημερινότητα και τις ανάγκες του μαθητή μας. Χρήσιμες οι γνώσεις, αλλά από μόνες τους δεν αποτελούν πανάκεια. Ειδικά εμείς, μέλη ενός οικογενειακού και συνοικιακού μαθητικού οργανισμού όπως το σχολείο μας, με νέες όμως ιδέες και νέους προσανατολισμούς, οφείλουμε μια πιο ευρυγώνια προσέγγιση του λειτουργήματός μας. Με απλά λόγια πρέπει να αφιερώνουμε ουσιαστικό διδακτικό χρόνο στο να μεταλαμπαδεύουμε στους μαθητές μας την τέχνη της γόνιμης δυναμικής προσέγγισης του ελεύθερου χρόνου τους. Να βοηθήσουμε τα παιδιά μας αφενός να καταλάβουν τη σημαντικότητα του χρόνου αυτού για την ψυχοπνευματική αρτιότητά τους και την κοινωνικοπολιτική τους διάσταση και αφετέρου να τους δείξουμε τα μονοπάτια των κλίσεών τους. Μονοπάτια που θα τους οδηγήσουν μακριά από τους στενωπούς της τηλεοπτικής Σκύλλας και της διαδικτυακής Χάρυβδης, θα τους δείξουν τον τρόπο να  διαβούν τις συμπληγάδες του επιδερμικού και θα τους φέρουν πιο κοντά στην τέχνη, στον αθλητισμό και στο διάβασμα! Ναι πρέπει να πολεμήσουμε για να πατάξουμε την επιβληθείσα «βιβλιοαπαγόρευση», να τους πείσουμε ότι το βιβλίο δεν είναι ο μεταμφιεσμένος Βελζεβούλ και ότι η κριτική σκέψη δεν είναι ποινικό αδίκημα. Να τους πείσουμε ότι ένα επιτραπέζιο είναι πιο διαδραστικό και ανθρώπινο, από μια ακόμα πίστα στο Lol….

Μόνο τότε θα υπάρχει και μέσα στους μαθητές μας, αλλά και στη χώρα προοπτική ανάκαμψης, ανάκαμψης του τόπου, του ανθρώπου, του πολίτη… Μόνο τότε θα κάνουμε τους μαθητές μας να χαίρονται τη μέρα τους και συνάμα να βάζουν θεμέλια για το δύσκολο εγχείρημα της δημιουργίας προσωπικότητας και της απόκτησης πολιτειότητας.  Γι’ αυτό, αγαπητοί, αξίζει να ασχοληθούμε σοβαρά με το τι κάνουν και το τι πρέπει να κάνουν οι νέοι μας στον καναπέ τους, να τους δώσουμε εναλλακτικές ανάσες, ώστε να ξεφύγουν από τη μαζοποιημένη κακοποίηση του χρόνου τους…

Ρε πού φτάσαμε! Πού ήμασταν και πού φτάσαμε; Αν κάποιος αναλογιστεί τη μεταπολεμική κοινωνική μας ιστορία και προσπαθήσει να κάνει μια νοητή γραφική παράσταση που να αναπαριστά την πορεία της χώρας μας θα καταλήξει να σχεδιάσει έναν κύκλο.

Ο διαβήτης θα ξεκινήσει από τη δεκαετία του ’50, μια δεκαετία που δεν ήταν glamour, δεν τη λέμε γεμίζοντας το στόμα μας τα «fifties», γιατί απλά ήταν μια δεκαετία φτώχειας, πείνας και μετανάστευσης. Φεύγαμε χιλιάδες για το Αμέρικα (όπως το συνηθίζαμε και στις αρχές του 20ού αιώνα) ή για τη Γερμανία. Η επόμενη στάση του διαβήτη μας είναι η σταδιακή άνοδος του βιοτικού μας επιπέδου κατά τη δεκαετία του ’70 και φυσικά το ξέφρενο και αλόγιστο καταναλωτικό πάρτι των eighties που έφερε την πρώην ψωροκώσταινα Ελλαδίτσα στα ευρωπαϊκά σαλόνια, μεγαλοπιάστηκε και ο Έλληνας. Το ’90 γίναμε σπουδαία δύναμη στα Βαλκάνια και γίναμε χώρα υποδοχής μεταναστών από τις γύρω χώρες και από το πρώην ανατολικό μπλοκ, λίγο αργότερα η αφεντομουτσουνάδα μας ήθελε να κάνει και βόλτα εκτός των ευρωπαϊκών και βαλκανικών σαλονιών και διεκδικούσαμε ωσάν αρχοντοχωριάτες τη διεθνή αναγνώριση, θέλαμε να μπούμε μέσα στην παγκόσμια ελίτ, στο τρελό φαγοπότι των Ολυμπιακών Αγώνων. Και ο Νεοέλληνας, ο νεοαριστοκράτης, ο νεόπλουτος πανηγύριζε, αναδείχτηκε πολυμήχανος, απέδειξε το δαιμόνιο ταλέντο του, έφτασε σε μεγαλεία ανάλογα του αρχαίου ένδοξου παρελθόντος του. «Να δεις τι σου ’χω για μετά…»

Και ξαφνικά η φούσκα έσπασε, τα δανεικά στέρευσαν, ο ιερός κότινος με τον οποίο είχαμε αυτοστεφανωθεί μαράζωσε, έγινε αγκάθινο στεφάνι που έμπηγε τα αγκάθια του ανηλεώς στις σάρκες μας. Ανώμαλη προσγείωση στην πραγματικότητα της οικονομικής λιτότητας, της σημερινής χρηματοπιστωτικής κρίσης, στον κόσμο της Τρόικας, διαβάζοντας τα σκοτεινά ρομάντζα του μνημονίου και ζώντας σαν παρίες, σαν τους Αθλίους του 21ου αιώνα. Ο διαβήτης τερματίζει το κυκλικό του ταξίδι: και πάλι φτώχεια και πάλι πείνα και πάλι μετανάστευση. Πήραμε πάλι τα μπογαλάκια μας, το δισάκι μας και πάλι τραβάμε για τα ξένα, για να συνεχίσουμε το ατέρμονο ταξίδι της φυλής μας προς την ξενιτιά.

Και το νέο κύμα «αντιμετανάστευσης» προς νέους προορισμούς αυτή τη φορά  έχει τον ίδιο παρονομαστή με τα προηγούμενα: την ελπίδα! Ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο, για μια πιο αξιοπρεπή ζωή. Ελπίζουν ότι εκεί στη νέα τους πατρίδα δεν θα στέκονται στις ουρές του ταμείου ανεργίας ή στην ουρά για το μεσημεριανό συσσίτιο και μπροστά από κάδους σκουπιδιών για το βραδινό τους. Ελπίζουν ότι εκεί θα μπορούν με τον ιδρώτα τους να χτίσουν τα όνειρά τους, ότι θα μπορούν να λένε, όπως ο αείμνηστος κωμικός Κώστας Χατζηχρήστος, ότι είμαι ο Έλληνας που έχω πλύνει τα περισσότερα πιάτα και να φωνάζει «Πολύ πιάτο στο Αμέρικα!» χωρίς να τους περιμένουν κάποιοι μαυροντυμένοι εθνικιστές να τους σαπίσουν στο ξύλο, επειδή απλά είναι Έλληνες. Ας ελπίσουμε ότι οι εκεί ακραίοι, θα είναι πιο «διακριτικοί» από τους εδώ!

Ο κύκλος της μετανάστευσης βέβαια δεν έχει κλείσει, αργά ή γρήγορα θα ανοίξει ένας καινούριος, ομόκεντρος. Αλλά, κοιτώντας τον κύκλο της σύγχρονης μεταπολεμικής ελληνικής πραγματικότητας, νιώθω ότι αυτός δεν είναι ένας απλός κύκλος, είναι φαύλος: Από την ξενιτιά στις ΗΠΑ και στη Γερμανία, στα μπουζούκια καθημερινές και στα Golden Hall, από τον Καζαντζίδη στους Κιαμοβέρτηδες και στη Eurovision, από τα ταξίδια μας για αγορές στο Μιλάνο, πάλι έξω: πρόσφυγες στην Αυστραλία. Από τις γκλαμουράτες μπίζνες, από barman, businessman, rooms to let και άλλες ευυπόληπτες ασχολίες τότε, τώρα στοιβαζόμαστε μπροστά από το ταμείο ανεργίας και σε «δουλειές του ποδαριού» που λέει και ο Πανούσης: ντελιβεράς, ταμίας, πωλητής… Όχι ότι είναι υποδεέστερα επαγγέλματα, εμείς μέχρι πρότινος τα είχαμε απαξιωμένα…. Δεν βάλαμε μυαλό, δεν καταλάβαμε, κύριε τζίτζικα και κύριε μέρμηγκα, ότι ο καιρός έχει γυρίσματα.

Και για να γυρίσει η ρόδα, πρέπει οι καινούριοι μαθητές να καταστρώσουν ένα ευέλικτο και ενημερωμένο πλάνο σπουδών, που θα τους βοηθήσει να κάνουν τις σωστές επιλογές στο μηχανογραφικό τους, για να κάνουν εντέλει τις συγκριτικά ορθότερες επαγγελματικές επιλογές. Για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, ο τελειόφοιτος καλείται να απαλλαγεί από στερεότυπα της νεοελληνικής συνείδησης που έχει απαξιώσει τα πιο χειρωνακτικά επαγγέλματα και άλλα που σχετίζονται με την πρωτογενή παραγωγή, να έχει την ευελιξία να δουλέψει εκεί που η δουλεία του θα «πιάσει τόπο» εντός και εκτός της Αθήνας, εντός ή και εκτός της Ελλάδας… Η αλήθεια είναι ότι το brain drain μάς πληγώνει, αλλά και η ανεργία επίσης… Μακάρι το «μάθε, παιδί μου, γράμματα» που λέγανε οι μεγαλύτεροι σε εμάς, όταν ήμασταν παιδιά και εμείς  τώρα το αναπαράγουμε σε σας να πιάσει τόπο, να έχει και πρακτικό αντίκρισμα για εσάς…  Μακάρι να γυρίσει ο τροχός…

Βιαστικό κείμενο του Μ.Κ.

Στους τελειόφοιτούς μας

Σχέδιο : Βάλια Λαντέρκι-Μπίσδα

Ο κύβος ερρίφθη και το δικό μας «Ζάρι» δεν έφερε το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Ο πρόσφατος διαγωνισμός της μουσικής ευρω-πανηγύρεως στο Μάλμε δεν μας έδωσε την τιμητική θέση που προσδοκούσαμε στο διαγωνισμό της Eurovision. Όχι, δεν θα είναι το κείμενο αυτό ένα ανάθεμα στη συμπαθή Μαρίνα Σάττι που μας εκπροσώπησε. Αλλού είναι το πρόβλημα… Το πρόβλημα είναι ότι εγώ δεν κατανοώ τι έγινε και μερικά καλλιτεχνικά είδωλα της εποχής μου, αλλά και προηγούμενων γενεών, πλέον έχουν πέσει σε ανυποληψία ή, ακόμα χειρότερα, βρίσκονται εξόριστα στη χώρα τού ποτέ, στη χώρα της λήθης… Ίσως να είναι ιδιοτροπία της εποχής μας που βιάζεται, που τρέχει χωρίς λόγο, να προλάβει ποιος ξέρει τι. Μιας εποχής αστρονομικής ταχύτητας, διαστημικής μοναξιάς, βαθιάς επιδερμικότητας και αφόρητης ελαφρότητας. Ίσως να είναι απλά επειδή και εγώ γέρασα και, αν και προσπαθώ ασθμαίνοντας, τελικά δεν μπορώ να ακολουθήσω την εποχή του διαδικτυακού άγχους και της φθήνιας του ταχύτατου κυβερνοχώρου που δημιουργεί χαοτικά χάσματα με τον κόσμο τού χθες, που αποκαθηλώνει απνευστί «αξίες» που κληρονόμησε.

Τι έγινε και πλέον ο σημερινός νέος, ο μαθητής μου, δεν γνωρίζει σχεδόν τίποτα γι’ αυτό που ονομάζω τέχνη; Και γιατί, όταν ήμουν εγώ παιδί, ήξερα τουλάχιστον τα βασικά από τα τότε καταξιωμένα καλλιτεχνικά ονόματα, ακόμα και αν δεν είχα μεγαλώσει μαζί τους; Παρ’ ότι πλέον μεγάλωσα σε ηλικία, δεν μεγάλωσα μαζί με Μπιθικώτση ή με τον Καζαντζίδη, ούτε με μεγάλους μουσουργούς όπως ο Θεοδωράκης, ο Χατζηδάκης, ή με τους Rolling Stones και τους Led Zeppelin και όμως τους ήξερα, έστω και επιφανειακά, όταν ήμουν παιδί! Τώρα η Χαρά, ο Ηλίας, ο Λευτέρης, η Τζένη και η Βασιλική πιθανότατα θα αναρωτιούνται ποιοι είναι οι παραπάνω έντεχνοι τύποι που μόλις αράδιασα. Εδώ καλά καλά δεν ξέρουν τρανταχτά ονόματα που ακόμα συνεχίζουν να μάχονται στο ναρκοπέδιο του σημερινού ελληνικού πενταγράμμου, όπως η Γαλάνη, ο Παπακωνσταντίνου και η Χαρούλα Αλεξίου. Τώρα κάποιοι κλίνουν το γόνυ σε κάποιους Light, Snik, Fy, Sidarta και, φυσικά, στον υπερμέγιστο Τραννό…

Ναι, στους Έλληνες (τ)ράπερ που τραγουδάνε σε μια γλώσσα που μοιάζει ελληνική, αλλά δεν την καταλαβαίνω…. Οι τύποι σκαρφάλωσαν απνευστί στον Όλυμπο της δημοτικότητας, της εμπορικότητας, έγιναν viral, σκορπώντας σε μας τους ταπεινούς θνητούς το virus (= τον ιό) της ανάλαφρης διασκέδασης, του μονοπωλίου της ποταπής καψούρας και των καταχρήσεων… Και ό,τι διαφέρει πλέον φαίνεται δηθενιά, ψευτοκουλτουριάρικο ή στην καλύτερη ισοπεδώνεται ως δύστροπο και δυσνόητο. Ό,τι σε ταξιδεύει, σε βάζει σε σκέψη ποινικοποιείται, αν δεν είναι εύκολο, χονδροκομμένα ευαίσθητο ή και χυδαία αναίσθητο.

Νόμιζα ότι ανέκαθεν ο άνθρωπος είχε ανάγκη να ταυτίζεται με κάτι το υψηλό, να ανακαλύπτει τους θεούς του, να φτιάχνει τοτέμ με τα ανώτερα όντα που έχει ανάγκη να λατρεύει. Κακώς το νόμιζα! Πλέον ο σύγχρονος νέος έγινε σύγχρονος εικονομάχος, πετά τις εικόνες των «αγίων», γκρεμίζει τα αγάλματα των «θεών», καίει τα τοτέμ των ανώτερων έντεχνων πλασμάτων για να γεμίσει τους ναούς των καλλιτεχνικά πουθενάδων, χθεσινών άγνωστων, σημερινών ηγετών του πενταγράμμου μας.

Δεν εξήγησα τίποτα απολύτως, αφού δεν ξέρω την εξήγηση για τη μαζοποιημένη, εμπορευματοποιήμενη κατρακύλα του πολιτισμού στη χώρα μας, αλλά πιστεύω ότι έτσι εξηγείται η κατρακύλα μας σε κάθε επίπεδο: η μανία μας με το Survivor και το πανόραμά του! Έτσι εξηγείται το κόλλημά μας να στοιβαζόμαστε σαν σαρδέλες σε ουρές για να εκτελέσουμε κατά γράμμα τις επιταγές της κάθε μόδας: στην ουρά για το black (κατάμαυρο) Friday, στην ουρά για να μπούμε μες στο club! Πολλή ουρά… και έτσι συνηθίζουμε και ψευτοξεχνιόμαστε όταν καθόμαστε με τις ώρες στις ουρές στον ΟΑΕΔ, για να ανανεώσουμε την κάρτα ανεργίας μας, για να πληρώσουμε τον ΕΝΦΙΑ, στην ουρά για να ξαναψηφίσουμε αυτόν που θα μας τάξει τα περισσότερα, θα μας «νανουρίσει» με τα περισσότερα παραμύθια. Πες μου ένα ψέμα να αποκοιμηθώ… Ευτυχώς στο παραπάνω σκηνικό υπάρχει και η «παραφωνία» των Lex, Anser, Eversor, του Βέβηλου… Άραγε αυτή η παραφωνία θα μπορέσει να αντισταθεί στο κύμα νομιμοποίησης της παρανομίας και του σεξισμού; Άραγε τα «Μπράβο, ρε φίλε, ωραίο αυτό που έκανες» θα ξεπεράσουν τα πάμπολλα άψυχα τυποποιημένα «like»;

Ελπίζω ότι δεν θα χάσουμε και αυτή τη ζαριά… Ελπίζω ότι ακόμα ο κύβος δεν ερρίφθη…

Σχέδια : Βάλια Λαντέρκι-Μπίσδα

Είμαι ο Rigor Mortis

Τι το ’θελα και μπήκα μέσα εκεί που τα νετρόνια είναι μαζεμένα

Άνοιξε το παράθυρο, φύσηξε απέριττα η σκιά του ανέμου,

η κουρτίνα δεν σάλεψε, όμως εγώ φουρτούνιασα, πνιγόμουν σε μια ξέρα.

Ήπια λίγο νερό…

Έπρεπε να κρατήσω τα χέρια καθαρά και το μέτωπο στεγνό.

Όμως λεκιάστηκε από κρύο ιδρώτα αφανή.

Έπρεπε να τετραγωνίσω τον κύκλο, αλλά ευτυχώς με γλίτωσε το άρρητο Π

Έπρεπε να μιλήσω, ευτυχώς είχε χώρο για να σκύψω, να σκύψω

Η  νοερή εικόνα με τα τρία καθισμένα πιθηκάκια με τσαλάκωνε,

αλλά ευτυχώς φαινόμουν φρεσκοσιδερωμένος

Ευτυχώς  δεν έχασα, ευτυχώς που δεν κέρδισα επίσης.

Έμεινα μόνος με τα νετρόνια και μυρίζουν σαν νεκρόνια.

Ευτυχώς και σήμερα ο μήνας έχει πάλι 9.

Ευτυχώς και σήμερα ήρθαμε ισοπαλία….  Μπράβο μου…

Ούτε το μεγάλο  ναι, ούτε το μεγάλο όχι δεν θα πώ…

Θα φωνάξω ότι «εγώ ο  Rigor  ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΑΠΑΝΤΩ».

Μπράβο μου….

Ζωγραφική: Γεωργία Τζουνάκου

Στο πλάι μιας θάλασσας γεμάτης σεληνόφως

εκείνη την κοίταζε, αλλά εγώ την αγνοούσα

- το φως των ματιών της ήταν φωτεινότερο, ομορφότερο.

Τούτο τον ωκεανό της αγάπης θαυμάζαμε οι δυο μας

λέγαμε πως μαζί θα τον πλεύσουμε

τη βάρκα όμως δεν μπορέσαμε να χτίσουμε μαζί

και στο τέλος χωρίς εμένα έπλευσες

και έτσι η καρδιά μου βούλιαξε, πνίγηκε…

Τη δική σου έψαχνα στο βυθό

σαν θησαυρός που ήθελα απεγνωσμένα να αποκτήσω

αλλά η αγάπη που έψαχνα δεν ήταν στα νερά μου.

Μια αγάπη ανεκπλήρωτη, μια ιστορία ανείπωτη

η αγάπη μας, το γιατί και το αν, οι αναμνήσεις μας

θα μείνουν για πάντα μια ηχώ στα κύματα εκείνης της νύχτας

στο πλάι μιας θάλασσας γεμάτης σεληνόφως.

Ζούμε στην εποχή της τεχνοκρατίας, στην εποχή δηλαδή των τεχνολογικών και επιστημονικών εξελίξεων. Αναμφίβολα, το διαδίκτυο αποτελεί την κυριότερη εφεύρεση της τελευταίας εικοσαετίας και πλέον αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της  καθημερινότητάς μας, αφού προάγει την επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων εκμηδενίζοντας τις αποστάσεις αλλά και το  χρόνο. Εκτός, βέβαια, από την επικοινωνία το διαδίκτυο βρίσκει εφαρμογή και σε πολλές άλλες πτυχές της ζωής μας, όπως στην ενημέρωση αλλά και στην εκπαίδευση. Ειδικότερα στην εκπαίδευση, η ένταξη τεχνολογικών μέσων στις αίθουσες μπορεί να ωφελήσει σημαντικά τους μαθητές .

Αρχικά, η χρήση διαδικτυακών εργαλείων στο σχολείο συμβάλλει στην  εκδημοκρατικοποίηση του αγαθού της γνώσης. Με άλλα λόγια, όλοι οι μαθητές, ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης και κοινωνικής θέσης, διαθέτουν ισότιμη  πρόσβαση στις πληροφορίες που παρέχει το διαδίκτυο και κατά συνέπεια η μάθηση γίνεται περισσότερο προσιτή για τα παιδιά χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων που ίσως δεν έχουν δυνατότητα να αγοράσουν βιβλία και γραφική ύλη. Ταυτόχρονα, δίνεται η ευκαιρία να αξιοποιηθεί και η τηλεκπαίδευση, η οποία επιτρέπει την παρακολούθηση του μαθήματος από παιδιά ακριτικών και  παραμεθόριων περιοχών.

Επιπρόσθετα, η ένταξη υπολογιστών στις σχολικές αίθουσες καθιστά την εκπαιδευτική διαδικασία πιο φιλική προς τους μαθητές. Τα διαδικτυακά εργαλεία απαιτούν αλληλεπίδραση με τα παιδιά, καταργώντας έτσι τον παθητικό χαρακτήρα της παραδοσιακής διδασκαλίας, που βασίζεται στο μονόλογο του εκπαιδευτικού. Με αυτό τον τρόπο, το μάθημα γίνεται  διαδραστικό, ενώ παράλληλα η μετάγγιση πληροφοριών μέσω πολυμεσικών εργαλείων, όπως  εικόνων, με τα οποία είναι εξοικειωμένοι οι συγχρονοι μαθητές, κάνουν το σχολείο πιο ελκυστικό και ενδιαφέρον. Συμπερασματικά, με την αξιοποίηση της τεχνολογίας, κέντρο του μαθήματος δεν είναι πλέον ο εκπαιδευτικός, αλλά ο ίδιος ο μαθητής.

Εν κατακλείδι, η εγκατάσταση τεχνολογικών εργαλείων στα σχολεία όχι μόνο εξασφαλίζει ισότιμη πρόσβαση στη γνώση αλλά και μετατρέπει την εκπαιδευτική διαδικασία σε μαθητοκεντρική. Είναι, φυσικά, αναγκαίο οι καθηγητές να εκπαιδευτούν κατάλληλα στη χρήση των νέων μέσων διδασκαλίας, ώστε να καθοδηγούν τους μαθητές στην κατάκτηση της γνώσης, προστατεύοντάς τους από τους κινδύνους του διαδικτύου, που απορρέουν κυρίως από τον τεράστιο όγκο αναξιόπιστων πληροφοριών.

Καταλήψεις, συλλαλητήρια, πορείες, δημοσιεύσεις,τικ τοκ. Όλοι μας κάπως έχουμε ακούσει για το νέο νομοσχέδιο της κυβέρνησης για την ιδιωτικοποίηση των πανεπιστημίων και τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει. Τι σημαίνει τελικά η ιδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων;

Αρχικά το βρίσκω απαραίτητο να ξεκαθαρίσω ότι, όχι, δεν θα ιδιωτικοποιηθούν όλα τα πανεπιστήμια, ούτε θα σταματήσουν να υπάρχουν τα δημόσια. Σημαίνει όμως ότι από το 2024-25 θα επιτρέπεται η ίδρυση πανεπιστημίων από ιδιώτες. Η ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι παράκαμψη του άρθρου 16 του συντάγματος, το οποίο δηλώνει ρητά ότι η ανώτατη εκπαίδευση πρέπει πάντα να είναι δημόσια και να μην παρέχεται από ιδιώτη. (Παρ 8. Nόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία εκπαιδευτηρίων που δεν ανήκουν στο Kράτος, τα σχετικά με την εποπτεία που ασκείται πάνω σ” αυτά, καθώς και την υπηρεσιακή κατάσταση του διδακτικού προσωπικού τους. H σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται.)Ανεξάρτητα όμως με το αν συμφωνούμε ή όχι με το νομοσχέδιο,το ότι κατατέθηκε  συνεπάγεται αντισυνταγματική δράση της κυβέρνησης. Η κυβέρνηση, παρ’ όλα αυτά,  ισχυρίζεται ότι στην πραγματικότητα το νομοσχέδιο δεν προσκρούει στο σύνταγμα και ουσιαστικά υποστηρίζει πως υπάρχει άλλος τρόπος ανάγνωσης του άρθρου, ενώ σύμφωνα με συνταγματολόγους, δεν υπάρχει άλλη ερμηνεία του συντάγματος από αυτή που όλοι καταλαβαίνουμε διαβάζοντάς το.

Παράλληλα, θεωρείται ότι το άρθρο 16 είναι αναχρονιστικό, επειδή είμαστε η μόνη χώρα στον κόσμο χωρίς ιδιωτικά πανεπιστήμια. Κάτι τέτοιο μπορεί μεν να ισχύει, αλλά, αν κοιτάξουμε καλύτερα, θα δούμε πως δεν είναι αρνητικό. Με τα στοιχεία της EUROSTAT, στην Ευρώπη, πάνω από 83% των φοιτητών, φοιτούν σε δημόσια πανεπιστήμια. Στην Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, τη Δανία, την Ιρλανδία και την Ολλανδία το ποσοστό αγγίζει το 100%. Σε άλλες εννέα χώρες το ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 85 και 93%. Σε όλες τις χώρες όπου λειτουργούν ιδιωτικά πανεπιστήμια, η βασική χρηματοδότηση έρχεται από το κράτος, με εξαίρεση την Κύπρο. Αυτό σημαίνει ότι τα χρήματα που θα έπρεπε να πήγαιναν στα ήδη υποχρηματοδοτούμενα δημόσια πανεπιστήμια τα επόμενα χρόνια θα χρησιμοποιηθούν για την ίδρυση των ιδιωτικών. Όμως, 15.000 φοιτητές έρχονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα από την Κύπρο, για να σπουδάσουν σε ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια, δηλάδη οι φοιτητές που έχουν την επιλογή ανάμεσα σε δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια συνήθως διαλέγουν τα δημόσια.  Η αλήθεια είναι ότι τα  ιδιωτικά πανεπιστήμια με την έννοια που προτείνεται να έρθουν στην Ελλάδα, ως παραρτήματα μεγάλων πανεπιστιμίων, είναι ελάχιστα στον κόσμο.

Ο υπουργός Παιδείας, Κυριάκος Πιερρακάκης, ανέφερε ότι ήδη υπάρχει ενδιαφέρον για την ίδρυση παραρτημάτων πανεπιστημίων από το εξωτερικό (Yale, Josh Hopkins University, Rochester Institute Of Technology) όπως υπάρχουν σε άλλες χώρες, π.χ. Κίνα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κτλ. Και, ναι, η Κίνα , η χώρα με τα περισσότερα ξένα campus, έχει ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε αριθμό δημοσιεύσεων και έχει εξελιχθεί στην πρώτη χώρα σε ερευνητική δραστηριότητα, δείχνοντας γενικά τη θετική πλευρά των παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων.  Παρέλειψε όμως να αναφέρει, ότι τα παραρτήματα των μεγάλων αυτών πανεπιστημίων είναι πολύ πιο κάτω στις κατατάξεις της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από ό,τι τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια (έχουν αξιοπρεπείς θέσεις στις διεθνείς κατατάξεις, με το ΕΚΠΑ πρόσφατα 16ο στην Ευρώπη και 89ο παγκοσμίως) και έρχονται σε αντίθεση με τα μητρικά πανεπιστήμια που είναι στην 10αδα- 50αδα στις κατατάξεις. Μάλιστα, τα τέσσερα παραρτήματα του Rochester Institute Of Education δεν είναι σε καμία κατάταξη, ενώ το παράρτημα του Yale στη Σιγκαπούρη θα κλείσει το 2025, παρά τη χρηματοδότηση της εκεί κυβέρνησης σε αυτό.

Τα στοιχεία της UNESCO δείχνουν ότι το 2021 οι καταγεγραμμένοι Έλληνες φοιτητές στο εξωτερικό ήταν 40.595. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι σε μεταπτυχιακά προγράμματα και πάνω, με σκοπό να μείνουν στο εξωτερικό και έχουν την οικονομική δυνατότητα να πάνε σε ιδιωτικά πανεπιστήμια. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι αυτοί οι περίπου 40.000 φοιτητές που σπουδάζουν στο εξωτερικό θα γυρίσουν πίσω στην Ελλάδα με την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Πρόκειται ουσιαστικά για τους Έλληνες φοιτητές που δεν βρήκαν θέση στα δημόσια ελληνικά πανεπιστήμια που ήθελαν. Η κυβέρνηση κυρίως αναφέρεται στους φοιτητές που σπουδάζουν στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κύπρο. Και είναι αλήθεια ότι υπάρχουν μαθητές που φοιτούν σε αυτές τις χώρες οι οποίοι, εάν είχαν την ευκαιρία να σπουδάσουν στην Ελλάδα σε παραρτήματα των πανεπιστημίων που υπάρχουν ήδη, θα το έκαναν κατευθείαν. Το θέμα είναι ότι όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, τα παραρτήματα πανεπιστημίων που προβλέπει η κυβέρνηση να φέρει δεν έχουν καμία σχέση με τα ίδια τα πανεπιστήμια, θέλουν μεγάλη επένδυση από το κράτος για να επιτύχουν και είναι κερδοσκοπικά.

Οι πανελλήνιες εξετάσεις είναι αναμφίβολα αγχωτικές και βασανιστικές για όλους μας. Ωστόσο αποτελούν ένα θεσμό της χώρας όπου υπάρχει απόλυτη ισότητα των πολιτών. Η βάση για την Ιατρική Αθήνας είναι 19.000 μόρια. Σε μια ιδιωτική σχολή ιατρικής θα μπορεί κάποιος να μπει αν έχει τα δίδακτρα  και αν «ο εν λόγω όρος πρόσβασης ταυτίζεται με το χαμηλότερο μέσο όρο ΕΒΕ των επιστημονικών πεδίων, πολλαπλασιαζόμενο με συντελεστή 0.8″, όπως διευκρίνισε το υπουργείο. Αυτό με βάση τα περυσινά δεδομένα σημαίνει ότι θα μπορεί να μπει κάποιος σε ιδιωτική Ιατρική σχολή, αν πιάσει ΕΒΕ …7,39.

Αυτό το νομοσχέδιο, ψηφίστηκε με 159 ψήφους. 158 από τις ψήφους της ΝΔ, η μία  από τους Σπαρτιάτες. «Όχι» ψήφισαν 129 βουλευτές, «παρών» 11, από τα υπόλοιπα κόμματα. Σε σύνολο 299 ψηφισάντων. Παρά τις πολλαπλές αντιστάσεις της πλειοψηφίας, παρά την αντισυνταγματικότητα της δράσης αυτής, η κυβέρνηση πέρασε το νέο νόμο.

Αφού ξυπνήσαμε κατά τις 4:30, καθώς είχαμε ραντεβού στις 5:30, ξεκινήσαμε για το αεροδρόμιο και τελειώνοντας τις απαραίτητες διαδικασίες ξεκινήσαμε για τη Βαρσοβία.

(1η μέρα) Δύο ώρες μετά φτάσαμε Πολωνία και κατευθυνθήκαμε προς το κέντρο της πόλης, όπου και κάναμε την πρώτη μας ξενάγηση. Οι διαφορές στον πολιτισμό ήταν πλέον ευδιάκριτες. Επόμενος σταθμός ένα τεράστιο εμπορικό κέντρο. Αφού αλλάξαμε τα χρήματα από ευρώ σε ζλότι (τι εμπειρία και αυτή!), χαζέψαμε στα μαγαζιά, φάγαμε και κάναμε τα πρώτα μας ψώνια. Σειρά έχει το ταξίδι προς την Κρακοβία. Τρεις ώρες μετά, και ενώ η κούραση ήταν πλέον εμφανής, φτάσαμε στην Κρακοβία.

(2η μέρα)Έχοντας πάρει τις απαραίτητες δυνάμεις ξεκινάμε για την ξενάγησή μας στην παλιά πόλη και την επίσκεψη στα αλατωρυχεία wieliczka. Η αρχιτεκτονική της πόλης ήταν αξιοθαύμαστη, ενώ η καθαριότητα που επικρατούσε σε κάθε γωνιά μάς άφησε με το στόμα ανοιχτό. Περάσαμε ελεύθερο χρόνο στα τουριστικά (και όχι μόνο) μαγαζιά στην κεντρική οδό Φλοριανσκα και τα γύρω στενά. Μπαίνοντας στα αλατωρυχεία μείναμε άφωνοι με αυτά που βλέπαμε, γιατί κάτι τόσο φαντασμαγορικό δύσκολα βλέπεις ξανά. Περίπου 300 μέτρα κάτω από το έδαφος έχει σκαλιστεί ακόμα και εκκλησία στην οποία μέχρι και σήμερα πραγματοποιούνται τελετές. Μια αξέχαστη εμπειρία που αξίζει κανείς να την ζήσει, παρόλο που έχει και τις δυσκολίες της (πολύ περπάτημα και πάρα πολλά σκαλιά (περίπου 850) ).

(3η μέρα) Η τρίτη μέρα ήταν λίγο πιο χαλαρή καθώς γνωρίσαμε το λόφο Βάβελ και περάσαμε χρόνο μαθαίνοντας ακόμα καλύτερα την Κρακοβία. Η ομορφιά της πόλης δεν μας επιτρέπει να την αφήσουμε. Είχαμε και την πρώτη ευκαιρία να δοκιμάσουμε την παραδοσιακή πολωνική κουζίνα. Τα φαγητά τους είναι πολύ νόστιμα και παράλληλα βαριά για να αντιμετωπίσουν το κρύο.

   (4η μέρα) Ημέρα Άουσβιτς. Αφού μαζέψαμε τα πράγματα μας από το ξενοδοχείο, κατευθυνθήκαμε προς το Άουσβιτς. Φτάνοντας αρχίσαμε να μπαίνουμε στο κλίμα βλέποντας τα πρώτα κτήρια. Περιηγηθήκαμε στο χώρο και είχαμε την ευκαιρία να δούμε μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος. Συνεχίσαμε για το στρατόπεδο Μπίρκεναου, όπου εκεί ήρθαμε ακόμη πιο κοντά στην πραγματικότητα γιατί αντικρίσαμε με τα δωμάτιά τους, τα μπάνια τους (ντουζ) και τους χώρους εργασίας τους. Μια εμπειρία που θα μείνει χαραγμένη στο μυαλό μας για πάντα.

(5η μέρα) Η τελευταία μέρα μάς βρίσκει στη Βαρσοβία. Μια γρήγορη περιήγηση στην παλιά πόλη ήταν αρκετή για να καταλάβουμε πόσο όμορφη και προσεγμένη είναι. Παρ’ όλο που καταστράφηκε περισσότερο από την Κρακοβία και πλέον είναι πιο εμπορική πόλη, ακόμα διατηρεί στην παλιά πόλη την ταυτότητά της. Η ώρα της επιστροφής είχε φτάσει. Αφού είδαμε τα ανώτατα δικαστήρια της Πολωνίας επιβιβαστήκαμε στο πούλμαν και φτάσαμε στο αεροδρόμιο. Χαιρετήσαμε την Πολωνία και ξεκινήσαμε το ταξίδι της επιστροφής προς την Ελλάδα!