Έθιμα στην Μακεδονία

Καππαδοκικά:

Το έθιμο αυτό, ξεκίνησε από πρόσφυγες της Καππαδοκίας το  1922. Συνηθίζουνε να τραγουδάνε ιδιαίτερα κάλαντα και έχουν έντονη σύνδεση με την οικογένεια, τη φιλοξενία και τη θρησκευτικότητα. Πολλές φορές κάνουν κοινά τραπέζια και ετοιμάζουν παραδοσιακά φαγητά. Το έθιμο αυτό συνεχίζεται μέχρι σήμερα σε διάφορα προσφυγικά χωριά.

Ρουκγάτσια:

Ένα άλλο έθιμο, το οποίο έχει έντονη σύνδεση με την αρχαία Ελλάδα είναι τα Ρουγκάτσια. Ένα πολύ ενδιαφέρον χαρακτηριστικό τους, που μπορεί να σας εκπλήξει, είναι πώς χρονολογείται περίπου την περίοδο των διονυσιακών εθίμων. Αυτό το πιστεύουν ,επειδή οι νέοι άντρες γυρνάνε από σπίτι σε σπίτι με τραγούδια και χορό, και οι νοικοκυρές τους προσφέρουν κρασί (το οποίο ήταν χαρακτηριστικό σύμβολο του θεού Διόνυσου), φαγητό ή χρήματα. Επιπλέον φοράνε παραδοσιακές ενδυμασίες  και πιστεύουν πως ο θόρυβος διώχνει το κακό και φέρνει την τύχη. Σκοπός τους είναι η καλοτυχία, η υγεία και η ευφορία για την νέα χρονιά.

Έθιμα στην Θράκη

Το Χριστόξυλο:

Ο νοικοκύρης του σπιτιού διαλέγει ένα μεγάλο και γερό κούτσουρο , από ελιά ή πεύκο, το οποίο τοποθετεί στο τζάκι του σπιτιού την παραμονή Χριστουγέννων. Όμως, το ιδιαίτερο για αυτήν την παράδοση , είναι πως το κούτσουρο πρέπει να συνεχίσει να καίει μέχρι τα Φώτα. Αυτό συμβολίζει την ζεστασιά και την προστασία του σπιτιού από τα κακά πνεύματα και την ευλογία και την αφθονία για την νέα χρονιά.

Έθιμα στα Νησιά

Το στόλισμα του καραβιού:

Αυτό το έθιμο διατηρείται σε ναυτικές περιοχές , όπως νησιά των Κυκλάδων(Άνδρος, Πάρος, Νάξος)   Δωδεκάνησα και Κρήτη(στις παραθαλάσσιες περιοχές ). Όπως αρκετοί γνωρίσετε, αντί για Χριστουγεννιάτικο δέντρο , στολίζεται ένα καραβάκι. Αυτό το καραβάκι συμβολίζει την καλή τύχη στην θάλασσα, καθώς και την ναυτοσύνη των Ελλήνων , την ελπίδα για καλό ταξίδι και ασφαλή επιστροφή των ναυτικών. Επίσης αξίζει να σημειώσουμε πως θεωρούσαν τον νέο χρόνο ένα νέα ταξίδι και πως τα παιδιά κρατούσαν ένα καραβάκι καθώς έλεγαν τα κάλαντα.

Όμως, με τόσες παραδόσεις που γνωρίσαμε, πώς γίνεται να μην μας γεννηθεί το εξής ερώτημα:

‘’Σε μια περίοδο όπου υπάρχει μια τόσο ραγδαία ανάπτυξη στην τεχνολογία και την οικονομία, πόσα απ΄αυτά τα έθιμα συντηρούνται ακόμα και πόσα έχουν χαθεί;’’

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι απλή. Έθιμα όπως τα Ρουγκάτσια οργανώνονται από συλλόγους και έχουν ξεκινήσει  να συμμετέχουν γυναίκες και παιδιά, καθώς η παράδοση αυτή έχει αρχίσει να παίρνει τον χαρακτήρα γιορτής και φεστιβάλ. Παρόλα αυτά, αξιοσημείωτες αλλαγές είναι πως δεν εξακολουθούν να γίνονται αυθόρμητα από σπίτι σε σπίτι και έχει χαθεί η έντονη θρησκευτική και αγροτική σημασία τους.

Ένα ακόμα έθιμο που έχει υποστεί αλλοιώσεις με το πέρασμα του χρόνου, είναι τα Καππαδοκικά. Όπως και τα Ρουγκάτσια, διατηρούνται μέσω συλλόγων, με αναβιώσεις εθίμων και τραγούδια. Όμως όσο περνούν οι γενιές, κάποια στοιχεία ξεχνιούνται, αλλά η ταυτότητα των εθίμων διατηρείται.

Το Χριστόξυλο υπάρχει ακόμα σε χωριά και σε σπίτια που έχουν παραδοσιακό τζάκι. Αντίθετα, στις πόλεις, εξαιτίας των πολυκατοικιών, της θέρμανσης με καλοριφέρ και των σύγχρονο ρυθμό της ζωής, το έθιμο έγινε δύσκολο για την καθημερινότητα. Έτσι, συχνά κάνουν ένα συμβολικό άναμμα για μία μέρα και το αναβιώνουν σε λαογραφικές εκδηλώσεις.

Όσο για το καραβάκι, δεν έχει χαθεί τελείως, αλλά δεν είναι πια το κύριο σύμβολο των σπιτιών και το έχουν αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό με το Χριστουγεννιάτικο δέντρο. Νησιά με έντονη ναυτική παράδοση το στολίζουν ακόμα σε λιμάνια και πλατείες και επιβιώνει σε σχολεία και πολιτιστικές δράσεις. Τα παιδιά πλέον κρατούν καραβάκι σπανιότερα στα κάλαντα, αλλά η παράδοση διδάσκεται και αναβιώνεται.

Εν κατακλείδι, μπορούμε να θεωρήσουμε πως τα έθιμα αυτά διδάσκονται και λέγονται από γενιά σε γενιά, ωστόσο ορισμένα χαρακτηριστικά τούς έχουν αλλοιωθεί λόγω της παγκοσμιοποίησης και την εξέλιξη της τεχνολογίας. Τέλος, θα ήταν καλό να υιοθετήσουμε έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης  και να συλλογιστούμε, αν αξίζει τελικά, αυτά τα ιδιαίτερα και πρωτότυπα έθιμα να εξαφανιστούν τελείως, και πώς θα επηρεάσουν την Ελληνική ταυτότητά μας καθώς όλα γύρω μας εξελίσσοντα.

Φωτεινή Γραβάνη (Γ΄2)