Ο κύκλος του καλού βιολογικού κρασιού φυσικά ξεκινά από τις ποικιλίες των αμπελιών που θα δώσουν την παραγωγή του. Στο οινοποιείο μας το γνωρίζουμε καλά και γι’ αυτό είμαστε προσανατολισμένοι στις πιο εκλεκτές ποικιλίες σταφυλιών και, πιο συγκεκριμένα, σε παλιές κρητικές ποικιλίες ελεγχόμενης απόδοσης. Μάλιστα, ανάμεσα στις ποικιλίες μας βρίσκονται και σταφύλια από τα οποία έφτιαχναν κρασί και οι αρχαίοι Έλληνες, όπως το Λιάτικο και το Κοτσιφάλι, που βρίσκονταν στους αμπελώνες του βασιλιά Μίνωα, ή το Λημνιώτικο, από το οποίο γινόταν το φημισμένο κρασί που έπιναν οι Έλληνες στην εκστρατεία της Τροίας!

Η σύνθεση κόκκινων ποικιλιών από τον αμπελώνα της Οικογένειας Ζουμπεράκη, για την παραγωγή του κόκκινου κρασιού, περιλαμβάνει τις εξής ποικιλίες: Λιάτικο, Κοτσιφάλι, Αχλάδι, Αγιωργίτικο, Λημνιώτικο, Καμπερνέ, Μερλό. Αντίστοιχα, η σύνθεση των λευκών κρασιών μας εμπεριέχει τις εξής ποικιλίες: Βιδιανό, Βηλάνα, Θραψαθήρι. Ελάτε να τις γνωρίσουμε…

Λιάτικο
Είναι μία από τις παλαιότερες ποικιλίες της Μεσογείου, στην οποία βασιζόταν η παραγωγή του φημισμένου βυζαντινού, γλυκού κρασιού Μαλβαζία. Είναι πρώιμη ερυθρή ποικιλία, από την οποία παράγονται τόσο ξηρά, όσο και γλυκά κρασιά. Τα κρασιά από Λιάτικο έχουν χαμηλή ένταση χρώματος και πλούσια γεύση ώριμων κόκκινων φρούτων. Το Λιάτικο είναι απαιτητικό στην καλλιέργεια κι ευαίσθητο στις καιρικές συνθήκες. Η ωρίμανσή του ολοκληρώνεται περίπου στα τέλη Ιουλίου, γι’ αυτό κι έχει ονομαστεί έτσι.

Κοτσιφάλι
Το Κοτσιφάλι είναι η ερυθρή ποικιλία-ορόσημο της Κρήτης. Είναι εξαιρετική ποικιλία, που διαθέτει χαρακτήρα ήπιο, γλυκόπιοτο και εμπλουτισμένο με αρώματα δαμάσκηνου. Έχει απαλό χρώμα και σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε αλκοόλη. Χαρακτηρίζεται και ως το Μερλό της Κρήτης, δίνοντας γεμάτα και πλούσια κρασιά, για όσους αγαπούν τις απαλές γεύσεις.

Αχλάδι
Εξαιρετική κρητική, κόκκινη ποικιλία, με ιδιαίτερες γεύσεις και αρώματα, για απαιτητικούς ουρανίσκους. Είναι γλυκόπιοτο και το βρίσκουμε σε μονοποικιλιακές εμφιαλώσεις, αλλά και σε χαρμάνια.

Αγιωργίτικο
Εκλεκτή πολυδύναμη ποικιλία με τόπο καταγωγής τη Νεμέα, που πλέον καλλιεργείται σε πολλές εστίες αμπελώνων σε όλη την Ελλάδα και ιδιαιτέρως στην Κρήτη. Ανήκει στις εύρωστες ποικιλίες αμπέλου και παρουσιάζει μεγάλη ανθεκτικότητα σε ξηρά περιβάλλοντα. Θεωρείται μία από τις σημαντικότερες ερυθρές ποικιλίες σταφυλιού όλης της Ευρώπης. Δίνει κρασιά υψηλού επιπέδου, με βαθύ κόκκινο χρώμα, έντονα αρώματα κόκκινων φρούτων, μέτρια οξύτητα και απαλές τανίνες. Ιδανική πρόταση για μυημένους λάτρεις του κρασιού.

Λημνιώτικο
Ερυθρή ελληνική ποικιλία, που, σύμφωνα με τον Ησίοδο και τον Αριστοτέλη, προέρχεται από τη “Λημνία Σταφυλή” της Αρχαίας Ελλάδας. Λέγεται αλλιώς και Λημνιό ή Καλαμπάκι. Τα κρασιά που προέρχονται από αυτήν την ποικιλία είναι μέτριας συμπύκνωσης, με λεπτούς αρωματικούς χαρακτήρες, λίγες τανίνες και μέτριο σώμα. Θεωρείται “δύστροπη” ποικιλία, που χρειάζεται ανθρώπους αφοσιωμένους για να την τιθασεύσουν. Είναι σπάνια, αρχαία ελληνική ποικιλία σταφυλιών, από την οποία πιστεύεται ότι παραγόταν το κρασί που έπιναν οι αρχαίοι Έλληνες στον πόλεμο της Τροίας.

Syrah
Θεωρείται το μαύρο διαμάντι των κρασιών και αποτελεί μία από τις πιο αριστοκρατικές ποικιλίες ερυθρών σταφυλιών, χάρη στη μοναδική της ικανότητα να παλαιώνει εντυπωσιακά για δεκαετίες! Έχει χαρακτηριστικό βαθύ χρώμα και αγαπά το ζεστό μεσογειακό κλίμα, παρουσιάζοντας εξαιρετικό εγκλιματισμό στην κρητική γη. Δίνει κρασιά μέτριας οξύτητας, με έντονο χρώμα και έντονα αρώματα, που γίνονται πιο σύνθετα κατά την παλαίωση. Τα κρασιά της ποικιλίας Syrah έχουν γεύση σκούρων καρπών, όπως τα μαύρα μούρα, το βατόμουρο και το δαμάσκηνο, και περιέχουν υψηλές ποσότητες αντιοξειδωτικών, που αναζωογονούν την υγεία! Η άριστη ανάδειξη των μοναδικών χαρακτηριστικών της ποικιλίας από την Οικογένεια Ζουμπεράκη δίνει κρασιά με κρητικό χαρακτήρα και κοσμοπολίτικη αύρα!

Cabernet Sauvignon
Το καμπερνέ θεωρείται ο “βασιλιάς” των ερυθρών ποικιλιών, σε όλο τον κόσμο. Χρησιμοποιείται για την παραγωγή εκλεκτών κόκκινων κρασιών, που αντέχουν δεκαετίες παλαίωσης μέσα στη φιάλη. Δίνει κρασιά με πυκνό, βαθυκόκκινο , σχεδόν πορφυρό χρώμα, που αναδύουν αρώματα πράσινης πιπεριάς, φραγκοστάφυλου και αγριοκέρασου, κέδρου και μπαχαρικών. Στο στόμα, τα κρασιά καμπερνέ σοβινιόν είναι πυκνά στη δομή και στιβαρά, με σφιχτές τανίνες και υψηλή οξύτητα. Η πιο εντυπωσιακή ιδιότητα της ποικιλίας είναι ότι μπορεί να καλλιεργείται σε διαφορετικές περιοχές και ωστόσο να δίνει κρασιά που αναγνωρίζονται ως Cabernet Sauvignon! Όταν καλλιεργείται σε θερμές περιοχές, όπως η Κρήτη, ωριμάζει πιο γρήγορα, δίνοντας κρασιά με πλούσιο χρώμα, και πληθωρική γεύση και άρωμα.

Μερλό
Γνωστό και ως το “Βελούδινο Κόκκινο”, το Merlot είναι ερυθρό σταφύλι γαλλικής καταγωγής, που μας δίνει μαλακά κρασιά. Χρωστά το όνομά του στο κοτσύφι (merle στα γαλλικά), που προτιμά ιδιαίτερα τις γλυκές ρώγες του Merlot, καθώς ωριμάζουν νωρίτερα από τις άλλες ποικιλίες. Είναι ποικιλία κρασιού που συμπληρώνει το Cabernet Sauvignon, χωρίς όμως να φτάνει τη φήμη του. Το Merlot έχει βελούδινη υφή, σκούρο κόκκινο χρώμα και συνδυασμό αρωμάτων που το κάνουν μοναδικά γευστικό. Τα αρώματά του θυμίζουν δαμάσκηνο, κεράσια και φράουλες, και ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι ότι δεν έχει υψηλή πυκνότητα.

Ασύρτικο
Θεωρείται η καλύτερη ελληνική, λευκή ποικιλία και μας δίνει κρασιά με υψηλή οξύτητα, πλούσιο σώμα και υψηλό αλκοολικό βαθμό, που όμως διατηρούν στο έπακρο τη φινέτσα τους. Τόπος καταγωγής της είναι η Σαντορίνη, όμως, πλέον, αυτή η σπάνια λευκή ποικιλία έχει εξαπλωθεί σε όλη την Ελλάδα, χάρη στα ποιοτικά της χαρακτηριστικά. Δίνει εξαιρετική προσαρμογή στα ξηροθερμικά περιβάλλοντα και είναι ευαίσθητη στον άνεμο, γι’ αυτό και η καλλιέργειά της γίνεται, επί της ουσίας, κάτω από τη γη, με το γραφικό κλάδεμα της κουλούρας. Μας δίνει κρασιά με φρέσκο, ορυκτώδη χαρακτήρα και πρωτογενή αρώματα φρούτων. Είναι ιδανική επιλογή για οινόφιλους που αναζητούν λευκά κρασιά με αντισυμβατικό στιλ, πυκνή δομή και γευστικό όγκο.

Βιδιανό
Είναι μια ποικιλία που εντοπίζεται κυρίως γύρω από την περιοχή του Ρεθύμνου και καλύπτει μικρές εκτάσεις. Πρόκειται για αμπέλι ζωηρό, γόνιμο, παραγωγικό και ανθεκτικό στον περονόσπορο, που δίνει κρασί υψηλού βαθμού, με μέτρια οξύτητα και εύρωστη, κρεμώδη γεύση. Τα κρασιά που προέρχονται από την ποικιλία Βιδιανό έχουν κιτρινοπράσινο χρώμα και έντονα, πολυσύνθετα αρώματα, που θυμίζουν ώριμο ροδάκινο και βερίκοκο, με νότες αρωματικών βοτάνων. Η παραγωγή του είναι ακόμη σχετικά περιορισμένη, σύμφωνα όμως με τις προβλέψεις των ειδικών, σε λίγα χρόνια το χαρισματικό αυτό σταφύλι θα έχει καθιερωθεί ως η “λευκή ντίβα” της Κρήτης!

Βηλάνα
Χωρίς αμφιβολία, η Βηλάνα είναι η “βασίλισσα” των λευκών αμπελιών της Κρήτης, αποτελώντας γέφυρα με τα αρχετυπικά λευκά κρασιά της αρχαίας Κρήτης. Κυριαρχεί στους αμπελώνες όλου του νησιού, αλλά δε συναντάται συχνά εκτός Κρήτης. Είναι παραγωγική ποικιλία, η οποία δίνει μεγάλες ποσότητες σχετικά ουδέτερων κρασιών, ενώ τα καλύτερα κρασιά της προέρχονται από αμπελώνες σε μεγαλύτερο υψόμετρο, όπως αυτοί της Οικογένειας Ζουμπεράκη. Τα κρασιά της ποικιλίας Βηλάνα έχουν μέτρια βαθύ κίτρινο χρώμα, μέτρια οξύτητα και αλκοόλ, δροσερή, λεμονάτη γεύση και αρώματα που θυμίζουν εσπεριδοειδή, μήλο, γιασεμί και βότανα.

Θραψαθήρι
Είναι λευκή ποικιλία που καλλιεργείται σε ολόκληρη την Κρήτη και παρουσιάζει ιδιαίτερη αντοχή στην ξηρασία. Δίνει κρασιά γεμάτα και ισορροπημένα, με έντονο βοτανικό άρωμα. Προσφέρεται για υψηλές στρεμματικές αποδόσεις, παράγοντας κρασιά με απαλό κιτρινοπράσινο χρώμα και μέτρια ένταση, με αρώματα που θυμίζουν κυρίως πεπόνι και ροδάκινο. Το Θραψαθήρι ωριμάζει το πρώτο 15ήμερο του Σεπτέμβρη και απαιτεί μεγάλη εμπειρία στην οινοποίηση, επειδή οξειδώνεται εύκολα. Λόγω της ουδετερότητας των αρωμάτων του είναι ιδανική πρόταση για να συνοδεύσει πλούσια πιάτα με έντονες γεύσεις, ιδιαιτέρως τις κρύες ημέρες του έτους!

Παραδοσιακά, στον ελληνικό χώρο, κάθε οικογένεια είχε το αμπέλι της για να φτιάχνει το κρασί της και την κρεβατίνα της για να τρώει φρέσκα σταφύλια. Το αμπέλι είναι ένας καρποφόρος θάμνος που μας δίνει σταφύλια για αρκετές δεκαετίες μετά τη φύτευση του. Το φυτό του αμπελιού ονομάζεται κλήμα, θα το ακούσουμε ωστόσο και με την ονομασία πρέμνο.

Με καταγωγή από τη μεσανατολική Ασία, το αμπέλι καλλιεργείται από την αρχαιότητα, όπου είχε συνδεθεί με τον θεό Διόνυσο. Στις μέρες μας, το αμπέλι αποτελεί μία πολύ διαδεδομένη καλλιέργεια με την κατανάλωση κρασιού να παρουσιάζει συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το αμπέλι καλλιεργείται κυρίως για τα σταφύλια του που τρώγονται νωπά ως φρούτο ή μπορούν να γίνουν κρασί, τσίπουρο, ρακή, ακόμα και λικέρ. Από τα σταφύλια του αμπελιού φτιάχνουμε γλυκό του κουταλιού και από το βράσιμο του μούστου φτιάχνουμε το θρεπτικό πετιμέζι. Τα σταφύλια είναι πολύ θρεπτικά ακόμα και αποξηραμένα σαν σταφίδα. Από τα φύλλα του αμπελιού, φτιάχνουμε τα παραδοσιακά ντολμαδάκια, ένα από τα πιο διάσημα πιάτα της ελληνικής κουζίνας. Τα σταφύλια έχουν υψηλή διατροφική αξία, καθώς περιέχουν πολλές βιταμίνες, φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά και αξιοποιούνται σε δίαιτες για αποτοξίνωση.

Η καλλιέργεια του αμπελιού απαιτεί αρκετές γνώσεις και εμπειρία από τον αμπελουργό. Για όλους τους νέους καλλιεργητές αλλά και τους πιο έμπειρους, στο σημερινό άρθρο θα αναφερθούμε συνοπτικά στις βασικές συμβουλές για την καλλιέργεια του αμπελιού από τη φύτευση και τις κυριότερες ποικιλίες μέχρι το πότισμα, τo λίπασμα, το κλάδεμα, τον τρύγο, καθώς και τη βιολογική καταπολέμηση ασθενειών και εντόμων που το προσβάλλουν. Ας δούμε λοιπόν ποιες είναι οι κατάλληλες συνθήκες καλλιέργειας για το αμπέλι και όσα πρέπει να γνωρίζουμε για να απολαμβάνουμε πλούσια και ποιοτική παραγωγή από υπέροχα σταφύλια.

1. Ποιες ποικιλίες αμπελιού καλλιεργούνται στην Ελλάδα;

Oι ποικιλίες αμπελιού που καλλιεργούνται στον ελληνικό χώρο διαχωρίζονται σε οινοποιήσιμες, που είναι για την παραγωγή κρασιού, και σε επιτραπέζιες, που είναι για την κατανάλωση φρέσκων σταφυλιών. Παρακάτω, αναφέρουμε τις κυριότερες λευκές και κόκκινες ποικιλίες, εγχώριες και ξένες που προορίζονται είτε για παραγωγή κρασιού ή για παραγωγή σταφυλιών για επιτραπέζια χρήση.

– Ποικιλίες αμπελιού για κρασί

Οι πιο σημαντικές ελληνικές λευκές οινοποιήσιμες ποικιλίες αμπελιού είναι το Σαββατιανό, το Ασύρτικο, το Μοσχάτο αλαεξανδρείας, η Nτεμπίνα, το Αθήρι, ενώ από τις ξένες λευκές οινοποιήσιμες ποικιλίες το Sauvignon Blank και το Chardonay. Από τις ελληνικές κόκκινες οινοποιήσιμες ποικιλίες αμπελιού ξεχωρίζουν το Αγιωργίτικο, το Λημνιό, η Μαυροδάφνη, το Μοσχοφίλερο και το Ξινόμαυρο, ενώ από τις ξένες κόκκινες ποικιλίες ιδιαίτερα δημοφιλείς είναι το Cabernet Sauvignon, to Merlot και το Syrah.

– Ποικιλίες αμπελιού για επιτραπέζια χρήση

Οι πιο αξιόλογες ελληνικές λευκές ποικιλίες αμπελιού για επιτραπέζια χρήση είναι σουλτανίνα, το όψιμο Εδέσσης και το Ραζακί, ενώ από τις ξένες λευκές ποικιλίες αμπελιού ξεχωρίζει η Italia, η Superior, η Thompson και η Victoria. Από τις κόκκινες και μαύρες επιτραπέζιες ποικιλίες σταφυλιού, οι πιο γνωστές είναι η Αττική, η Φράουλα, ο Σιδηρίτης, το Επτάκιλο, ενώ από ξένες ποικιλίες το Cardinal και το Crimson.

2. Τι συνθήκες χρειάζεται η καλλιέργεια το αμπελιού για να ευδοκιμήσει;

Η καλλιέργεια του αμπελιού ευδοκιμεί σε ηλιοφανείς περιοχές που διαθέτουν ζεστό και ξηρό καλοκαίρι σε συνδυασμό με σχετικά κρύο χειμώνα. Αποφεύγουμε τη φύτευση του αμπελιού σε περιοχές που έχουν υψηλή υγρασία, ειδικά την περίοδο του καλοκαιριού γιατί το αμπέλι προσβάλλεται εύκολα από μυκητολογικές ασθένειες που κάνουν σημαντική ζημία. Γι’ αυτό, παραδοσιακά, τα αμπέλια φυτεύονται σε ημιορεινές περιοχές που είναι επικλινείς για να υπάρχει καλός αερισμός.

Σχετικά με το έδαφος, το αμπέλι μπορεί να ευδοκιμήσεις στα περισσότερα εδάφη, ξηρά και άγονα, ακόμα και σε ασβεστώδη, αρκεί να επιλεγεί το κατάλληλο υποκείμενο του αμπελιού. Σε κάθε περίπτωση, το έδαφος θα πρέπει να διαθέτει καλή αποστράγγιση για να μπορέσει να αναπτυχθεί το ριζικό σύστημα του αμπελιού. Πρέπει να σημειώσουμε ότι σε γόνιμα εδάφη, το αμπέλι έχει πλουσιότερη βλάστηση και μεγαλύτερη καρποφορία αν και αυτό δεν συνοδεύεται απαραίτητα από υψηλή ποιότητα στην παραγωγή, ειδικά στις ποικιλίες αμπελιού για κρασί.

3. Ποια είναι τα βήματα εγκατάστασης ενός αμπελώνα;

Η φύτευση του αμπελιού γίνεται στα τέλη του χειμώνα ή στις αρχές της άνοιξης. Η διαδικασία εγκατάστασης ενός αμπελώνα απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό και περιλαμβάνει τα παρακάτω στάδια:

– Επιλογή της κατάλληλης ποικιλίας αμπελιού για κρασί ή για επιτραπέζια χρήση ανάλογα το έδαφος και το κλίμα της περιοχής.
– Ανάλυση εδάφους για προσδιορισμό των θρεπτικών στοιχείων που βρίσκονται στο έδαφος.
– Επιλογή των κατάλληλων υποκειμένων ανάλογα την ποικιλία που επιλέγουμε και την περιεκτικότητα του εδάφους σε ανθρακικό ασβέστιο.
– Βαθύ όργωμα του εδάφους, απομάκρυνση πετρών και ισοπέδωση του χώματος.
– Εμπλουτισμός και βελτίωση του εδάφους προσθέτοντας οργανική ουσία με τη μορφή κοπριάς και κομπόστ, καθώς και το απαιτούμενο λίπασμα.
– Προσδιορισμός των καταλλήλων αποστάσεων φύτευσης ανάλογα το σύστημα διαμόρφωσης του αμπελιού.
– Άνοιγμα των λάκκων φύτευσης του αμπελιού και φύτευση των φυτών αμπελιού.
– Τοποθέτηση πασσάλων στήριξης για το σύστημα υποστύλωσης του αμπελιού ανάλογα και με το σύστημα διαμόρφωσης
– Φύτευση των φυτών αμπελιού και έναρξη των πρώτων ποτισμάτων.

4. Κάθε πότε χρειάζεται πότισμα η καλλιέργεια του αμπελιού;

Τα φυτά του αμπελιού έχουν πολύ ανθεκτικό ριζικό σύστημα και είναι ανθεκτικά στην έλλειψη νερού. Όμως, η έλλειψη νερού προκαλεί μειωμένη ανάπτυξη του αμπελιού και μείωση της παραγωγής σταφυλιών. Ειδικά στα πρώτα 1-2 χρόνια μετά την φύτευση του αμπελιού, το πότισμα είναι απαραίτητο από την άνοιξη ως το φθινόπωρο. Οι αμπελουργοί εγκαθιστούν συνήθως αυτόματο πότισμα με σταγόνες για αποτελεσματικότερο πότισμα και εξοικονόμηση νερού.

To πότισμα του αμπελιού σε συγκεκριμένα στάδια κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου βοηθά την αύξηση της παραγωγής και τη βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων σταφυλιών. Συγκεκριμένα, είναι απαραίτητη η υγρασία του εδάφους την περίοδο της άνοιξης στο στάδιο της βλαστικής ανάπτυξης του αμπελιού. Το αμπέλι πρέπει να ποτίζεται από το στάδιο της καρπόδεσης μέχρι την αρχή της ωρίμανσης για να εξασφαλίσουμε μεγάλο μέγεθος της ράγας του σταφυλιού. Κατά την περίοδο της ωρίμανσης των σταφυλιών, το υπερβολικό πότισμα μπορεί να προκαλέσει υποβάθμιση της παραγωγής του αμπελιού.

5. Τι λίπασμα βάζουμε στην καλλιέργεια του αμπελιού;

Η καλλιέργεια του αμπελιού τόσο για τις οινοποιήσιμες ποικιλίες όσο και για επιτραπέζιες ποικιλίες σταφυλιών έχει αυξημένες ανάγκες σε θρεπτικά στοιχεία και χρειάζεται λίπασμα κάθε χρόνο. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η καλλιέργεια του αμπελιού ισορροπεί σε δύο βασικές λειτουργίες, από τη μία η δημιουργία βλάστησης για την ανάπτυξη του αμπελιού και από την άλλη η καρποφορία με την παραγωγή σταφυλιών.

H λίπανση του αμπελιού, δηλαδή το είδος και η ποσότητα του λιπάσματος που θα βάλουμε διαμορφώνεται από 5 βασικούς παράγοντες: το έδαφος που γίνεται η καλλιέργεια, την ποικιλία του αμπελιού, την ηλικία του αμπελιού, το πότισμα του αμπελιού και το κλάδεμα του αμπελιού. H λίπανση του αμπελιού γίνεται κάθε χρόνο και έχει ως βασικό στόχο να καλύψει τις ανάγκες σε θρεπτικά στοιχεία από τα αρχικά στάδια της ανάπτυξης των βλαστών, τη δημιουργία των ανθοταξιών μέχρι τα στάδια της καρπόδεσης, της ανάπτυξης και της ωρίμανσης των σταφυλιών. Είναι σημαντικό να κάνουμε ανάλυση εδάφους στο αμπέλι μας την εποχή του φθινοπώρου για να προσδιορίσουμε τα θρεπτικά συστατικά του εδάφους και να βάλουμε το κατάλληλο λίπασμα.

H λίπανση του αμπελιού γίνεται την εποχή Δεκεμβρίου – Ιανουαρίου, ενώ σε ελαφρά αμμώδη εδάφη λιπαίνουμε αργότερα, κατά την περίοδο Φεβρουαρίου – Μαρτίου. Eπιλέγουμε πλήρες λίπασμα για το αμπέλι με υψηλή περιεκτικότητα στα τρία βασικά στοιχεία λίπανσης: Άζωτο (Ν) για την ανάπτυξη της βλάστησης και του φυλλώματος, φώσφορο (P) για την ανθοφορία και κάλιο (K) για την ποιότητα της παραγωγής. Συμπληρωματικά, το λίπασμα του αμπελιού, είναι σημαντικό να περιέχει ποσότητες σε μαγνήσιο (Μg), σίδηρο (Fe) και ψευδάργυρο (Zn).

6. Ποια εποχή κλαδεύουμε το αμπέλι και με ποιο τρόπο;

Το κλάδεμα είναι μία από τις σημαντικότερες καλλιεργητικές εργασίες που πραγματοποιούμε κάθε χρόνο στην καλλιέργεια του αμπελιού και αποτελεί το πρώτο βήμα για να έχουμε μία πλούσια παραγωγή σε σταφύλια. Το κλάδεμα του αμπελιού διαχωρίζεται στα χειμερινά κλαδέματα και στα χλωρά κλαδέματα.

Το χειμωνιάτικο κλάδεμα του αμπελιού διαχωρίζεται σε κλάδεμα διαμόρφωσης και σε κλάδεμα καρποφορίας. Η κατάλληλη εποχή για το κλάδεμα του αμπελιού είναι από τα μέσα Ιανουαρίου ως τις αρχές Μαρτίου. Το κλάδεμα διαμόρφωσης γίνεται τα τρία πρώτα χρόνια μετά την φύτευση και έχει σαν στόχο να διαμορφωθεί το σχήμα του αμπελιού είτε σε κυπελλοειδές, είτε σε γραμμικό, είτε σε κρεβατίνα.

Με το κλάδεμα καρποφορίας του αμπελιού, στοχεύουμε τόσο στη διατήρηση του σχήματος που έχουμε δώσει στο αμπέλι, όσο και στην ισορροπία μεταξύ παραγωγής και βλάστησης, δύο διεργασίες που ανταγωνίζονται η μία την άλλη. Βασική επιδίωξη πέραν της εξασφάλισης υψηλής καρποφορίας είναι και η βελτίωση της ποιότητας της παραγωγής, τόσο σε επίπεδο μεγέθους και πυκνότητας των σταφυλιών, όσο και σε περιεκτικότητα σακχάρων και οξέων.

Τα χλωρά κλαδέματα γίνονται στα τέλη της άνοιξης και μέσα στο καλοκαίρι και έχουν ως βασική επιδίωξη την ισορροπία της βλάστησης και της καρποφορίας για την βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων σταφυλιών. Περιλαμβάνουν καλλιεργητικές εργασίες όπως το βλαστολόγημα, το κορφολόγημα, το ξεφύλλισμα και την αραίωση καρπών.

7. Ποιοι είναι οι βασικοί τρόποι πολλαπλασιασμού για το αμπέλι;

Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε καινούρια φυτά αμπελιού, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι τo αμπέλι πολλαπλασιάζεται κυρίως: α) με τη μέθοδο πολλαπλασιασμού με μοσχεύματα και β) με τη μέθοδο του εμβολιασμού (μπόλιασμα).

α) Πολλαπλασιασμός του αμπελιού με μοσχεύματα

Ο πολλαπλασιασμός του αμπελιού γίνεται αρκετά εύκολα και αποτελεσματικά χρησιμοποιώντας μοσχεύματα. Μετά το χειμερινό κλάδεμα, παίρνουμε ένα τμήμα βλαστού του αμπελιού (κληματόβεργα) μήκους 30-40 εκατοστών, με μάτια και το φυτεύουμε σε γλάστρα ή σακούλα φυτωρίου. Χρησιμοποιούμε μίγμα με αφράτο επιφανειακό χώμα, κοπριά και άμμο σε αναλογία 2:1:1. Η χρήση ορμόνης ριζοβολίας στη βάση της κληματόβεργας αυξάνει το βαθμό επιτυχίας του πολλαπλασιασμού. Μετά από λίγες εβδομάδες η κληματόβεργα ριζώνει μέσα στη γλάστρα και μπορούμε να τη μεταφυτεύσουμε απευθείας στο χωράφι.
β) Πολλαπλασιασμός του αμπελιού με εμβολιασμό

Ο πολλαπλασιασμός του αμπελιού γίνεται και με τη μέθοδο εμβολιασμού, με μπόλιασμα της επιθυμητής ποικιλίας αμπελιού στα κατάλληλα υποκείμενα. Το μπόλιασμα του αμπελιού είναι αρκετά απαιτητική διαδικασία που χρειάζεται εμπειρία για να είναι αποτελεσματική. Οι κυριότεροι τρόποι εμβολιασμού για το μπόλιασμα του αμπελιού είναι οι παρακάτω:
– Σχιστός εμβολιασμός

Εφαρμόζεται στις αρχές της άνοιξης σε νεαρά φυτά αμπελιού που έχουν φυτευτεί την προηγούμενη χρονιά. Μπορεί να εφαρμοστεί και σε εγκατεστημένες φυτείες αμπελιού για ανανέωση ή αλλαγή ποικιλίας.
– Ημιμαγιόρκειος εμβολιασμός

Γίνεται στα τέλη του καλοκαιριού ή στις αρχές του φθινοπώρου με εμβόλια (μπόλια) που έχουν κοιμώμενο οφθαλμό και εφαρμόζεται σε εγκατεστημένους αμπελώνες για ανανέωση ή αλλαγή ποικιλίας.
– Αγγικός ή επιτραπέζιος εμβολιασμός

Γίνεται κυρίως στα φυτώρια στο τέλος του χειμώνα όπου ο εμβολιασμός γίνεται με μοσχεύματα τόσο του υποκειμένου όσο και του εμβολίου που συνενώνονται επιλέγοντας τόσο την επιθυμητή ποικιλία και το κατάλληλο υποκείμενο.

8. Ποιες ασθένειες και ποια έντομα που προσβάλλουν την καλλιέργεια του αμπελιού;

Το αμπέλι προσβάλλεται από αρκετές μυκητολογικές ασθένειες όπως ο περονόσπορος του αμπελιού, το ωίδιο του αμπελιού και ο βοτρύτης µε σοβαρότερες τις ζηµιές που γίνονται στο φύλλωµα και στα σταφύλια. Για τη βιολογική καταπολέμηση των μυκητολογικών ασθενειών του αμπελιού, ψεκάζουμε με σκεύασμα βρέξιμου χαλκού και βρέξιμου θειαφιού και σκονίζουμε χρησιμοποιώντας θειάφι και θειοχαλκίνη.

Από τα έντομα προσβάλλουν το αμπέλι, η ευδεμίδα, το γνωστό και ως σκουλήκι των σταφυλιών, προκαλεί κάθε χρόνο τις σημαντικότερες ζημιές τόσο στις οινοποιήσιμες όσο και στις επιτραπέζιες ποικιλίες σταφυλιών. Η μεγαλύτερη ζημιά στα σταφύλια παρατηρείται στο διάστημα από Ιούλιο μέχρι Σεπτέμβριο. Για τη βιολογική αντιμετώπιση της ευδεμίδας στο αμπέλι, σκονίζουμε ή ψεκάζουμε με σκεύασμα βάκιλου Θουριγγίας ή με φυσική πυρεθρίνη.

9. Πότε γίνεται ο τρύγος και πότε μαζεύουμε τα σταφύλια;

Ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια στην καλλιέργεια του αμπελιού είναι ο καθορισμός της κατάλληλης εποχής για τον τρύγο, ώστε να συγκομίσουμε τα σταφύλια όταν είναι αρκετά ώριμα και έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα. Ο χρόνος συγκομιδής των σταφυλιών εξαρτάται ανάλογα την ποικιλία, τις κλιματικές συνθήκες, τα χαρακτηριστικά του εδάφους και τις καλλιεργητικές τεχνικές όπως το πότισμα και τη λίπανση. Σε γενικές γραμμές, τα σταφύλια των πρώιμων ποικιλιών αμπελιού ωριμάζουν Ιούλιο – Αύγουστο, ενώ των πιο όψιμων Σεπτέμβριο – Οκτώβριο.

Για να ελέγξουμε την κατάσταση των σταφυλιών μας και τον βαθμό ωριμότητα τους μέσα στο αμπέλι, μπορούμε να παρατηρήσουμε εμπειρικά το χρωματισμό των σταφυλιών, καθώς και να τα δοκιμάσουμε στη γεύση. Ειδικά για την περίπτωση των οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπελιού, ο προσδιορισμός της ωριμότητας γίνεται με ειδικές συσκευές που μετρούν την περιεκτικότητα σε σάκχαρα παίρνοντας τα κατάλληλα δείγματα σταφυλιών.

Η συγκομιδή των σταφυλιών γίνεται χρησιμοποιώντας ειδικά ψαλίδια τρύγου ή ειδικούς σουγιάδες που λέγονται τσαπράζια, ενώ τα σταφύλια συλλέγονται μέσα σε πλαστικά τελάρα ή σε παραδοσιακά κοφίνια για την μεταφορά. Τα σταφύλια που είναι για επιτραπέζια χρήση μπορούν να συντηρηθoύν στο ψυγείο για λίγες μέρες πριν τα καταναλώσουμε. Τα σταφύλια που προορίζονται για κρασί πηγαίνουν στα πατητήρια ή στις αλεστικές μηχανές των οινοποιείων. Ο μούστος που παράγεται πηγαίνει στα βαρέλια για να γίνει η ζύμωση και να μετατραπεί σε κρασί.

10. Κι ένα τελευταίο μυστικό για την καλλιέργεια του αμπελιού

Αν και πολλοί καλλιεργητές το παραβλέπουν είναι πολύ σημαντικό το αμπέλι μας να βρίσκεται σε καλή κατάσταση μετά τη συγκομιδή και μέχρι να αρχίζουν να πέφτουν τα φύλλα του, ώστε να έχει καλή βλαστική ανάπτυξη και απόδοση την επόμενη χρονιά. Γι’ αυτό είναι σημαντικό μετά τη συγκομιδή να γίνεται ένας διαφυλλικός ψεκασμός με χαλκό και θειάφι καθώς και με διαφυλλικό λιπασμα, ώστε να διαθέτει θρεπτικά στοιχεία για την επόμενη χρονιά.