9ο τεύχος-αναΣΚΑΛύψεις

μπορείτε να τη διαβάσετε και σε μορφή flipbook

]]> https://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/archives/589/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/archives/586 https://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/archives/586#comments Sat, 14 Mar 2026 22:08:02 +0000 ΜΙΧΕΛΑΚΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ http://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/?p=586 Επιλέξτε τον παρακάτω σύνδεσμο, για να διαβάσετε την εφημερίδα μας:

8ο τεύχος-αναΣΚΑΛύψεις

μπορείτε να τη διαβάσετε και σε μορφή flipbook

Η γλώσσα δεν είναι μουσείο. Δεν φυλάσσεται σε προθήκες ούτε μένει ακίνητη στον χρόνο. Ζει, αναπνέει, αλλάζει μαζί με τους ανθρώπους που τη χρησιμοποιούν. Το παρόν τεύχος είναι η πιο ζωντανή απόδειξη αυτής της αλήθειας: μια συνάντηση της γλώσσας των νέων με τις λέξεις μιας άλλης εποχής, καταγεγραμμένες από μαθητές και μαθήτριες με αφορμή το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας.

Στις σελίδες που ακολουθούν συνυπάρχουν το rizz, το cringe και το NPC με το κατώι, το ταγάρι και το αγνάντεμα. Αγγλικοί όροι του διαδικτύου, εκφράσεις της καθημερινής νεανικής επικοινωνίας, διάλογοι γεμάτοι χιούμορ και αυθορμητισμό, στέκονται δίπλα σε λέξεις που κουβαλούν μνήμες παππούδων, γιαγιάδων, χωραφιών, παλιών σπιτιών και μιας ζωής λιγότερο ψηφιακής αλλά εξίσου πλούσιας σε νόημα. Αυτή η συνύπαρξη δεν είναι σύγκρουση· είναι διάλογος.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν κατέγραψαν απλώς λέξεις. Κατέγραψαν τρόπους σκέψης, κοινωνικές σχέσεις, συναισθήματα, εποχές. Έδειξαν πως η νεανική γλώσσα, όσο «ξενόφερτη» κι αν φαίνεται, έχει τους δικούς της κανόνες, τη δική της δημιουργικότητα και λειτουργεί ως κώδικας ταυτότητας. Ταυτόχρονα, ανέδειξαν τη δύναμη των παλιών λέξεων, που συνεχίζουν να αφηγούνται ιστορίες και να μας συνδέουν με τις ρίζες μας

Η Νεοελληνική Γλώσσα, τελικά, δεν είναι μόνο μάθημα. Είναι εμπειρία. Είναι το chill της παρέας, το μπίτι λάδι της γιαγιάς, το spill the tea και το «άκου να δεις παιδάκι μου». Και όσο οι νέοι τη χρησιμοποιούν, την πειράζουν, την αναμειγνύουν και την επαναπροσδιορίζουν, τόσο εκείνη θα συνεχίζει να εξελίσσεται — ζωντανή, αληθινή και βαθιά ανθρώπινη.

Το παρόν λεξιλόγιο αποτελεί καρπό συλλογικής εργασίας μαθητών και μαθητριών της Γ΄ Γυμνασίου του Δήμου Ευρώτα, στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας. Με αφορμή τη διδασκαλία της γλώσσας και τη σύνδεσή της με την προφορική παράδοση, οι μαθητές και οι μαθήτριες κατέγραψαν λέξεις, φράσεις και εκφράσεις που άκουγαν στο οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον: από παππούδες, γιαγιάδες, συγγενείς και ανθρώπους της καθημερινότητας.

Οι λέξεις αυτές ανήκουν στο τοπικό ιδίωμα της περιοχής του Δήμου Ευρώτα και αποτυπώνουν έναν πλούτο γλωσσικό αλλά και πολιτισμικό. Μέσα από αυτές αναδεικνύονται τρόποι ζωής, αγροτικές και κτηνοτροφικές ασχολίες, συναισθήματα, χιούμορ, αυστηρότητα, τρυφερότητα και σοφία μιας άλλης εποχής. Η εργασία αυτή δεν έχει μόνο γλωσσικό χαρακτήρα· λειτουργεί και ως μια μικρή πράξη διάσωσης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας.

Για λόγους μελέτης και οργάνωσης, το υλικό ταξινομήθηκε σε τρεις βασικές κατηγορίες: ουσιαστικά, εκφράσεις και λέξεις/τύπους ντοπιολαλιάς.

Ουσιαστικά

Αερικό · Αγιογδύτης · Αγιάτικος · Βαγιούλι · Γέννημα · Γιούκος / Μπανοκασέλα · Γκερεμές (τζερεμές) · Διακονιάρης · Κακάβι · Κακαβολύθρι · Καμαρούλα · Καμουτσίκι · Καντάρι · Κατώι · Κοπανέλι · Κουμάντο · Κουτούκι · Κούρσα · Μανάρι · Μαρκάλημα · Μέρος · Μοσχόπουλο · Μπουρούσι · Μπιμπελό · Μπούζι · Νεροτριβή · Ντουρβάς · Προσκέφαλο / Προσκεφάλι · Σάλα · Σκάφη · Σκαφίδι · Σκουτιά · Σοφράς · Σούδα · Στόφα · Ταγάρι · Τέμπλα · Τέτζερας · Τσέλιγκας · Τσιούπα / Τσιουπί · Τσουράπι · Χτικιάρης · Γιαλός

Εκφράσεις

Σούρνει τα πόδια του · Τσακίρ κέφι · Πασά μου / κοκόνα μου · Κακός μπελάς · Καμάρι μου · Να ’σαι γέρος / γερή · Κάτσε χάμω · Παλουκώσου κάτω · Σίμπησε τη φωτιά · Κάργα γεμάτη · Τα παιδιά είναι μπίτι άφταιγα · Κάνει λάβρα · Η μύτη σου τρέχει καντάρια · Θα σε περονιάσει · Θα πλευριτωθείς · Σβήνει το καντήλι μου · Τρω ψίο · Μια δόση · Μπίτι για μπίτι

Λέξεις και τύποι ντοπιολαλιάς

Αγναντεύω · Αντάρα · Αραδιασμένα · Άφταιγος · Δε νογάς · Εφτούνο / Εφτούνος · Ζο / Ζα · Ξαστεριά · Ξεγερεύω · Ξενοαδερφός / Ξενοαδερφή · Ξεσυνερίζομαι · Ξημερώματα · Παραμύθιζα · Πελεκάω · Πιλαλάω · Πιτσιρικάς / Πιτσιρίκι · Σκιάχτηκα · Σκανταλιάρης · Σμπαράλια · Συμμάζεψε · Τσαχπίνης · Τυλώνομαι · Φαρμακώνω

Η εργασία αυτή δείχνει πως η γλώσσα δεν είναι μόνο σχολικό αντικείμενο, αλλά ζωντανή εμπειρία που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και συνδέει το παρελθόν με το παρόν.

Αλφαβητική λίστα

Αερικό = η νεράιδα, το πνεύμα
Αγιογδύτης = άπληστος, εκμεταλλευτής
Αγιάτικος = ανεπρόκοπος
Αγναντεύω = ατενίζω · αγνάντεμα = σημείο θέας
Αντάρα = χαμηλά σύννεφα σε κακοκαιρία
Αραδιασμένα = απλωμένα πράγματα
Άφταιγος = αυτός που δεν φταίει (κυρίως για παιδιά)

Βαγιούλι = πάνινη πετσέτα

Γέννημα = το σιτάρι
Γιούκος / Μπανοκασέλα = μπαούλο με στρώσεις προίκας
Γκερεμές (τζερεμές) = κατεργάρης

Δε νογάς = δεν καταλαβαίνεις
Διακονιάρης = ζητιάνος · διακονεύω = ζητιανεύω

Εφτούνο / εφτούνος = αυτό / αυτός

Ζο / Ζα = το ζώο / τα ζώα

Η θεριστική = (στη χρήση της γιαγιάς) πολυβόλο
Θα σε περονιάσει = θα σε διαπεράσει το κρύο/η υγρασία
Θα πλευριτωθείς = το κρύο θα σε χτυπήσει στα πλευρά

Κακός μπελάς = μεγάλος μπελάς
Κακάβι = μικρό καζάνι
Κακαβολύθρι = πέτρες-σιδεροστιές για καζάνια
Καμάρι μου = πολύ τρυφερή προσφώνηση
Καμαρούλα = μικρό υπνοδωμάτιο
Καμουτσίκι = μαστίγιο με λαβή
Κάνει λάβρα = κάνει ζέστη
Καντάρι = μεγάλη ποσότητα (παλιά μονάδα βάρους)
Κάργα = τελείως, πάρα πολύ
Κατώι = υπόγειο
Κοπανέλι = ξύλινο σφυρί
Κοτζάμ = πολύ μεγάλος
Κουμάντο = ευθύνη, διαχείριση
Κουτούκι = γεμάτος, χοντρός άνθρωπος
Κούρσα = σεντάν αυτοκίνητο

Μανάρι = πρόβατο ή κατσίκι
Μαρκάλημα = ζευγάρωμα ζώων / πείραγμα
Μέρος = τουαλέτα (παλιά εκτός σπιτιού)
Μια δόση = μία φορά
Μοσχόπουλο = καλό παιδί
Μπουρούσι = καρούμπαλο
Μπιμπελό = διακοσμητικό
Μπούζι = παγωμένο (μόνο για νερό)

Να ’σαι γέρος / γερή = ευχή
Νεροτριβή = γούρνα πλυσίματος με ορμή νερού
Ντουρβάς = φορητός σάκος σίτισης ίππων

Ξαστεριά = καθαρός νυχτερινός ουρανός
Ξεγερεύω = παχαίνω
Ξενοαδερφός / ξενοαδερφή = ετεροθαλής αδελφός/ή
Ξεσυνερίζομαι = θυμώνω, ενοχλούμαι
Ξημερώματα = πολύ νωρίς το πρωί

Παλάτζα → Παλάντζα = ζυγαριά χειρός
Παλουκώσου κάτω = κάτσε κάτω (επιτακτικά)
Παραμύθιζα = έλεγα ιστορίες
Πασά μου / κοκόνα μου = χαϊδευτικά
Πελεκάω = χτυπώ · «πελέκα το φαΐ» = φά’ το όλο
Πιλαλάω = τρέχω · πιλάλα = τρέξιμο
Πιτσιρικάς / πιτσιρίκι = παιδί
Προσκέφαλο / προσκεφάλι = μαξιλάρι

Σάλα = σαλόνι
Σβήνει το καντήλι μου = πλησιάζει το τέλος της ζωής
Σία κάτου = εκεί κάτω
Σία πέρα = εκεί πέρα
Σίμπησε τη φωτιά = αναζωπύρωσε τη φωτιά
Σκαφίδι = δοχείο ζύμωσης
Σκάφη = δοχείο πλυσίματος ρούχων
Σκανταλιάρης = αυτός που κάνει αταξίες
Σκιάχτηκα = φοβήθηκα
Σκουτιά = καθημερινά ρούχα
Σμπαράλια = εντελώς χαλασμένο
Σοφράς = χαμηλό τραπέζι
Σούδα = στενό κενό ανάμεσα σε σπίτια
Σούρνει (σέρνει) τα πόδια του = περπατά βαριά
Στόφα = ξυλόσομπα–φούρνος
Συμμάζεψε = τακτοποίησε

Τα σφαχτά = σφαγμένα ζώα
Ταγάρι = παλιά τσάντα χωραφιού
Τέκνον μου = τρυφερή προσφώνηση
Τέμπλα = ξύλινο ραβδί για ελιές
Τέτζερας = χάλκινη κατσαρόλα
Τσακίρ κέφι = πολύ καλή διάθεση
Τσαχπίνης = ζωηρός
Τσέλιγκας = κτηνοτρόφος
Τσιούπα / τσιουπί = κορίτσι
Τρω ψίο = τρώω χωρίς ψωμί
Τσουράπι = κάλτσα

Τυλώνω = χορταίνω
Φαρμακώνω = δηλητηριάζω / πικραίνομαι / κάνει πολύ κρύο

Χτικιάρης = πάσχων από φυματίωση

Γιαλός = ακτή

Εγγόνι: Γεια σου γιαγιά τι κάνεις; Ο παππούς που είναι;
Γιαγιά: Απάνου στο δωμάτιο βλέπει τηλεόραση. Έλα κάτσε χάμου και θα έρθει.
Παππούς: Γεια σου κορώνα μου! Τι κάνεις; Πώς είσαι; Πώς τα πέρασες σήμερα στο σχολείο;
Εγγόνι: Ε, βαρετά… ξέρετε
Γιαγιά: Πες βρε παιδάκι μου! Με το στανιό θα στα βγάζουμε
Εγγόνι: Να… ξέρετε σήμερα ένας καθηγητής, μου έβαλε 12 στην ιστορία… Ε, νευρίασα και άρχισα να τον βρίζω
Παππούς: Άει σαπέρα από κει! Εμείς στην ηλικία σου δεν τολμάγαμε να βγάλουμε γλώσσα
Εγγόνι: Και που να σου πω και το άλλο! Την ώρα της Γυμναστικής τσακώθηκα με ένα παιδί
Γιαγιά: Ωχ! Ποιο παιδί
Εγγόνι : Με τον Γιωργάκη τον εγγονό της θεια Μαρίκας…
Παππούς : Που, που, που! Θα μας κάνει ρεζίλι στην γειτονιά με τα καμώματα του αυτό το παιδί
Γιαγιά: Κακός μπελάς μας βρήκε
Εγγόνι: Τέλος πάντων! Γιαγιά να σου κάνω μια ερώτηση που θέλω εδώ και καιρό;
Γιαγιά: Πες… αφού δεν πρόκειται να σου χαλάσω χατίρι
Εγγόνι: Αυτό το μαύρο τσεμπέρι γιατί το φοράς συνέχεια;
Παππούς: Ζαβό είσαι παιδάκι μου! Άει από κείθε

Γιαγιά: Πάει… έγινε μπουχός

Αιμιλία-Δήμητρα-Νεφέλη

-Αθηναίος: Έχω χαθεί και δεν ξέρω που βρίσκομαι. Θα μπορούσατε να με
βοηθήσετε;
-Ντόπιος: Πού θες να πας; Στην Λακωνία είσαι.
-Αθηναίος: Α…Πώς θα πάω Καλαμάτα;
-Ντόπιος: Ουυ…Τώρα θες ώρα, έλα να σε κεράσω κάτι!
-Αθηναίος: Όχι, ευχαριστώ πολύ!
-Ντόπιος: Έλα έλα (πήγε). Θες να σε κεράσω γιδότουρτα;
-Αθηναίος: Εμ…όχι, δεν ξέρω τι είναι αυτό.
-Ντόπιος: Αααα χάνεις δοκίμασε.
-Αθηναίος: (δοκιμάζει) μμ…πολύ ωραίο, ευχαριστώ.
-Ντόπιος: Άντε τώρα να πλύνεις τα χέρια σου και να τα σκουπίσεις με το βαγιούλι.
-Αθηναίος: Ναι…τι είναι το βαγιούλι;
-Ντόπιος: Α καλά…Ντιπ ζαβλακωμένο είσαι παιδάκι μου από το ταξίδι;;
-Αθηναίος: Δεν καταλαβαίνω τι μου λέτε.
-Ντόπιος: Αει σα πέρα και συ! Με τους πρωτευουσιάνους που μπλέξαμε.
-Αθηναίος: Ααα…δεν σας επιτρέπω!
-Ντόπιος: Τι δεν μου επιτρέπεις ρε ζοντόβολο; Τέλος πάντων, έλα να σε βοηθήσω.
-Αθηναίος: Εντάξει. Ευχαριστώ!
-Ντόπιος: Πάντως κουτάκι είσαι πρόσεχε!
-Αθηναίος: Τι είναι το κουτάκι;
-Ντόπιος: Παχύς καμάρι μου…έλα λίγο να με βοηθήσεις να βγάλω τις κούτες.
-Αθηναίος: Ναι ευχαρίστως!
-Ντόπιος: ΧΑΧΑΧΑ. Δεν ξέρω αν θες αλλά με το στανιό σε βάζω.
-Αθηναίος: ΧΑΧΑΧΑ (αμήχανο) όντως! Γεια σας τώρα! Και ευχαριστώ πολύ.
-Ντόπιος: Τίποτα καμάρι μου…
-Αθηναίος: Θα βάλω GPS καλύτερα!

-Ντόπιος: Τι θα βάλεις ρε ζαβό;
-Αθηναίος: (φεύγει)
-Ντόπιος: Μπουχός έγινε ο μονάντερος!

  Αγγελική, Έλενα-Αντίνα, Θεοδώρα, Πένυ

κακά μαντάτα φέρνω·

μα προτού σ’ τα εξομολογηθώ,

θέλω να ξέρεις πως υποφέρω.

Γιώργη μου, καμάρι μου,

αστέρι στο σκοτάδι της καρδιάς μου,

ό,τι κι αν θέλεις να μου πεις,

εγώ θα ’μαι κει, χάμου,

μες στην αγκαλιά σου.

Το πρόβλημα είναι αυτό,

γλυκιά μου οπτασία:

στα ξένα πρέπει να διαβώ,

μεροκάματο να βγάζω,

τον γάμο να ετοιμάζω.

Σ’ εκείνο το «σια πέρα» σαν διαβείς,

εμένα θα ξεχάσεις·

άλλη αγάπη εσύ θα βρεις

και θα με ξεπεράσεις.

Μα τι λόγια είναι αυτά,

κορώνα μου γλυκιά;

Που ’γω για σένα θα κάνω πράματα πολλά.

Αν θες πράματα πολλά

εσύ για μένανε να κάνεις,

ταχιά μαζί σου να με πάρεις.

Αλέξανδρος, Δημήτρης, Θανάσης, Τζέυ

Το παρόν λεξιλόγιο αποτελεί αποτέλεσμα εργασίας μαθητών και μαθητριών της Γ΄ Γυμνασίου, που υλοποιήθηκε με αφορμή το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. Στόχος της δραστηριότητας ήταν η παρατήρηση και η καταγραφή της σύγχρονης νεανικής γλώσσας, όπως αυτή χρησιμοποιείται στην καθημερινή επικοινωνία των νέων, τόσο στον προφορικό λόγο όσο και στο ψηφιακό περιβάλλον.

Οι λέξεις και οι εκφράσεις που συγκεντρώθηκαν προέρχονται κυρίως από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα διαδικτυακά παιχνίδια, τις εφαρμογές επικοινωνίας και τη μεταξύ τους συναναστροφή. Πολλοί από τους όρους έχουν αγγλική προέλευση, ενώ άλλοι αποτελούν ελληνικές προσαρμογές ή νεολογισμούς, γεγονός που αναδεικνύει τη δυναμική και εξελισσόμενη φύση της γλώσσας.

Μέσα από αυτή την εργασία, οι μαθητές και οι μαθήτριες συνειδητοποίησαν ότι η γλώσσα δεν είναι στατική, αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με την εποχή, τις κοινωνικές ανάγκες και τα μέσα επικοινωνίας. Παράλληλα, καλλιεργήθηκε η γλωσσική επίγνωση και η κριτική σκέψη, καθώς οι λέξεις μελετήθηκαν ως προς τη σημασία, τη χρήση και το πλαίσιο στο οποίο εμφανίζονται.

Η καταγραφή αυτή φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως ένα μικρό «στιγμιότυπο» της γλώσσας των νέων σήμερα, αναδεικνύοντας τη δημιουργικότητα, το χιούμορ και τις επιρροές που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο νεανικό λόγο.

accept = αποδέχομαι

ate = τα πήγα άψογα
based = αυθεντικός, δεν τον νοιάζει η γνώμη των άλλων
beef = έντονος καβγάς, κόντρα
bet = οκ, σύμφωνοι, έγινε
bro = φίλος, άτομο που νιώθω κοντά μου
bruh = έκφραση αμηχανίας ή αγανάκτησης
bruh moment = στιγμή χαζομάρας ή αμηχανίας
chat = συνομιλώ διαδικτυακά
chill = χαλαρώνω, αράζω
content = ενδιαφέρον, διασκεδαστικό περιεχόμενο
cooked = χάλια κατάσταση, την πάτησα
cringe = κάτι ντροπιαστικό, αηδιαστικό
damn = έντονη αντίδραση (θαυμασμός, έκπληξη κ.ά.)
delulu = φαντασιόπληκτος, πιστεύει κάτι που δεν ισχύει
eye contact = βλεμματική επαφή
flex = κάνω επίδειξη
fr (for real) = όντως, αλήθεια
gang = παρέα, ομάδα φίλων
gg (good game) = μπράβο, πήγε πολύ καλά
glow up = μεγάλη βελτίωση (κυρίως στην εμφάνιση)
highkey = φανερά, ξεκάθαρα
homie = κολλητός φίλος
influencer = άτομο που επηρεάζει κοινό μέσω διαδικτύου
like = μου αρέσει
lol (laughing out loud) = γελάω πολύ
lowkey = διακριτικά, κρυφά
mid = μέτριο, τίποτα το ιδιαίτερο
no cap = λέω αλήθεια, δεν υπερβάλλω
npc = άτομο χωρίς πρωτοβουλία, σαν ρομπότ
off line = δεν είμαι συνδεδεμένος
omg (oh my god) = σοκ, έκπληξη
pass = άσχημος/άσχημη ή «δεν αξίζει»
pos (parent over shoulder) = γονέας από πάνω μου
post = δημοσιεύω ανάρτηση
pov = οπτική γωνία (χρησιμοποιείται σε βίντεο/αναρτήσεις)
queen = κοπέλα που εντυπωσιάζει, κυρίως με την εμφάνιση
rizz = γοητεία, χάρισμα στο φλερτ
side eye = βλέμμα ειρωνείας ή δυσπιστίας
sigma = ανεξάρτητο, μοναχικό άτομο
skibidi = λέξη για χαβαλέ, χωρίς συγκεκριμένο νόημα
slay = τα σπας, εντυπωσιάζεις
smash = όμορφος/όμορφη, πολύ ελκυστικός
spam = στέλνω συνεχώς μηνύματα
spill the tea = πες τα νέα, κουτσομπολιό
subscribe = κάνω εγγραφή
tag = επισημαίνω κάποιον σε ανάρτηση
touch grass = «βγες έξω, ζήσε την πραγματικότητα»
tyn (thank you, next) = απορρίπτω και προχωράω
w / l = νίκη / ήττα

Γκάε Έλενα-Αντίνα