Υπάρχουν λέξεις που δεν χρειάζονται ορισμό· αρκεί να τις ακούσεις και κάτι μέσα σου φωτίζει. Μία από αυτές είναι η λέξη μητέρα. Για άλλους είναι «μαμά», για άλλους «μανούλα», για κάποιους μια μορφή που δεν βρίσκεται πάντα δίπλα τους, αλλά τους συνοδεύει σε κάθε βήμα. Όπως κι αν την ονομάζουμε, η μητέρα είναι η πρώτη αγκαλιά, η πρώτη φωνή, η πρώτη βεβαιότητα ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει λίγο πιο τρυφερός.

Το 10ο τεύχος της σχολικής μας εφημερίδας είναι αφιερωμένο σε αυτή τη διαχρονική φιγούρα που, χωρίς θόρυβο και χωρίς φώτα, κρατά όρθιες οικογένειες, όνειρα και ανθρώπους. Στις σελίδες που ακολουθούν, οι μαθητές και οι μαθήτριες γράφουν, ερευνούν, ρωτούν, ζωγραφίζουν, θυμούνται, παρατηρούν και τιμούν τη μητέρα όπως τη ζουν: άλλοτε δυναμική, άλλοτε κουρασμένη, πάντα παρούσα.

Σε μια εποχή που όλα τρέχουν, η μητέρα παραμένει το σταθερό σημείο αναφοράς. Εκείνη που διορθώνει τετράδια και ζωές, που προλαβαίνει υποχρεώσεις και συναισθήματα, που δίνει χωρίς να μετρά. Εκείνη που μας μαθαίνει ότι η αγάπη δεν χρειάζεται μεγάλες δηλώσεις — μόνο μικρές πράξεις καθημερινότητας.

Με αυτό το τεύχος, θέλουμε να της πούμε ένα ευχαριστώ. Για όσα κάνει, για όσα δεν λέει, για όσα θεωρούμε δεδομένα. Και ίσως, μέσα από τις σελίδες μας, να θυμηθούμε όλοι ότι η αγάπη δεν γιορτάζεται μία μέρα τον χρόνο· καλλιεργείται κάθε μέρα.

Καλή ανάγνωση.

Με εκτίμηση,

Η Συντακτική Ομάδα

κύρια εικόνα άρθρου: Αικατερίνη Μπασουράκου

Στην τάξη των Γαλλικών τιμήσαμε τη Fête des Mères, μια γιορτή που στη Γαλλία γιορτάζεται σταθερά από το 1928 την τελευταία Κυριακή του Μαΐου και συνδέεται με βαθιά εκτίμηση και σεβασμό.
Θυμηθήκαμε λόγια μεγάλων Γάλλων συγγραφέων, “ Ω! η αγάπη μιας μητέρας! Αγάπη που κανείς δεν ξεχνά! Υπέροχο  ψωμί που ο Θεός μοιράζει και πολλαπλασιάζει!”- Victor Hugo
“ Η καρδιά της μητέρας είναι μια βαθιά άβυσσος, στο κάτω μέρος τη οποίας θα βρείτε πάντα τη συγχώρεση “– Honoré de Balzac
Στη συνέχεια οι μαθητές και μαθήτριες της Α΄τάξης δημιούργησαν κάρτες με σύντομα μηνύματα και ευχές μετατρέποντας το μάθημα σε μια στιγμή ευγνωμοσύνης και δημιουργικής έκφρασης !
Bonnes Fêtes à toutes les mamans ! Χρόνια Πολλά σε όλες τις μητέρες!

Πρόκειται για ένα σύνολο συνεχών ευθυνών που περιλαμβάνει:

• Οργάνωση και προγραμματισμό — να σκέφτεται τι χρειάζεται το σπίτι πριν καν υπάρξει ανάγκη: τι λείπει από το ψυγείο, πότε πρέπει να πληρωθούν λογαριασμοί, ποια δουλειά «επείγει».
• Νοητικό φορτίο — να έχει διαρκώς στο μυαλό της μια «λίστα» με υποχρεώσεις για όλους: παιδιά, σύντροφο, σπίτι. Είναι μια αδιάκοπη επαγρύπνηση.
• Συναισθηματική εργασία — να φροντίζει τη διάθεση και την ισορροπία της οικογένειας, να λύνει εντάσεις, να στηρίζει ψυχολογικά τα μέλη.
• Αντιμετώπιση απρόβλεπτων καταστάσεων — από ένα χαλασμένο πλυντήριο μέχρι ένα άρρωστο παιδί, συχνά χωρίς «ωράριο» ή διάλειμμα.
• Αόρατη φροντίδα — μικρές λεπτομέρειες που δεν καταγράφονται, όπως το να θυμηθεί γενέθλια, να ετοιμάσει ρούχα, να κρατά το σπίτι λειτουργικό και «ζωντανό».

Το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της εργασίας είναι ότι:

• Δεν πληρώνεται
• Δεν τελειώνει ποτέ
• Συχνά θεωρείται δεδομένη

Όταν δεν υπάρχει σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στον χώρο εργασίας και τον χώρο ανάπαυσης (όπως συμβαίνει συχνά στο σπίτι), προκύπτουν μερικές βασικές δυσκολίες:

• Συνεχής «ετοιμότητα» — ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει καθαρό σήμα ότι «τώρα τελειώσαμε». Έτσι μένεις σε μια ημι-εργασιακή κατάσταση όλη μέρα.
• Δυσκολία χαλάρωσης — ο ίδιος χώρος που συνδέεται με υποχρεώσεις δεν επιτρέπει εύκολα πραγματική ξεκούραση.
• Θόλωση ρόλων — ειδικά για μια μητέρα που κάνει οικιακή εργασία, δεν υπάρχει αρχή και τέλος· η δουλειά «είναι παντού».
• Αύξηση κόπωσης και στρες — επειδή δεν υπάρχουν όρια, η εργασία επεκτείνεται και γεμίζει όλο τον χρόνο.
• Αίσθηση ότι «δεν έκανες αρκετά» — επειδή δεν υπάρχει ξεκάθαρη ολοκλήρωση, είναι εύκολο να νιώθεις ότι πάντα κάτι μένει.

Με απλά λόγια: Όταν ο χώρος εργασίας και ο χώρος ξεκούρασης ταυτίζονται, χάνεται το φυσικό «κουμπί off», διότι ο εγκέφαλος βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση.

Μπούκουρα Μέτα

Δήμητρα Ποταμιάνου

9ο τεύχος-αναΣΚΑΛύψεις

μπορείτε να τη διαβάσετε και σε μορφή flipbook

]]> https://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/archives/589/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/archives/586 https://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/archives/586#comments Sat, 14 Mar 2026 22:08:02 +0000 ΜΙΧΕΛΑΚΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ http://schoolpress.sch.gr/anaskalypseis/?p=586 Επιλέξτε τον παρακάτω σύνδεσμο, για να διαβάσετε την εφημερίδα μας:

8ο τεύχος-αναΣΚΑΛύψεις

μπορείτε να τη διαβάσετε και σε μορφή flipbook

Η γλώσσα δεν είναι μουσείο. Δεν φυλάσσεται σε προθήκες ούτε μένει ακίνητη στον χρόνο. Ζει, αναπνέει, αλλάζει μαζί με τους ανθρώπους που τη χρησιμοποιούν. Το παρόν τεύχος είναι η πιο ζωντανή απόδειξη αυτής της αλήθειας: μια συνάντηση της γλώσσας των νέων με τις λέξεις μιας άλλης εποχής, καταγεγραμμένες από μαθητές και μαθήτριες με αφορμή το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας.

Στις σελίδες που ακολουθούν συνυπάρχουν το rizz, το cringe και το NPC με το κατώι, το ταγάρι και το αγνάντεμα. Αγγλικοί όροι του διαδικτύου, εκφράσεις της καθημερινής νεανικής επικοινωνίας, διάλογοι γεμάτοι χιούμορ και αυθορμητισμό, στέκονται δίπλα σε λέξεις που κουβαλούν μνήμες παππούδων, γιαγιάδων, χωραφιών, παλιών σπιτιών και μιας ζωής λιγότερο ψηφιακής αλλά εξίσου πλούσιας σε νόημα. Αυτή η συνύπαρξη δεν είναι σύγκρουση· είναι διάλογος.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν κατέγραψαν απλώς λέξεις. Κατέγραψαν τρόπους σκέψης, κοινωνικές σχέσεις, συναισθήματα, εποχές. Έδειξαν πως η νεανική γλώσσα, όσο «ξενόφερτη» κι αν φαίνεται, έχει τους δικούς της κανόνες, τη δική της δημιουργικότητα και λειτουργεί ως κώδικας ταυτότητας. Ταυτόχρονα, ανέδειξαν τη δύναμη των παλιών λέξεων, που συνεχίζουν να αφηγούνται ιστορίες και να μας συνδέουν με τις ρίζες μας

Η Νεοελληνική Γλώσσα, τελικά, δεν είναι μόνο μάθημα. Είναι εμπειρία. Είναι το chill της παρέας, το μπίτι λάδι της γιαγιάς, το spill the tea και το «άκου να δεις παιδάκι μου». Και όσο οι νέοι τη χρησιμοποιούν, την πειράζουν, την αναμειγνύουν και την επαναπροσδιορίζουν, τόσο εκείνη θα συνεχίζει να εξελίσσεται — ζωντανή, αληθινή και βαθιά ανθρώπινη.

Το παρόν λεξιλόγιο αποτελεί καρπό συλλογικής εργασίας μαθητών και μαθητριών της Γ΄ Γυμνασίου του Δήμου Ευρώτα, στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας. Με αφορμή τη διδασκαλία της γλώσσας και τη σύνδεσή της με την προφορική παράδοση, οι μαθητές και οι μαθήτριες κατέγραψαν λέξεις, φράσεις και εκφράσεις που άκουγαν στο οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον: από παππούδες, γιαγιάδες, συγγενείς και ανθρώπους της καθημερινότητας.

Οι λέξεις αυτές ανήκουν στο τοπικό ιδίωμα της περιοχής του Δήμου Ευρώτα και αποτυπώνουν έναν πλούτο γλωσσικό αλλά και πολιτισμικό. Μέσα από αυτές αναδεικνύονται τρόποι ζωής, αγροτικές και κτηνοτροφικές ασχολίες, συναισθήματα, χιούμορ, αυστηρότητα, τρυφερότητα και σοφία μιας άλλης εποχής. Η εργασία αυτή δεν έχει μόνο γλωσσικό χαρακτήρα· λειτουργεί και ως μια μικρή πράξη διάσωσης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας.

Για λόγους μελέτης και οργάνωσης, το υλικό ταξινομήθηκε σε τρεις βασικές κατηγορίες: ουσιαστικά, εκφράσεις και λέξεις/τύπους ντοπιολαλιάς.

Ουσιαστικά

Αερικό · Αγιογδύτης · Αγιάτικος · Βαγιούλι · Γέννημα · Γιούκος / Μπανοκασέλα · Γκερεμές (τζερεμές) · Διακονιάρης · Κακάβι · Κακαβολύθρι · Καμαρούλα · Καμουτσίκι · Καντάρι · Κατώι · Κοπανέλι · Κουμάντο · Κουτούκι · Κούρσα · Μανάρι · Μαρκάλημα · Μέρος · Μοσχόπουλο · Μπουρούσι · Μπιμπελό · Μπούζι · Νεροτριβή · Ντουρβάς · Προσκέφαλο / Προσκεφάλι · Σάλα · Σκάφη · Σκαφίδι · Σκουτιά · Σοφράς · Σούδα · Στόφα · Ταγάρι · Τέμπλα · Τέτζερας · Τσέλιγκας · Τσιούπα / Τσιουπί · Τσουράπι · Χτικιάρης · Γιαλός

Εκφράσεις

Σούρνει τα πόδια του · Τσακίρ κέφι · Πασά μου / κοκόνα μου · Κακός μπελάς · Καμάρι μου · Να ’σαι γέρος / γερή · Κάτσε χάμω · Παλουκώσου κάτω · Σίμπησε τη φωτιά · Κάργα γεμάτη · Τα παιδιά είναι μπίτι άφταιγα · Κάνει λάβρα · Η μύτη σου τρέχει καντάρια · Θα σε περονιάσει · Θα πλευριτωθείς · Σβήνει το καντήλι μου · Τρω ψίο · Μια δόση · Μπίτι για μπίτι

Λέξεις και τύποι ντοπιολαλιάς

Αγναντεύω · Αντάρα · Αραδιασμένα · Άφταιγος · Δε νογάς · Εφτούνο / Εφτούνος · Ζο / Ζα · Ξαστεριά · Ξεγερεύω · Ξενοαδερφός / Ξενοαδερφή · Ξεσυνερίζομαι · Ξημερώματα · Παραμύθιζα · Πελεκάω · Πιλαλάω · Πιτσιρικάς / Πιτσιρίκι · Σκιάχτηκα · Σκανταλιάρης · Σμπαράλια · Συμμάζεψε · Τσαχπίνης · Τυλώνομαι · Φαρμακώνω

Η εργασία αυτή δείχνει πως η γλώσσα δεν είναι μόνο σχολικό αντικείμενο, αλλά ζωντανή εμπειρία που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και συνδέει το παρελθόν με το παρόν.

Αλφαβητική λίστα

Αερικό = η νεράιδα, το πνεύμα
Αγιογδύτης = άπληστος, εκμεταλλευτής
Αγιάτικος = ανεπρόκοπος
Αγναντεύω = ατενίζω · αγνάντεμα = σημείο θέας
Αντάρα = χαμηλά σύννεφα σε κακοκαιρία
Αραδιασμένα = απλωμένα πράγματα
Άφταιγος = αυτός που δεν φταίει (κυρίως για παιδιά)

Βαγιούλι = πάνινη πετσέτα

Γέννημα = το σιτάρι
Γιούκος / Μπανοκασέλα = μπαούλο με στρώσεις προίκας
Γκερεμές (τζερεμές) = κατεργάρης

Δε νογάς = δεν καταλαβαίνεις
Διακονιάρης = ζητιάνος · διακονεύω = ζητιανεύω

Εφτούνο / εφτούνος = αυτό / αυτός

Ζο / Ζα = το ζώο / τα ζώα

Η θεριστική = (στη χρήση της γιαγιάς) πολυβόλο
Θα σε περονιάσει = θα σε διαπεράσει το κρύο/η υγρασία
Θα πλευριτωθείς = το κρύο θα σε χτυπήσει στα πλευρά

Κακός μπελάς = μεγάλος μπελάς
Κακάβι = μικρό καζάνι
Κακαβολύθρι = πέτρες-σιδεροστιές για καζάνια
Καμάρι μου = πολύ τρυφερή προσφώνηση
Καμαρούλα = μικρό υπνοδωμάτιο
Καμουτσίκι = μαστίγιο με λαβή
Κάνει λάβρα = κάνει ζέστη
Καντάρι = μεγάλη ποσότητα (παλιά μονάδα βάρους)
Κάργα = τελείως, πάρα πολύ
Κατώι = υπόγειο
Κοπανέλι = ξύλινο σφυρί
Κοτζάμ = πολύ μεγάλος
Κουμάντο = ευθύνη, διαχείριση
Κουτούκι = γεμάτος, χοντρός άνθρωπος
Κούρσα = σεντάν αυτοκίνητο

Μανάρι = πρόβατο ή κατσίκι
Μαρκάλημα = ζευγάρωμα ζώων / πείραγμα
Μέρος = τουαλέτα (παλιά εκτός σπιτιού)
Μια δόση = μία φορά
Μοσχόπουλο = καλό παιδί
Μπουρούσι = καρούμπαλο
Μπιμπελό = διακοσμητικό
Μπούζι = παγωμένο (μόνο για νερό)

Να ’σαι γέρος / γερή = ευχή
Νεροτριβή = γούρνα πλυσίματος με ορμή νερού
Ντουρβάς = φορητός σάκος σίτισης ίππων

Ξαστεριά = καθαρός νυχτερινός ουρανός
Ξεγερεύω = παχαίνω
Ξενοαδερφός / ξενοαδερφή = ετεροθαλής αδελφός/ή
Ξεσυνερίζομαι = θυμώνω, ενοχλούμαι
Ξημερώματα = πολύ νωρίς το πρωί

Παλάτζα → Παλάντζα = ζυγαριά χειρός
Παλουκώσου κάτω = κάτσε κάτω (επιτακτικά)
Παραμύθιζα = έλεγα ιστορίες
Πασά μου / κοκόνα μου = χαϊδευτικά
Πελεκάω = χτυπώ · «πελέκα το φαΐ» = φά’ το όλο
Πιλαλάω = τρέχω · πιλάλα = τρέξιμο
Πιτσιρικάς / πιτσιρίκι = παιδί
Προσκέφαλο / προσκεφάλι = μαξιλάρι

Σάλα = σαλόνι
Σβήνει το καντήλι μου = πλησιάζει το τέλος της ζωής
Σία κάτου = εκεί κάτω
Σία πέρα = εκεί πέρα
Σίμπησε τη φωτιά = αναζωπύρωσε τη φωτιά
Σκαφίδι = δοχείο ζύμωσης
Σκάφη = δοχείο πλυσίματος ρούχων
Σκανταλιάρης = αυτός που κάνει αταξίες
Σκιάχτηκα = φοβήθηκα
Σκουτιά = καθημερινά ρούχα
Σμπαράλια = εντελώς χαλασμένο
Σοφράς = χαμηλό τραπέζι
Σούδα = στενό κενό ανάμεσα σε σπίτια
Σούρνει (σέρνει) τα πόδια του = περπατά βαριά
Στόφα = ξυλόσομπα–φούρνος
Συμμάζεψε = τακτοποίησε

Τα σφαχτά = σφαγμένα ζώα
Ταγάρι = παλιά τσάντα χωραφιού
Τέκνον μου = τρυφερή προσφώνηση
Τέμπλα = ξύλινο ραβδί για ελιές
Τέτζερας = χάλκινη κατσαρόλα
Τσακίρ κέφι = πολύ καλή διάθεση
Τσαχπίνης = ζωηρός
Τσέλιγκας = κτηνοτρόφος
Τσιούπα / τσιουπί = κορίτσι
Τρω ψίο = τρώω χωρίς ψωμί
Τσουράπι = κάλτσα

Τυλώνω = χορταίνω
Φαρμακώνω = δηλητηριάζω / πικραίνομαι / κάνει πολύ κρύο

Χτικιάρης = πάσχων από φυματίωση

Γιαλός = ακτή