Γι’ αυτό το λόγο ακριβώς, το παιδικό σχέδιο αποτελεί μια κρυφή γλώσσα για το παιδί,το οποίο εκφράζεται περισσότερο με το σχέδιο, το παιχνίδι και τα όνειρα, και λιγότερο με την ομιλία. Δεν είναι τυχαίο που οι ψυχολόγοι και οι νευρο-ψυχίατροι χρησιμοποιούν το σχέδιο κατεξοχήν ως μέσο για να ερευνήσουν τα προβλήματα που πιθανόν προκύπτουν κατά την ανάπτυξη του παιδιού. Το παιδικό σχέδιο μας αφηγείται μια ιστορία με εικόνες- σύμβολα, μας αποκαλύπτει την ψυχολογική ιδιομορφία του κάθε παιδιού, την νοητική εξέλιξη αλλά και το περιβάλλον στο οποίο ζει. Σε αντίθεση με τον ενήλικα καλλιτέχνη, ο οποίος εκφράζει μέσα από το έργο του κυρίως την κοινωνία, το παιδί εκφράζει με το σχέδιο του, τον εαυτό του. Για να το κατανοήσουμε όμως, πρέπει να σκεφτούμε έξω από το σύστημα της δικής μας ενήλικης λογικής σκέψης και να αποκωδικοποιήσουμε τα σύμβολα του κάθε σχεδίου. Είναι μάλιστα εντυπωσιακή η οικουμενικότητα αυτών των συμβόλων. Διαχρονικά οι έρευνες έχουν δείξει ότι η αποκωδικοποίηση αυτή, παρουσιάζει τα ίδια χαρακτηριστικά παγκοσμίως.

Το σχέδιο στο παιδί εξελίσσεται συγχρόνως με τη γλώσσα και τη γραφή και διανύει κάποια χαρακτηριστικά στάδια. Σε μια ολοκληρωμένη ερευνητική εργασία θα ξεκινούσαμε από την ηλικία των 1 ½ ετών περίπου, όπου το παιδί μπορεί και κρατάει ένα μολύβι. Θα αναφερθούμε συνοπτικά στα στάδια αυτά καθώς και τι προσέχουμε σε αυτά.

Το μουτζούρωμα (από 1 έως 3 ετών)

Ε.Crotti – A. Magni «Πώς ερμηνεύουμε τα παιδικά σχέδια», Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2003, σελ 47

Το παιδί στην αρχή μουτζουρώνει, διότι εκδηλώνει την περιέργεια του ενώ παράλληλα απολαμβάνει την απτή απόδειξη της παρουσίας του. Προεκτείνει τη δραστηριότητα του και έξω από το χαρτί, στους τοίχους, πάνω του και σε οτιδήποτε βρίσκεται κοντά του, συμβολική πράξη της κατάκτησης του ενήλικου κόσμου που θαυμάζει. Στην ηλικία αυτή, μιας και δεν έχουμε ολοκληρωμένα σύμβολα, μπορούμε να παρατηρήσουμε το πώς κρατάει το παιδί το μολύβι (και να του δείξουμε παράλληλα να κάθεται σωστά και να μη σκύβει), την κάλυψη της κόλλας (μια κόλλα γεμάτη φανερώνει περισσότερη εξωστρέφεια από μια κόλλα λιγότερο γεμάτη), την πίεση στον τρόπο σχεδίασης (ανάλαφρος τρόπος σχεδίασης : πιθανότητα εκδήλωσης εσωστρέφειας και ντροπαλότητας) καθώς και το είδος των γραμμών. Η επιλογή των χρωμάτων επίσης έχει μεγάλη σημασία.  Στη φωτογραφία βλέπουμε το σχέδιο ενός παιδιού με τραυματική εμπειρία.

Από το μουτζούρωμα στο σχέδιο (4-7 ετών)
Το παιδί αρχίζει σταδιακά να ελέγχει τι ζωγραφίζει, είναι πιο παραστατικό και υιοθετεί τη δική του φιγούρα για τον άνθρωπο. Αρχίζει να σχηματίζει τετράγωνα και κύκλους, το χρώμα όμως δεν είναι ρεαλιστικό. Δεν αποδίδει το βάθος στην εικόνα, αρχίζει όμως, να ζωγραφίζει τον άνθρωπο σε προφίλ.

Το σχέδιο (8 έως 13 έτη)

Στο στάδιο αυτό το παιδί αρχίζει και ζωγραφίζει τα πράγματα σύμφωνα με τη γνώση του. Χρησιμοποιεί τη διαφάνεια στις φιγούρες και περιστρέφεται γύρω από τη φύση. Σταδιακά όμως απογοητεύεται, γιατί δυσκολεύεται να ζωγραφίσει τη φύση, όπως τη βλέπει. Έτσι στρέφεται στα συμβατικά σχέδια ή συμπληρώνει τα σχέδια του με λόγια. Εδώ είναι και το σημείο που παγιώνονται κάποιες φόρμες στο μυαλό μας. Ο μέσος ενήλικας, που στερείται ταλέντου στη ζωγραφική, θα ζωγραφίσει αυθόρμητα έναν άνθρωπο, όπως ακριβώς θα έκανε στα 14 του.

Στα δύο τελευταία στάδια, μπορεί ο γονέας ή ο εκπαιδευτικός να αρχίσει μια πιο ενδελεχή ερμηνεία της ζωγραφιάς του παιδιού πάνω στα σύμβολα, και στα χρώματα.

• Η ανθρώπινη φιγούρα
Το κατεξοχήν σύμβολο στις παιδικές ζωγραφιές. Αναπαριστά ασυνείδητα τον εαυτό του παιδιού, την αντίληψη για το σώμα του και τις ασυνείδητες επιθυμίες του. Ένα παιδί που αναπτύσσεται αρμονικά και έχει προσαρμοστεί στο περιβάλλον του σχεδιάζει κατά κανόνα, μια φιγούρα με όλα τα μέλη του σώματος, κατάλληλα τοποθετημένη στο χώρο. Υπερβολικά μικρές φιγούρες ή απουσία βασικών μελών του σώματος αποτελούν σημάδια ανασφάλειας και χαμηλής αυτοπεποίθησης. Το μεγάλο κεφάλι μπορεί να εκφράζει την ανάγκη των παιδιών για προβολή, ενώ το πολύ μικρό ίσως αποτελεί ένδειξη κακών εμπειριών στην διαδικασία του απογαλακτισμού. Τα στοιχεία του προσώπου συγκεντρώνουν τα όργανα επικοινωνίας : μάτια – πνευματική περιέργεια (μικρά : φόβος για επικοινωνία) στόμα – μέσο πραγματικής και συναισθηματικής τροφής (απουσία στόματος : συναισθηματικές ελλείψεις) λαιμός – σύνδεση λογικής και ενστίκτου (μη φυσιολογική η απουσία του σε παιδιά άνω των 10 ετών).
Τα χέρια εκφράζουν την επικοινωνία, ενώ τα πόδια τη σταθερότητα και την ασφάλεια που νιώθει το παιδί. Μακριά χέρια εκφράζουν την ανάγκη επικοινωνίας, ενώ κοντά πόδια φόβο και άμυνα σε σχέση με το περιβάλλον.

• Το σπίτι και η οικογένεια
Η ζωγραφιά με το θέμα αυτό αποτελεί πραγματικά έναν καθρέφτη για την σχέση του παιδιού με τους γονείς του, αλλά και των γονέων μεταξύ τους.

Είναι όλα τα μέλη της οικογένειας στη ζωγραφιά; Ποιο λείπει; Είναι κάποιο απομακρυσμένο από τα υπόλοιπα; Οι γονείς σε τι διάταξη βρίσκονται;

Όταν κάποιο μέλος λείπει από τη ζωγραφιά, το παιδί εκφράζει ξεκάθαρα τη μη αποδοχή του μέλους αυτού. Αυτή η αντίδραση μπορεί οφείλεται σε ζήλια ή στο φόβο ότι η συγκεκριμένη φιγούρα (πιθανόν αδελφάκι) μπορεί να γίνει σημαντικότερο από το ίδιο και να του στερήσει ένα μέρος της γονεϊκής αγάπης. Η ζήλια εκφράζεται επίσης και στην περίπτωση που το αδελφάκι ζωγραφίζεται παράμερα , είναι εμφανώς μικρότερο από τα άλλα μέλη ή είναι μουτζουρωμένο το πρόσωπο του. Αν το παιδί τοποθετεί τον εαυτό του παράμερα , τότε είναι πιθανό να νιώθει απομονωμένο από την οικογένεια.

Ένας γονέας υπερβολικά ψηλός δηλώνει την κυριαρχία, αλλά και την καταπίεση, ενώ οι γονείς απομακρυσμένοι μεταξύ τους, πιθανόν να αντικατοπτρίζει και την πραγματικότητα στο σπίτι. Τα ίδια ρούχα και τα πιασμένα χέρια είναι σημάδια της αγάπης και της φροντίδας που βιώνει το παιδί, ως αποτέλεσμα ισορροπημένης φροντίδας και των δύο γονέων.

Το σπίτι αναπαριστά τον χώρο που κινείται η οικογένεια , τα δέντρα γύρω από αυτό τις ανάγκες του παιδιού (πολλά δέντρα : ανάγκη για προστασία και ασφάλεια) ενώ ο δρόμος τον τρόπο που βλέπει τη ζωή του. Σπίτια με μαύρα ή χωρίς καθόλου παράθυρα, σπίτια χωρίς πόρτες, σπίτια με καμινάδες χωρίς καπνό δηλώνουν συναισθήματα καταπίεσης και ανασφάλειας . Ο καπνός είναι σημάδι οικογενειακής θαλπωρής. Αν όμως κρύβει τον ήλιο είναι συναίσθημα δυσαρέσκειας απέναντι στον πατέρα. Ο ήλιος συμβολίζει συχνά τον πατέρα του παιδιού και το μέγεθος τη σημασία που αποδίδει στο ρόλο του.

Όσον αφορά τα χρώματα αυτό που προσέχουμε είναι η πολυχρωμία και η επιλογή του μαύρου ή του κόκκινου χρώματος. Υπάρχει ειδική ψυχολογική ανάλυση πάνω στην επιλογή του κάθε χρώματος, όμως νομίζω δεν είναι της παρούσης. Η μονοχρωμία και ιδιαίτερα αυτή του μαύρου (φόβος – ανασφάλεια- θυμός) ή του κόκκινου (υπερκινητικότητα – επιθετικότητα) δεν αποτελεί ένδειξη συναισθηματικής ισορροπίας.

Ένδειξη συναισθηματικής αστάθειας αποτελεί και η συνεχής άρνηση του παιδιού να ζωγραφίσει την οικογένεια του.

Η ανάλυση του παιδικού σχεδίου είναι μια διαδικασία σχεδόν απαραίτητη για τους γονείς και τους δασκάλους. Οι συμβολισμοί αυτοί έχουν καθιερωθεί μετά από χρόνια έρευνας και φυσικά δεν είναι απόλυτοι, αφού τα παιδιά έχουν ξεχωριστές προσωπικότητες το καθένα. Νομίζω όμως ότι έγινε φανερό πόσα πολλά μπορούμε να καταλάβουμε , χωρίς βέβαια να είμαστε υπερβολικοί. Δεν χρειάζεται ούτε να αναλύουμε το κάθε σχέδιο του παιδιού , ούτε και φυσικά να στεκόμαστε από πάνω του πιεστικά και κάνοντας παρατηρήσεις να λέμε τι είναι σωστό και τι όχι. Ο χλευασμός και η επίκριση της ζωγραφιάς ισοδυναμεί με απόρριψη για το παιδί. Αντίθετα, οφείλουμε να το ενθαρρύνουμε, να το επαινούμε (κι ας ζωγράφισε το αλογάκι του χωρίς ουρά) και να του μαθαίνουμε να δουλεύει με νέα υλικά. Να έχουμε στο μυαλό μας ότι τα παιδιά επηρεάζονται από τον κοινωνικό τους περίγυρο και τα ΜΜΕ, ιδιαίτερα την τηλεόραση.

Επίσης, οι παιδικές ζωγραφιές είναι πολύ όμορφες για το χώρο μας. Τον γεμίζουν με θετική ενέργεια και μας υπενθυμίζουν πόσο σημαντικά είναι για μας τα παιδιά μας ή τα αγαπημένα μας πρόσωπα.

Είναι το μόνο χειροπιαστό δώρο που μπορούν να προσφέρουν αυθόρμητα, αλλά με τόση αγάπη!

Ας τα ενθαρρύνουμε !

• Τα παιδιά προτιμούν τα απλά φαγητά
• Τα παιδιά πρέπει να λαμβάνουν τα γεύματά τους ανά 3 ώρες
• Τα παιδιά πρέπει να τρώνε όταν πεινούν και όχι όταν κρίνουν οι γονείς ότι πρέπει να φάνε
• Σε αυτή την ηλικία, τα παιδιά δεν προτιμούν την τροφή τους ούτε καυτή, ούτε κρύα.
• Τα παιδιά αυτής της ηλικίας προτιμούν τροφές που τρώγονται με τα χέρια.
• Μάθετε στο παιδί να κάθεται στο τραπέζι με την υπόλοιπη οικογένεια.
• Μη χρησιμοποιείτε το φαγητό σαν ανταμοιβή για κάτι και μη δίνετε ιδιαίτερη σημασία για το πόσο τρώει το παιδί σας, γιατί
• μπορεί να το εκμεταλλευτεί.
• Επιχειρήστε να εμπλέξετε το παιδί σας στη διαδικασία αγοράς τροφίμων και της ετοιμασίας των γευμάτων.
• Μην ανησυχείτε αν κάποιες μέρες το παιδί δεν τρώει αρκετά, ενώ άλλες μέρες τρώει πολύ περισσότερο. Αυτό είναι φυσιολογικό.
• Μην πιέζετε το παιδί ποτέ να αδειάσει το πιάτο του εντελώς. Αυτό μπορεί να προκαλέσει λαιμαργία, πολυφαγία ή ακόμη και απέχθεια για κάποιο είδος τροφής.
• Η ποικιλία και τα χρώματα στο πιάτο είναι απαραίτητα. Εισάγετε μόνο ένα καινούριο φαγητό την φορά και επειδή τα περισσότερα παιδιά καταναλώνουν πιο εύκολα τα φαγητά με τα οποία είναι εξοικειωμένα, μικρές ποσότητες καινούργιων τροφών είναι προτιμότερο να εισάγονται μαζί με αγαπημένα τους φαγητά.
• Τα μικρά παιδιά είναι απαραίτητο να πίνουν νερό πολλές φορές κατά την διάρκεια της ημέρας προκειμένου να μην αφυδατωθούν. Και αυτό γιατί αφυδατώνονται πιο εύκολα από τους ενήλικες, διότι έχουν περισσότερο νερό στο σώμα τους, σαν ποσοστό σωματικού βάρους.

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας εξακολουθούν να αναπτύσσουν τις διατροφικές τους συνήθειες και χρειάζονται ενθάρρυνση να τρώνε υγιεινά γεύματα και σνακ. Καθώς το παιδί σας καθορίζει τις προτιμήσεις για φαγητό, φροντίστε να ανοίξετε το δρόμο για καλές συνήθειες με το να είστε καλό πρότυπο. Προσφέροντας μια ποικιλία θρεπτικών τροφίμων και περιορίζοντας την πρόσβαση του παιδιού σας σε τρόφιμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά μπορεί να τον βοηθήσει να μάθει να εκτιμά και να κάνει καλές επιλογές για φαγητό.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΟΚΚΑΛΗ

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος

• Θα τα καταφέρεις ό,τι κι αν γίνει!
• Μπράβο, καλά τα κατάφερες !
• Θα σ΄αγαπώ ό,τι κι αν γίνει , για πάντα !
• ΄Εκανες πολύ καλή εργασία ,προσπάθησες πολύ και θα πας ακόμη καλύτερα!
• Ποια είναι η γνώμη σου γι΄αυτό το θέμα; Τι νομίζεις ;
• Τι θα ήθελες να ….
• Πως θα προτιμούσες να κάνουμε το …
• Σ΄ ευχαριστώ πολύ για …
• Μπορείς να με βοηθήσεις σε παρακαλώ ;
• Είσαι πολύτιμος βοηθός!
• Σου έχω εμπιστοσύνη! Ξέρω πως θα προσπαθήσεις πολύ για να…..
• Συγχαρητήρια! Είσαι σπουδαίος !
• Είμαι πολύ χαρούμενη που …
• Και να αποτύχεις, είμαι σίγουρη πως στο τέλος θα τα καταφέρεις !
• Για μένα είσαι το καλύτερο παιδί, στεναχωριέμαι όμως όταν….
• Ξέρω πως είσαι πολύ προσεκτικό παιδί , ξαφνιάζομαι όμως όταν…
• Είμαι περήφανη που είσαι το δικό μου παιδί !

Αποθαρρύνουμε και μειώνουμε την αυτοεκτίμηση του παιδιού γεμίζοντάς το ανασφάλειες λέγοντας….

• Είσαι άχρηστος.
• Πάλι ζημιά έκανες !
• Δεν θα τα καταφέρεις.
• Γιατί επιμένεις να με νευριάζεις ;
• Σταμάτα επιτέλους πριν τις φας.
• Ποτέ δε θα προκόψεις.
• Γιατί φέρεσαι χαζά ;
• Πρέπει να γίνεις σαν τον αδελφό σου…
• Δε θα σ’ αγαπώ αν . . .
• Δεν υποφέρεσαι πια!
• Θα σε στείλω στη φυλακή, θα σε πάρει η αστυνομία κλπ
• Εσύ φταις που εγώ …
• Δε σ’ αγαπώ πια !
• Μακάρι να μην είχες γεννηθεί.
• Θα κάνεις αυτό που σου λέω και δε μ΄ενδιαφέρει αν ….

Τα εικονογραφημένα παιδικά βιβλία αποτελούν την πρώτη επαφή του παιδιού με τον κόσμο του βιβλίου. Από αυτά ξεκινάει η φιλαναγνωσία και η καλή συνήθεια της ανάγνωσης. Καλλιεργούν την απόλαυση του διαβάσματος επειδή είναι απλά, εύκολα και μικρά.

Τα εικονογραφημένα βιβλία τονώνουν τη σχέση του ενήλικα που διαβάζει και  του παιδιού που ακούει. Αποτελούν μια υπέροχη ευκαιρία για να συζητήσει ο γονιός με το παιδί. Παράλληλα καλλιεργείται η ικανότητα της ενεργητικής ακρόασης. Όταν το παιδί ακούει το βιβλίο που του διαβάζουν, καταλαβαίνει ότι το να προσέχει και να τεντώνει τα αυτιά του είναι σημαντικό και πολύ ωραίο! Επίσης αυτό  βοηθάει το παιδί να επεξεργάζεται καλύτερα αυτά που ακούει. Η γλωσσική επεξεργασία είναι σημαντική ικανότητα που χρειάζεται και στο μέλλον.

Επίσης συμβάλλουν στην πρώτη  σημαντική γνωριμία με τη ζωγραφική και καλλιεργούν  τη φαντασία του παιδιού. Η εικονογράφηση μαζί με το κείμενο ωθεί το παιδί να φανταστεί και άλλα πράγματα πέρα από αυτά που βλέπει στις σελίδες και να αναπτύξει μια ιστορία πέρα από αυτήν  που διαβάζει. Έτσι ενδυναμώνεται και η ικανότητα της οπτικοποιημένης σκέψης που  βοηθάει το παιδί να ανακαλύψει τον εαυτό του. Μπορεί να συνδέσει αυτό που βλέπει στην εικόνα με λογικά αίτια και συνέπειες, συμπεράσματα, έννοιες και όλα αυτά να τα συνδέσει με λέξεις .

Μια άλλη λειτουργία του εικονογραφημένου βιβλίου είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Καθώς το μάτι του παιδιού πάει από εικόνα σε εικόνα, όχι μόνο λαμβάνει μηνύματα, αλλά «γεμίζει» τα κενά με τη φαντασία του, κάνει άλματα, υποθέσεις, συνδέει έννοιες, περιμένει και φαντάζεται τη συνέχεια, καταλήγει σε συμπεράσματα, εκπλήσσεται από ένα μη αναμενόμενο τέλος και μαθαίνει να σκέφτεται ενεργητικά με το υλικό  που του προσφέρει το βιβλίο και δεν  ακούει απλώς παθητικά μια ιστορία.

Με αυτά δίνεται στο παιδί η αίσθηση της αυτονομίας και του ελέγχου. Το παιδί αποφασίζει ποια ιστορία θα του διαβάσουν, πόσο αργά ή γρήγορα θα του τη διαβάσουν, ποιες  ερωτήσεις και σχόλια θα κάνει. Εκείνο αποφασίζει ποιο βιβλίο θα πάρει στα χέρια του και θα ξεφυλλίσει χαζεύοντας τις εικόνες, επιλέγει αν θα βυθιστεί στην ιστορία, αν θα πάρει μέρος σε αυτή με κάποιο ρόλο, αν και πώς θα φανταστεί διάφορα πράγματα και άλλες παρόμοιες μικρές αποφάσεις μεγάλης σημασίας.

Τα εικονογραφημένα βιβλία βοηθάνε το παιδί να χτίσει αυτοπεποίθηση. Καθώς το παιδί μεταβαίνει στη φάση της προ-ανάγνωσης και της πρώτης ανάγνωσης, αισθάνεται ικανό καθώς έχει μάθει απ’  έξω τις λέξεις στα αγαπημένα του βιβλία ή τις αναγνωρίζει και τις συλλαβίζει. Το παιδί αντιλαμβάνεται ότι έκανε το μεγάλο πέρασμα στον κόσμο της ανάγνωσης και αυτό του δίνει αυτοπεποίθηση και πίστη στις δυνάμεις του, ότι μπορεί να τα καταφέρει. Προσφέρουν με απλό και οπτικό τρόπο σύνθετες έννοιες, ακόμα και για μεγαλύτερα παιδιά. Εγκυκλοπαίδειες, λεξικά με εικόνες, βιβλία με επιστημονικές έννοιες, πειράματα, τέχνη, ιστορία, οποιοδήποτε θέμα, μπορεί να γίνουν πολύ εύληπτα και συναρπαστικά όταν προσφέρουν το υλικό τους οπτικοποιημένο, με συνοδεία κειμένου.

Ενισχύουν επίσης το λεξιλόγιο του παιδιού. Το παιδί μπορεί να βρει μια πιο δύσκολη λέξη στο εικονογραφημένο βιβλίο, η οποία γίνεται κατανοητή από την εικόνα που τη συνοδεύει. Με αυτά ξεκινάει η σύνδεση της ανάγνωσης με τον γραπτό λόγο. Η χαρά της ανάγνωσης ωθεί τον μικρό αναγνώστη να κάνει μια ζωγραφιά σχετική με την ιστορία ή να γράψει μια λέξη σχετικά.

Την επόμενη φορά που θα επιλέξετε ένα βιβλίο για το μικρό σας αναγνώστη ή τη μικρή σας αναγνώστρια σίγουρα θα δείτε από άλλη οπτική την επιλογή ενός εικονογραφημένου βιβλίου.

ΠΗΓΗ : www.infokids.gr

Posted on 16/02/2019