ΕΣΠΕΡΟΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥΕΣΠΕΡΟΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ

Ανάλυση των Παραγόντων που Επηρεάζουν τις Ενεργειακές Εκπομπές CO2 στις Οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2000–2018) Κοιλάκου Ελένη αρ. πρωτ 343/3-6-2026

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 09:17:38 +0000

Κοιλάκου Ελένη αρ. πρωτ 343/3-6-2026

ΕΞΥΠΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 09:14:00 +0000

Χαρίλαος Κακουλάκης αρθ. πρωτ 344/3-6-2026

Family as a Laboratory of Citizenship and Sustainability: Psychological Roots of Social Participation

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 09:12:08 +0000

Αρβανίτη Κατερίνα, αρθ πρ.285/30-4-2026

Οι Αλγόριθμοι Τεχνητής Νοημοσύνης

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 09:05:13 +0000

Δημήτριος Ε. Τζήμας, Διδάκτορας Τμ. Πληροφορικής Α.Π.Θ., Δ/ντής Σχολ. Μονάδας
Πληροφορικός

ΜΟΙΡΑ μαθητή Γ Λυκείου Ανθρωπιστική αρθμ. πρωτ. 166/4-3-2026

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 09:01:48 +0000

ΜΟΙΡΑ, μαθητή Γ Λυκείου Ανθρωπιστική αρθμ. πρωτ. 166/4-3-2026

Η Σημαία του Γεωργίου Σισίνη και οι επαναστατικοί συμβολισμοί στα λάβαρα του ‘21

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 08:45:52 +0000

ΤΟ ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ Η ΥΣΤΕΡΟΡΡΩΜΑΪΚΗ ΑΘΗΝΑ.

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 08:40:19 +0000

Κούτουλας Αδαμάντιος, αρθμ. πρωτ 162/3-3-2026

ΟΞΙΝΗ ΒΡΟΧΗ: ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΑΠΑΣΧΟΛΕΙ ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ…

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 08:32:35 +0000

Καρύμπαλη Ιωάννα αρθμ. πρωτ191/16-3-2026

Erasmus+ στο Εσπερινό Γενικό Λύκειο Ιωαννίνων: Η ευρωπαϊκή εμπειρία ως χώρος ελευθερίας, δημιουργικότητας και μετασχηματισμού

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 08:21:35 +0000

Σε μια εποχή όπου το σχολείο καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του μέσα σε ένα
διαρκώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό και εκπαιδευτικό τοπίο, τα προγράμματα Erasmus+
αποτελούν για πολλά σχολεία όχι απλώς μια ευκαιρία εξωστρέφειας, αλλά έναν
ουσιαστικό μηχανισμό παιδαγωγικής ανανέωσης. Για σχολεία με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά,
όπως το Εσπερινό Γενικό Λύκειο Ιωαννίνων, η σημασία τους είναι ακόμη μεγαλύτερη:
λειτουργούν ως μοχλός ενδυνάμωσης, ένταξης και δημιουργικής υπέρβασης των
περιορισμών που συχνά συνοδεύουν τη σχολική πραγματικότητα των ενηλίκων και
ανηλίκων μαθητών.
Η έγκριση και υλοποίηση προγραμμάτων Erasmus+ στο Εσπερινό ΓΕΛ Ιωαννίνων υπήρξε
στρατηγική επιλογή και όχι συγκυριακή δράση. Τα προγράμματα ΚΑ101 των ετών 2018 και
2019, καθώς και το ΚΑ122 του 2024, σχεδιάστηκαν με σαφή προσανατολισμό στην
επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών και με τελικούς αποδέκτες τους μαθητές και
τις μαθήτριες του σχολείου. Αντί για αποσπασματικές επιμορφώσεις, τα Erasmus+
αξιοποιήθηκαν ως εργαλεία συστηματικού εκπαιδευτικού μετασχηματισμού, που
επηρέασαν τόσο τη διδακτική πράξη όσο και τη σχολική κουλτούρα.
Από το STEM στο STEAM: Όταν η γνώση συναντά τη δημιουργικότητα
Το πρώτο πρόγραμμα, με κωδικό 2018-1-EL01-KA101-047281 και τίτλο “From STEM to
STEAM”, έθεσε στο επίκεντρο τη σύνδεση της επιστήμης με τη δημιουργικότητα. Η
μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο STEM (Science, Technology, Engineering,
Mathematics) στο STEAM (με την προσθήκη των Arts) δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή
ορολογίας, αλλά μια βαθιά παιδαγωγική μετατόπιση: από τη γνώση ως πληροφορία στη
γνώση ως εμπειρία.
Οι εκπαιδευτικοί του σχολείου επιμορφώθηκαν σε καινοτόμες διδακτικές προσεγγίσεις
που συνδυάζουν την τεχνολογία με τη μουσειακή εκπαίδευση, τη βιωματική μάθηση και τη
δημιουργική σύνθεση. Η τάξη μετατράπηκε σε εργαστήριο ιδεών, όπου οι μαθητές
κλήθηκαν να προσεγγίσουν θέματα μέσα από σχέδια εργασίας, καλλιτεχνικές εφαρμογές,
ψηφιακά εργαλεία και ομαδικές δραστηριότητες.
Για τους μαθητές και τις μαθήτριες του σχολείου, πολλοί από τους οποίους κουβαλούν
εμπειρίες σχολικής “αποτυχίας” ή διακοπής της φοίτησής τους, αυτή η προσέγγιση
λειτούργησε απελευθερωτικά. Η μάθηση έπαψε να συνδέεται με τον φόβο του λάθους και
μετατράπηκε σε πεδίο πειραματισμού, έκφρασης και δημιουργικής ανακάλυψης.
Σπάζοντας τείχη: Εκπαίδευση χωρίς ηλικιακά και γεωγραφικά όρια
Το δεύτερο πρόγραμμα, 2019-1-EL01-KA101-061518, με τίτλο “Breaking down age and
geographical walls in school – Break the wall”, συνέπεσε χρονικά με την έναρξη
λειτουργίας των τμημάτων υποδοχής στο σχολείο. Η άφιξη προσφύγων – μαθητών
δημιούργησε νέες παιδαγωγικές προκλήσεις, αλλά και νέες ευκαιρίες για διαπολιτισμική
μάθηση.
Οι εκπαιδευτικοί επιμορφώθηκαν σε μεθόδους ένταξης, διαχείρισης πολυπολιτισμικών
τάξεων, γλωσσικής υποστήριξης και καλλιέργειας κλίματος αποδοχής. Το σχολείο
μετατράπηκε σε χώρο συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών, εμπειριών και αφηγήσεων
ζωής.
Η επικοινωνία δεν περιορίστηκε στη γλώσσα. Μέσα από εικαστικά έργα, πολιτιστικές
επισκέψεις και αφηγήσεις που μαρτυρούν την ιστορία του τόπου αλλά και ομαδικά
πρότζεκτ, οι μαθητές ανέπτυξαν δεξιότητες έκφρασης και συνεργασίας, υπερβαίνοντας
στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το Erasmus+ λειτούργησε ως πλαίσιο ελευθερίας:
ελευθερίας να είσαι ο εαυτός σου, να αφηγηθείς την ιστορία σου, να ανήκεις σε μια
κοινότητα μάθησης χωρίς αποκλεισμούς.
Μετασχηματιστική ηγεσία: Ένα σχολείο που μαθαίνει και εξελίσσεται
Το τρίτο πρόγραμμα, 2024-1-EL01-KA122-SCH-000198667, με τίτλο “Η
Μετασχηματιστική ηγεσία ως μέσο επαγγελματικής εξέλιξης και ανάπτυξης”, έφερε στο
προσκήνιο έναν διαφορετικό αλλά εξίσου κρίσιμο άξονα: την ηγεσία στην εκπαίδευση.
Σε ένα σχολείο όπως το εσπερινό, όπου οι εκπαιδευτικοί καλούνται να διαχειριστούν
σύνθετες καταστάσεις, ετερογενείς μαθητικούς πληθυσμούς και συχνά περιορισμένους
πόρους, η έννοια της ηγεσίας δεν αφορά μόνο τη διοίκηση, αλλά τη συλλογική ευθύνη και
την επαγγελματική ενδυνάμωση.
Το πρόγραμμα στόχευσε στη γνωριμία με τις αρχές της μετασχηματιστικής ηγεσίας:
ανάδειξη ταλέντων, καλλιέργεια κουλτούρας εμπιστοσύνης, ενίσχυση της συνεργασίας και
δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου επαγγελματικής ανάπτυξης. Ιδιαίτερη σημασία είχε η
σύνδεση της ηγεσίας με την αξιολόγηση, όχι ως μηχανισμό ελέγχου, αλλά ως διαδικασία
αναστοχασμού και βελτίωσης.
Έτσι, το σχολείο αντιμετωπίστηκε ως «οργανισμός που μαθαίνει», όπου όλοι –
εκπαιδευτικοί και μαθητές – εξελίσσονται μέσα από τον διάλογο, την ανατροφοδότηση και
τη συλλογική δράση.
Το Διαδίκτυο των Πραγμάτων και η ενεργή μάθηση
Σημαντική υπήρξε και η συμμετοχή του σχολείου ως εταίρου στο πρόγραμμα 2018-1-
RO01-KA202-049291 με τίτλο “Internet of Things for new business (Internet of
Everything)”. Οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με το Διαδίκτυο των Πραγμάτων (IoT), τις
εφαρμογές του στην καθημερινή ζωή και τις προοπτικές του στον σύγχρονο κόσμο της
εργασίας.
Δεν επρόκειτο για μια απλή θεωρητική γνωριμία με την τεχνολογία, αλλά για ενεργή
συμμετοχή σε εργαστήρια, σχεδιασμό μικρών έργων και επίλυση προβλημάτων. Οι
μαθητές απέκτησαν δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού, καινοτομίας και επιχειρηματικής
σκέψης, βιώνοντας τη γνώση ως εργαλείο προσωπικής και επαγγελματικής ενδυνάμωσης.
Από την κινητικότητα στη φιλοξενία: Ένα σχολείο ανοιχτό στην Ευρώπη
Το 2025 αποτέλεσε σταθμό για το Εσπερινό ΓΕΛ Ιωαννίνων, καθώς για πρώτη φορά
ανέλαβε τον ρόλο του φορέα υποδοχής σε προγράμματα Erasmus+. Η μετάβαση από τη
συμμετοχή στη φιλοξενία σηματοδότησε μια νέα φάση εξωστρέφειας και ωριμότητας.
Η υποδοχή ομάδας ενηλίκων μαθητριών και εκπαιδευτικών από το Ικόνιο της Τουρκίας,
καθώς και αντίστοιχων ομάδων από την Κύπρο και την Ισπανία, μετέτρεψε το σχολείο σε
κόμβο διαπολιτισμικής επικοινωνίας. Οι αίθουσες διδασκαλίας άνοιξαν σε διαφορετικές
γλώσσες, κουλτούρες και εκπαιδευτικές πρακτικές.
Οι μαθητές του σχολείου βρέθηκαν στον ρόλο του οικοδεσπότη: παρουσίασαν τον τόπο
τους, αντάλλαξαν εμπειρίες, συνεργάστηκαν σε κοινές δραστηριότητες και ανέπτυξαν
δεξιότητες επικοινωνίας, κοινωνικής αλληλεπίδρασης και ενεργού πολιτειότητας. Η
Ευρώπη έπαψε να είναι αφηρημένη έννοια και έγινε ζωντανή εμπειρία.
Τι τελικά προάγουν τα Erasmus+ στο εσπερινό γενικό λύκειο;
Πέρα από την πίεση, τον όγκο εργασίας για το σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός έργου
Erasmus+, η ουσία για το Εσπερινό ΓΕΛ Ιωαννίνων βρίσκεται αλλού, στη δημιουργία ενός
σχολείου πιο ανοιχτού, πιο ανθρώπινου και πιο δημιουργικού.
Το Erasmus+ στο Εσπερινό Γενικό Λύκειο Ιωαννίνων δεν είναι απλώς ένα πρόγραμμα.
Είναι ένας χώρος ελευθερίας. Ένας χώρος προαγωγής της δημιουργικότητας μέσα από
καινοτόμες διδακτικές πρακτικές, εκφραστικότητας και επικοινωνίας, ένταξης και
αποδοχής της διαφορετικότητας και ενεργούς ευρωπαϊκής πολιτειότητας. Έτσι η μάθηση
συνδέεται με τη ζωή, η εκπαίδευση με την αξιοπρέπεια να σταθείς στις δικές σου δυνάμεις
και το σχολείο με την ελπίδα. Ένας χώρος όπου εκπαιδευτικοί και μαθητές δεν μαθαίνουν
απλώς για την Ευρώπη – τη ζουν
Το άρθρο αυτό θα δημοσιευθεί στο δεύτερο τεύχος των Εσπερινών Φωνών (Μάρτιος
2026)
FOTOESPERIA: Όταν το εσπερινό σχολείο μετατρέπεται σε σκοτεινό θάλαμο
δημιουργίας
Του Περικλή Χρήστου, εκπ/κού ΠΕ86, υπεύθυνου φωτογραφικού ομίλου του Εσπερινού
Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων
Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται καθημερινά από εικόνες, η φωτογραφία κινδυνεύει
συχνά να περιοριστεί στη γρήγορη κατανάλωση, στο στιγμιαίο «κλικ» χωρίς σκέψη και
νόημα. Κι όμως, η φωτογραφία παραμένει μια από τις πιο δυνατές μορφές έκφρασης, ένα
μέσο αφήγησης, αυτογνωσίας και επικοινωνίας. Σε αυτό ακριβώς το σημείο έρχεται να
παρέμβει ο όμιλος φωτογραφίας FOTOESPERIA, που δημιουργήθηκε φέτος στο
Εσπερινό Γενικό Λύκειο Ιωαννίνων, μετατρέποντας το σχολείο σε ένα ζωντανό εργαστήριο
οπτικής παιδείας και δημιουργικότητας.
Ο όμιλος FOTOESPERIA δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη εξωδιδακτική δραστηριότητα.
Είναι μια συνειδητή παιδαγωγική επιλογή, που αξιοποιεί την τέχνη της φωτογραφίας ως
εργαλείο ελεύθερης έκφρασης, αισθητικής καλλιέργειας και προσωπικής ενδυνάμωσης
των μαθητών και των μαθητριών. Ιδιαίτερα στο πλαίσιο ενός εσπερινού σχολείου – όπου
φοιτούν μαθητές με διαφορετικές ηλικίες, εμπειρίες ζωής και κοινωνικές διαδρομές – η
φωτογραφία αποκτά έναν βαθύτερο ρόλο: γίνεται γλώσσα επικοινωνίας, τρόπος να
αφηγηθεί κανείς τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.
Ένας όμιλος ανοιχτός σε όλους
Ο FOTOESPERIA απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες και των τριών τάξεων του
Εσπερινού ΓΕΛ Ιωαννίνων, λειτουργεί μία φορά την εβδομάδα για δύο διδακτικές ώρες και
έχει διάρκεια ολόκληρο το σχολικό έτος. Η επιλογή των συμμετεχόντων δεν βασίστηκε σε
προηγούμενη εμπειρία ή τεχνικές γνώσεις, αλλά αποκλειστικά στο ενδιαφέρον για τη
φωτογραφία και τη διάθεση συμμετοχής.
Αυτό από μόνο του αποτελεί μια παιδαγωγική δήλωση: η τέχνη δεν είναι προνόμιο των
«ειδικών», αλλά δικαίωμα όλων. Οι μαθητές δεν χρειάζονται επαγγελματικό εξοπλισμό –
το βασικό εργαλείο είναι το κινητό τους τηλέφωνο, που μετατρέπεται από συσκευή
καθημερινής χρήσης σε μέσο δημιουργικής έκφρασης.
Μαθαίνοντας να «βλέπουμε»
Ένας από τους βασικούς στόχους του ομίλου είναι οι μαθητές να γνωρίσουν την τέχνη της
φωτογραφίας όχι ως τεχνική διαδικασία, αλλά ως τρόπο αντίληψης του κόσμου. Να
μάθουν να «βλέπουν» πριν πατήσουν το κουμπί. Να παρατηρούν το φως, τις σκιές, τις
γραμμές, τα χρώματα, τις σχέσεις των αντικειμένων μέσα στο κάδρο.
Μέσα από τη διδασκαλία βασικών αρχών οπτικής επικοινωνίας και σύνθεσης, οι μαθητές
εξοικειώνονται με έννοιες όπως το κάδρο, η εστίαση, η προοπτική, η ισορροπία, η
αφήγηση μέσω εικόνας. Πρόκειται για βιωματική μάθηση: κάθε θεωρητική έννοια
συνοδεύεται από πρακτική εφαρμογή, πειραματισμό και συζήτηση.
Η φωτογραφία μετατρέπεται έτσι σε έναν καθρέφτη της προσωπικής ματιάς του κάθε
μαθητή. Άλλος εστιάζει στους ανθρώπους, άλλος στο αστικό τοπίο, άλλος στις μικρές
λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Και μέσα από αυτή την ποικιλία προκύπτει κάτι
βαθύτερο: η συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει «σωστή» φωτογραφία, αλλά πολλές
διαφορετικές οπτικές γωνίες της πραγματικότητας.
Από την τεχνική στην αφήγηση
Στον FOTOESPERIA, η τεχνική δεν είναι αυτοσκοπός. Οι μαθητές μαθαίνουν να
χρησιμοποιούν βασικές τεχνικές με τη φωτογραφική μηχανή του κινητού τους, να
επιλέγουν σωστό φωτισμό, να ρυθμίζουν την εστίαση, να αξιοποιούν απλές εφαρμογές
επεξεργασίας.
Όμως το ουσιαστικότερο στοιχείο είναι η μετάβαση από την απλή καταγραφή στην
αφήγηση. Κάθε φωτογραφία αντιμετωπίζεται ως μια μικρή ιστορία: τι θέλω να πω; γιατί
επέλεξα αυτό το θέμα; τι συναισθήματα προκαλεί; ποιο μήνυμα μεταφέρει;
Σε ένα εσπερινό σχολείο, όπου πολλοί μαθητές κουβαλούν εμπειρίες εργασίας,
οικογένειας, μετανάστευσης ή κοινωνικών δυσκολιών, αυτή η διαδικασία αποκτά ιδιαίτερη
σημασία. Η φωτογραφία γίνεται τρόπος να ειπωθούν ιστορίες που συχνά δεν βρίσκουν
χώρο στον λόγο. Μια εικόνα από τη δουλειά, μια γειτονιά, ένα πρόσωπο αγαπημένο, ένα
αντικείμενο φορτισμένο με μνήμη – όλα μπορούν να μετατραπούν σε αφηγηματικό υλικό.
Ένα ζωντανό εργαστήριο πολιτισμού
Η διδακτική μεθοδολογία του ομίλου βασίζεται στη γνωριμία με επαγγελματίες
φωτογράφους, στην ανταλλαγή εμπειριών και στις επισκέψεις σε φωτογραφικές εκθέσεις.
Το σχολείο ανοίγει προς την πόλη και ο πολιτισμός μπαίνει στην καθημερινή σχολική ζωή.
Οι συνεργασίες με το Photometria Photography Center, με καταξιωμένους
φωτογράφους όπως ο Πέτρος Ξενικός, ο Γιάννης Μπενέκος, ο Χρήστος Μπάρκας, ο
Αντώνης Βρόϊκος και ο Αχιλλέας Τζιάκος, προσφέρουν στους μαθητές κάτι πολύτιμο: τη
συνάντηση με πραγματικούς ανθρώπους της τέχνης, που μιλούν για τη δουλειά τους, τις
δυσκολίες, τις αναζητήσεις, τα λάθη και τις επιτυχίες τους.
Έτσι, η φωτογραφία παύει να είναι κάτι αφηρημένο ή «μακρινό». Γίνεται επάγγελμα,
πάθος, τρόπος ζωής. Οι μαθητές συνειδητοποιούν ότι η δημιουργικότητα δεν είναι
θεωρητική έννοια, αλλά καθημερινή πρακτική.
Η φωτογραφία ως συλλογική εμπειρία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαδικασία μηνιαίας επιλογής της καλύτερης
φωτογραφίας, η οποία αναρτάται στον τοίχο – ιστοσελίδα του σχολείου.
Η αξιολόγηση δεν έχει χαρακτήρα ανταγωνιστικό, αλλά παιδαγωγικό και αναστοχαστικό.
Μια μικρή επιτροπή συζητά με τους μαθητές για τις φωτογραφίες, τα τεχνικά στοιχεία,
την αισθητική, το νόημα. Οι ίδιοι οι μαθητές παρουσιάζουν τη δουλειά τους, εξηγούν τις
επιλογές τους, ακούν σχόλια, δέχονται προτάσεις. Μαθαίνουν να μιλούν για το έργο τους,
να αποδέχονται την κριτική, να βελτιώνονται.
Πρόκειται για μια διαδικασία που καλλιεργεί δεξιότητες ζωής: αυτοέκφραση, επικοινωνία,
συνεργασία, σεβασμό στη διαφορετική άποψη. Η φωτογραφία γίνεται αφορμή για διάλογο
και συλλογική μάθηση.
Ο FOTOESPERIA ως παιδαγωγική πράξη
Πέρα από την τέχνη, ο όμιλος FOTOESPERIA αποτελεί μια βαθιά παιδαγωγική πράξη. Σε
ένα εκπαιδευτικό σύστημα που συχνά επικεντρώνεται στη γνώση ως πληροφορία και στην
αξιολόγηση ως έλεγχο, ο όμιλος προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο: μάθηση ως εμπειρία,
δημιουργία, συμμετοχή.
Οι μαθητές δεν είναι παθητικοί δέκτες, αλλά ενεργοί δημιουργοί. Δεν ακολουθούν έτοιμες
οδηγίες, αλλά διαμορφώνουν τη δική τους διαδρομή μέσα από την εικόνα. Το σχολείο
μετατρέπεται σε χώρο πολιτισμού και όχι απλώς μετάδοσης γνώσεων.
Ιδιαίτερα στο πλαίσιο του εσπερινού σχολείου, αυτό αποκτά ξεχωριστή σημασία. Πολλοί
μαθητές επιστρέφουν στη μαθησιακή διαδικασία μετά από χρόνια απουσίας, συχνά με
ανασφάλεια, φόβο ή χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ο FOTOESPERIA λειτουργεί ως χώρος
επανασύνδεσης με τη μάθηση, όχι μέσω εξετάσεων, αλλά μέσω δημιουργίας.
Για όλους εμάς τους συμμετέχοντες ο όμιλος FOTOESPERIA είναι ο μικρός «σκοτεινός
θάλαμος» μέσα στο σχολείο, όπου οι εμπειρίες των μαθητών μετατρέπονται σε εικόνες, οι
εικόνες σε ιστορίες και οι ιστορίες σε προσωπική και συλλογική μνήμη.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμά του: ότι σε ένα εσπερινό γενικό λύκειο,
όπου η καθημερινότητα είναι συχνά απαιτητική και φορτισμένη, δημιουργείται ένας χώρος
όπου οι μαθητές δεν μαθαίνουν απλώς – αλλά βλέπουν τον κόσμο αλλιώς. Και, μέσα από
τον φακό τους, βλέπουν τελικά και τον εαυτό τους με νέα ματιά.
Το άρθρο αυτό θα δημοσιευθεί στο δεύτερο τεύχος των Εσπερινών Φωνών (Μάρτιος
2026)

Του Περικλή Χρήστου, εκπ/κού ΠΕ86, υπεύθυνου προγραμμάτων ERASMUS+ του
Εσπερινού Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων

Η ΠΡΟΦΟΡΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΛΑΘΗ ΤΗΣ ΕΡΑΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗΣ

ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ — Fri, 12 Jun 2026 08:12:40 +0000

Δὲν ὑπῆρχαν φυσικὰ, μαγνητόφωνα κλπ τεχνικὰ μέσα στὴν ἀρχαιότητα , ὥστε νὰ ἔχουμε μιὰ ΑΜΕΣΗ ἀντίληψη τῆς προφορᾶς τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς , ὄμως ὑπάρχουν ἀρκετὲς ΕΜΜΕΣΕΣ μαρτυρίες ποὺ μᾶς κάνουν νὰ ΥΠΟΨΙΑΣΤΟΥΜΕ* τὴν προσῳδιακὴ προφορὰ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς .
Ἰδοὺ λοιπὸν τρεῖς φιλολογικὲς μαρτυρίες ποὺ ἀποκαλύπτουν τὴν προσῳδικὴ προφορὰ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς στὰ ΠΡΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ χρόνια:
1. σὲ ἕνα ἀπόσπασμα κωμῳδίας τοῦ Κρατίνου ἀναφέρεται ὁ ἦχος τοῦ βελάσματος τοῦ προβάτου ὡς «βῆ—βῆ» ·
» ὁ δʹ ἠλίθιος ὥσπερ πρόβατον, βῆ ,βῆ λέγων βαδίζει»(ΚΡΑΤΙΝΟΣ, Kock, CAF,43)
πρᾶγμα ποὺ σημαίνει ὅτι τὸ «η» προφερόταν ὡς δύο «ε» καὶ τὸ «β» ὡς «b» (βῆ =μπέε). Παρόμοια παραδίδει καὶ ὁ Ἀριστοφάνης :
» θύειν με μέλλει καὶ κελεύει βῆ λέγειν»(ΑΠΟΣΠ.642).
2. Ὁ Κικέρων εἰρωνεύτηκε κάποτε στὸ δικαστήριο ἕναν Ἕλληνα μάρτυρα , ὀ ὁποῖος ἐπρόφερε τὸ Φ τοῦ ὀνόματος του ὠς PH (=πχ) .Γράφει ὁ ΚΟΪΝΤΙΛΙΑΝΟΣ :
» nam contra Graeci aspirare F ut Φ solent»
( Quntilianus, i, 4,14).
Γίνεται ἀντιληπτὸ τώρα γιατὶ πολλὲς ἑλληνογενεῖς λέξεις μὲ ἀρχικὸ σύμφωνο τὸ «φ» , στὰ ἀγγλικὰ γράφονται μὲ «ph»
(πχ φυσικὴ, physics
καὶ πῶς προέκυψαν οἰ ΔΑΣΥΝΣΕΙΣ
τῆς μορφῆς : ἐπί+ἱππος> ἐπ+ἱππος=ἔΦιππος
(Π +h = ph= φ )
3. Γράφει ὁ Ἀριστοφάνης στοὺς ΒΑΤΡΑΧΟΥΣ ποὺ ἀνέβηκαν τὸ 405πΧ —καὶ τὸ παραδίδει καὶ ὁ ἀρχαῖος σχολιαστὴς** τοῦ Εὐριπίδη —ὅτι ὁ ἠθοποιὸς ΗΓΕΛΟΧΟΣ στὸν στίχο 279 τῆς τραγῳδίας τοῦ Εὐριπίδη «ΟΡΕΣΤΗΣ» (ποὺ παρουσιάστηκε τὸ 408πΧ) ἀντὶ νὰ πεῖ «γαλήνʹ ὁρῶ » δηλ. «γαλήνη βλέπω» μὲ ΟΞΕΙΑ , εἶπε «γαλῆν ὁρῶ» μὲ ΠΕΡΙΣΠΩΜΕΝΗ ,δηλ. «γάτα βλέπω» , καὶ τὸ κοινὸ βεβαίως ἔσκασε στὰ γέλια : «ὥσπερ Ἡγέλοχος ἡμῖν λέγειν ,
ἐκ κυμάτων γάρ αὖθις αὖ γαλῆν ὁρῶ..»
(ΑΡΙΣΤ. ΒΑΤΡΑΧΟΙ, 304)
Ἀπὸ τὶς τρεῖς προαναφερθεῖσες φιλολογικὲς μαρτυρίες ἐξάγεται τὸ συμπέρασμα ότι στὴν προφορὰ τῆς κλασσικῆς ἑλληνικῆς ὑπῆρχε ΠΡΟΣΩΔΙΑ δηλ. διαφορποίηση
βραχέων —μακρῶν( πχ Η=ΕΕ) , διφθόγγων, τόνων καὶ πνευμάτων ,»βαρύτερη» προφορὰ τῶν συμφώνων (Β=ΜΠ, Φ=ΠΧ) κλπ.
Ὡστόσο, ΔΕΝ μπορεῖ νὰ ὑποστηρίξει κανεὶς ὅτι ἡ ΕΠΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ τῆς ἀρχαιοελληνικῆς προφορᾶς ἀπὸ τὸν ΕΡΑΣΜΟ (1528 μΧ) ,ἡ λεγόμενη ΕΡΑΣΜΙΚΗ ΠΡΟΦΟΡΑ— μὲ τὴν ὁποία ἀπὸ τὀτε διδάσκονται τὰ ἄρχαῖα ἑλληνικὰ οἱ Δυτικοί— εἶναι ὀρθὴ γιὰ δύο λόγους :
Α) δὲν ξεχωρίζει προχριστιανικὰ ἀπὸ μεταχριστιανικὰ ἑλληνικὰ κείμενα,
ὅταν γνωρίζουμε ἀπὸ τὴν πρωτοβυζαντινὴ ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ (ἀπὸ τὸν ΝΑΖΙΑΝΖΗΝΟ ὥς τὸν ΡΩΜΑΝΟ ΜΕΛΩΔΟ) ὅτι ΗΔΗ τότε ἡ προφορὰ ἦταν πιὰ ΤΟΝΙΚΗ .
Συνεπῶς δὲν εἶναι ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΣ ΟΡΘΟ νὰ διαβάζονται κείμενα τοῦ ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ, τοῦ ΑΡΡΙΑΝΟΥ ἢ τοῦ Μ.ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ μὲ τὴν ἐρασμικὴ προφορὰ διότι ἁπλᾶ τότε εἶχε ΗΔΗ χαθεῖ κατὰ τὸ μᾶλλλον ἢ ἦττον ἡ ΑΡΧΑΙΑ ΠΡΟΣΩΔΙΑ.
Η ΠΡΟΦΟΡΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΡΧΙΣΕ ΝΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (ὅταν,μετὰ τὶς κατακτήσεις τοῦ Ἀλεξάνδρου, δεκάδες λαοί μίλησαν ἑλληνικά) ΚΑΙ ΑΠΟ ΠΡΟΣΩΔΙΑΚΗ ΕΓΙΝΕ ΤΟΝΙΚΗ ΟΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΕΡΑ. Στὰ πρωτοβυζαντινὰ χρόνια ἡ ἀλλαγὴ αὐτὴ ΕΧΕΙ ΗΔΗ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΙ.
Β) . ἀκόμα καὶ στὴν προφορὰ τῆς ἑλληνικῆς τῶν κλασσικῶν χρόνων , ἡ ἐρασμικὴ ἐπανασύνθεση ΑΓΝΟΕΙ ΤΗΝ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΓΝΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΘΩΝ ΔΙΦΘΟΓΓΩΝ (νόθους διφθόγγους ὀνομάζουμε ἐκείνους ποὺ προέρχονται ἀπὸ φθογγικὰ πάθη πχ.τὸνς>τούς, ἐσμί> εἰμί =ΑΝΤΕΚΤΑΣΗ).
Γ) ἐξάλλου ἤδη ἀπὸ τὸν 5ο αἰ.πΧ εἶχε ἀρχίσει ἡ ἀλλαγὴ τῆς προφορᾶς μὲ τὸν ἰωτακισμὸ τοῦ διφθόγγου ‒οι, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὴν ἀναφορὰ τοῦ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ γιὰ τὴν διαφωνία μεταξὺ τῶν Ἀθηναίων σχετικὰ μὲ ἕναν παλιὸ χρησμὸ , ποὺ θυμήθηκαν τὴν ἐποχὴ τοῦ ΛΟΙΜΟΥ (τὸ δεὐτερο ἔτος τοῦ Πελοπ.Πολέμου-429 πΧ) ποὺ ἔλεγε ὄτι μαζὶ μὲ τὸν Πόλεμο μὲ τοὺς Δωριεῖς θἄρθει κι ὁ λοιμὸς ,»ἥξει δωριακὸς πόλεμος καὶ λοιμὸς ἅμʹ αὐτῷ» (2,54,2). Διαφώνησαν κάποιοι τότε λέγοντας ὅτι ὁ χρησμὸς δέν ἔλεγε ΛΟΙΜΟ μὲ «οι» δηλ. ἐπιδημία, ἀλλὰ ΛΙΜΟ μὲ «ι» ,δηλ. πεῖνα («μὴν λοιμὸν ᾠνομάσθαι ἀλλὰ λιμόν», γράφει ὁ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ.
Ἀν λοιπὸν ἴσχυε ἡ (ίσοπεδωτική) ΕΡΑΣΜΙΚΗ ΠΡΟΦΟΡΑ στὴν ἀρχαία ἑλληνική τῶν κλασσικῶν χρόνων πῶς θὰ μποροῦσε νὰ προέλθει σύγχυση στοὺς ἀρχαίους Ἀθηναίους τοῦ 429 πΧ μεταξὺ τῶν λέξεων ΛΟΙΜΟΥ—ΛΙΜΟΥ;
Σὲ κάθε περίπτωση λόγῳ ἔλλειψης ΑΜΕΣΩΝ πηγῶν γιὰ τὴν προφορὰ τῆς ΠΡΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ἑλληνικῆς , τὰ κείμενα παραμένουν ΒΟΥΒΑ γιὰ μᾶς, ἐν ἀντιθέσει μὲ τὰ κείμενα τῆς ΜΕΤΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ἑλληνικῆς—ὁ χωρισμὸς εἶναι σαφῶς ΣΥΜΒΑΤΙΚΟΣ—ὅπου ἡ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ἀποτελεῖ ΑΜΕΣΗ πηγὴ τῆς ἑλληνικῆς προφορᾶς ἐκείνης τῆς περιόδου·
βλ πχ προφορὰ τῆς ἐπίκλησης στὰ ἑλληνικά «ΚΥΡΙΕ ΕΛΕΗΣΟΝ» [ = kyrie eleison μὲ ΙΩΤΑΚΙΣΜΕΝΟ "η" κι ὂχι: kürie eleêson] ποὺ ψάλλεται ἀκόμα ἑλληνιστὶ , στὶς Δυτικὲς Ἐκκλησίες.
Καὶ κάτι τελευταῖο·
ἡ μεγαλὐτερη ἀλλαγὴ πού ἔγινε στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα ἀφοροῦσε στὴν προφορὰ καὶ ἔλαβε χώρα στὰ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΑ χρόνια ,ὅταν —μετὰ τὶς κατακτήσεις τοῦ Ἀλεξάνδρου—οἰκειοποιήθηκε τὴν ἑλληνικὴ, ὅλη σχεδὸν ἡ τότε γνωστὴ οἰκουμένη. Τότε δημιουργήθηκε ἡ σημερινὴ ΤΟΝΙΚΗ (ἤ, ὄπως ὀνομάζεται, ἰωτακισμένη) προφορά, τότε γεννήθηκε δηλαδὴ ἡ ΝΕΑ ἑλληνικὴ γλῶσσα.
Ὁπότε ἡ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΟΣΟ ΝΕΑ, ΑΦΟΥ ΕΧΕΙ ΗΛΙΚΙΑ 2000 ΧΡΟΝΩΝ…
_________
ΥΓ.γύρω στὸ 200‒250μΧ ὁ ΦΙΛΟΣΤΡΑΤΟΣ γράφει ὅτι ἐνῶ στὴν πολη τῶν Ἀθηνῶν εἶχε ἀλλοιωθεῖ ἡ ἀρχαία προφορὰ ,λόγῳ τῆς εἰσροῆς πολλῶν ξένων φοιτητῶν κλπ (ΠΑΡΑΦΘΕΙΡΟΝΤΑΙ ΠΑΡ’ΑΥΤΩΝ ΤΗΝ ΦΩΝΗΝ) ἡ ἀγροτικὴ Μεσογαῖα «ΤΗΝ ΑΚΡΑΝ ΑΤΘΙΔΑΝ ΑΠΟΨΑΛΛΕΙ» δηλ. διατηροῦσε ἀκόμα τὴν ἀρχαία προσωδία τῆς ἀττικῆς {=ΑΤΘΙΔΑ} διαλἐκτου : «ἡ μεσογεία’ ἔφη ‘τῆς Ἀττικῆς ἀγαθὸν διδασκαλεῖον ἀνδρὶ βουλομένῳ διαλέγεσθαι, οἱ μὲν γὰρ ἐν τῷ ἄστει Ἀθηναῖοι μισθοῦ δεχόμενοι Θρᾴκια καὶ Ποντικὰ μειράκια καὶ ἐξ ἄλλων ἐθνῶν βαρβάρων ξυνερρυηκότα παραφθείρονται παρ᾽ αὐτῶν τὴν φωνὴν μᾶλλον ἢ ξυμβάλλονταί τι αὐτοῖς ἐς εὐγλωττίαν, ἡ μεσογεία δὲ ἄμικτος βαρβάροις οὖσα ὑγιαίνει αὐτοῖς ἡ φωνὴ καὶ ἡ γλῶττα τὴν ἄκραν Ἀτθίδα ἀποψάλλει.» (ΦΙΛΟΣΤΡΑΤΟΣ, ΒΙΟΙ ΣΟΦΙΣΤΩΝ, Β’, 62)
_______
* παρ’ὅλες τὶς φιλολογικὲς κλπ μαρτυρίες ποὺ ἔχουμε γιὰ τὴν ἀρχαία προφορά, εἶναι ΑΝΕΦΙΚΤΟ νὰ ἀνασυνθέσουμε ΑΚΟΥΣΤΙΚΑ τὴν προσῳδία καὶ κατὰ συνέπειαν ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΟΥΝ ΕΙΣΕΤΙ ΒΟΥΒΑ, καθότι ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΣΙΓΟΥΡΟΙ γιὰ τὸ πῶς ΑΚΟΥΓΟΤΑΝ πχ οἱ προαναφερθεῖσες λέξεις «γαλήν’ «καί «γαλῆν» ποὺ τόσο γέλιο προκάλεσαν στὸ Διονυσιακὸ θέατρο ὥστε τό..σαρδὰμ ἐκεῖνο κατέστη ἡ αἰτία νά διασωθεῖ στὴν ἀρχαία Παράδοση , ὄχι μόνο ἡ συγκεκριμένη παράσταση τοῦ Εὐριπίδη, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἄτυχου ἠθοποιοῦ ΗΓΕΛΟΧΟΥ, ὁ ὁποῖος ὑπἐπεσε σὲ αὐτὸ τὸ λεκτικὸ σφάλμα..
Καὶ κατὰ τοῦτο κάθε σημερινὴ προσπάθεια παρουσίασης ἀρχαίου Δρἀματος στὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ἀποτελεῖ ΧΙΜΑΙΡΑ…
_____
** » κεκωμῴδηται ὁ στίχος διὰ Ἡγέλοχον τὸν ὑποκριτήν· οὐ γὰρ φθάσαντα διελεῖν τὴν συναλοιφήν, ἐπιλείψαντος τοῦ πνεύματος ,τοῖς ἀκροωμένοις τὴν γαλῆν δόξαι λέγειν τὸ ζῶον, οὐχὶ τὰ γαληνά. » ( Σχ.ΕΥΡΙΠ. ΕΙΣ ΟΡΕΣΤΗΝ, V.269)
___________________
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ :
Μπαμπινιώτης Γ., 1985. Ἱστορικὴ Γραμματικὴ Ἀρχαίας Ἐλληνικῆς Γλώσσας. 1. Φωνολογία.
Μπαμπινιώτης Γ., 2017. Συνοπτικὴ Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας (Κέντρο Λεξικολογίας).
Allen W., 1968. Vox Graeca. A guide to the pronunciation of Classical Greek (Cambridge Univ.Press)
Kiparsky P, 1967, A phonological rule of Greek. Glotta, 44, 109-34

ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ ΑΡ.ΠΡ.131/16-2-2026