Οι μαθήτριες της Α΄ Γυμνασίου
Βενιέρη Σταματία
Ζαχαράτου Βασιλική

Κάθε χρόνο την περίοδο της Αποκριάς όποιος επιθυμεί μεταμφιέζεται φορώντας εντυπωσιακές ενδυμασίες και φανταστικές μάσκες, οι οποίες καλύπτουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου, γιατί σκοπός των μεταμφιεσμένων είναι να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά τους. Οι «μασκαράδες» επισκέπτονται τα σπίτια του χωριού μας, με σκοπό να αιφνιδιάσουν τους ενοίκους τους και να τους διασκεδάσουν. Οι οικοδεσπότες τούς υποδέχονται και τους προσφέρουν διάφορα γλυκίσματα.
Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς στο προαύλιο της εκκλησίας του χωριού του Αγίου Αρσενίου συγκεντρώνονται πολλοί μασκαράδες και κορδελάτοι που φοράνε παραδοσιακές στολές με αμέτρητες πολύχρωμες κορδέλες, με υπέροχα καπέλα και με δαντελένιους γύρους . Η αντρική ενδυμασία αποτελείται από την παραδοσιακή στολή του χωριού, που είναι το γιλέκο, το φέσι και τέλος, ολοκληρώνεται το σύνολο με τα τσαρούχια .
Όλοι χορεύουν στο ρυθμό της τσαμπούνας μέσα σε ένα ευχάριστο κλίμα που συνοδεύεται με τοπικούς μεζέδες και άφθονο ντόπιο κρασί.

Η μαθήτρια της Α΄ Γυμνασίου
Κάβουρα Νικολέττα

Οι μαθήτριες της Α΄ Γυμνασίου
Βενιέρη Σταματία
Ζαχαράτου Βασιλική

Δυστυχώς, τα τελευταία 2 χρόνια λόγω covid-19, οι λαμπαδηφορίες δεν έγιναν όπως τα προηγούμενα χρόνια, καθώς δικαιολογημένα η συμμετοχή ήταν μικρή και κυρίως όσοι συμμετείχαν ήταν νέοι του νησιού. Ειδικά φέτος, μολονότι δεν υπήρξε επίσημη διοργάνωση, η λαμπαδηφορία για μία ακόμη χρονιά έκανε την εμφάνισή της στη Νάξο. «Όχι στον πόλεμο» ήταν το βασικό σύνθημα που ακούστηκε από το στόμα των λαμπαδηφόρων, οι οποίοι το βράδυ του Σαββάτου (05/03/2022) τίμησαν το έθιμο και βρέθηκαν από το Κάστρο στην παραλία της Νάξου.

Οι λαμπαδηφορίες το 2018

Οι λαμπαδηδρομίες τον Μάρτιο του 2022.

<> φωνάζουν οι λαμπαδηφόροι (φέτος)
Η μαθήτρια της Α΄ Γυμνασίου
Δημητροκάλλη Κατερίνα του Στυλιανού

Οι μαθήτριες της Α΄ Γυμνασίου
Βενιέρη Σταματία
Ζαχαράτου Βασιλική

Την παραμονή των Χριστουγέννων, κάθε οικογένεια του χωριού αναβίωνε το πατροπαράδοτο έθιμο της σφαγής του χοίρου. Υπεύθυνοι για τη σφαγή του γουρουνιού ήταν οι άντρες του σπιτιού, οι οποίοι φρόντιζαν να το εκτρέφουν από την αρχή του καλοκαιριού για το σκοπό αυτό.

Οι χωριανοί συγκεντρώνονταν παρέες-παρέες σε ένα σπίτι από νωρίς το πρωί και άρχιζαν τις προετοιμασίες. Όταν η όλη διαδικασία τελείωνε, κρέμαγαν τους χοίρους στην αποθήκη του σπιτιού και τους άφηναν εκεί μέχρι την επομένη των Χριστουγέννων. Στη συνέχεια, όλοι μαζί συγκεντρώνονταν σε ένα σπίτι για το καθιερωμένο φαγοπότι, με  παραδοσιακή φασολάδα και τα άλλα νηστίσιμα εδέσματα που είχαν ετοιμάσει από νωρίς οι νοικοκυρές.

Την επομένη των Χριστουγέννων, όλη η παρέα συγκεντρωνόταν πάλι στο ίδιο σπίτι και άρχιζαν τη διαδικασία του τεμαχισμού του χοιρινού. Στη συνέχεια, άναβαν τις ψησταριές και ξεκινούσαν το φαγοπότι και το γλέντι, που κρατούσε μέχρι αργά το βράδυ.

Το χοιρινό κρέας αποτελούσε το κύριο γεύμα του χριστουγεννιάτικου τραπεζιού, όπως άλλωστε εξακολουθεί και σήμερα. Με αυτό έφτιαχναν, με παραδοσιακό τρόπο, λουκάνικα τα οποία κρεμούσαν, περιμένοντας να στεγνώσουν, στην καπνοδόχο του «μαγεριού» ή σε κάποιο άλλο ειδικό μέρος, ενώ το λίπος του χοίρου το αποθήκευαν σε πήλινα κιούπια και το χρησιμοποιούσαν στη μαγειρική. Επίσης, έφτιαχναν γλινερό (βραστό χοιρινό κρέας σε κομμάτια διατηρημένο σε γλίνα μέσα σε κιούπι). Οι κάτοικοι του χωριού, πιστοί πάντα στις παραδόσεις του τόπου τους και επιθυμώντας να διαφυλάξουν τα πατροπαράδοτα έθιμα ζωντανά στη μνήμη των νεότερων, ξαναζωντανεύουν κάθε χρόνο με τελετουργικό τρόπο το πατρογονικό έθιμο της σφαγής του χοίρου.

Παραμονή Πρωτοχρονιάς

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, οι νοικοκυρές αναλαμβάνουν την καθαριότητα του σπιτιού και ετοιμάζουν την παραδοσιακή βασιλόπιτα. Αργά το βράδυ, όλοι οι νέοι συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία του χωριού και από εκεί ξεκινούν την περιοδεία τους, τραγουδώντας τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα του Αγίου Βασιλείου με τη συνοδεία των παραδοσιακών τοπικών οργάνων, της τσαμπούνας και του τουμπακιού. Οι «καλαντιστάδες», όπως τους αποκαλούν, με αφετηρία το σπίτι του παπά, γυρίζουν πόρτα-πόρτα όλα τα σπίτια του χωριού και τραγουδούν τον «Άη-Βασίλη». Οι φιλόξενοι χωριανοί τους υποδέχονται με χαρά, προσκαλώντας τους στα σπίτια τους, τους κερνάνε ρακί και πριν την αποχώρησή τους, ρίχνουν χρήματα μέσα στο ειδικό αυτοσχέδιο κουτί.

Ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, οι «καλαντιστάδες», με τα χρήματα που έχουν συγκεντρώσει από το βράδυ, οργανώνουν τρικούβερτο γλέντι στην πλατεία του χωριού, στο οποίο συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι. Οι νοικοκυρές φέρνουν μεζέδες, που έχουν ετοιμάσει νωρίτερα για το σκοπό αυτό, κρασί και ρακί. Το ίδιο κάνουν και οι ιδιοκτήτες των γύρω καφενείων. Το γλέντι και ο χορός συνεχίζεται μέχρι αργά το απόγευμα.

Ο νεοσύστατος Πολιτιστικός και Μορφωτικός Σύλλογος Νέων Τριπόδων, πιστός στο καθήκον του για τη διάσωση, διατήρηση και διαφύλαξη των παραδοσιακών εθίμων και παραδόσεων του χωριού, κινητοποιείται κάθε χρόνο για να οργανώσει και να εκτελέσει την αναβίωση του πολιτιστικού δρώμενου των καλάντων του Άη-Βασίλη. Το έθιμο αναβιώνει με επιτυχία κάθε χρόνο, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η συμμετοχή των νέων του χωριού αυξάνεται χρόνο με το χρόνο.

Των Φώτων

Τα παλιά χρόνια, παραμονή των Θεοφανείων, μετά τη Θεία Λειτουργία στην “Τριποδιώτισσα’, έπαιρνε ο παπάς Γιαννακάκης ο Σφυρόερας το μικρό ασημένιο Σταυρό, κομμάτι βασιλικού και ένα από τα “παπαδοπαίδια’, ένα λαδοφάναρο αναμμένο με το φυτίλι από βαμβάκι, το μπακιρένιο σιχλάκι με νερό, ένα άδειο δισάκι μπλεχτό από μαλλί γίδας στον ώμο κι ένα καλάθι από καλάμια. Άρχιζαν τον αγιασμό από τον Μπλουμά, σπίτι – σπίτι, ραντίζοντας παντού. Η νοικοκυρά του σπιτιού ή θα άδειαζε ένα σκουτέλι κριθάρι στο δισάκι ή, αν δεν είχε κάτι να τους φιλέψει, θα τους έδινε λεφτά, δυο-τρεις δραχμές ή θα έβαζε στο καλάθι δυο – τρία αυγά.

Οι μαθητές του Β2

Κάβουρας Φώτης

Μανδηλαρά Ειρήνη

 Πετρόκολλος Παναγιώτης              

 Σκουλάτος   Νίκος

 Σοφικίτης Αντώνης

Κάθε ελληνική φορεσιά ή καλύτερα ελληνική τοπική φορεσιά είναι ένα σύνολο ενδυμάτων, που χαρακτηρίζει μια ομάδα ανθρώπων που ζουν μέσα στον ελληνικό χώρο. Μέσα στη συντηρητική και αυστηρή κοινωνία του χωριού και της μικρής πόλης, η σιγουριά και η άνεση πετυχαίνονται με την ομοιομορφία που προσφέρει μια στολή. Η στολή βασίζεται στην παράδοση και στη συντηρητικότητα και διαφέρει ριζικά από τη μόδα που βασίζεται στην αλλαγή. Τα ενδύματα μιας συντηρητικής ομάδας μορφοποιούνται κατά εποχές από την επίδραση μιας άλλης δυνατότερης ανθρώπινης ομάδας. Εξαρτώνται όμως πάντα από τα τοπικά υλικά και το εμπόριο (άστυ-ύπαιθρος, κατακτητές-υπόδουλοι).
Οι ελληνικές φορεσιές έχουν τολμηρούς χρωματικούς συνδυασμούς και παρουσιάζουν συχνά μεγάλη φαντασία στον τρόπο που φοριούνται τα διάφορα τμήματά τους και στα χίλια δύο στολίδια που τις ποικίλλουν. Σήμερα, οι ελληνικές φορεσιές, απλοποιημένες και συχνά παρανοημένες, φοριούνται μόνο σε ορισμένα μέρη τις γιορτές και σε διάφορες τουριστικές εκδηλώσεις.

Οι Απόκριες είναι ένα από τα πιο ζωντανά έθιμα της Νάξου που γιορτάζεται το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας. Πρόκειται για μια γιορτή αφιερωμένη στον θεό Διόνυσο με κοπέλες να είναι ντυμένες ως Μαινάδες και να χορεύουν και να τραγουδούν γύρω από το άρμα του θεού. Τριγύρω τους οι Σάτυροι τις προκαλούν και τις κυνηγούν, ενώ εκείνες προσπαθούν να ξεφύγουν από τα ερωτικά τους καλέσματα. Στο τέλος, ακολουθεί από τους συμμετέχοντες άφθονος χορός με συνοδεία μουσικής.
Την επόμενη μέρα διοργανώνεται η περίφημη Λαμπαδηφορία. Ο κόσμος συγκεντρώνεται στο Κάστρο. Όλοι οι συμμετέχοντες φοράνε άσπρα σεντόνια και βάφουν το πρόσωπό τους με άσπρη και μαύρη μπογιά. Αφού ετοιμαστούν, αρχίζει η Λαμπαδηφορία, συνοδεία μουσικής από κρουστά και κραυγών του κόσμου που έρχονται για να παρακολουθήσουν το εντυπωσιακό δρώμενο. Η πορεία των Λαμπαδηφόρων με τις αναμμένες δάδες ξεκινάει από το Κάστρο και καταλήγει στην Παραλία.
Την Κυριακή της Αποκριάς διοργανώνεται στην Παραλία της Χώρας το Καρναβάλι. Πολύς κόσμος συγκεντρώνεται εκεί, στις καφετέριες και στα πεζοδρόμια, προκειμένου να παρακολουθήσει την παρέλαση των αρμάτων και των καρναβαλιστών.
Κατά τη διάρκεια των Αποκριών, την τιμητική τους έχουν αρκετά χωριά στο νησί. Συγκεκριμένα, στην Απείρανθο αναβιώνει το τοπικό έθιμο των Κουδουνάτων. Σύμφωνα με αυτό, άνδρες φοράνε μία κάπα πάνω από τα ρούχα τους και έχουν καλυμμένο το πρόσωπό τους με μάσκα και ένα μαντήλι, για να μην τους αναγνωρίζουν. Στη μέση τους έχουν δεμένα σε ένα σχοινί πολλά κουδούνια, ενώ στο χέρι τους κρατάνε ένα ξύλο. Η παραδοσιακή ναξιώτικη μουσική στην πλατεία του χωριού με το βιολί, το λαούτο και την τσαμπούνα συνοδεύει τους χορευτές.
Στα χωριά Κινίδαρος, Μέλανες, Γαλήνη και Εγγαρές αναβιώνει το έθιμο των Κορδελάτων. Με βαθιά παράδοση, τελείται εδώ και πολλά χρόνια και διαρκεί τρεις μέρες. Σύμφωνα με αυτό, μία ομάδα ανδρών ντύνονται κορδελάτοι ή αλλιώς, φουστανελάδες. Η φορεσιά αποτελείται από μία λευκή φουστανέλα, ένα λευκό πουκάμισο, ένα γυναικείο καλσόν, το γιλέκο, τη ζώνη, το φέσι, τη γραβάτα, που έχει επάνω πολλά στολίδια και, φυσικά, τις κορδέλες που στολίζουν το γιλέκο και τη φουστανέλα. Με τη συνοδεία μουσικής οι κορδελάτοι ξεκινούν για να επισκεφθούν τα γειτονικά χωριά. Εκεί, είτε στην πλατεία του χωριού είτε σε καφενείο, στρώνεται μεγάλο τραπέζι που γεμίζει με φαγητά από τις γυναίκες του χωριού. Αρχικά, οι φουστανελάδες χορεύουν μόνοι τους. Στη συνέχεια, χορεύουν τις γυναίκες του χωριού. Διαγωνίζονται για το ποιος θα πάρει το μαντήλι των νιόπαντρων κοριτσιών, το οποίο και φέρει τιμητικά στη στολή του.

Οι μαθήτριες της Γ’ τάξης

Αγγελή Αρχοντούλα
Απειρανθίτη Χριστίνα