Το δίκταμο, γνωστό και με την ονομασία έρωντας, είναι το πιο φημισμένο κρητικό βότανο και ενδημικό φυτό που αυτοφύεται μόνο στην Κρήτη. Ως βότανο, το δίκταμο είναι διάσημο από την εποχή του Μίνωα για τις θεραπευτικές του ιδιότητες και η καλλιέργειά του είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στο νησί, ερασιτεχνικά κυρίως σε γλάστρα και σε βραχόκηπους, αλλά και επαγγελματικά σε ορεινές περιοχές, καθώς οι φυσικοί πληθυσμοί του φυτού έχουν μειωθεί σημαντικά από την αλόγιστη συλλογή. Το δίκταμο είναι πολυετές αρωματικό φυτό, ξαδερφάκι της ρίγανης, που διατηρεί τα φύλλα του τον χειμώνα και έχει αργή ανάπτυξη που φτάνει σε ύψος τα 30-40 εκατοστά. Διαθέτει μικρά στρογγυλά γκριζοπράσινα φύλλα που καλύπτονται από λευκό μαλακό χνούδι και χαρακτηριστικά άνθη, ανοικτού ρόδινου χρώματος, που εμφανίζονται την εποχή του καλοκαιριού. Η ονομασία δίκταμο, προέρχεται από τον συνδυασμό του ονόματος του βουνού Δίκτη που βρίσκεται στον νομό Λασιθίου και της λέξης “θάμνος”. Σχετικά με την άλλη ονομασία του δίκταμου, τον “έρωντα”, η επικρατέστερη ερμηνεία πηγάζει από αυτούς που το μάζευαν από απόκρημνες και βραχώδεις τοποθεσίες, θεωρείται λοιπόν ότι διέθεταν ριψοκίνδυνο πάθος για το φυτό, αντίστοιχο του έρωτα. – Πηγή: www.mistikakipou.gr

Ο Γυπαετός θεωρείται σήμερα το σπανιότερο είδος αρπακτικού στη χώρα μας και γενικότερα στα Βαλκάνια, αφού ο πληθυσμός του εντοπίζεται μόνο στην Κρήτη και δεν αριθμεί περισσότερα από έξι αναπαραγωγικά ζευγάρια. Επίσης, είναι ένα από τα σπανιότερα αρπακτικά πουλιά της Ευρώπης.

Ζει αποκλειστικά σε ημιορεινά και ορεινά οικοσυστήματα 500–4.000 μέτρα. Τα κόκαλα των νεκρών οπληφόρων ζώων  αποτελούν την κύρια πηγή της τροφής του, την οποία αναζητά μόνος ή σε ζευγάρια. Ο Γυπαετός υπερασπίζεται τεράστιες εκτάσεις («επικράτειες»), στις οποίες το ζευγάρι τρέφεται και φωλιάζει, ενώ δύσκολα ανέχεται μέσα σε αυτές την παρουσία άλλων ενηλίκων του ιδίου είδους.

Ο Γυπαετός φτάνει σε μέγεθος τα 1,10 μέτρα (από το κεφάλι έως την άκρη της ουράς), το άνοιγμα των φτερούγων του είναι γύρω στα 2,80 μέτρα και το βάρος του κυμαίνεται από 5-7 κιλά. Τα ενήλικα πουλιά αναγνωρίζονται εύκολα από τις μακριές, μυτερές φτερούγες και τη ρομβοειδή ουρά που θυμίζουν τεράστιο γεράκι, ενώ το στήθος και η κοιλιά τους έχουν συνήθως πορτοκαλί χρώμα. Στο κεφάλι, κοντά στο ράμφος, φέρει μια μακριά τούφα με μαύρες τρίχες που μοιάζει με γένι. Μάλιστα, σε αυτό το γνώρισμα οφείλει το είδος το επιστημονικό του όνομα, Gypaetus barbatus, που σε ελεύθερη απόδοση σημαίνει «Γυπαετός, ο γενειοφόρος».

Ο Γυπαετός είναι ορεσίβιο είδος, συχνάζει σε περιοχές μεγάλου υψομέτρου (1.500-4.000 μέτρα), ενώ το χειμώνα που οι μεγάλοι ορεινοί όγκοι είναι καλυμμένοι με χιόνια απαντάται και σε χαμηλότερο υψόμετρο (500-800 μέτρα) στα ημιορεινά. Φωλιάζει στην καρδιά του χειμώνα (από μέσα Δεκεμβρίου μέχρι τέλη Ιανουαρίου) μέσα σε μικρές σπηλιές σε απόκρημνα βράχια ή βαθιά φαράγγια με πλαγιές μεγάλης κλίσης. Γεννά δύο αυγά, μετά από περίοδο επώασης 55-57 ημερών και το μοναδικό μικρό που επιζεί μένει στη φωλιά για 4 περίπου μήνες. Το νεαρό πουλί θα πετάξει για πρώτη φορά στα τέλη Ιουνίου με αρχές Ιουλίου, ενώ θα είναι σεξουαλικά ώριμο για να αναπαραχθεί μετά από τουλάχιστον 6 χρόνια.

Οι νεαροί γυπαετοί εγκαταλείπουν την φωλιά τους μετά από 120-130 ημέρες και παραμένουν στη γενέθλια επικράτεια για 3-5 μήνες επιπλέον.

Η μέση επιφάνεια της επικράτειας ενός ζευγαριού κυμαίνεται από 200-400 τετραγωνικά χιλιόμετρα και συνεπώς η κατανομή του είδους είναι σχετικά αραιή. Τα νεαρά πουλιά, τα πρώτα χρόνια της ζωής τους καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις εξερευνώντας άλλες περιοχές, αλλά τις περισσότερες φορές επιστρέφουν στη γενέτειρα περιοχή. Αντίθετα, τα ενήλικα πουλιά παρουσιάζουν έντονη φιλοπατρία και δείχνουν εντελώς απρόθυμα να αφήσουν την περιοχή τους για να εποικήσουν γειτονικούς ορεινούς όγκους, ακόμη και αν αυτοί βρίσκονται μερικά μόνο χιλιόμετρα μακριά.

Ο Γυπαετός είναι το μοναδικό πλάσμα στον κόσμο που τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με κόκαλα (70-90% της διατροφής του). Στην Κρήτη οι βοσκοί το αποκαλούν «Κοκαλά», καθώς από πολύ παλιά το βλέπουν να σπάει τα μεγαλύτερα κοκάλα με μια χαρακτηριστική τεχνική.

Τα πετάει από μεγάλο ύψος σε απότομα μυτερά βράχια ακολουθώντας τα με μια σπειροειδή κάθοδο. Αυτή τη διαδικασία την επαναλαμβάνει αρκετές φορές μέχρι να σπάσουν και στη συνέχεια τρώει τα κομμάτια ξεκινώντας από το μεδούλι. Τα μικρότερα κοκάλα τα καταπίνει ολόκληρα και το στομάχι του, με τα πανίσχυρα γαστρικά υγρά που διαθέτει, τα χωνεύει με ευκολία. Αυτή η διατροφική του συνήθεια φαντάζει περίεργη, αλλά από τη στιγμή που έχει λυθεί το πρόβλημα της πέψης, τα κόκαλα αποτελούν μια πολύ θρεπτική και εύκολα αποθηκεύσιμη τροφή, για την οποία επιπλέον έχει ελάχιστους ανταγωνιστές.

Οι κυριότερες απειλές είναι η λαθροθηρία και η χρήση δολωμάτων, που στοχεύει στην εξολόθρευση κορακιών και αδέσποτων σκύλων. Επίσης, η πιθανή έλλειψη τροφής την περίοδο της εκκόλαψης του νεοσσού, όταν αυτός δεν μπορεί να τραφεί με κόκαλα, αποτελεί το κρισιμότερο στάδιο του αναπαραγωγικού κύκλου.

Τα τελευταία χρόνια έχει προκύψει κι ένας άλλος πιθανός κίνδυνος γενικά για τα αρπακτικά πτηνά, που είναι οι ανεμογεννήτριες που έχουν τοποθετηθεί σε πολλές βουνοκορφές

Ο Γυπαετός θεωρείται σήμερα το σπανιότερο είδος αρπακτικού στη χώρα μας και γενικότερα στα Βαλκάνια, αφού ο πληθυσμός του, όπως αναφέρθηκε, εντοπίζεται μόνο στην Κρήτη και δεν αριθμεί περισσότερα από έξι αναπαραγωγικά ζευγάρια.

ο Φαράγγι της Σαμαριάς είναι το μεγαλύτερο της Ελλάδας και η διάσχισή του αποτελεί τον κύριο σκοπό του ταξιδιού πολλών τουριστών που φτάνουν στην Κρήτη. Η κατάβασή του, με μήκος 18 χιλιόμετρα, διαρκεί από 4 έως 7 ώρες  ανάλογα με την εμπειρία και τις αντοχές των πεζοπόρων.

Η κατάβαση ξεκινάει από το οροπέδιο του Ομαλού στα Λευκά Όρη και καταλήγει στο παραθαλάσσιο χωριό Αγία Ρουμέλη στα νότια του νομού Χανίων. Η είσοδος γίνεται από την περιοχή «Ξυλόσκαλο» στα 1.200 μέτρα υψόμετρο.

Για να εισέλθετε στο φαράγγι, κόβετε εισιτήριο στο φυλάκιο του Εθνικού Δρυμού. Το αντίτιμο είναι συμβολικό, όμως το εισιτήριο σας θα επικυρωθεί κατά την έξοδο σας από το Φαράγγι της Σαμαριάς και με αυτόν τον τρόπο γίνεται η καταμέτρηση όσων εισήλθαν, σε σχέση με όσους εξήλθαν.

Το Φαράγγι της Σαμαριάς και μια μεγάλη περιοχή, περίπου 48.500 στρεμμάτων, γύρω του έχουν χαρακτηριστεί Εθνικός Δρυμός, που το 2010 εντάχθηκε στο Παγκόσμιο Δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας  της UNESCO.

Εκεί ζουν τα αγριοκάτσικα της Κρήτης, τα Κρι – Κρι, αλλά και πολλά άλλα είδη ζώων που δεν συναντώνται πουθενά αλλού: Ο κρητικός ασβός (άρκαλος), το κρητικό κουνάβι (ζουρίδα), ο κρητικός αγκαθοποντικός, η κρητική νυφίτσα (καλογιαννού). Γυπαετοί, χρυσαετοί και όρνια απαρτίζουν την ορνιθοπανίδα του δρυμού, μαζί με εκατοντάδες άλλα μικρότερα είδη πτηνών. Περισσότερα από 450 είναι τα είδη της χλωρίδας του φαραγγιού, πολλά από τα οποία είναι επίσης μοναδικά στον κόσμο, γι’ αυτό και απαγορεύεται να κόβεται τα φυτά που βρίσκετε στο διάβα σας.

Το Φαράγγι της Σαμαριάς πήρε το όνομά του από τον μικρό βυζαντινό ναό που βρίσκεται στο μέσο του περίπου, χτίστηκε το 1379 και ονομάζεται Οσία Μαρία. Από το εκκλησάκι αυτό ονομάστηκε και το χωριό «Σαμαριά», που είχε χτιστεί δίπλα, και εγκαταλείφθηκε από τους μόνιμους κατοίκους του το 1962, με την ανακήρυξη του Εθνικού Δρυμού. Σήμερα χρησιμοποιείται σαν στάση από τους πεζοπόρους και από τους φύλακες του Εθνικού Δρυμού.

Υπολογίζεται πως οι σχηματισμοί του φαραγγιού (το κύριο φαράγγι «συναντά» αρκετά μικρότερα κατά την διαδρομή του) δημιουργήθηκαν πριν από περίπου 14 εκατομμύρια χρόνια, όταν οι γεωλογικές ανακατατάξεις στην περιοχή διέρρηξαν τους πέτρινους όγκους.

Το μεγαλύτερο πλάτος του φαραγγιού της Σαμαριάς φτάνει τα 150 μέτρα, ενώ το στενότερο σημείο του είναι οι «Πόρτες» – λίγο πριν την έξοδο – με πλάτος 3 μέτρα. Οι βράχοι εκεί φτάνουν σε ύψος στα 600 μέτρα και το τοπίο κόβει την ανάσα!

Το φαράγγι είναι καταπράσινο και κατάφυτο. Τα λιβάδια εναλλάσσονται με τα δάση με πεύκα, κυπαρίσσια, πουρνάρια κ.ά.

Κατά μήκος του Φαραγγιού της Σαμαριάς θα βρείτε 22 πηγές με πόσιμο νερό. Σπήλαια, όπως ο Δαιμονοσπήλιος, και κορυφές απρόσιτες όπως αυτή του Μελινταού στα 2.134 μέτρα ή του Γκίγκιλου στα 1.864 μέτρα, το οριοθετούν και σας απομονώνουν από τον υπόλοιπο κόσμο.

Ο χώρος και ο χρόνος, αποκτούν άλλες ιδιότητες μέσα στο πανάρχαιο φαράγγι και η τόσο στενή επαφή με την φύση, σας κάνει να αναθεωρήσετε και να «δείτε τα πράγματα υπό άλλο πρίσμα».

Η ανθρώπινη επέμβαση είναι διακριτή σε διάφορα σημεία, έχει όμως αφομοιωθεί από το φυσικό περιβάλλον και αποτελεί πια αξιοθέατο εξίσου σημαντικό με τις ομορφιές της γης. Πρόκειται για βυζαντινά ξωκλήσια, βενετσιάνικα οχυρά, αλλά και ερείπια από αρχαίες πόλεις και παλαιοχριστιανικούς τάφους.  Λίγο πριν την έξοδο βρίσκονται τα ερείπια της παλιάς Αγίας Ρουμέλης, ένα ακόμη χωριό που εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους του, για να ξαναχτιστεί στην παραλία εκεί που το φαράγγι τελειώνει.

Χρήσιμες πληροφορίες για τον επισκέπτη

Η τεράστια έκταση του Φαραγγιού της Σαμαριάς και ο ενθουσιασμός των πεζοπόρων είναι η συχνή αιτία που πολλοί «ξεστρατίζουν» από το κεντρικό μονοπάτι με αποτέλεσμα να μην μπορούν μετά να το ξαναβρούν, γι’ αυτό και απαιτείται προσοχή. Θα πρέπει να ακολουθείτε πάντα τη σήμανση.

Το Φαράγγι της Σαμαριάς μένει ανοιχτό συνήθως από τον Απρίλιο έως τον Οκτώβριο, ανάλογα πάντα με τις καιρικές συνθήκες. Αν επιλέξετε να το διασχίσετε την άνοιξη ή το φθινόπωρο θα αποφύγετε την πολυκοσμία.

Το καλοκαίρι όμως, ιδιαίτερα τις περιόδους αιχμής έως και 3.000 άτομα διασχίζουν το Φαράγγι της Σαμαριάς ημερησίως. Συνήθως ξεκινούν γύρω στις 08:00 το πρωί, έτσι ώστε να φτάσουν στην Αγία Ρουμέλη το μεσημέρι, να βουτήξουν στην καταγάλανη θάλασσα στην παραλία και να πάρουν το πλοίο για να φύγουν προς τα Σφακιά ή την Παλαιόχωρα. Αν προτιμάτε μια πιο ήρεμη κατάβαση, ξεκινήστε το μεσημεράκι και περάστε τη νύχτα σας στα ενοικιαζόμενα δωμάτια της Αγίας Ρουμέλης.

Καλό θα είναι να εισέλθετε στο Φαράγγι της Σαμαριάς ελαφριά ντυμένοι, με ειδικά παπούτσια πεζοπορίας (τις γνωστές ορειβατικές αρβύλες), να έχετε μαζί σας ελαφρύ φαγητό και βέβαια καπέλο και αντηλιακό. Νερό θα πιείτε από τις πηγές του φαραγγιού, που θα συναντάτε πολύ συχνά στην πορεία σας. Στη διαδρομή υπάρχουν και τουαλέτες. Οι κανόνες που θα πρέπει να τηρήσετε ενώ βρίσκεστε μέσα στο Δρυμό είναι απαράβατοι και βοηθούν στην διατήρησή του.

Χαρακτηρίζεται ως άφταστος σε ομορφιά, σβελτάδα και εξυπνάδα, ενώ είναι ακόμα, καρτερικός, πιστός και γενναίος όσο λίγα ζώα.

Ο κρητικός αίγαγρος  είναι ένα μοναδικό ενδημικό ζώο του νησιού. Είναι το ξακουστό αγρίμι που συναντάμε συχνά στα ριζίτικα τραγούδια «αγρίμια κι αγριμάκια μου», αλλά όλο και λιγότερο στα βουνά.

Παλαιότερα ζούσε σε όλο σχεδόν το νησί, όμως το ανελέητο και αδιάκοπο κυνήγι, από τις αρχές του περασμένου αιώνα, το έδιωξε από πολλές περιοχές και μείωσε δραματικά τον πληθυσμό του. Τελευταίο του καταφύγιο οι κορυφές των Λευκών Ορέων στη δυτική Κρήτη, ιδιαίτερα σε μια σειρά σχεδόν κατακόρυφων βράχων που ξεπερνούν τα 900 μέτρα, στο φαράγγι της Σαμαριάς.

Όσον αφορά τον πληθυσμό του, είναι άγνωστος ο ακριβής αριθμός. Μόνο εκτιμήσεις υπάρχουν, που αναφέρουν ότι εναπομείναντα ζώα στον Εθνικό Δρυμό της Σαμαριάς κυμαίνονται από 500 έως 2.000. Η πιο πρόσφατη εκτίμηση -και αυτή είναι ενός φοιτητή-ερευνητή βρετανικού πανεπιστημίου που αναφέρει ότι υπάρχουν περίπου 700 αίγαγροι.

Έτσι κι αλλιώς, το κρι-κρι προτιμά τις ορεινές, βραχώδεις περιοχές, με τις μεγάλες κλίσεις και τη χαμηλή βλάστηση από φρύγανα. Ντροπαλά στον φυσικό τους τόπο, τα αγρίμια αποφεύγουν τους ανθρώπους, ξεκουράζονται τη μέρα και μένουν μακριά από τα πολυσύχναστα μέρη. Το τρίχωμά τους εναρμονίζεται απόλυτα με το άγριο περιβάλλον των βράχων, παίρνοντας τόνους σκούρου καφέ, γκριζωπού και μαύρου σε ορισμένα σημεία.

Τα αρσενικά έχουν χαρακτηριστικό μεγάλο γένι, ενώ οι μαύρες γραμμές της ράχης και του λαιμού γίνονται εντονότερες με το πέρασμα του χρόνου. Το ύψος τους φτάνει περίπου το ένα μέτρο, το βάρος τους τα 80 κιλά, ενώ τα μακριά τους κέρατα, κυρτά προς τα πίσω, φτάνουν ακόμη και το ένα μέτρο. Τα θηλυκά, από την άλλη πλευρά, είναι πιο κομψά και μικροκαμωμένα.

Φτάνουν τα 70 εκατοστά ύψος, τα 65 κιλά βάρος και το μήκος των κεράτων τους δεν ξεπερνά τα 20 εκατοστά. Αν και είναι πολυγαμικό ζώο που συμβιώνει σε κοπάδια, ωστόσο την εποχή του ζευγαρώματος το αρσενικό επιλέγει να ζει πιο μοναχικά. Τα θηλυκά, πάλι, γεννάνε το Μάιο συνήθως ένα ή σπανιότερα δύο μωρά και εντάσσονται μαζί με τα μικρά τους σε ομάδες. Η περίοδος κύησής τους διαρκεί 170 μέρες κατά μέσον όρο και τα μικρά ακολουθούν τη μητέρα τους αμέσως μετά τη γέννα. Έχουν οξύτατη ακοή και όσφρηση και αντιλαμβάνονται την παρουσία του ανθρώπου από μακριά. Τότε, «βαράνε συναγερμό» και ειδοποιούν το υπόλοιπο κοπάδι με μια παράξενη κοφτή κραυγή. Οι αίγαγροι πίνουν λιγοστό νερό (ακόμη και θαλασσινό!), όποτε βρουν, ενώ συνήθως χρησιμοποιούν πηγές που κανείς άλλος δεν ξέρει.

Η νοστιμιά του κρέατός του (θεωρείται εκλεκτό έδεσμα και σπάνιος μεζές) καθιστά τον αίγαγρο θύμα των λαθροκυνηγών. Εκτιμάται, ότι ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες, που είναι πιο δύσκολη η φύλαξη του Δρυμού της Σαμαριάς, χάνονται 150 έως 200 από τα σπάνια αυτά ζώα. Άλλωστε, ο Εθνικός Δρυμός της Σαμαριάς δημιουργήθηκε πρωτίστως για τη σωτηρία του αίγαγρου. Σε μια προσπάθεια δε να προστατέψουν οι ειδικοί το είδος, μετέφεραν ορισμένους πληθυσμούς στα μικρά νησιά Θοδωρού, Δίας και Άγιοι Πάντες. Μόνο που τα νησάκια αυτά, επειδή δεν είναι το φυσικό τους περιβάλλον, δεν μπορούν να τους εξασφαλίσουν αρκετή τροφή, ενώ, σε τόσο «κλειστό» περιβάλλον οι ασθένειες είναι συνήθως πιο απειλητικές. Ενδεικτικό της κατάστασης αυτής είναι ότι στους Άγιους Πάντες, από 100 με 120 ζώα που είχαν μετεγκατασταθεί εκεί, απομένουν πλέον μόνο 30, αφού τα υπόλοιπα τα θέρισαν οι ασθένειες.

Οι Κρητικοί αποκαλούν τον αίγαγρο «αγρίμι» και χρησιμοποιούν τη λέξη «κρι-κρι» μόνο για τους… τουρίστες. Από ότι λέγεται, το όνομα κρι-κρι το πήρε στην Αμερική, όταν το 1950, ένας Κρητικός, πρόεδρος κοινότητας, έπιασε ένα μικρό αγρίμι και θέλησε να το κάνει δώρο στον τότε πρόεδρο της Αμερικής Tρούμαν. Ο Αμερικανός πρόεδρος δέχτηκε το δώρο και το ζώο μεταφέρθηκε στον ζωολογικό κήπο όπου φημολογείται πως πέθανε μετά από λίγο καιρό. Το όνομα του αγριμιού τότε έγινε για τους Αμερικανούς «κρι-κρι», από την πρώτη συλλαβή της λέξης «Κρήτη».

Το Γιαλί Τζαμισί (τζαμί του γιαλού) ή Τζαμί Κοιουτσούκ Χασάν (προς τιμήν του πρώτου Φρούραχου των Χανιών Κιουτσούκ Χασάν) δεσπόζει στο Ενετικό λιμάνι της πόλης και αποτελεί ένα από τα γνωστότερα μνημεία  των Χανίων. Είναι το πρώτο τζαμί που χτίστηκε από τους Οθωμανούς στην Κρήτη.

Το Γιαλί Τζαμισί είναι κυβικό κτίσμα που καλύπτεται από έναν μεγάλο τρούλο χωρίς τύμπανο, ο οποίος στηρίζεται σε τέσσερα πέτρινα τόξα. Από τη δυτική και τη βόρεια πλευρά του περιβάλλεται από μια στεγασμένη στοά, στην οροφή της οποίας διακρίνονται επτά μικροί τρούλοι, επίσης χωρίς τύμπανο. Από το Γιαλί Τζαμισί απουσιάζει ο μιναρές που κατεδαφίστηκε το 1920 (ή το 1939).

Το τζαμί, λαμπρό δείγμα της ισλαμικής τέχνης της Αναγέννησης, ήταν έργο Αρμένιου αρχιτέκτονα. Στην αυλή του Γιαλί Τζαμισί υπήρχαν φοινικόδεντρα και τάφοι πασάδων και γενιτσάρων.

Το Γιαλί Τζαμισί λειτουργούσε ως μουσουλμανικός ναός μέχρι το 1923, οπότε έφυγαν από την Κρήτη οι τελευταίοι μουσουλμάνοι με την ανταλλαγή πληθυσμών. Κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκε ως Αρχαιολογικό Μουσείο, αποθήκη, μουσείο λαϊκής τέχνης και σήμερα φιλοξενεί εκδηλώσεις και εκθέσεις.

Κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης του δαπέδου από την αρχαιολογική υπηρεσία διαπιστώθηκε ότι στη θέση του τζαμιού υπήρχε μικρός βενετσιάνικος ναός, που κατεδαφίστηκε μετά την κατάληψη των Χανίων από τους Τούρκους.

Η Ιστορία του Φάρου

O Φάρος είναι το πιο αναγνωρίσιμο σημείο στα Χανιά και μοιραία πρωταγωνιστεί σε πολλούς ταξιδιωτικούς οδηγούς και αφιερώματα . Ας δούμε όμως την Ιστορία του. Το έτος 1212 μ.Χ αποτελεί χρονιά ορόσημο για την Κρήτη. Οι Ενετοί γίνονται κύριοι του νησιού. Τότε αποφάσισαν να δημιουργήσουν μια νέα πόλη πάνω στην αρχαία Κυδωνία (τα σημερινά Χανιά). Παράλληλα κατασκευάζουν και το λιμάνι της .

Αρχικά, λειτούργησε ως πυρσός ανοιχτής φλόγας. Κατά την διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας από το 1645 μέχρι το 1830 το λιμάνι των Χανίων δεν χρησιμοποιήθηκε από τους Οθωμανούς με αποτέλεσμα ο φάρος να καταστραφεί. Όταν το 1830 οι Άγγλοι έδωσαν την Κρήτη στους Αιγύπτιους έγιναν πολλά δημόσια έργα. Ο φάρος επισκευάστηκε πάνω στην αρχική του βάση. Άλλαξε μορφή και άρχισε να μοιάζει περισσότερο με μιναρέ. Έχει εσωτερική σκάλα που οδηγεί σε μπαλκόνι με γυάλινο πυργίσκο ενώ η βάση του φάρου χωρίζεται από τον υπόλοιπο φάρο με ξύλινη σχάρα.

Σύμφωνα με τους εγκυρότατους Αγγλικούς «φαροδείκτες» του 1847 και 1859 ο φάρος αναστηλώθηκε – πάνω στην Ενετική βάση του – και το 1839 λειτούργησε με τη νέα για την εποχή τεχνολογία. Πληροφορίες για το πότε σταμάτησε να λειτουργεί ως πυρσός ανοιχτής φλόγας δεν υπάρχουν. Λόγω του ότι βρίσκεται σε κατοικημένη περιοχή αποτελείται μόνο από τον πύργο και δεν υπάρχει κατοικία φυλάκων. Το 1864 ο Φάρος περιήλθε στην δικαιοδοσία της γαλλικής εταιρίας Οθωμανικών Φάρων και λειτούργησε με φωτιστικό μηχάνημα «κατοπτρικό Δ” τάξεως». Το 1933 λειτούργησε ως φανός λιμένος «ερυθρός σταθερός», αλλά το φωτιστικό του μηχάνημα καταστράφηκε από τους Γερμανούς το 1941. Αποκαταστάθηκε αργότερα και επαναλειτούργησε το 1945.

Ο φάρος έχει ύψος 21 μέτρα, με ύψος εστίας από την επιφάνεια της θάλασσας 26 μέτρα και φωτοβολία 7 ναυτικών μιλίων. Βρίσκεται επί του Ενετικού Πύργου, στην κεφαλή του εξωτερικού κυματοθραύστη στο παλαιό λιμάνι των Χανίων και η πρόσβαση στην είσοδο του φάρου γίνεται από ασφαλτωμένο δρόμο. Ο Φάρος των Χανίων προστέθηκε στο Ελληνικό Φαρικό Δίκτυο μετά την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, το 1913. Το 1962 χαρακτηρίσθηκε διατηρητέο μνημείο. Είναι από τους παλαιότερους φάρους που διασώζονται ως τις ημέρες μας όχι μόνο στα ελληνικά παράλια ή της Μεσογείου αλλά και ένας από τους παλιότερους φάρους σε όλο το κόσμο.