Η Ροτόντα ανήκει στα περίκεντρα οικοδομήματα, στο κυκλικό της σχήμα άλλωστε οφείλει και την ονομασία της. Κτίστηκε στα χρόνια του καίσαρα Γαλερίου, γύρω στα 306 μ.Χ., ως ναός του Δία ή του Κάβειρου ή κατ΄ άλλους ως Μαυσωλείο του ιδίου. Στον άξονά της κατέληγε πομπική οδός που συνέδεε τη θριαμβική αψίδα του Γαλερίου με το ανακτορικό συγκρότημα, που έχει ανασκαφεί νοτίως της Εγνατίας οδού. Επίσης  είναι ένα από τα αρχαιότερα και σημαντικότερα σωζόμενα κτίσματα της πόλης, κτισμένο πιθανά στα χρόνια της Ρωμαϊκής Τετραρχίας (τέλη 3ου και αρχές 4ου μ.Χ. αιώνα) και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά κτίσματα της Ρωμαϊκής περιόδου σε παγκόσμια κλίμακα. Είναι κατασκευασμένη με οπτόπλινθους, όπως η Καμάρα, τα Ρωμαϊκά Ανάκτορα και το Οκτάγωνο, στο χώρο του ρωμαϊκού Κάμπου του ανατολικού τμήματος της πόλης και αποτελούσε πιθανά τμήμα του όλου Γαλεριανού συγκροτήματος που κτίστηκε από το Γαλέριο κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην πόλη. Λειτουργικά δεν έχει προσδιοριστεί με σαφήνεια η χρήση της. Η μετατροπή του σε χριστιανικό ναό, αφιερωμένο πιθανότατα στους Ασωμάτους ή Αρχαγγέλους, συντελέστηκε στη διάρκεια των παλαιοχριστιανικών χρόνων, άγνωστο πότε ακριβώς. Την ίδια περίοδο διανοίχθηκε και διευρύνθηκε η ανατολική κόγχη και κατασκευάστηκε το ιερό βήμα, ένας ορθογώνιος χώρος με ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά. Γύρω από το κτήριο προστέθηκε κλειστή στεγασμένη στοά (πλάτους 8μ.) που επικοινωνούσε με τον κεντρικό χώρο μέσω επτά κογχών που διανοίχθηκαν στον αρχικό πυρήνα. Στη δυτική κόγχη διαμορφώθηκε νέα είσοδος με νάρθηκα και προστέθηκε πρόπυλο με δύο παρεκκλήσια, ένα κυκλικό ανατολικά και ένα οκταγωνικό δυτικά. Καμία από τις παραπάνω προσθήκες, με εξαίρεση τη διαμόρφωση της ανατολικής κόγχης, δεν σώζεται σήμερα.  Η άποψη που επικρατεί είναι ότι χρησιμοποιούνταν σαν αυτοκρατορικό μαυσωλείο, ενώ παλιότερα διατυπώθηκαν απόψεις πως ήταν ειδωλολατρικός ναός αφιερωμένος στο θεό Κάβειρο.

Ο Λευκός Πύργος είναι το μνημείο-σύμβολο της Θεσσαλονίκης, που βρίσκεται στην παραλία της πόλης. Στο παρελθόν αποτελούσε το νοτιοανατολικό πύργο της οχύρωσής της. Σύμφωνα με περιγραφές περιηγητών και παλιές απεικονίσεις της πόλης το θαλάσσιο τμήμα του τείχους, που κατεδαφίστηκε το 1867, είχε τρεις πύργους, από τους οποίους ο ανατολικός ήταν ο Λευκός Πύργος, κτισμένος ακριβώς στο σημείο όπου συναντιόταν το ανατολικό με το θαλάσσιο τείχος.

Η ακριβής χρονολόγησή του δεν είναι γνωστή, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο ότι κτίσθηκε στα τέλη του 15ου αι., μετά την κατάκτηση της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς και αντικατέστησε έναν παλαιότερο βυζαντινό πύργο (1185 μ.Χ).

Στη μεγάλη ιστορία του, ο πύργος έχει αλλάξει κατά καιρούς ονόματα και χρήσεις. Τον 18ο αιώνα αναφέρεται ως »Φρούριο της Καλαμαριάς», ενώ το 19ο αιώνα ως »Πύργος των Γενιτσάρων» και »Πύργος του Αίματος». Το 1890 ένας κατάδικος για να αποκτήσει την ελευθερία του άσπρισε με ασβέστη τον πύργο και από τότε έμεινε η σημερινή ονομασία του, »Λευκός Πύργος». Από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, το 1912, και έπειτα ο πύργος ανήκει στο ελληνικό δημόσιο και είχε κατά καιρούς διάφορες χρήσεις.

Στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στέγαζε το κέντρο διαβιβάσεων των Συμμάχων, ενώ το 1916 ένας του όροφος χρησιμοποιήθηκε για τη φύλαξη αρχαιοτήτων που προέρχονταν από τις αρχαιολογικές δραστηριότητες των βρετανικών δυνάμεων στη ζώνη ευθύνης τους. Ακόμη χρησιμοποιήθηκε για την αεράμυνα της πόλης και ως Εργαστήριο Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Οι τελευταίοι που στεγάσθηκαν στον πύργο πριν από την αναστήλωσή του ήταν οι Ναυτοπρόσκοποι. Στην αρχή του 20ού αιώνα στο χώρο γύρω από τον πύργο λειτουργούσε το περίφημο καφενείο και το »Θέατρο του Λευκού Πύργου», που κατεδαφίστηκαν το 1954, με σκοπό την επέκταση του πάρκου.

Ο πύργος είναι κυλινδρικός με ύψος περίπου 34 μ. και διάμετρο 23 μ. Έχει ισόγειο και έξι ορόφους, που επικοινωνούν με εσωτερική κυκλική σκάλα μήκους 120 μ., Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα στο εσωτερικό του υπήρχαν ένα δερβισικό ησυχαστήριο, πυριτιδαποθήκες και δεξαμενή νερού, ενώ επάνω στην είσοδό του σωζόταν τουρκική επιγραφή που ανέφερε ότι ο πύργος του Λέοντος έγινε το 1535-1536.

Το 1983-1985 έγινε από την 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων η αναστήλωση του μνημείου και η μετατροπή του σε εκθεσιακό χώρο.
Το Σεπτέμβριο του 2008 εγκαινιάστηκε η νέα μόνιμη έκθεση που αφορά την ιστορία της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της μέχρι και τις μέρες μας, την οποία επισκεφθήκαμε με τη δασκάλα μας την περσινή χρονιά. Έχει πολλές ενδιαφέρουσες φωτογραφίες από τα παλιά χρόνια. Από εκεί ξεκινά και η γραμμή του λεωφορείου που με τη βοήθεια ξεναγού περιηγεί τους επισκέπτες στα βασικά μνημεία της πόλης.

Ο ναός του Αγίου Δημητρίου αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα θρησκευτικά μνημεία της Θεσσαλονίκης, ενώ σημαντική είναι και η αρχαιολογική του αξία.  Πρόκειται για μια ελληνιστική ξυλοστέγη βασιλική πεντάκλιτη, με εγκάρσιο κλίτος που εξέχει από το σώμα του ναού.  Ανάλογη με την μεγαλοπρέπεια του κτιρίου είναι η ζωγραφική και η μαρμάρινη διακόσμηση.

Η δε κρύπτη του Αγίου Δημητρίου, που βρίσκεται κάτω από ολόκληρο το ανατολικό τμήμα του ναού, ανακαλύφθηκε το 1910.  Στην κρύπτη λειτουργεί μουσειακή έκθεση η οποία περιλαμβάνει παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά γλυπτά από τον ναό, που σώθηκαν από τη μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης του 1917, καθώς επίσης και ανασκαφικά ευρήματα από τον 5^Ο έως τον 14^Ο αιώνα.

Ευφροσύνη Βασάρα

Συντακτική Επιτροπή

Γιάννα Τορτοπίδου

Νεκταρία Ρουμπιδάκη

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της Θεσσαλονίκης είναι η

 Θριαμβική Αψίδα του Γαλέριου, γνωστή και ως Καμάρα, που βρίσκεται

 στην πάνω πλευρά της οδού Εγνατίας και σε μικρή απόσταση από την

 Ροτόντα. Αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά σημεία συνάντησης των

 κατοίκων και επισκεπτών της πόλης.

Η Καμάρα είναι κτίσμα της εποχής της Ρωμαϊκής «Τετραρχίας»

 (αρχές 4ου μ.Χ. αιώνα) και αποτελεί το ένα σκέλος (δυτικό)

 μίας στεγασμένης στοάς, που σχηματιζόταν από αψίδες και τόξα.

 Κατασκευάστηκε για να τιμηθεί ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Γαλέριος,

 όταν αυτός επέστρεψε νικητής στην πόλη (306 μ.Χ.) μετά

 από πολέμους του κατά των Περσών. Η θριαμβική αυτή αψίδα ήταν

τοποθετημένη κάθετα στην αρχαία Εγνατία, που διέσχιζε την πόλη

(δυτικά προς ανατολικά) και αποτελούσε μέρος του λεγόμενου Γαλεριανού

 συγκροτήματος (Ρωμαϊκά Ανάκτορα), που αναπτύσσονταν κύρια

 νοτιοδυτικότερα, στις σημερινές πλατείες Ναυαρίνου και Ιπποδρομίου.