ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΕΛΙΖΑΣ ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ
Η πιο κάτω συνέντευξη αποτελεί μέρος της συνέντευξης που παραχωρήθηκε από την Ελίζα Κοντοπούλου καθηγήτρια του σχολείου μας, για τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της εκκλησίας 89,5στις 17 Μαΐου 2026. Τη συνέντευξη επιμελήθηκε & παρουσίασε η μαέστρος και μουσικοπαιδαγωγός Μαρία Μιχαλοπούλου.
Κυρία Κοντοπούλου μέσα από την ιδιότητα της υποδιευθύντριας και φυσικά της πολυετούς πείρας σας μέσα στα μουσικά σχολεία της χώρας θα μπορούσατε να μας δώστε μια μικρή ενδεχομένως εικόνα για το τί είναι ένα μουσικό σχολείο; Ποια η ιδιαιτερότητά του σε σχέση με τα σχολεία γενικής εκπαίδευσης;
Σε ένα Μουσικό Σχολείο διδάσκονται όλα τα μαθήματα ενός Γενικού Γυμνασίου και Λυκείου και επιπρόσθετα κάθε μέρα οι μαθητές κάνουν 2-3 ώρες μουσικά μαθήματα, που περιλαμβάνουν ατομικά όργανα, θεωρητικά μαθήματα και συμμετοχή σε μουσικά σύνολα.Ιδιαίτερη σημασία έχει να τονιστεί πως στα μουσικά σχολεία διδάσκεται ισόποσα η Ευρωπαϊκή, η Βυζαντινή και η Παραδοσιακή Μουσική.
Λειτουργούμε με διευρυμένο ωράριο με 8-9 διδακτικές ώρες καθημερινά ενώ οι μαθητές του δικού μας σχολείου έρχονται από την ευρύτερη περιοχή του Πειραιά, από το Πέραμα μέχρι τον Κορυδαλλό και τον Ρέντη. Επίσης, όλα τα μουσικά σχολεία παρουσιάζουν πολύ πλούσια καλλιτεχνική και κοινωνική δραστηριότητα, με πολλές συναυλίες, εκδηλώσεις και εκπαιδευτικές μετακινήσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Μέσα από τη δική σας εμπειρία και την έρευνα που έχετε κάνει όλα αυτά τα χρόνια, ποια είναι τα πιο ουσιαστικά οφέλη που διαπιστώσατε από την ενίσχυση της μουσικής εκπαίδευσης στο δημοτικό και το γυμνάσιο;
Η μουσική έχει βαθιά και πολυδιάστατη επίδραση στην ψυχολογία ενός παιδιού ή εφήβου. Δεν είναι απλώς ψυχαγωγία· λειτουργεί σαν εργαλείο ανάπτυξης, έκφρασης και ρύθμισης των συναισθημάτων.Η ενασχόληση με τη μουσική επίσης, ενισχύει τη μνήμη, την προσοχή και τη συγκέντρωση. Ενώ ενεργοποιεί και πολλαπλές περιοχές του εγκεφάλου ταυτόχρονα.
Επιπρόσθετα, η εκμάθηση ενός οργάνου ή η συμμετοχή σε μουσικές δραστηριότητες βοηθά τα παιδιά να νιώθουν ικανά και δημιουργικά. Οι μικρές επιτυχίες ενισχύουν την αυτοεκτίμησή τους.Δεν μπορούμε να μην αναφέρουμε και τις κοινωνικές δεξιότητες που αναπτύσσονται με τη μουσική. Η συμμετοχή σε χορωδίες, μπάντες ή ομαδικά μαθήματα ενισχύει τη συνεργασία, την επικοινωνία και την αίσθηση του «ανήκειν».
Οι έφηβοι, τέλος, συχνά ταυτίζονται με είδη μουσικής ή καλλιτέχνες. Αυτό τους βοηθά να εξερευνήσουν ποιοι είναι, τι πιστεύουν και πού ανήκουν, οπότε έτσι διαμορφώνουν και την ταυτότητά τους.
Τι πιστεύετε ότι έχει μεγαλύτερη σημασία σήμερα για έναν εκπαιδευτικό Μουσικής στο σχολείο – η μουσική δεξιότητα ή η παιδαγωγική προσέγγιση;
Σε ένα Γενικό και πολύ περισσότερο σε ένα Μουσικό Σχολείο οι τίτλοι σπουδών και η υψηλή κατάρτιση στη μουσική, σαφώς, αποτελούν απαραίτητα προσόντα, όμως έχουμε παραδείγματα ανθρώπων με πτυχία και διδακτορικά οι οποίοι δεν μπορούν να σταθούν, όπως λέμε στην τάξη. Συνεπώς, η σωστή παιδαγωγική προσέγγιση είναι πολύ σημαντική, είτε είσαι μουσικός, είτε εκπαιδευτικός οποιασδήποτε άλλης ειδικότητας.
Σήμερα, τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τη μουσική κυρίως μέσα από τα Social media και τη μόδα που επικρατεί σε είδη όπως η τραπ. Πιστεύετε ότι αυτό τα απομακρύνει από τη βαθύτερη, ουσιαστική σχέση με τη μουσική, όπως το να μάθουν ένα μουσικό όργανο ή να τραγουδούν με ποιότητα; Ή μπορεί τελικά και αυτά τα είδη να λειτουργούν ως αφετηρία για μια πιο ουσιαστική μουσική παιδεία;
Ακόμη και αν εκ πρώτης όψεως φαίνεται πως η ενασχόληση με τα socialmedia και με είδη όπως η trap απομακρύνει ένα μαθητή από μια ουσιαστική σχέση με την τέχνη της μουσικής εγώ πιστεύω πως απλώς χρειάζεται μια σωστή «γέφυρα». Αν μου επιτρέπετε θα σας δώσω ένα παράδειγμα:
Η trap δεν είναι “εκτός μουσικής παράδοσης”. Έχει ρυθμό, μελωδία, παραγωγή. Μπορείς να δείξεις σε έναν μαθητή π.χ. πώς και αυτή η μουσική έχει ρίζες σε παλιότερα είδη όπως το hip-hop και πιο πίσω σε funk ή jazz. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις ακόμη και διασκευές: Υπάρχουν περιπτώσεις όπου trap κομμάτια “παντρεύονται” με κλασική μουσική ή άλλα είδη. Όλα αυτά λειτουργούν σαν φυσική γέφυρα.
Το βασικό είναι να συγκρίνεις χωρίς να υποτιμάς ένα είδος μουσικής στα μάτια των παιδιών. Αντί για “άκου αυτό, είναι καλύτερο”, πες “αν σου αρέσει αυτό, δοκίμασε και αυτό”.
Τι σημαίνει στην πράξη ένα «υποστηρικτικό περιβάλλον» για το μάθημα της Μουσικής; Πώς το χτίζει ένας εκπαιδευτικός μέσα στην τάξη;
Ένα υποστηρικτικό περιβάλλον στο μάθημα της Μουσικής δεν είναι απλώς μια ευχάριστη τάξη — είναι ένα πλαίσιο όπου οι μαθητές νιώθουν ασφαλείς να εκφραστούν, να πειραματιστούν ακόμη και να κάνουν λάθη χωρίς φόβο.
Άρα, οι μαθητές στην τάξη τραγουδούν ή παίζουν χωρίς ντροπή ή φόβο κριτικής (εννοείται ο εκπαιδευτικός θέτει σαφείς κανόνες για αυτό). Αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα: κάθε φωνή, ικανότητα ή μουσικό γούστο έχει θέση στην τάξη μας. Ενθαρρύνουμε τη δημιουργικότητα: δεν υπάρχει μόνο «σωστό» και «λάθος», αλλά χώρος για εξερεύνηση. Επιδιώκουμε τη συμμετοχή όλων: όχι μόνο οι «ταλαντούχοι», αλλά κάθε μαθητής εμπλέκεται με όποιον τρόπο μπορεί. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να συνδέει τη μουσική με τα βιώματα των μαθητών (όπως είπαμε και στην προηγούμενη ερώτηση) και να επιτρέπει επιλογές τραγουδιών ή δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τα ενδιαφέροντά τους.
Ποια στοιχεία της ψυχολογίας θεωρείτε σημαντικά να λαμβάνονται υπόψη όταν σχεδιάζεται το μάθημα της Μουσικής;
Το πιο σημαντικό για μένα είναι το εσωτερικό κίνητρο. Οι μαθητές συμμετέχουν περισσότερο όταν νιώθουν χαρά, ενδιαφέρον και προσωπική σύνδεση με τη μουσική. Δεν πρέπει το κίνητρο να είναι μόνο ο βαθμός. Ένα δεύτερο στοιχείο είναι η αυτοαντίληψη. Πολλά παιδιά πιστεύουν «δεν έχω φωνή» ή «δεν είμαι μουσικός». Αυτές οι πεποιθήσεις επηρεάζουν άμεσα τη συμμετοχή. Μικρές, εφικτές επιτυχίες και θετική ανατροφοδότηση χτίζουν αυτοπεποίθηση. Τρίτον η Συναισθηματική ασφάλεια, και διαχείριση του άγχους. Η μουσική εκθέτει τον μαθητή (φωνή, σώμα, έκφραση). Αν υπάρχει φόβος γελοιοποίησης, η συμμετοχή μειώνεται. Η εκτέλεση μπροστά σε άλλους μπορεί να προκαλέσει άγχος. Ξεκινάμε λοιπόν, με ομαδικές δραστηριότητες και προχωράμε σταδιακά σε πιο ατομική έκθεση. Επίσης, οι ομαδικές δραστηριότητες, η συνεργασία και εναλλαγή ρόλων ενισχύουν την ένταξη όλων στην Κοινωνική δυναμική της ομάδας.
Κάτι αυτονόητο αλλά πολύ σημαντικό για να σχεδιαστεί ένα μάθημα μουσικής: Πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας το Αναπτυξιακό στάδιο του κάθε παιδιού. Οι γνωστικές, κινητικές και συναισθηματικές δυνατότητες διαφέρουν ανά ηλικία. Οι δραστηριότητες πρέπει να είναι κατάλληλες: π.χ. περισσότερο παιχνίδι και κίνηση στις μικρές ηλικίες, περισσότερη δομή και ανάλυση στις μεγαλύτερες. Τέλος, πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν τα Διαφορετικά μαθησιακά στυλ και πολλαπλές νοημοσύνες. Άλλοι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα ακουστικά, άλλοι κιναισθητικά ή οπτικά. Συνδυάζουμε ακρόαση, εκτέλεση, κίνηση, σημειογραφία. Δίνουμε επομένως, τη δυνατότητα πολλαπλού τρόπου παρουσίασης ενός θέματος, έτσι ώστε κάθε παιδί να βρει αυτό που θα το διευκολύνει να κατανοήσει καλύτερα.
Κυρία Κοντοπούλου, πώς φαντάζεστε την ιδανική ενσωμάτωση της μουσικής εκπαίδευσης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ώστε να λειτουργήσει ουσιαστικά ως αντίδοτο στις ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης των αξιών της σημερινής εποχής;
Η ιδέα ότι η μουσική μπορεί να λειτουργήσει ως «αντίδοτο» δεν είναι ουτοπική — αλλά δεν αρκεί να υπάρχει ως ένα απομονωμένο μάθημα την εβδομάδα. Αν μείνει έτσι, η επίδρασή της θα είναι περιορισμένη. Για να παίξει ουσιαστικό ρόλο απέναντι σε φαινόμενα όπως ο ατομικισμός, η αποξένωση, το άγχος ή απώλεια νοήματος, πρέπει να ενσωματωθεί πιο βαθιά στην καθημερινή σχολική εμπειρία.
Πώς θα έμοιαζε μια ουσιαστική ενσωμάτωση:
1. Από «μάθημα» σε καθημερινή πρακτική. Η μουσική δεν περιορίζεται σε μία ώρα, αλλά διαχέεται: σύντομα μουσικά διαλείμματα μέσα στη μέρα, χρήση ρυθμού και τραγουδιού και σε άλλα μαθήματα. Έτσι γίνεται εργαλείο ρύθμισης συναισθήματος και συγκέντρωσης.
2. Έμφαση στην εμπειρία, όχι μόνο στη γνώση. Λιγότερη θεωρία ως αυτοσκοπός και περισσότερη δημιουργία, ομαδική εκτέλεση και βιωματική ακρόαση. Η μουσική τότε λειτουργεί ως χώρος έκφρασης, όχι εξέτασης.
3. Καλλιέργεια αξιών μέσα από τη μουσική πράξη (κάτι που στα μουσικά σχολεία γνωρίζουμε πολύ καλά). Η ίδια η μουσική διδάσκει συνεργασία, ακρόαση του άλλου, πειθαρχία με νόημα, σεβασμό στη διαφορετικότητα. Αυτά δεν διδάσκονται θεωρητικά· βιώνονται.
4. Χώρος για ταυτότητα και φωνή των μαθητών ιδίως στη δευτεροβάθμια: επιλογή ρεπερτορίου από τους ίδιους, σύνδεση με σύγχρονα είδη (π.χ. ραπ, ηλεκτρονική μουσική) συζήτηση στίχων και κοινωνικών θεμάτων. ‘Έτσι, η μουσική γίνεται εργαλείο νοηματοδότησης του κόσμου τους.
5. Συμπερίληψη και προσβασιμότητα: Δε θέλουμε «τους ταλαντούχους μπροστά και οι υπόλοιποι θεατές». Είναι καλό να υπάρχουν διαφοροποιημένοι ρόλοι: φωνή, ρυθμός, τεχνολογία, όπου είναι καλός ο κάθε μαθητής. Αυτό μειώνει τον αποκλεισμό και ενισχύει την αυτοεκτίμηση.
6. Σύνδεση με την κοινότητα, σχολικές συναυλίες με ουσία, συνεργασίες με τοπικούς μουσικούς και διαπολιτισμικά πρότζεκτ. Έτσι χτίζεται η αίσθηση «ανήκειν».
7. Συνεχής εκπαίδευση εκπαιδευτικών: Ο ρόλος του δασκάλου δεν είναι μόνο μουσικός αλλά και παιδαγωγικός: να διαχειρίζεται ομάδες, συναισθήματα, δυναμικές.
Χωρίς υπερβολές, μια τέτοια προσέγγιση μπορεί όντως να λειτουργήσει ως αντίβαρο στη κρίση αξιών που αναφέρατε.
Πώς βλέπετε τη συμβολή της τεχνολογίας στη μουσική εκπαίδευση σήμερα; Πιστεύετε ότι μπορεί να ενισχύσει τον παιδαγωγικό και ψυχολογικό ρόλο της μουσικής στο σχολείο; Και αν ναι υπάρχουν πρακτικά παραδείγματα που σας έχουν εντυπωσιάσει;
Η τεχνολογία μπορεί να απογειώσει τη μουσική εκπαίδευση — αλλά μόνο αν λειτουργεί ως εργαλείο έκφρασης και όχι αν περιοριστεί σε παθητική κατανάλωση (π.χ. απλώς ακούμε ή βλέπουμε) . Όταν, όμως, δίνει στους μαθητές φωνή, έλεγχο και δυνατότητα δημιουργίας, τότε ενισχύει ουσιαστικά και τον ψυχολογικό ρόλο της μουσικής.
Παλιά, για να «κάνεις μουσική» χρειαζόσουν όργανα, χώρο, εκπαίδευση. Σήμερα, πολλές εφαρμογές επιτρέπουν σε κάθε μαθητή να συνθέσει, να ηχογραφήσει και να πειραματιστεί οπότε ο μαθητής αισθάνεται δημιουργός. Μαθητές που διστάζουν να τραγουδήσουν μπροστά σε άλλους μπορούν να ηχογραφηθούν ιδιωτικά να επεξεργαστούν τη φωνή τους και να μοιραστούν το αποτέλεσμα όταν νιώσουν έτοιμοι. Επιπρόσθετα, οι μαθητές μπορούν να συνεργαστούν πέρα από τα όρια της τάξης. Υπάρχουν πλατφόρμες που επιτρέπουν π.χ. ομαδικές συνθέσεις και ανταλλαγή ιδεών ασύγχρονα.
Η τεχνολογία μας συνδέει με τον σύγχρονο κόσμο των μαθητών. Η μουσική που ακούν οι μαθητές χρησιμοποιεί ήδη την τεχνολογία. Όταν αυτή μπει στην τάξη, η μάθηση αποκτά νόημα και συνάφεια. Σκεφτείτε π.χ. μια δραστηριότητα όπως μία ομαδική σύνθεση soundtrack. Η τάξη δημιουργεί μουσική για μια ιστορία ή βίντεο. άλλοι φτιάχνουν ρυθμό άλλοι μελωδία άλλοι ηχητικά εφέ. Καλλιεργείται συνεργασία και αίσθηση κοινού στόχου.
Προσοχή όμως – πού μπορεί να αποτύχει: Όταν η τεχνολογία αντικαθιστά τη ζωντανή μουσική εμπειρία, Όταν γίνεται αυτοσκοπός. Όταν ενισχύει την απομόνωση αντί για τη συνεργασία. Συνολικά, ναι — η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει βαθιά τον παιδαγωγικό και ψυχολογικό ρόλο της μουσικής. Όχι επειδή είναι «μοντέρνα», αλλά επειδή δίνει φωνή σε περισσότερους μαθητές, μειώνει τον φόβο έκθεσης, δημιουργεί νέους τρόπους σύνδεσης. Η ουσία όμως παραμένει ανθρώπινη: η τεχνολογία είναι το μέσο — η μουσική εμπειρία και η σχέση μέσα στην τάξη είναι ο σκοπός.
Κυρία Κοντοπούλου, αν η πολιτεία σας ανέθετε να σχεδιάσετε τα συγκεκριμένα μέτρα που θεωρείτε απαραίτητα από πλευράς εκπαιδευτικής πολιτικής, ώστε η μουσική να αποκτήσει τη θέση που της αρμόζει στο ωρολόγιο πρόγραμμα του ελληνικού σχολείου – ιδίως στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ποια θα ήταν αυτά επιγραμματικά;
Αν έπρεπε να διατυπωθούν συγκεκριμένα μέτρα εκπαιδευτικής πολιτικής για να αποκτήσει η μουσική ουσιαστική θέση στο ελληνικό σχολείο, αυτά θα κινούνταν σε μερικούς βασικούς άξονες: χρόνο, περιεχόμενο, υποδομές και ρόλο του εκπαιδευτικού.
Επιγραμματικά:
1. Αναβάθμιση του ωρολογίου προγράμματος και αύξηση των ωρών μουσικής, ειδικά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, και διδασκαλία μουσικών οργάνων.
2. Δημιουργία Μουσικών Σχολείων από την Πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Σε όλες τις προηγμένες μουσικά χώρες η μουσική παιδεία σε μουσικά σχολεία ξεκινάει από τα 6 χρόνια και όχι από τα 12, όπως γίνεται στην Ελλάδα.
3. Μετατόπιση από τη θεωρία στη βιωματική μάθηση. Προτεραιότητα στη δημιουργία (σύνθεση, αυτοσχεδιασμός, εκτέλεση).
4. Καθολική πρόσβαση και συμπερίληψη χωρίς αποκλεισμούς. Πρόβλεψη για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες μέσω προσαρμοσμένων δραστηριοτήτων
5. Εξοπλισμένα μουσικά εργαστήρια σε κάθε σχολική μονάδα με πρόσβαση σε απλά όργανα, ψηφιακά εργαλεία και βασικό τεχνολογικό εξοπλισμό, όπως και σταθερή συντήρηση και ανανέωση υλικού (όχι αποσπασματικά προγράμματα)
6. Συνεχής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών όχι μόνο στη μουσική αλλά και στη διδακτική ψυχολογία. Εξοικείωση με νέες τεχνολογίες.
7. Σύνδεση με την κοινότητα και τον πολιτισμό π.χ. σχολικές συναυλίες με ουσιαστικό χαρακτήρα, συνεργασίες με τοπικούς μουσικούς, Πανεπιστημιακές Σχολές, Μουσικές Ακαδημίες, ωδεία και πολιτιστικούς φορείς. Έμφαση στην ελληνική μουσική παράδοση αλλά και στη διαπολιτισμικότητα.
Συνοπτικά: Η βασική αλλαγή που υπονοούν όλα τα παραπάνω είναι μία: να πάψει η μουσική να αντιμετωπίζεται ως «δευτερεύον αισθητικό μάθημα» και να αναγνωριστεί ως πυλώνας παιδαγωγικής, κοινωνικής και συναισθηματικής ανάπτυξης μέσα στο σχολείο. Αν αυτό συμβεί, η μουσική δεν θα είναι απλώς μέρος του προγράμματος — θα γίνει τρόπος με τον οποίο το σχολείο καλλιεργεί ανθρώπους, όχι μόνο μαθητές.
Υπάρχουν κάποιες νέες δράσεις ή σχέδια στα οποία συμμετέχετε αυτή την περίοδο και θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας; Τι μπορούμε να περιμένουμε προσεχώς από εσάς στον χώρο της μουσικής εκπαίδευσης;
Στο τέλος της χρονιάς οδεύουμε προς τις εξετάσεις, γι’ αυτό ολοκληρώνονται διάφορα σχέδια δράσης που έτρεξαν αυτή τη χρονιά στο σχολείο μας , ανάμεσα στα οποία εκδηλώσεις για τα 30 χρόνια του Μουσικού Σχολείου Πειραιά, ευρωπαϊκά προγράμματα e-twining και ΕRASMUS. Για το επόμενο σχολικό έτος προγραμματίζεται η διοργάνωση από το σχολείο μας του 5ουjazz φεστιβάλ των Μουσικών Σχολείων της Αττικής και η πραγματοποίηση φεστιβάλ σε συνεργασία με το ίδρυμα διαχείρισης του Θωρηκτού Αβέρωφ.
