Απόκριες ονομάζονται οι τρεις εβδομάδες πριν από την Καθαρή Δευτέρα οπότε αρχίζει και η μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής. Ονομάστηκαν έτσι επειδή, την περίοδο αυτή, συνηθίζεται να μην τρώνε κρέας οι Χριστιανοί, δηλαδή «να απέχουν από κρέας».
Το κύριο γνώρισμα στις Απόκριες είναι οι μεταμφιέσεις τις οποίες συναντάμε σε ολόκληρη την Ελλάδα, καθώς και στον υπόλοιπο κόσμο.
Οι Απόκριες στην Ελλάδα (γνωστές και ως Τριώδιο) αποτελούν μια περίοδο γεμάτη ζωντανά έθιμα, παραδοσιακά δρώμενα και τοπικές γιορτές που κορυφώνονται την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και την Καθαρά Δευτέρα.
Από τα πιο γνωστά πανελλαδικά έθιμα, που διατηρούνται ως τις μέρες μας κατά τις Απόκριες, είναι το γαϊτανάκι. Δεκατρία άτομα χρειάζονται γι’ αυτόν τον χορό. Ο ένας κρατά ένα μεγάλο στύλο στο κέντρο, από την κορυφή του οποίου κρέμονται 12 μακριές κορδέλες, διαφορετικού χρώματος η καθεμιά. Οι κορδέλες αυτές λέγονται γαϊτάνια και δίνουν το όνομά τους στο έθιμο. Οι υπόλοιποι δώδεκα χορευτές κρατούν από ένα γαϊτάνι και χορεύουν σε ζευγάρια. Καθώς κινούνται γύρω από τον στύλο, κάθε χορευτής εναλλάσσεται με το ταίρι του. Έτσι, πλέκουν τις κορδέλες πάνω του δημιουργώντας χρωματιστούς συνδυασμούς. Όταν πια οι κορδέλες τυλιχτούν στον στύλο και οι χορευτές χορεύουν όλο και πιο κοντά σε αυτόν, τότε ο χορός τελειώνει και το στολισμένο γαϊτανάκι μένει να θυμίζει το αποκριάτικο πνεύμα.
Πάμε μία βόλτα να δούμε πως γιορτάζονται οι Απόκριες στην Ελλάδα!
- Πάτρα: Το μεγαλύτερο καρναβάλι της χώρας με τη Μεγάλη Παρέλαση αρμάτων και πληρωμάτων, το Παιχνίδι του Κρυμμένου Θησαυρού και την παραδοσιακή καύση του Βασιλιά Καρνάβαλου στο λιμάνι.
- Νάουσα: Το έθιμο «Γενίτσαροι και Μπούλες», ένα δρώμενο με αυστηρή ιεροτελεστία, παραδοσιακές φορεσιές και τις χαρακτηριστικές χειροποίητες μάσκες («πρόσωποι»).
Το έθιμο ξεκινάει νωρίς το πρωί, την παραμονή της Κυριακής της Αποκριάς όπου κι αρχίζει το ντύσιμο. Αυτό συμβαίνει γιατί τ’ ασήμια που θα κοσμήσουν τα πανάκριβα υφάσματα πρέπει να ραφτούν ένα ένα πάνω σε ένα ειδικά σχεδιασμένο για την τελετή γιλέκο. Τελευταία προσθήκη για να ολοκληρωθεί η αμφίεση της Μπούλας είναι το περίτεχνο και συνάμα πολύπλοκο κεφαλοδέσιμο. Αυτό, τοποθετείται από ειδικό τεχνίτη, έτσι ώστε να δεθεί σωστά και σφιχτά για ν’ αντέξει στις μεγάλες διαδρομές που θα διανύσουν οι τελεστές και στους πολλούς και έντονους χορούς που απαιτεί η τέλεση του εθίμου. Η φορεσιά για τις “Μπούλες’’ απαιτεί πολλά κοσμήματα κυρίως ασημένια γι’ αυτό και οι συμμετέχοντες στο έθιμο ξεκινούσαν την συλλογή τους τουλάχιστον τρεις μήνες πριν. Πολλά από τα ασημικά που συνοδεύουν την εντυπωσιακή αμφίεση είναι σπάνια, ανεκτίμητης αξίας οικογενειακά κειμήλια.
Εντύπωση προκαλεί η παραδοσιακή μάσκα που ονομάζεται πρόσωπος ή προσωπίδα που είναι ίσως το σημαντικότερο εξάρτημα της φορεσιάς της νύφης αλλά και του άντρα που συμμετέχει στο έθιμο.
- Ξάνθη: Το «Κάψιμο του Τζάρου», όπου ένα ανθρώπινο ομοίωμα καίγεται πάνω από μια μεγάλη φωτιά, συμβολίζοντας την απομάκρυνση των κακών πνευμάτων.
- Κοζάνη: «Οι Φανοί» είναι μεγάλες φωτιές που ανάβουν στις διάφορες γειτονιές της Κοζάνης και οι ντόπιοι τραγουδούν αποκριάτικα τραγούδια (στο τοπικό ιδίωμα), που σατιρίζουν καταστάσεις και πρόσωπα. Κατά τη διάρκεια της Αποκριάς, κάθε μέρα μια γειτονιά ανάβει τον δικό της «Φανό». Το βράδυ της Κυριακής (της Μεγάλης Αποκριάς) ανάβουν όλοι οι «Φανοί» σ’ όλες τις γειτονιές και η πόλη ζει ένα ξέφρενο παραδοσιακό γλέντι ως το πρωί.
-
Και τέλος, θα σας πάμε μια βόλτα και στο χωριό του Ιάσονα, που βρέθηκε τις φετινές αποκριές, στη Σφηκιά Ημαθίας. Στη Σφηκιά, η παράδοση ζωντανεύει με το άναμμα μεγάλων φωτιών. χωριά των Πιερίων όπως είναι η Σφηκιά, συνηθίζεται το «Άναμμα των Κέδρων» (φανοί) το βράδυ της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς, συνοδεία παραδοσιακής μουσικής, τοπικού κρασιού και εδεσμάτων. Οι κάτοικοι συγκεντρώνονται γύρω από αυτές και ακολουθεί γλέντι και χορός.
-
-
Το καρναβάλι στον υπόλοιπο κόσμο
Το Καρναβάλι του Ρίο είναι μια γιορτή με βαθιές ιστορικές ρίζες που εξελίχθηκε από ένα άτακτο παιχνίδι δρόμου στο πιο φαντασμαγορικό υπερθέαμα του πλανήτη.
Πότε και πώς ξεκίνησε;
- Οι απαρχές (1723): Εισήχθη από Πορτογάλους . Ήταν μια χαοτική γιορτή του δρόμου όπου οι συμμετέχοντες πετούσαν νερό, λάσπη και τρόφιμα ο ένας στον άλλον.
- Η εξέλιξη (19ος αιώνας): Εμφανίστηκαν οι πρώτοι χοροί μεταμφιεσμένων (1840) με βαλς και πόλκα, ενώ οι αριστοκράτες οργάνωναν πολυτελείς παρελάσεις με άμαξες.
- Η γέννηση της Σάμπα (1917): Η σάμπα, με έντονες αφρικανικές επιρροές, εισήχθη στο καρναβάλι και έγινε η «καρδιά» του. Οι πρώτες σχολές σάμπα ιδρύθηκαν τη δεκαετία του 1920.
Σήμερα: Από το 1984, οι μεγάλες παρελάσεις φιλοξενούνται στο Σαμποδρόμιο (Sambadrome), ένα στάδιο σχεδιασμένο ειδικά για αυτόν τον σκοπό.
- Το καρναβάλι της Βενετίας (Carnevale di Venezia) είναι μια γιορτή εντελώς διαφορετική από αυτή του Ρίο, καθώς εστιάζει στην κομψότητα, το μυστήριο και την αριστοκρατική ατμόσφαιρα.Πότε και πώς ξεκίνησε;
- Οι πρώτες αναφορές (1094): Η παλαιότερη γραπτή μαρτυρία χρονολογείται από το 1094. Η παράδοση λέει ότι το καρναβάλι ξεκίνησε το 1162 ως εορτασμός για τη στρατιωτική νίκη της Δημοκρατίας της Βενετίας επί του Πατριάρχη της Ακουιληία.
- Επισημοποίηση (1296): Η Γερουσία της Βενετίας το καθιέρωσε επίσημα ως δημόσια αργία την ημέρα πριν τη Σαρακοστή.
- Η Χρυσή Εποχή (18ος αιώνας): Τότε έγινε παγκοσμίως διάσημο, προσελκύοντας αριστοκράτες από όλη την Ευρώπη.
- Απαγόρευση και Αναβίωση: Το 1797, υπό την κυριαρχία του Ναπολέοντα και αργότερα των Αυστριακών, το καρναβάλι και οι μάσκες απαγορεύτηκαν. Η γιορτή αναβιώθηκε επίσημα από την ιταλική κυβέρνηση το 1979 για την ενίσχυση του τουρισμού και της κουλτούρας.
Αντί για άρματα και ξέφρενο χορό, στη Βενετία κυριαρχεί η θεατρικότητα:
- Οι Μάσκες και τα Κοστούμια: Είναι το σήμα κατατεθέν. Οι συμμετέχοντες φορούν περίτεχνες μάσκες και εντυπωσιακά κοστούμια εποχής (μπαρόκ, αναγέννηση), επιτρέποντας την ανωνυμία και την κατάργηση των κοινωνικών τάξεων.
- Η πόλη γεμίζει με υπαίθριες παραστάσεις, μουσικούς και καλλιτέχνες δρόμου. Τα βράδια γίνονται πολυτελείς χοροί μεταμφιεσμένων σε παλιά βενετσιάνικα παλάτια.
-
- Δ τάξη: Ι.Κ. , Γ.Μ
