Σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, το είδος μας πάντα είχε εμμονή με τη φωτιά. Από τα πρώτα γρυλίσματα γύρω απ’ τις υπαίθριες φωτιές της Πλειστόκαινου εποχής μέχρι την εξαιρετική ερμηνεία του Κερτ Ράσελ στην ταινία «Κύματα φωτιάς» , η φωτιά ανέκαθεν κατείχε κεντρικό ρόλο στις κοινωνίες και τη φαντασία μας.

 Αλλά η λέξη φωτιά είναι ένας γενικός όρος που αναφέρεται σε μια καύσιμη ύλη, μια χημική αντίδραση, και τα προϊόντα που παράγουν μαζί. To ερώτημα του τίτλου δεν αναφέρεται σ’ αυτό, αλλά μάλλον στην ίδια τη φλόγα. Που είναι και πολύ συναρπαστική. Αλλά: Η φλόγα δεν είναι στην πραγματικότητα ουσία. Η φλόγα είναι η σε εξέλιξη χημική μεταβολή της καύσιμης ύλης από οξειδωτικά αέρια, που παράγει θερμική ενέργεια και φως.

Για να δημιουργηθεί μια φλόγα υπάρχουν τρία βασικά προαπαιτούμενα: 1) καύσιμη ύλη, 2) οξυγόνο (ή άλλο οξειδωτικό αέριο, αλλά εδώ ας μείνουμε στο παλιό καλό Ο2) και 3) μια πηγή θερμότητας για να ξεκινήσει η αντίδραση. Η καύσιμη ύλη (είτε πρόκειται για ένα κούτσουρο είτε για οτιδήποτε άλλο) περιέχει χημικούς δεσμούς. Σ’ αυτούς τους χημικούς δεσμούς είναι αποθηκευμένη μια ποσότητα ενέργειας, η οποία λαχταράει ν’ απελευθερωθεί. Η φλόγα είναι η απελευθέρωση αυτής της ενέργειας – ενέργειας που αρχικά ήταν αποθηκευμένη στους χημικούς δεσμούς μεταξύ των ατόμων του κούτσουρου και απελευθερώνεται με τη χαρακτηριστική θερμότητα και το φως της φλόγας.

 Η φλόγα είναι ενέργεια. Είναι η χημική αντίδραση που συμβαίνει μεταξύ του οξυγόνου και των μοριακών δεσμών της καύσιμης ύλης. Αν και είναι λίγο πολύπλοκο για να το εξηγήσουμε εδώ, σε αυτή την αντίδραση κάποιοι δεσμοί σπάνε, άλλοι σχηματίζονται και ηλεκτρόνια αλλάζουν θέση.

 Κάτι ενδιαφέρον σχετικά με τη φλόγα είναι ότι έχει διακριτές στρώσεις, στις οποίες λαμβάνουν χώρα διαφορετικά στάδια της χημικής αντίδρασης. Αν έχεις ποτέ κοιτάξει από κοντά τη φλόγα ενός κεριού, σίγουρα θα έχεις δει αυτές τις στρώσεις. Πιο κοντά στην καύσιμη ύλη είναι η εσωτερική στρώση – αυτή είναι το λιγότερο ζεστό σημείο και περιέχει ένα μείγμα καυτών υδρατμών απ΄την καύσιμη ύλη και λίγο οξυγόνο. Η μεσαία στρώση της φλόγας είναι το μέρος όπου η αντίδραση αρχίσει να δυναμώνει – είναι πολύ πιο ζεστή και φωτεινή από την εσωτερική στρώση. Τέλος, η εξωτερική στρώση είναι το μέρος που η χημική αντίδραση προχωράει για τα καλά – είναι η πιο ζεστή και η πιο λεπτή στρώση της φλόγας.

 Έτσι λοιπόν, την επόμενη φορά που θα βρίσκεσαι δίπλα στο τζάκι, μην ξεχάσεις να ευχαριστήσεις τη θερμογόνο ανταλλαγή ηλεκτρονίων που πραγματοποιείται στα ιδιαιτέρως οξειδωτικά αέρια στην ατμόσφαιρά μας, τα οποία αναπνέεις κιόλας.

 απόσπασμα από το βιβλίο της Εlson Leah, (ΔΕΝ) ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΧΑΖΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, εκδόσεις Παπαδόπουλος

Οι άνθρωποι δεν προέρχονται από τους πιθήκους.

Οι άνθρωποι δεν προέρχονται από τις μαϊμούδες.

Οι άνθρωποι έχουν έναν κοινό πρόγονο με τους πιθήκους, αλλά και με τις μαϊμούδες, που έζησε πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια. Αντί οι πίθηκοι και οι μαϊμούδες να είναι μέλη της πυρηνικής μας οικογένειας, είναι μακρινά (πολύ μακρινά) ξαδέρφια μας … τα οποία βλέπουμε κατά καιρούς σε αμήχανες οικογενειακές συγκεντρώσεις … και απλώς χαρετιόμαστε με ένα νεύμα του κεφαλιού.

 Να πώς έχουν τα πράγματα: Πριν από περίπου είκοσι εκτομμύρια χρόνια, πολύ πριν υπάρξουν πίθηκοι, άνθρωποι και μαϊμούδες, υπήρχε ένας οργανισμός που ήταν η προγιαγιά όλων μας, όπως και όλων των ειδών από τα οποία προήλθαμε. Με το πέρασμα του χρόνου, διαφορετικά είδη άρχισαν να αποκλίνουν όσο έβρισκαν τις δκές τους οικοθεσίες. Βλέπεις, τα νέα είδη εμαφνίζονται όταν ζώα προσαρμόζονται για να μπορούν να επιβιώνουν καλύτερα στην πολύ συγκεκριμένη περιοχή όπου ζουν. Κάθε φορά που αλλάζουν λιγάκι για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του περιβάλλοντός τους – ανάλογα με τη γεωγραφική τους θέση, τη διαθεσιμότητα της τροφής, το κλίμα, τυς θηρευτές, κ.λπ. – γίνονται λίγο διαφορετικά από τα ζώα από τα οποία προήλθαν. Με τα χρόνια, μετά από αρκετές αλλαγές, αυτά τα ζώα γίνονται τόσο διαφορετικά, που ταξινομούνται ως εντελώς νέα είδη.

 Οι μαϊμούδες, οι πίθηκοι και οι άνθρωποι αποτελούν ομάδες που απέκλιναν και βρήκαν τις δικές τους οικοθέσεις. Οι μαϊμούδες απέκλιναν πρώτες, μετά οι ουρακοτάγκοι, οι γορίλες, οι χιμπατζήδες και οι άνθρωποι – δεν προερχόμαστε ο ένας από τον άλλον. Εξελιχθήκαμε παράλληλα, το κάθε είδος ανάλογα με τις δικές του ανάγκες.

 Αυτό σημαίνει ότι οι πίθηκοι υπάρχουν ακόμα επειδή εξελίχθηκαν διαφορετικά όσο εξελισσόμασταν κι εμείς (όπως έκαναν και τα πουλιά και τα ψάρια και τα παχουλούτσικα ρακούν). Μπορεί όντως να έχουμε περισσότερα κοινά με τους πιθήκους και τις μαϊμούδες, απ’ ότι έχουμε για παράδειγμα, με τις θαλάσσιες χελώνες. Όμως αυτό συμβαίνει μόνο και μόνο επειδή είναι διαφορετικά πλάσματα. Μα εντελώς διαφορετικά.

 Μετά από όλα αυτά, η επόμενη ερώτηση που κάνουν συνήθως στους επιστήμονες είναι η εξής: Γιατί οι χιμαπτζήδες δεν αναπτύχθηκαν νοητικά τόσο ώστε να εφεύρουν τους ηλεκτρικούς λαμπτήρες ή να φοράνε λουστρίνια ή να αναρωτιούνται για την προέλευση του σύμπαντος; Η αλήθεια είναι ότι απλώς δεν χρειάστηκε – προσαρμόστηκαν τόσο καλά στο περιβάλλον τους, που δεν υπήρχε η εξελικτική πίεση να συνεχίζουν να αλλάζουν. Βρήκαν την οικοθέση τους και ευδοκίμησαν. Και γι’ αυτό υπάρχουν ακόμα.

 Υπάρχει επίσης μεγάλη πιθανότητα να μας είδαν να δουλεύουμε εννιά με πέντε στα στενάχωρα γραφειάκεια μας και να είπαν: «Μπα, ευχαριστούμε δεν θα πάρουμε».

 απόσπασμα από το βιβλίο της Εlson Leah, (ΔΕΝ) ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΧΑΖΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, εκδόσεις Παπαδόπουλος