Η ταυτόχρονη κυκλοφορία το 2023 των δύο πιο εμπορικών και πολυσυζητημένων για διαφόρους λόγους ταινιών των τελευταίων ετών, της «Μπάρμπι» και του «Οπενχάιμερ» οδήγησε στη δημιουργία της λέξης «μπαρμπενχάιμερ» για να περιγράψει το καλλιτεχνικό και κοινωνικό φαινόμενο που γεννήθηκε από την συνύπαρξη των δύο ταινιών στις κινηματογραφικές αίθουσες.

 Ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι ένα τεράστιο άστρο από το πρώιμο Σύμπαν δεν ταιριάζει με τα ισχύοντα κοσμολογικά μοντέλα. Η αρχαία αστρική περίεργη μπάλα, την οποία οι ερευνητές ονόμασαν «Άστρο του Μπαρμπενχάιμερ» πιθανότατα είχε ένα μείγμα στοιχείων στον πυρήνα του που δεν έχει εντοπισθεί σε άλλο άστρο. Αυτό το μείγμα ενέπνευσε προφανώς τους ερευνητές στο να του δώσουν το όνομα του μείγματος των δύο ταινιών.

Επιπλέον το άστρο αυτό πέθανε με έναν φαινομενικά αδύνατο θάνατο ενώ τη θέση του πήρε εξίσου αινιγματικό αστέρι στη θέση του δείχνει η μελέτη.

 Οι ερευνητές ανακάλυψαν ίχνη του Αστρου Μπαρμπενχάιμερ αφού κοίταξαν πιο προσεκτικά το J0931+0038, ένα ερυθρό γίγαντα που βρίσκεται στα βάθη του Σύμπαντος. Το J0931 ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 1999 από το επίγειο παρατηρητήριο του ουρανού Sloan Digital Sky Survey (SDSS) αλλά δεν είχε μελετηθεί σωστά μέχρι τώρα.

 Η ερευνητική ομάδα έστρεψε το τηλεσκόπιο του SDSS προς το J0931 και κατέλαβαν ένα λεπτομερές φάσμα του φωτός του άστρου, το οποίο αργότερα επαληθεύτηκε από τις επακόλουθες παρατηρήσεις από το τηλεσκόπιο Giant Magellan στη Χιλή. Αυτά τα φάσματα αποκάλυψαν ότι το J0931 είχε φαινομενικά μια εξαιρετικά περίεργη μεταλλικότητα, ή χημική σύνθεση, με ασυνήθιστα υψηλή συγκέντρωση βαρέων στοιχείων.

 Χρησιμοποιώντας τα νέα δεδομένα η ερευνητική ομάδα συνέθεσε πώς σχηματίστηκε το J0931 μέσω των μεθόδων του τομέα της αστρικής αρχαιολογίας. Αυτό αποκάλυψε ότι το αστέρι γεννήθηκε από το υπόλειμμα σουπερνόβα ενός ακόμα μεγαλύτερου άστρου που διέθετε μάζα 50 ως 80 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου. Το μεγαλύτερο άστρο υπήρχε πριν από 13 δισεκατομμύρια χρόνια δηλαδή περίπου 800 εκατ. μετά τη Μεγάλη Έκρηξη το μυστηριώδες φαινόμενο από το οποίο γεννήθηκε το Σύμπαν.

 Η μεταλλικότητα του μητρικού άστρου ήταν πιθανότατα εξίσου περίεργη με αυτή του J0931 πριν ανατιναχτεί, και θα ήταν εντελώς διαφορετική από αυτή άλλων γνωστών άστρων στο πρώιμο Σύμπαν. «Δεν έχουμε δει ποτέ κάτι τέτοιο. Ό,τι κι αν συνέβη τότε, πρέπει να ήταν καταπληκτικό» δήλωσε Άλεξ Τζι, αστροφυσικός στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.

Άρθρο από την Ναυτεμπορική.

Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής αστρονόμους του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ χρησιμοποιώντας το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb εντόπισε την αρχαιότερη μαύρη τρύπα που γνωρίζουμε στο Σύμπαν η οποία όπως διαπιστώθηκε κατασπαράζει το γαλαξία στον οποίο βρίσκεται.

 Η μαύρη τρύπα που βρίσκεται στο γαλαξία GN-z11 υπολογίζεται ότι δημιουργήθηκε μόλις 400 εκατ. έτη μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, το μυστηριώδες κοσμικό φαινόμενο από το οποίο προέκυψε το Σύμπαν πριν από περίπου 13,8 δισ. έτη. Η αρχέγονη μαύρη τρύπα έχει μάζα μερικά εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου προκαλώντας πονοκεφάλους στους επιστήμονες. Στον ενάμιση χρόνο λειτουργίας του το James Webb έχει κάνει πλήθος ανακαλύψεων που ανατρέπουν την κρατούσα κοσμολογική θεωρία η οποία αναφέρει ότι την Μεγάλη Έκρηξη ακολούθησε ένας κοσμικός μεσαίωνας όπου οι διεργασίες γέννησης άστρων και στη συνέχεια γαλαξιών ήταν ιδιαίτερα αργές.

 Σύμφωνα με την κρατούσα θεωρία οι πρώτοι γαλαξίες έκαναν την εμφάνιση τους εκατοντάδες εκατ. έτη μετά την Μεγάλη Έκρηξη και αποτελούνταν από περιορισμένη αριθμό άστρων. Αυτό με τη σειρά του έδειχνε ότι ακόμη και αν είχαν σχηματιστεί κάποιες μαύρες τρύπες στο Σύμπαν αυτές θα ήταν ιδιαίτερα μικρές αφού δεν υπήρχαν σημαντικές ποσότητες ύλης για να καταναλώσουν.

 Όμως το James Webb έχει ανακαλύψει την παρουσία μεγάλου αριθμού γαλαξιών στο πρώιμο Σύμπαν οι οποίοι αποτελούνταν από μεγάλο αριθμό άστρων προκαλώντας τριγμούς στα ισχύοντα κοσμολογικά μοντέλα. Η ανακάλυψη αυτής της μαύρης τρύπας ισχυροποιεί το αίνιγμα που καλούνται να λύσουν οι επιστήμονες.

 «Είναι πολύ νωρίς στο Σύμπαν για να δούμε μια μαύρη τρύπα τόσο μεγάλης έκτασης επομένως πρέπει να εξετάσουμε άλλους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να σχηματιστούν» λέει ο καθηγητής Ρομπέρτο Μαϊολίνο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας που δημοσιεύει την ανακάλυψη της στην επιθεώρηση «Nature». Η ύπαρξη αυτής της μαύρης τρύπας υποδηλώνει ότι μπορεί να σχηματιστούν με άλλους τρόπους. Μπορεί να γεννιούνται μεγάλες ή καταναλώνουν ύλη με ρυθμό πέντε φορές υψηλότερο από ό,τι είχε θεωρηθεί δυνατό.

 Μια εκτίμηση που κάνουν οι ερευνητές είναι ότι είναι πιθανό οι πρώτοι γαλαξίες να διέθεταν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες αερίων από αυτές που υποδεικνύουν τα κοσμολογικά μοντέλα και οι μαύρες τρύπες να τρέφονταν με αυτά τα αέρια. Με το συμβατικό τρόπο που γνωρίζουν οι ειδικοί η αυτή η μαύρη τρύπα θα χρειαζόταν περίπου ένα δισ. έτη για να φτάσει στο μέγεθος στο οποίο βρίσκεται ενώ όπως φαίνεται χρειάστηκε λιγότερο από το μισό χρονικό διάστημα για να φτάσει σε αυτή την κατάσταση. Όπως όλες οι μαύρες τρύπες έτσι και αυτή καταβροχθίζει υλικό από το γαλαξία της για να τροφοδοτήσει την ανάπτυξή της. Ωστόσο η μελέτη δείχνει ότι καταβροχθίζει την ύλη πολύ πιο έντονα από άλλες.

 Ο GN-z11 είναι ένας συμπαγής γαλαξίας, περίπου εκατό φορές μικρότερος από τον Γαλαξία μας, αλλά η μαύρη τρύπα πιθανότατα βλάπτει την ανάπτυξή του λένε οι ερευνητές. Όταν μια μαύρη τρύπα καταναλώνει πάρα πολύ αέριο, σπρώχνει το αέριο μακριά σαν ένας εξαιρετικά γρήγορος άνεμος, και αυτό θα μπορούσε να σταματήσει τη διαδικασία σχηματισμού άστρων, σκοτώνοντας αργά τον γαλαξία. Αυτό με τη σειρά της θα οδηγούσε προοδευτικά σε θάνατο και την ίδια τη μαύρη τρύπα καθώς κόβει τη πηγή της τροφής της.

 «Πριν ξεκινήσει να λειτουργεί το James Webb σκεφτόμουν ότι το Σύμπαν δεν είναι τόσο ενδιαφέρον όταν πηγαίνεις πέρα ​​από αυτό που μπορούσαμε να δούμε με το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble. Αλλά αυτό δεν συνέβη καθόλου: το Σύμπαν είναι αρκετά γενναιόδωρο σε αυτό που μας δείχνει και αυτό είναι μόνο η αρχή» λέει ο Μαϊολίνο.

Άρθρο από την Ναυτεμπορική.

Η ειδική μονάδα μέτρησης ισχύος, Watt, έλαβε το όνομά της από τον Σκωτσέζο εφευρέτη, James Watt, ο οποίος γεννήθηκε σαν σήμερα, 19 Ιανουαρίου 1736, στο Γκρήνοκ και από πολύ μικρός έδειξε την κλίση του στα μαθηματικά.

 Ο μικρός Τζέιμς έλαβε τα πρώτα χρόνια εκπαίδευση στο σπίτι από τη μητέρα του, ενώ αργότερα πήγε στο Greenock Grammar School. Εκεί έγινε αμέσως εμφανής η κλίση του στα μαθηματικά και η αδιαφορία του για τα λατινικά.

 Αποφοιτώντας από το σχολείο εργάστηκε στα εργαστήρια των επιχειρήσεων του πατέρα του, επιδεικνύοντας σημαντικές στη δημιουργία μοντέλων μηχανικής. Σε ηλικία 19 ετών ταξίδεψε στο Λονδίνο και μπόρεσε να λάβει μια περίοδο εκπαίδευσης στη μηχανική για ένα χρόνο (1755-56), στη συνέχεια επέστρεψε στη Σκωτία, εγκαταστάθηκε στη μεγάλη εμπορική πόλη της Γλασκώβης, με σκοπό να δημιουργήσει τη δική του επιχείρηση κατασκευής οργάνων. Ήταν ακόμη πολύ νέος και, αφού δεν είχε πλήρη μαθητεία ούτε τις κατάλληλες διασυνδέσεις εργάσθηκε κοντά σε διαπρεπή κατασκευαστή οργάνων.

 Έναν χρόνο αργότερα έπιασε δουλειά ως μηχανικός στο Πανεπιστήμιο της πόλης. Μια μηχανή του Newcomen που του έφεραν για επισκευή, του κίνησε τόσο το ενδιαφέρον ώστε συνέβαλε κατά πολύ στην τελειοποίησή της.

 Η ατμομηχανή και ο… βραστήρας

Υπάρχει μια δημοφιλής ιστορία ότι ο Watt εμπνεύστηκε την εφεύρεση της ατμομηχανής βλέποντας έναν βραστήρα να βράζει. Ο ατμός ανάγκασε το καπάκι να σηκωθεί και έτσι έδειξε στον Watt τη δύναμή του. Αυτή η ιστορία λέγεται με πολλές μορφές.

 Ο Watt δεν εφηύρε την ατμομηχανή αλλά βελτίωσε δραματικά την απόδοση του υπάρχοντος κινητήρα Newcomen προσθέτοντας έναν ξεχωριστό συμπυκνωτή. Αυτό είναι δύσκολο να εξηγηθεί σε κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με τις έννοιες της θερμότητας και της θερμικής απόδοσης. Συγκεκριμένα πέτυχε τον αποχωρισμό του συμπυκνωτή από τον κύλινδρο τον οποίο περιέβαλε με ατμό προς αποφυγή ψύξης. Στη συνέχεια ίδρυσε στο Σόχο μηχανουργείο όπου και κατασκεύασε ατμομηχανή διπλής ενέργειας δίνοντας περιστροφική κίνηση με αρθρωτό παραλληλόγραμμο, διάταξη που φέρει το όνομά του, προσθέτοντας και σπόνδυλο για κανονική ρύθμιση. Η ατμομηχανή αυτή εκτίθεται σήμερα στο Γερμανικό Μουσείο του Μονάχου, του μεγαλύτερου τεχνολογικού μουσείου στον κόσμο.

 Αν και συχνά απορρίπτεται ως μύθος, η ιστορία του Watt και του βραστήρα έχει μια βάση στην πραγματικότητα. Στην προσπάθειά του να κατανοήσει τη θερμοδυναμική της θερμότητας και του ατμού, ο James Watt πραγματοποίησε πολλά εργαστηριακά πειράματα και τα ημερολόγιά του καταγράφουν ότι κατά τη διεξαγωγή τους, χρησιμοποίησε ένα βραστήρα ως λέβητα για την παραγωγή ατμού.

Άρθρο από την Ναυτεμπορική.

Σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, το είδος μας πάντα είχε εμμονή με τη φωτιά. Από τα πρώτα γρυλίσματα γύρω απ’ τις υπαίθριες φωτιές της Πλειστόκαινου εποχής μέχρι την εξαιρετική ερμηνεία του Κερτ Ράσελ στην ταινία «Κύματα φωτιάς» , η φωτιά ανέκαθεν κατείχε κεντρικό ρόλο στις κοινωνίες και τη φαντασία μας.

 Αλλά η λέξη φωτιά είναι ένας γενικός όρος που αναφέρεται σε μια καύσιμη ύλη, μια χημική αντίδραση, και τα προϊόντα που παράγουν μαζί. To ερώτημα του τίτλου δεν αναφέρεται σ’ αυτό, αλλά μάλλον στην ίδια τη φλόγα. Που είναι και πολύ συναρπαστική. Αλλά: Η φλόγα δεν είναι στην πραγματικότητα ουσία. Η φλόγα είναι η σε εξέλιξη χημική μεταβολή της καύσιμης ύλης από οξειδωτικά αέρια, που παράγει θερμική ενέργεια και φως.

Για να δημιουργηθεί μια φλόγα υπάρχουν τρία βασικά προαπαιτούμενα: 1) καύσιμη ύλη, 2) οξυγόνο (ή άλλο οξειδωτικό αέριο, αλλά εδώ ας μείνουμε στο παλιό καλό Ο2) και 3) μια πηγή θερμότητας για να ξεκινήσει η αντίδραση. Η καύσιμη ύλη (είτε πρόκειται για ένα κούτσουρο είτε για οτιδήποτε άλλο) περιέχει χημικούς δεσμούς. Σ’ αυτούς τους χημικούς δεσμούς είναι αποθηκευμένη μια ποσότητα ενέργειας, η οποία λαχταράει ν’ απελευθερωθεί. Η φλόγα είναι η απελευθέρωση αυτής της ενέργειας – ενέργειας που αρχικά ήταν αποθηκευμένη στους χημικούς δεσμούς μεταξύ των ατόμων του κούτσουρου και απελευθερώνεται με τη χαρακτηριστική θερμότητα και το φως της φλόγας.

 Η φλόγα είναι ενέργεια. Είναι η χημική αντίδραση που συμβαίνει μεταξύ του οξυγόνου και των μοριακών δεσμών της καύσιμης ύλης. Αν και είναι λίγο πολύπλοκο για να το εξηγήσουμε εδώ, σε αυτή την αντίδραση κάποιοι δεσμοί σπάνε, άλλοι σχηματίζονται και ηλεκτρόνια αλλάζουν θέση.

 Κάτι ενδιαφέρον σχετικά με τη φλόγα είναι ότι έχει διακριτές στρώσεις, στις οποίες λαμβάνουν χώρα διαφορετικά στάδια της χημικής αντίδρασης. Αν έχεις ποτέ κοιτάξει από κοντά τη φλόγα ενός κεριού, σίγουρα θα έχεις δει αυτές τις στρώσεις. Πιο κοντά στην καύσιμη ύλη είναι η εσωτερική στρώση – αυτή είναι το λιγότερο ζεστό σημείο και περιέχει ένα μείγμα καυτών υδρατμών απ΄την καύσιμη ύλη και λίγο οξυγόνο. Η μεσαία στρώση της φλόγας είναι το μέρος όπου η αντίδραση αρχίσει να δυναμώνει – είναι πολύ πιο ζεστή και φωτεινή από την εσωτερική στρώση. Τέλος, η εξωτερική στρώση είναι το μέρος που η χημική αντίδραση προχωράει για τα καλά – είναι η πιο ζεστή και η πιο λεπτή στρώση της φλόγας.

 Έτσι λοιπόν, την επόμενη φορά που θα βρίσκεσαι δίπλα στο τζάκι, μην ξεχάσεις να ευχαριστήσεις τη θερμογόνο ανταλλαγή ηλεκτρονίων που πραγματοποιείται στα ιδιαιτέρως οξειδωτικά αέρια στην ατμόσφαιρά μας, τα οποία αναπνέεις κιόλας.

 απόσπασμα από το βιβλίο της Εlson Leah, (ΔΕΝ) ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΧΑΖΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, εκδόσεις Παπαδόπουλος

Οι άνθρωποι δεν προέρχονται από τους πιθήκους.

Οι άνθρωποι δεν προέρχονται από τις μαϊμούδες.

Οι άνθρωποι έχουν έναν κοινό πρόγονο με τους πιθήκους, αλλά και με τις μαϊμούδες, που έζησε πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια. Αντί οι πίθηκοι και οι μαϊμούδες να είναι μέλη της πυρηνικής μας οικογένειας, είναι μακρινά (πολύ μακρινά) ξαδέρφια μας … τα οποία βλέπουμε κατά καιρούς σε αμήχανες οικογενειακές συγκεντρώσεις … και απλώς χαρετιόμαστε με ένα νεύμα του κεφαλιού.

 Να πώς έχουν τα πράγματα: Πριν από περίπου είκοσι εκτομμύρια χρόνια, πολύ πριν υπάρξουν πίθηκοι, άνθρωποι και μαϊμούδες, υπήρχε ένας οργανισμός που ήταν η προγιαγιά όλων μας, όπως και όλων των ειδών από τα οποία προήλθαμε. Με το πέρασμα του χρόνου, διαφορετικά είδη άρχισαν να αποκλίνουν όσο έβρισκαν τις δκές τους οικοθεσίες. Βλέπεις, τα νέα είδη εμαφνίζονται όταν ζώα προσαρμόζονται για να μπορούν να επιβιώνουν καλύτερα στην πολύ συγκεκριμένη περιοχή όπου ζουν. Κάθε φορά που αλλάζουν λιγάκι για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του περιβάλλοντός τους – ανάλογα με τη γεωγραφική τους θέση, τη διαθεσιμότητα της τροφής, το κλίμα, τυς θηρευτές, κ.λπ. – γίνονται λίγο διαφορετικά από τα ζώα από τα οποία προήλθαν. Με τα χρόνια, μετά από αρκετές αλλαγές, αυτά τα ζώα γίνονται τόσο διαφορετικά, που ταξινομούνται ως εντελώς νέα είδη.

 Οι μαϊμούδες, οι πίθηκοι και οι άνθρωποι αποτελούν ομάδες που απέκλιναν και βρήκαν τις δικές τους οικοθέσεις. Οι μαϊμούδες απέκλιναν πρώτες, μετά οι ουρακοτάγκοι, οι γορίλες, οι χιμπατζήδες και οι άνθρωποι – δεν προερχόμαστε ο ένας από τον άλλον. Εξελιχθήκαμε παράλληλα, το κάθε είδος ανάλογα με τις δικές του ανάγκες.

 Αυτό σημαίνει ότι οι πίθηκοι υπάρχουν ακόμα επειδή εξελίχθηκαν διαφορετικά όσο εξελισσόμασταν κι εμείς (όπως έκαναν και τα πουλιά και τα ψάρια και τα παχουλούτσικα ρακούν). Μπορεί όντως να έχουμε περισσότερα κοινά με τους πιθήκους και τις μαϊμούδες, απ’ ότι έχουμε για παράδειγμα, με τις θαλάσσιες χελώνες. Όμως αυτό συμβαίνει μόνο και μόνο επειδή είναι διαφορετικά πλάσματα. Μα εντελώς διαφορετικά.

 Μετά από όλα αυτά, η επόμενη ερώτηση που κάνουν συνήθως στους επιστήμονες είναι η εξής: Γιατί οι χιμαπτζήδες δεν αναπτύχθηκαν νοητικά τόσο ώστε να εφεύρουν τους ηλεκτρικούς λαμπτήρες ή να φοράνε λουστρίνια ή να αναρωτιούνται για την προέλευση του σύμπαντος; Η αλήθεια είναι ότι απλώς δεν χρειάστηκε – προσαρμόστηκαν τόσο καλά στο περιβάλλον τους, που δεν υπήρχε η εξελικτική πίεση να συνεχίζουν να αλλάζουν. Βρήκαν την οικοθέση τους και ευδοκίμησαν. Και γι’ αυτό υπάρχουν ακόμα.

 Υπάρχει επίσης μεγάλη πιθανότητα να μας είδαν να δουλεύουμε εννιά με πέντε στα στενάχωρα γραφειάκεια μας και να είπαν: «Μπα, ευχαριστούμε δεν θα πάρουμε».

 απόσπασμα από το βιβλίο της Εlson Leah, (ΔΕΝ) ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΧΑΖΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, εκδόσεις Παπαδόπουλος

Μέσα από μια ατμοσφαιρική αφήγηση παρακολουθείτε τη ζωή και τις περιπέτειες τριών σπουδαίων αστρονόμων. Ξεκινώντας από τον 16ο αιώνα και φτάνοντας στις αρχές του 17ου διαβαίνουμε τα περίεργα και τα μυστήρια μονοπάτια που οδήγησαν τρεις μεγάλους αστρονόμους, τον Κοπέρνικο, τον Μπράχε και τον Κέπλερ να αλλάξουν για πάντα τον τρόπο που βλέπουμε τους ουρανούς και τ” αστέρια! Ανακαλύψτε τη συναρπαστική αυτή εποχή, όπου ένας παλιός κόσμος πέθανε και ένας νέος γεννήθηκε μέσα από τις στάχτες των στεριών!

Σκηνοθεσία & Μοντάζ: Πάνος Ανέστης, Κείμενο & Αφήγηση: Δημήτρης Πετάκος, Διεύθυνση Φωτογραφίας: Ηλίας Μπαλντάς, Μουσική, Sound design & Sound editing: Αναστάσιος Κ. Κατσάρης, Παραγωγή: Ίδρυμα Ευγενίδου, Οργάνωση Παραγωγής: Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Λήδα Αρνέλλου, Βάλια Λύρατζη

Η Α” Επίσημη Προβολή του ντοκιμαντέρ έγινε στα πλαίσια του 7ου Διεθνούς Φεστιβάλ Επιστημονικών Ταινιών της Αθήνας (διοργάνωση από το Κέντρο Επιστήμης, Κοινωνίας και Τέχνης – CAID) , την Παρασκευή 1 Νοεμβρίου 2013, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.

Η προβολή του ντοκιμαντέρ έγινε επίσης την Πέμπτη 13 Μαρτίου 2014 στην Κινηματογραφική Λέσχη Λαμίας παράλληλα με βραβευμένα παράγωγα από το Διεθνές Φεστιβάλ Επιστημονικών Ταινιών της Αθήνας (ISFFA).

Ο Σταμάτης Κριμιζής, μίλησε στην ΕΡΤ και στην εκπομπή «Νewsroom» για την ανάληψη των νέων καθηκόντων του, το ενδεχόμενο ζωής σε άλλους πλανήτες και την Τεχνητή Νοημοσύνη:

 «Η έδρα του Διαστήματος ιδρύθηκε το 2004 και ήμουνα τότε ο πρώτος και μόνος υποψήφιος που με κάλεσαν να γίνω υποψήφιος και εξελέγην, αλλά έκτοτε δεν έχει προκηρυχθεί άλλη έδρα», ανέφερε σχετικά ο κ. Κριμιζής.

 Μιλώντας για την Ακαδημία Αθηνών, την αρχαιότερη Ακαδημία στον κόσμο δήλωσε ότι υπάρχουν πολλές ελλείψεις με χαρακτηριστικότερη την επιστήμη των υπολογιστών, η οποία όπως αποκάλυψε προκηρύχθηκε τον περασμένο χρόνο.

 «Ο αριθμός των εδρών είναι περιορισμένος. Οι έδρες στην πρώτη τάξη των θετικών επιστημών είναι περίπου 25 και ήδη οι 22 έχουν πληρωθεί και οι υπόλοιπες τρεις έχουν προκηρυχθεί. Επομένως δεν υπάρχει καν περιθώριο» είπε προσθέτοντας ότι σύντομα θα βγει προς διαβούλευση ένας καινούργιος κανονισμός της Ακαδημίας που θα αφορά και τον αριθμό των εδρών.

 Στο διάστημα υπάρχουν 42 δισ. εξωπλανήτες

 Ερωτηθείς για το ποια είναι κατά την άποψή του η σημαντικότερη γνώση που έχουμε αποκομίσει όλα αυτά τα χρόνια από την παρατήρηση του διαστήματος τόνισε ότι είναι η μικρότητά μας. «Υπολογίζεται ότι υπάρχουν τουλάχιστον 42 δισεκατομμύρια εξωπλανήτες μόνο στο δικό μας γαλαξία και υπάρχουν και 2 τρισεκατομμύρια γαλαξίες στο σύμπαν. Φανταστείτε πόσοι πλανήτες υπάρχουν και ποιες είναι οι πιθανότητες ότι υπάρχουν πλανήτες οι οποίοι έχουν τέτοιου είδους πολιτισμό και πιθανόν πολύ πάρα πολύ ανώτερο από τον δικό μας» δήλωσε ο κ. Κριμιζής θέλοντας με αυτό τον τρόπο να περιγράψει την απεραντοσύνη του διαστήματος.

 Μιλώντας για το άγνωστο του διαστήματος και το ενδεχόμενο ζωής σε άλλο πλανήτη ο πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών αναφέρθηκε στην εξάρτησή μας από διαστημικές υπηρεσίες που επηρεάζουν και την καθημερινότητά μας, εστιάζοντας παράλληλα την αναφορά του στις τεράστιες αποστάσεις που υπάρχουν στο διάστημα.

 «Το Βόγιατζερ, που είναι το διαστημόπλοιο που είναι πιο μακριά από τη Γη από οτιδήποτε άλλο και έχει βγει στο Γαλαξία, κινείται με 17 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, που σημαίνει ότι αν κατευθύνονταν προς την κατεύθυνση του Άλφα Κενταύρου, θα έπαιρνε 77.000 χρόνια» εξήγησε ο κ. Κριμιζής.

 Κλιματική κρίση και Α.Ι. οι σημαντικότερες απειλές

 Μιλώντας για την κλιματική αλλαγή ο κορυφαίος επιστήμονας δήλωσε ότι οι άνθρωποι είμαστε συμμέτοχοι σε αυτήν την κρίση για την οποία ελπίζει σε μια τεχνολογική λύση όπως η αφαίρεση του διοξειδίου του άνθρακος, με νέες τεχνολογίες, από την ατμόσφαιρα».

 Αναφερόμενος στην Τεχνητή Νοημοσύνη (Α.Ι) που πλέον έχει μπει στην καθημερινότητά μας την χαρακτήρισε ως «κουτί της Πανδώρας» προσθέτοντας ότι υπάρχει φοβερή ανησυχία μεταξύ των επιστημόνων που την εξέλιξαν για τους μεγάλους κινδύνους από την αλόγιστη χρήση της. «Πολλοί επιστήμονες ζητούν από τις κυβερνήσεις να βάλουν κανόνες για να περιοριστεί» σημείωσε ο επικεφαλής ερευνητής του Voyager 1 και 2 της ΝASA.

 Eρωτηθείς για τους κινδύνους που απειλούν την ανθρωπότητα ο κ. Κριμιζής εκτίμησε ότι παρόλο που δεν πάει καλά και «θα φθάσει στην άκρη του γκρεμού, στο τέλος θα συνειδητοποιήσει ότι χρειάζονται δραστικά μέτρα και θα δούμε μια μεγάλη επένδυση και πίεση από όλες τις χώρες για να αποφύγουμε την καταστροφή».

Δείτε το βίντεο της συνέντευξης ΕΔΩ: https://www.ertnews.gr/tag/akadimia-athinon/

 Σύμφωνα με την επονομαζόμενη ανθρωπική αρχή, το σύμπαν δημιουργήθηκε και ρυθμίστηκε με ακρίβεια, έτσι ώστε να υπάρξει ζωή και συνείδηση πάνω στον πλανήτη Γη. Το Σύμπαν δηλαδή είναι αυτό που είναι, διότι αν δεν ήταν … τότε και εμείς δεν θα είμασταν εδώ για να το παρατηρούμε και να κάνουμε αυτούς τους προβληματισμούς. (για την ακρίβεια υπάρχουν δυο διατυπώσεις της ανθρωπικής αρχής – η ισχυρή και η ασθενής). Επομένως οι τιμές των σταθερών της Φυσικής, όπως, η σταθερά της παγκόσμιας έλξης, η σταθερά λεπτής υφής ή οι μάζες των κουάρκ κ.λπ, είναι αυτές που είναι, διότι αν ήταν διαφορετικές δεν θα μπορούσαν να σχηματιστούν οι πυρήνες των ατόμων. Αλλά, ακόμη κι αν αυτό συνέβαινε, δεν θα μπορούσαν να σχηματιστούν τα άστρα ή δεν θα γινόταν η σύνθεση των στοιχείων που είναι απαραίτητα για την ζωή.

 Συχνά υποστηρίζεται ότι η ύπαρξή μας στο σύμπαν δεν είναι τυχαία και ότι το σύμπαν διαθέτει μια «λεπτή ρύθμιση (fine tuning)» ώστε να εμφανιστεί σ’ αυτό ζωή. Τι εννοούμε όμως πραγματικά με τον όρο λεπτή ρύθμιση; Η λεπτή ρύθμιση οφείλεται σε ένα νέο (άγνωστο) σύνολο νόμων της φύσης ή σε κάτι υπερφυσικό; Μπορεί η Φυσική να απαντήσει πραγματικά σε αυτό το ερώτημα με επιστημονικό τρόπο; Ή μήπως δημιουργούμε μια ιστορία που δεν υπάρχει;

 Πολλοί θεωρητικοί φυσικοί υποστηρίζουν ακόμα και στις δημοσιεύσεις τους σε επιστημονικά περιοδικά ό,τι το σύμπαν είναι λεπτά ρυθμισμένο ώστε να εμφανιστεί σ’ αυτό ζωή. Αν κοιτάξετε τις σταθερές της φύσης, όπως τη μάζα του ηλεκτρονίου και των κουάρκ, την σταθερά της λεπτής υφής, και πολλές άλλες σταθερές που χρησιμοποιούν οι φυσικοί για να περιγράψουν τα φυσικά φαινόμενα, συνειδητοποιείτε ότι οι τιμές τους είναι τέτοιες που αν κάποια από αυτές τροποποιηθεί έστω και λίγο, η ζωή στο σύμπαν δεν θα ήταν δυνατή. Επομένως, το σύμπαν ή μάλλον οι τιμές των σταθερών της φύσης, πρέπει να είναι ρυθμισμένες με εξαιρετική ακρίβεια έτσι ώστε να εμφανιστεί η ζωή.

 Σκεφτόμαστε, άρα υπάρχουμε. Επομένως, υπάρχει μία τουλάχιστον περίπτωση «ευφυούς» ζωής στο σύμπαν μας. Γι αυτό πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ζούμε σε ένα σύμπαν τέλεια ρυθμισμένο για να εμφανιστεί ζωή. Υιοθετώντας μια τέτοια άποψη, υπάρχουν τρεις πιθανότητες:

(1) Η εμφάνιση της ζωής είναι απλώς μια σύμπτωση – δηλαδή, το σύμπαν είναι αυτό που είναι, και εμείς είμαστε αυτοί που αφηγούμαστε την ιστορία του μετρώντας τις σταθερές της φύσης.

(2) υπάρχει ένας «ρυθμιστής (fine-tuner)» – αυτό που αποκαλείται «fine-tuner» εξαρτάται από εσάς, είτε πρόκειται για Θεό είτε για πανψυχισμό,- και ο σκοπός του σύμπαντος είναι εμφανιστεί έξυπνη ζωή

(3) Ζούμε σε ένα πολυσύμπαν, και το σύμπαν μας τυχαίνει να είναι εκείνο όπου τα πράγματα λειτουργούν με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει ζωή. Με άλλα λόγια, αν είστε άθεος, καλύτερα να αγκαλιάσετε το πολυσύμπαν.

 Ας ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά σε καθεμία από αυτές τις τρεις δυνατότητες, ξεκινώντας από τις δύο τελευταίες. Σκεφτείτε τη δεύτερη επιλογή, ότι υπάρχει ένας ρυθμιστής (fine-tuner). Το πρόβλημα με αποδοχή κάποιου είδους συντονιστή, είτε πρόκειται για Θεό είτε για πανψυχισμό, είναι ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί. Επομένως, πρέπει να το λάβουμε αυτό ως Άρθρο Πίστης. Αυτή είναι μια προσωπική επιλογή, αλλά δεν είναι πολύ χρήσιμη επιστημονικά, ακόμα κι αν είναι καταπραϋντική ψυχολογικά.

Ένα πολυσύμπαν προβλημάτων

 Δεδομένου ότι η δεύτερη επιλογή δεν μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά, πολλοί φυσικοί ασπάζονται την τρίτη επιλογή, το πολυσύμπαν. Αν ανάγεις το ζήτημα των τιμών των θεμελιωδών σταθερών σε μια κοσμική λοταρία, τότε ουσιαστικά ωθείς το πρόβλημα στις πιθανότητες. Υπάρχει ένα ιλιγγιωδώς τεράστιο πλήθος πιθανών συμπάντων εκεί έξω, το καθένα με διαφορετικές τιμές των σταθερών της φύσης. Και το δικό μας τυχαίνει να είναι εκείνο όπου έχουν ακριβώς τις κατάλληλες τιμές…

 … ώστε να υπάρχουν άστρα, πλανήτες και για να εμφανιστεί ζωή τουλάχιστον στον δικό μας πλανήτη, ενδεχομένως και σε πολλούς άλλους. Η θεωρία του πολυσύμπαντος υποθέτει σιωπηρά ότι υπάρχει κάποιο είδος μεθόδου μέτρησης για τον προσδιορισμό των διαφορετικών πιθανοτήτων, ώστε να υπάρχουν σύμπαντα με διαφορετικές θεμελιώδεις σταθερές, παρόλο που δεν έχουμε ιδέα πώς να κάνουμε αυτή τη σύγκριση.

 Επίσης, το πολυσύμπαν βασίζεται σε παραδοχές υποθέσεων που είναι δύσκολο να αποδειχθούν πειραματικά, είτε πρόκειται για την θεωρία χορδών είτε για την πληθωριστική κοσμολογία, είτε για συνδυασμό των δύο. Στην απλούστερη μορφή του, το πολυσύμπαν προέρχεται από ένα πεδίο που ονομάζεται inflaton, το οποίο υποτίθεται ότι πυροδότησε μια εκθετικά γρήγορη και πολύ βραχύβια περίοδο κοσμικής διαστολής στο αρχέγονο σύμπαν. Η πληθωριστική διαστολή λύνει μερικά από τα αινίγματα της κοσμολογίας (χωρίς να χρειάζεται θεωρητική βοήθεια από την εξωτική φυσική της θεωρίας χορδών), αλλά το κάνει με το τίμημα της επίκλησης μιας φυσικής που δεν είμαστε σίγουροι ότι υπάρχει (δηλαδή, το πολυσύμπαν).

 Ακόμα κι αν η θωρία του πληθωρισμού είναι το σωστό μοντέλο για το αρχέγονο σύμπαν, και θα μπορούσε να είναι, προκύπτει το πρόβλημα ότι δεν θα μπορέσουμε ποτέ να μάθουμε αν το πολυσύμπαν υπάρχει ή όχι, δεδομένου ότι τα άλλα σύμπαντα βρίσκονται έξω από τη φούσκα πληροφοριών που ονομάζουμε κοσμικό ορίζοντα. Έτσι, στην πράξη, το πολυσύμπαν ισοδυναμεί με μια λύση του προβλήματος της λεπτής ρύθμισης που δεν διαφέρει και τόσο από τις υπερφυσικές ή πανψυχικές προτάσεις της δεύτερης περίπτωσης – κάτι που πάλι μπορεί να ισχύει αλλά δεν μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά. Το πολυσύμπαν είναι ένα αντικείμενο πίστης. Η δυσκολότερη πρόκληση στην θεωρητική φυσική είναι να διακρίνει κανείς μεταξύ της γοητείας μιας όμορφης ιδέας και του τι είναι αυτό που της λείπει ώστε να ανήκει στον πραγματικό κόσμο.

 Δεν υπάρχει πρόβλημα λεπτής ρύθμισης

 Αυτό μας οδηγεί στην πρώτη επιλογή για το πρόβλημα της λεπτής ρύθμισης, η οποία μας λέει απλά ότι δεν υπάρχει πρόβλημα ρύθμισης. Αν ακολουθήσουμε μια ιστορική προσέγγιση για το πώς σχηματίστηκε η τρέχουσα φυσική εικόνα του σύμπαντος, συνειδητοποιούμε ότι οι σταθερές της φύσης είναι παράμετροι που υπολογίζονται πειραματικά και χρησιμοποιούνται για να δημιουργήσουμε μοντέλα που περιγράφουν αυτό που βλέπουμε. Μετράμε τη μάζα και το φορτίο του ηλεκτρονίου ή την ισχύ της ισχυρής πυρηνικής δύναμης ή τις μάζες των κουάρκ και στη συνέχεια χρησιμοποιούμε αυτές τις τιμές σε μοντέλα που περιγράφουν πώς αλληλεπιδρούν τα σωματίδια και τα διάφορα αντικείμενα μεταξύ τους. Είναι προφανές —και μάλλον δεν προκαλεί έκπληξη— ότι ο μόνος λόγος που μπορούμε να μετρήσουμε αυτές τις τιμές είναι επειδή υπάρχουμε.

 Αυτή η προσπάθεια ήταν απίστευτα επιτυχημένη και μας παρέχει μια μεγάλη εικόνα του φυσικού σύμπαντος. Αλλά πουθενά στο εννοιολογικό πλαίσιο της Φυσικής δεν προτείνεται η αναγκαιότητα να εξηγήσουμε τις τιμές των σταθερών της φύσης με κάποιο είδος προβλεπτικού μοντέλου. Στην πραγματικότητα, αν το σκεφτούμε λίγο, αντιλαμβανόμαστε ότι ένα τέτοιο εγχείρημα είναι θεμελιωδώς αδύνατο. Οποιοδήποτε μοντέλο του φυσικού σύμπαντος πρέπει να ξεκινά με κάποια τιμή μιας παραμέτρου που καθορίζει την ενεργειακή κλίμακα στην οποία λειτουργεί αυτό το μοντέλο.

 Για παράδειγμα, στη θεωρία χορδών η ελεύθερη παράμετρος είναι η λεγόμενη τάση χορδής, που μας λέει ουσιαστικά την ενέργεια ανά μονάδα μήκους της θεμελιώδους χορδής (που παρεμπιπτόντως είναι τεράστια – αντιστοιχεί στην δύναμη Planck: F_{p}=E_{p}/\ell_{p}=1,2 \times 10^{44}\, N).

Τότε μπορεί κανείς να ρωτήσει: Γιατί όμως αυτή η τιμή και όχι άλλη; Και η απάντηση συνήθως είναι: «Επειδή αυτή είναι η ενέργεια Planck ανά μήκος Planck, και τίποτα άλλο δεν θα μπορούσε να ταιριάξει εδώ». Αλλά αυτό δεν είναι στην πραγματικότητα μια απάντηση. Είναι μια υπόθεση ότι εδώ σταματά η Φυσική όπως την ξέρουμε. Δεν είναι, και δεν μπορεί να είναι, μια θεμελιώδης πρόβλεψη «πρώτων αρχών», επειδή κάθε μοντέλο βασίζεται σε ένα εννοιολογικό πλαίσιο που πρέπει να έχει ένα σημείο εκκίνησης.

 Αστροθεολογία

 Λοιπόν, είναι το σύμπαν τέλεια ρυθμισμένο για τη ζωή; Δεδομένου ότι δεν έχουμε στοιχεία για ζωή αλλού και ότι είναι εννοιολογικά αδύνατο στη Φυσική να υπολογίσουμε τις φυσικές σταθερές από «πρώτες αρχές» χωρίς άλλες ενσωματωμένες υποθέσεις, φαίνεται ότι oι απαντήσεις στο πρόβλημα της «λεπτής ρύθμισης» που περιέχουν είτε έναν ρυθμιστή ή το πολυσύμπαν δίνουν στη Φυσική θεολογικά χαρακτηριστικά. Αλλά τότε παύει να είναι η πραγματική Φυσική όπως την ξέρουμε, αλλά … «αστροθεολογία».

Το άρθρο είναι από τον ιστοτόπο physicsgg.me

Σύμφωνα με την κοσμολογική αρχή, τον ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης Κοσμολογίας, το σύμπαν όσον αφορά την κατανομή της ύλης σε μεγάλες κλίμακες είναι ομοιογενές (φαίνεται το ίδιο σε κάθε σημείο) και ισότροπο (φαίνεται το ίδιο προς όλες τις κατευθύνσεις). Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το σύμπαν εμφανίζει τέλεια ομοιογένεια και ισοτροπία.

 Το κοντινό σύμπαν ως προς τα άστρα και τους γαλαξίες είναι εξαιρετικά ανομοιογενές, σε σχέση με το ομαλά κατανεμημένο «ρευστό» σταθερής πυκνότητας που θεωρούμε όταν εξετάζουμε την εξέλιξη του σύμπαντος ως σύνολο. Επιπλέον, σε μεγαλύτερες κλίμακες φαίνεται ότι οι γαλαξίες δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον χώρο, αλλά έχουν την τάση να σχηματίζουν σμήνη και να διατάσσονται σε τεράστιες δομές με μεγάλα κενά μεταξύ τους. Η σμηνοποίηση των γαλαξιών και οι δομές μεγάλης κλίμακας αποτελούν έναν ερευνητικό τομέα της σύγχρονης κοσμολογίας που συνδέεται με την μυστηριώδη σκοτεινή ύλη.

 Η μεγαλύτερη δομή που έχουν εντοπίσει οι αστρονόμοι είναι ένα υπερσμήνος γαλαξιών που ονομάζεται Μέγα Τείχος Ηρακλή – Βόρειου Στέφανου (Hercules-Corona Borealis Great Wall), με εύρος περίπου 10 δισεκατομμύρια έτη φωτός – συγκριτικά, το παρατηρήσιμο σύμπαν έχει διάμετρο περίπου 93 δισεκατομμύρια έτη φωτός). Ανακαλύφθηκαν κι άλλες τέτοιες, αλλά μικρότερες δομές, όπως για παράδειγμα, το Μέγα Τείχος του Sloan, με εύρος περίπου 1,5 δισεκατομμύρια έτη φωτός ή το Τείχος του Νότιου Πόλου, με εύρος 1,4 δισεκατομύρια έτη φωτός.

 Μια νέα δομή μεγάλης κλίμακας στο σύμπαν ανακαλύφθηκε από την Alexia Lopez, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κεντρικού Lancashire (UCLan). Πρόκειται για έναν τεράστιο δακτύλιο γαλαξιών με διάμετρο 1,3 δισεκατομμύρια έτη φωτός, που απέχει 9,2 δισεκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη. Δεν είναι ορατός δια γυμνού οφθαλμού, αλλά αν ήταν ορατός θα είχε περίπου 15 φορές το μέγεθος της Σελήνης. Οι αστρονόμοι τον ονόμασαν Μεγάλο Δακτύλιο.

Η ίδια φοιτήτρια πριν δύο χρόνια είχε ανακαλύψει το Γιγάντιο Τόξο – μια ακόμα μεγαλύτερη δομή γαλαξιών με εύρος 3,3 δισεκατομμύρια έτη φωτός.

 Ενώ ο Μεγάλος Δακτύλιος φαίνεται ως ένας σχεδόν τέλειος δακτύλιος στον ουρανό, η ανάλυση δείχνει ότι έχει μάλλον σχήμα σπειρώματος – κάτι σαν τιρμπουσόν – με το μπροστινό μέρος του στραμμένο προς την Γη.

 Το Καθιερωμένο Πρότυπο της Κοσμολογίας βασίζεται στην κοσμολογική αρχή, θεωρώντας την δομή του σύμπαντός μας ισότροπη και ομοιογενή στις μεγαλύτερες κλίμακες. Έτσι, η επιβεβαίωση της ομοιογένειας είναι επιτακτική. Σήμερα θεωρούμε ότι η κλίμακα της ομοιογένειας είναι περίπου 1,2 δισεκατομμύρια έτη φωτός. Ο Μεγάλος Δακτύλιος (και το Γιγάντιο Τόξο) της Lopez, με εύρος 1,3 και 3,3 δισεκατομμύρια έτη φωτός, αντίστοιχα, ξεπερνούν το όριο της ομοιογένειας. Ωστόσο, δεν είναι σαφές αν αυτό αποτελεί ένδειξη μεγαλύτερης τάσης στη κατανομή δομών μεγάλης κλίμακας.

 Οι αστρονόμοι (προς το παρόν) δεν γνωρίζουν κάποιον μηχανισμό που θα μπορούσε να παράγει τις δομές του Μεγάλου Δακτυλίου και του κοντινού του Γιγαντιαίου Τόξου. Ίσως ο Μεγάλος Δακτύλιος να σχετίζεται με τις Βαρυονικές Ακουστικές Ταλαντώσεις (BAOs). Τα BAOs προκύπτουν από κύματα ύλης στο αρχέγονο σύμπαν και σήμερα θα πρέπει να εμφανίζονται, στατιστικά τουλάχιστον, ως σφαιρικά κελύφη στη διάταξη των γαλαξιών. Όμως ο Μεγάλος Δακτύλιος είναι πολύ μεγάλος και δεν είναι σφαιρικός.

 Αν οι δομές μεγάλης κλίμακας αποδεικνύουν ότι η σημερινή Κοσμολογία είναι ανεπαρκής, τότε υπάρχουν ορισμένες υποδείξεις για την βελτίωσή της. Μία πρόταση είναι οι κοσμικές χορδές – νηματοειδείς «τοπολογικές ατέλειες» τεραστίων διαστάσεων – που θα μπορούσαν να είχαν δημιουργηθεί στο αρχέγονο σύμπαν. Σύμφωνα με τον νομπελίστα Jim Peebles, οι κοσμικές χορδές θα μπορούσαν να παίζουν κάποιο ρόλο στην προέλευση των δομών μεγάλης κλίμακας. Μια άλλη πρόταση είναι η «σύμμορφη κυκλική κοσμολογία» που διατυπώθηκε από τον νομπελίστα Sir Roger Penrose, σύμφωνα με την οποία ζούμε σε έναν άπειρο κύκλο των συμπάντων, με αποτέλεσμα τη δημιουργία κυκλικών δομών.

Το άρθρο είναι από τον ιστoτόπο Physicsgg.me 

Νόμπελ Φυσικής: Αιχμαλώτισαν το ασύλληπτο

Μια Γαλλίδα, ένας Γάλλος και ένας Ούγγρος μοιράζονται το Νόμπελ Φυσικής

Οχι σπάνια, η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών απονέμει το ετήσιο βραβείο Νομπέλ Φυσικής σε επιστήμονες που συνέβαλαν στην εξιχνίαση θεμελιωδών μυστηρίων της ύλης και του σύμπαντος, στις κλίμακες του πολύ μικρού και του πολύ μεγάλου – από τα εξωτικά στοιχειώδη σωματίδια του κβαντικού μικρόκοσμου μέχρι τις μαύρες τρύπες και τη Μεγάλη Εκρηξη. Αλλοτε, πάλι, επιβραβεύει ερευνητές που ασχολούνται με πιο γήινα προβλήματα, με άμεσο αντίκτυπο στη ζωή μας, όπως συνέβη το 2018, όταν τρεις επιστήμονες τιμήθηκαν για τις ανακαλύψεις τους στο πεδίο των λέιζερ, ή το 2021, όταν ισάριθμοι συνάδελφοί τους έλαβαν το βραβείο για τη συμβολή τους στην κατανόηση πολύπλοκων συστημάτων, όπως το παγκόσμιο κλίμα.

Με τη χθεσινή απόφασή της, η Σουηδική Ακαδημία στάθηκε στη γραμμή συνάντησης των δύο κόσμων. Το βραβείο Νομπέλ Φυσικής του 2023 θα μοιραστούν ο Γάλλος Πιερ Αγκοστινί, ο Ούγγρος Φέρεντς Κράουτς και η Γαλλίδα Αν Λ’Ουιγιέ για τις έρευνές τους σχετικά με τις ταχύτατες αλλαγές που υφίστανται τα ηλεκτρόνια μέσα στα άτομα και τα μόρια, στους δομικούς λίθους του κόσμου που μας περιβάλλει.

Οι ανακαλύψεις τους άνοιξαν νέους δρόμους στη βασική έρευνα, ενώ ταυτόχρονα δημιούργησαν ελπίδες για καινοτόμους εφαρμογές σε πεδία όπως η επινόηση νέων ηλεκτρονικών διατάξεων, ακριβέστερων μεθόδων ιατρικής διάγνωσης και παραγωγής καινούργιων χημικών ενώσεων.

Τα ηλεκτρόνια αντιπροσωπεύουν, τυπικά, μόλις το 1/3.600 της μάζας ενός μορίου (καθώς είναι κατά πολύ ελαφρύτερα από τα νετρονίων και τα πρωτόνια που τα συναποτελούν), αλλά οι αλλαγές στην κατάστασή τους παράγουν το σύνολο των φυσικών και χημικών φαινομένων που εξελίσσονται στον κόσμο γύρω μας, με εξαίρεση εκείνα που λαμβάνουν χώρα στους πυρηνικούς αντιδραστήρες, στους επιταχυντές σωματιδίων ή στα αστέρια. Οι μεταβολές στην κίνηση ή στην ενέργειά τους είναι τόσο ταχείες, που οι επιστήμονες πίστευαν μέχρι πρότινος ότι δεν θα ήταν δυνατόν να τις αιχμαλωτίσουν με οποιαδήποτε απεικονιστική τεχνική.

Ενδεικτικά, για να φωτογραφίσει κάποιος έναν άνθρωπο που βαδίζει στον δρόμο θα πρέπει το κλείστρο της φωτογραφικής μηχανής να λειτουργήσει με ταχύτητα 1/250 του δευτερολέπτου (sec). Για ένα κινούμενο αυτοκίνητο, η απαιτούμενη ταχύτητα γίνεται 1/4.000 sec. Αλλά οι ταχύτητες μεταβολής των ηλεκτρονίων είναι ασύλληπτα γρήγορες, αφού εξελίσσονται μέσα σε 1 attosecond, δηλαδή ένα πεντάκις εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου. Για να πάρουμε μια ιδέα, είναι το απειροστό διάστημα που προκύπτει αν διαιρέσουμε ένα δευτερόλεπτο διά 1.000 έξι φορές.

Η μέθοδος

Αυτό το άλυτο μέχρι χθες πρόβλημα κατάφεραν να αντιμετωπίσουν οι τρεις επιστήμονες, δημιουργώντας βραχύτατους φωτεινούς παλμούς λέιζερ της τάξης των attosecond και χρησιμοποιώντας τους στη συνέχεια για να διακρίνουν τις αλλαγές θέσης ή ενέργειας που υφίστανται τα ηλεκτρόνια μέσα στα άτομα ή στα μόρια. Ο Κράουτς και η ομάδα του ήταν οι πρώτοι που παρήγαγαν τέτοιους παλμούς στην αρχή της δεκαετίας του 2000, ενώ κάτι ανάλογο έγινε με την ομάδα του Αγκοστινί.Με χρήση βραχέων παλμών λέιζερ, κατάφεραν να απεικονίσουν τις ταχύτατες αλλαγές των ηλεκτρονίων στα άτομα και στα μόρια.

Και οι δύο ομάδες στηρίχτηκαν σε προηγούμενες έρευνες της Λ’Ουιγιέ, από τη δεκαετία του ’80, όταν η Γαλλίδα φυσικός ανακάλυψε ένα νέο φαινόμενο στην αλληλεπίδραση ακτινοβολίας λέιζερ με άτομα αερίου, το οποίο άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία των ταχύτατων φωτεινών παλμών.

Ωστόσο, όπως εξηγεί η Γαλλίδα επιστήμονας, ακόμη και με τις πρωτοποριακές μεθόδους των τριών επιστημόνων, κανείς δεν μπορεί πραγματικά να «δει» ένα ηλεκτρόνιο, αφού, όπως προβλέπει η κβαντική φυσική, δεν συμπεριφέρεται ως κλασικό σωματίδιο. «Η εικόνα είναι πολύ θολή. Μπορείς να δεις αν το ηλεκτρόνιο βρίσκεται από τη μια ή την άλλη πλευρά του μορίου, όχι όμως πολύ περισσότερα πράγματα. Τα ηλεκτρόνια μοιάζουν πιο πολύ με κύματα και αυτό που μπορούμε να μετρήσουμε με τις διατάξεις είναι η κορυφογραμμή αυτών των κυμάτων», διευκρινίζει.

Εστω κι έτσι, οι ανακαλύψεις των τριών επιστημόνων έχουν ήδη ανοίξει δρόμους για καινούργιες εφαρμογές, όπως η αποτελεσματικότερη ανίχνευση παθογόνων ουσιών μέσα σε δείγματα αίματος.

Από το 1901, οπότε άρχισε η απονομή των βραβείων Νομπέλ Φυσικής, έχουν πραγματοποιηθεί 117 απονομές και έχουν τιμηθεί με το εν λόγω βραβείο 225 επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένων ιερών τεράτων της επιστήμης όπως ο Αλμπερτ Αϊνστάιν, ο Μαξ Πλανκ, ο Νιλς Μπορ, ο Ερβιν Σρέντινγκερ, ο Βέρνερ Χάιζενμπεργκ και τόσοι άλλοι. Ανάμεσά τους διακρίνονταν μέχρι χθες μόνο τέσσερις γυναίκες, με πρώτη τη Μαρί Κιουρί, που μοιράστηκε με τον σύζυγό της Πιερ και άλλους τρεις ερευνητές το βραβείο του 1903 για την ανακάλυψη της ραδιενέργειας.

Ποιοι είναι

Χθες, η Αν Λ’Ουιγιέ έγινε η πέμπτη γυναίκα που γνωρίζει την ύψιστη τιμητική διάκριση. Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Λουντ της Σουηδίας, πληροφορήθηκε τη βράβευσή της ενώ έδινε διάλεξη στους φοιτητές και στις φοιτήτριές της, αλλά επέμεινε να ολοκληρώσει την παρουσίαση, αν και, όπως αναγνώρισε, «η επόμενη μισή ώρα ήταν δύσκολη». Δεν παρέλειψε, δε, να προσθέσει: «Είναι εκπληκτικό. Οπως γνωρίζετε, δεν υπάρχουν πολλές γυναίκες που να έχουν λάβει το βραβείο, και αυτό το κάνει ξεχωριστό».

Ο Πιερ Αγκοστινί είναι καθηγητής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, στις ΗΠΑ, ενώ ο Φέρεντς Κράουτς εργάζεται ως διευθυντής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την κβαντική οπτική στη Γερμανία. Είναι ο δεύτερος Ούγγρος που τιμάται φέτος με βραβείο Νομπέλ, ύστερα από τη βιοχημικό Καταλίν Κάρικο, η οποία μοιράστηκε με τον Αμερικανό Ντρου Ουάισμαν το Νομπέλ Ιατρικής.

Άρθρο από την Καθημερινή.