Συντάκτες : Παναγιώτης Σταμίρης, Αργύριος- Εφραίμ Χριστίδης, Νικόλαος Τσακανίκας
Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ
Ο Μάνος (Εμμανουήλ) Χατζιδάκις ήταν ένας από τους κορυφαίους συνθέτες της νεότερης Ελλάδας. Γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1925 στην Ξάνθη και ήταν γιος του δικηγόρου Γεώργιου Χατζιδάκη και της Αλίκης Αρβανιτίδου. Η οικογένεια κατοικούσε στην Ξάνθη, όπου εργαζόταν ο πατέρας του ως νομικός σύμβουλος σε μεγάλες εταιρείες της περιοχής. Το σπίτι όπου μεγάλωσε, ένα νεοκλασικό κτήριο του 19ου αιώνα, σώζεται μέχρι σήμερα και διατηρείται ως ιστορικό μνημείο στην Ξάνθη και μάλιστα είναι επισκέψιμο.
Σε ηλικία τεσσάρων ετών ο Μ. Χατζιδάκις αρχίζει την μουσική του εκπαίδευση, μαθαίνοντας πιάνο, βιολί και ακορντεόν. Όταν χώρισαν οι γονείς του, μετακόμισε οριστικά με τη μητέρα και την αδερφή του στην Αθήνα. Όμως, μετά το θάνατο του πατέρα του σε αεροπορικό δυστύχημα το 1938 και με την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το 1940, η οικογένεια βρέθηκε σε δύσκολη οικονομική κατάσταση κι έτσι ο Μάνος Χατζιδάκις αναγκάστηκε να εργαστεί για να βιοπορίζεται. Παράλληλα όμως, συνέχισε την εκπαίδευση στη μουσική, κάνοντας ιδιαίτερα θεωρητικά μαθήματα με τον Μενέλαο Παλλάντιο την περίοδο 1940-43, ενώ επίσης παρακολουθούσε μαθήματα στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, σπουδές που δεν ολοκλήρωσε. Την περίοδο αυτή, μέσα στην Κατοχή, συναναστράφηκε με ποιητές, καλλιτέχνες και διανοούμενους, όπως οι Ν. Γκάτσος, Γ. Σεφέρης, Ο. Ελύτης, Α. Σικελιανός, ο ζωγράφος Γ. Τσαρούχης. Προς το τέλος της Κατοχής συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση με την ΕΠΟΝ και εκεί γνωρίστηκε με τον, επίσης σπουδαίο συνθέτη, Μίκη Θεοδωράκη, με τον οποίο ανέπτυξε ισχυρούς δεσμούς φιλίας.
Το 1944, σε ηλικία 19 ετών, ο Μ. Χατζιδάκις έκανε την πρώτη του εμφάνιση ως συνθέτης, με την κωμωδία του Αλέξη Σολωμού «Ο Τελευταίος Ασπροκόρακας» σε σκηνοθεσία του Καρόλου Κουν. Η συνεργασία του με τον Κάρολο Κουν και το Θέατρο Τέχνης διαρκεί 15 χρόνια. Η πρώτη του δουλειά στον κινηματογράφο έγινε το 1946 με την ταινία «Αδούλωτοι Σκλάβοι» που σκηνοθέτησε ο Βίων Παπαμιχάλης, με πρωταγωνίστρια την Έλλη Λαμπέτη.
Στη διάρκεια της Κατοχής, ο Μ. Χατζιδάκις ανακάλυψε στις ταβέρνες του Πειραιά το ρεμπέτικο τραγούδι. Αφού το μελέτησε και αναγνώρισε την αξία του, το 1949, σε ηλικία 23 ετών, έδωσε την περίφημη διάλεξη για το ρεμπέτικο στο Θέατρο Τέχνης. Με τον τρόπο αυτό έκανε γνωστό το ρεμπέτικο στην κοινωνία της μεταπολεμικής Αθήνας. Ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν ο πρώτος που έκανε τη σύνδεση ανάμεσα στη ελληνική λαϊκή μουσική παράδοση με τις αξίες της δυτικής μουσικής.
Από το 1950 ξεκινά μια έντονα δημιουργική περίοδος για τον Χατζιδάκι, που γράφει μουσικές για μπαλέτα στο Ελληνικό Χορόδραμα, αλλά και για παραστάσεις αρχαίου δράματος. Παράλληλα γράφει πολλά σημαντικά συνθετικά και πιανιστικά έργα.
Το 1955 ξεκινά μια δεκαετία κατά την οποία ο Χατζιδάκις γράφει ασταμάτητα για το θέατρο και τον κινηματογράφο, ενώ δέχεται διακρίσεις και βραβεία για τις συμμετοχές του και στο Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού του ΕΙΡ (Ελληνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας). Παράλληλα κάνει και ηχογραφήσεις δίσκων, μεταξύ άλλων και «Το χαμόγελο της Τζοκόντας» το 1965.
Το 1961 κέρδισε το Όσκαρ καλύτερου πρωτότυπου τραγουδιού για «Τα παιδιά του Πειραιά», που έγραψε για την ταινία του Ζυλ Ντασέν «Ποτέ την Κυριακή» με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα Μερκούρη, η οποία και ερμηνεύει το τραγούδι.
Το 1966 πηγαίνει στην Αμερική μαζί με τον Ζυλ Ντασέν και τη Μελίνα Μερκούρη, για να ανεβάσουν στο Μπρόντγουεϊ το έργο «Ιλία Ντάρλινγκ», που είναι μια διασκευή από το «Ποτέ την Κυριακή» και αποφασίζει να εγκατασταθεί μόνιμα στο Μανχάταν μαζί με τη μητέρα του. Εκεί έρχεται σε επαφή με την αμερικανική ποπ και ροκ μουσική και ηχογραφεί μεταξύ άλλων και τον δίσκο «Reflections». Τον Ιούλιο πλέον του 1972 αποφάσισε να γυρίσει στην Ελλάδα, όπου έμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του. Αυτή η περίοδος θεωρείται η πιο σταθερή και ώριμη ως προς την μουσική του καριέρα.
Το 1972 ηχογραφεί τον «Μεγάλο Ερωτικό» με τη Φλέρυ Νταντωνάκη και τον Δημήτρη Ψαριανό και το διάστημα 1975-1982 διορίζεται ως διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών αλλά και του ραδιοφωνικού σταθμού Τρίτο Πρόγραμμα του ΕΙΡ και αναπληρωτής διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Οι εκπομπές που έκανε στο Τρίτο Πρόγραμμα με τίτλο «Τα σχόλια του Τρίτου» αποτελούν μέχρι και σήμερα παράδειγμα αισθητικής και ποιότητας. Τα κείμενα που διάβαζε ο Μάνος Χατζιδάκις, τα Σχόλια δηλαδή του Τρίτου προγράμματος, ήταν κοινωνικές κυρίως παρεμβάσεις του συνθέτη που είναι πάντα διαχρονικές και επίκαιρες και έχουν εκδοθεί και σε βιβλίο. Επίσης, εξέδωσε και ένα πολιτιστικό περιοδικό, «Το Τέταρτο» με επίσης κοινωνικούς και πολιτικούς σχολιασμούς για πολιτιστικά θέματα.
Από το 1978 μέχρι και το 1982 διοργάνωσε και καθιέρωσε γιορτές και φεστιβάλ και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, το 1985 δημιούργησε ανεξάρτητη δισκογραφική εταιρία με το όνομα «Σείριος» και το 1989 δημιούργησε την Ορχήστρα των Χρωμάτων. Τα τελευταία δισκογραφικά έργα του Χατζιδάκι έχουν έντονο κοινωνικό και πολιτικό στίγμα.
Ο Μάνος Χατζιδάκις πέθανε το 1994 αφήνοντας ένα πλούσιο και σημαντικό έργο.
Πηγές:
Διαδίκτυο: https://el.wikipedia.org/wiki/Μάνος_Χατζιδάκις
ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ
Συντάκτες : Τρίμμη Μαρία, Τσακουμάκη Νεφέλη-Δήμητρα, Ψήττα Παναγιώτα
Η εργογραφία του Μάνου Χατζιδάκι
Ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες μουσικοσυνθέτες. Επιπρόσθετα, αξίζει να αναφέρεται και ως ένας δεινός σχολιαστής της ελληνικής κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής, μέσα από τη θητεία του στο Ελληνικό Ίδρυμα Ραδιοφώνου (ΕΙΡ) και το ραδιοφωνικό πρόγραμμα «Τα σχόλια του Τρίτου», αλλά και με την έκδοση του πολιτιστικού περιοδικού «Το Τέταρτο». Το έργο του συνθέτη είναι πολύ μεγάλο για να χωρέσει σε ένα κείμενο, γι’ αυτό ενδεικτικά αναφέρουμε κάποια σημεία, ενώ παραθέτουμε στο τέλος έναν κατάλογο των έργων του.
Στην εργογραφία του, καταγεγραμμένη από τον ίδιο τον συνθέτη και έπειτα ανασυνταγμένη με την επιμέλεια του Β. Αγγελόπουλου και της Ρ. Δαλιανούδη, περιλαμβάνονται 61 θεατρικά έργα , 10 έργα για αρχαία δράματα, 77 κινηματογραφικά έργα, 11 οργανικά έργα, 36 κύκλοι τραγουδιών και αρκετά έργα για φωνή. Τέλος, έχει συνθέσει μουσική για 6 μπαλέτα και 3 όπερες.
Ο Μ. Χατζιδάκις είναι ο πρώτος, κατά την μεταπολεμική περίοδο, συνθέτης που είχε την ικανότητα να συνδυάσει το λαϊκό είδος μουσικής με το λόγιο. Αρκετά από τα εκατοντάδες έργα του θεωρούνται σήμερα κλασικά. Έγραψε μουσική για θεατρικές παραστάσεις, μεταξύ των οποίων και πολλές αρχαίου δράματος, όπως: “Μήδεια” (1956), “Κύκλωψ” (1959), “Βάκχες” (1962), “Εκκλησιάζουσες” (1956), “Λυσιστράτη” (1957), “Όρνιθες” (1959). Η παράσταση, μάλιστα, των Ορνίθων, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν, άφησε ιδιαίτερες εντυπώσεις διότι, κατά γενική ομολογία, η φανταστική εκτέλεση του μουσικοθεατρικού έργου ταξίδεψε το κοινό σε έναν κόσμο γεμάτο αρμονία και μελωδία.
Έγραψε επίσης μουσική και για τον κινηματογράφο, για ταινίες που πλέον θεωρούνται κλασικές, ενώ το 1961 κέρδισε το βραβείο Όσκαρ πρωτότυπου τραγουδιού για «Τα παιδιά του Πειραιά» στην ταινία του Ζυλ Ντασέν «Ποτέ την Κυριακή», με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα Μερκούρη που τραγουδά το τραγούδι της ταινίας. Ωστόσο ο Μάνος Χατζιδάκις δεν παραβρέθηκε στην απονομή για να παραλάβει το βραβείο αλλά ούτε και κάποιος άλλος για εκείνον. Το βραβείο αποστάλθηκε λίγες μέρες μετά, όμως χάθηκε στον δρόμο.
Ο Μάνος Χατζιδάκις εξέδωσε δύο πολύτιμες ποιητικές συλλογές, με τους τίτλους “Μυθολογία” και “Μυθολογία δεύτερη” και μία σημαντικότατη επιλογή από τα σχόλια στο Τρίτο Πρόγραμμα με τίτλο “Τα σχόλια του Τρίτου”, όπως και μια συλλογή από ενδιαφέρουσες συναντήσεις και άρθρα με τίτλο “Ο καθρέφτης και το μαχαίρι”.
Στις 31/1/1949 χρονολογείται η πασίγνωστη διάλεξη του Χατζιδάκι για το “ρεμπέτικο”. Έχοντας ανακαλύψει, αναλύσει και μελετήσει το ρεμπέτικο, μόλις 24 χρονών τότε, δικαίωσε το ρεμπέτικο τραγούδι ως «μια τέχνη γνησίως και μοναδικά ελληνική», σε μια εποχή που η μουσική αυτή διωκόταν από τη Δεξιά και περιφρονούνταν από τα αστικά σαλόνια της μεταπολεμικής Αθήνας. Ο συνθέτης εντόπισε ως βασική πηγή της την «αυστηρή και απέριττη εκκλησιαστική υμνωδία» και ανέδειξε την αξία της με όρους της δυτικής μουσικής.
Η δισκογραφία του Μάνου Χατζιδάκι είναι ιδιαίτερα πλούσια σε όλες τις περιόδους της δουλειάς του. Ηχογραφήσεις από το θέατρο, τον κινηματογράφο, ορχηστρικές συνθέσεις και κύκλοι τραγουδιών. Δίσκοι – ορόσημα. Ενδεικτικά μόνο αναφέρουμε: Το χαμόγελο της Τζοκόντα, Ο μεγάλος Ερωτικός, Αθανασία, Η εποχή της Μελισσάνθης, Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς, και τόσα και τόσα σπουδαία ακόμη.
Συνοψίζοντας, μπορούμε να επισημάνουμε ότι λείπει σε όλους μας η αισθαντική, τρυφερή και η παρηγορητική μουσική του που έχει την ικανότητα να μας ταξιδεύει σε κόσμους μελωδίας και ξεγνοιασιάς. Ελπίζουμε πως ποτέ δεν θα ξεχαστούν τα τόσο ευθύβολα και καυστικά σχόλια που εξέφραζε εύστοχα όσο και διπλωματικά, ώστε να καταδείξει την κατάντια μας και να μας αφυπνίσει.
Επιλεγμένη εργογραφία
πηγή διαδίκτυο: https://el.wikipedia.org/wiki/Μάνος_Χατζιδάκις
Αναφέρονται οι τίτλοι και η ημερομηνία σύνθεσης του έργου (όχι η ημερομηνία έκδοσης). Στα έργα που δουλεύτηκαν σε διαφορετικές φάσεις αναφέρεται η ημερομηνία της τελικής φάσης. Όπου σημειώνεται ο αριθμός του έργου (ερ.), αυτός αναφέρεται στην αρίθμηση του ιδίου του Μάνου Χατζιδάκι (βλ. link).
Για μια μικρή λευκή αχιβάδα, ερ. 1 (σουίτα για πιάνο) 1947
Γυάλινος κόσμος (Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν») 1947
Ματωμένος Γάμος, ερ. 3 (θέατρο) 1948
Λεωφορείον ο πόθος (θέατρο, τργδ: «χάρτινο το φεγγαράκι») 1949
Έξι λαϊκές ζωγραφιές, ερ. 5 (μπαλέτο) 1950
Καταραμένο Φίδι, ερ. 6 (σουίτα μπαλέτου) 1950
Ιονική σουίτα, ερ. 7 (έργο για πιάνο) 1952
Ο κύκλος του C.N.S. ερ. 8 (κύκλος τραγουδιών για βαρύτονο) 1953
Μαγική πόλις (κινηματογράφος, τργδ «Μια πόλη μαγική») 1954
Σουίτα για βιολί και πιάνο, ερ. 7α 1954
Στέλλα (κινηματογράφος), 1955
Ο κύκλος με την κιμωλία, ερ. 13 (θέατρο) 1957
Παραμύθι χωρίς όνομα, ερ. 11 (θέατρο) 1959
Όρνιθες, ερ. 14 (Αρχαία κωμωδία) 1959
Το νησί των γενναίων (κινηματογράφος) 1959
Ευρυδίκη (θέατρο, εκδόθηκε το ομώνυμο τργδ) 1960
Το ποτάμι (κινηματογράφος) 1960
Ελλάς, η χώρα των ονείρων (ντοκυμαντέρ) 1960
Πασχαλιές μέσα απ’ τη νεκρή γη (διασκευή 12 παλιών λαϊκών για ορχήστρα) 1961
Η κλέφτρα του Λονδίνου (θέατρο) 1961
The 300 Spartans (κινηματογράφος), 1961
Καίσαρ και Κλεοπάτρα, ερ 21 (θέατρο) 1962
Οδός ονείρων, ερ. 20 (θέατρο) 1962
Μαγική πόλις (θέατρο, σε συνεργασία με τον Μ. Θεοδωράκη) 1963
America – America (κινηματογράφος) 1963
Το χαμόγελο της Τζοκόντας, ερ. 22 (για ορχήστρα) 1964
Δεκαπέντε Εσπερινοί (διασκευή τραγουδιών για ορχήστρα) 1964
Μυθολογία, ερ. 23 (κύκλος τραγουδιών) 1965
Καπετάν Μιχάλης, ερ. 24 (θέατρο) 1966
Blue (κινηματογράφος) 1967
Reflections, ερ. 27 (10 τραγούδια με το New York Rock ‘n’ Roll Ensemble) 1968
Ρυθμολογία, ερ. 26 (έργο για πιάνο) 1971
Ο Μεγάλος Ερωτικός, ερ. 30 (κύκλος τραγουδιών) 1972
Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι κι ο Αλκιβιάδης, ερ. 32 (κύκλος τραγουδιών σε θεατρική μορφή) 1973
Sweet movie (κινηματογράφος) 1974
Αθανασία ερ. 31α (κύκλος τραγουδιών) 1975
Τα παράλογα, ερ. 32 (κύκλος τραγουδιών) 1976
A la recherché de l’ Atlantide I & II (ντοκυμαντέρ) 1977
Η Εποχή της Μελισσάνθης, ερ. 37 (καντάτα) 1980
Για την Ελένη, ερ. 38 (κύκλος τραγουδιών) 1980
Πορνογραφία, ερ. 43 (μουσικό θέαμα), 1982
Χειμωνιάτικος Ήλιος, ερ. 44 (κύκλος τραγουδιών) 1983
Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς, ερ. 42 (κύκλος τραγουδιών) 1984
Σκοτεινή Μητέρα, ερ. 45 (κύκλος τραγουδιών) 1986
Ήσυχες μέρες του Αυγούστου (κινηματογράφος) 1992
Αντικατοπτρισμοί 1993
Αμοργός, ερ. 46 (καντάτα, ανολοκλήρωτο, εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συνθέτη) 1997
Τα τραγούδια της αμαρτίας, ερ. 50 (κύκλος τραγουδιών, ανολοκλήρωτο, εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συνθέτη) 1994
Πηγές
https://tvxs.gr/politismos/mousiki/i-agnosti-opera-gia-pente-toy-manoy-chatzidaki/
https://www.metarithmisi.gr/content/manos-khatzidakis
https://el.wikipedia.org/wiki/Μάνος_Χατζιδάκις
