Από τον Γ. Ευσταθόπουλο (Β2)

Ονομάσαμε το περιοδικό μας «Ψαλιδο-σκόπιο», λογοπαίγνιο με την ονομασία «Αθανάσιος Ψαλίδας» που φέρει το 1^ο Γενικό Λύκειο, ως φόρο τιμής στη σπουδαία αυτή μορφή του Διαφωτισμού που συνδέεται με την εκπαίδευση στη Λευκάδα. Εκτός από το γεγονός ότι ο Ψαλίδας συνεργάστηκε με την πρώτη ελληνική εφημερίδα στη Βιέννη τον 18^ο αι. με την επωνυμία «Εφημερίς», διηύθυνε για 25 χρόνια την Καπλάνειο Σχολή στα Ιωάννινα, εισάγοντας καινοτόμες μεθόδους στη διδασκαλία. Τους τελευταίους μήνες της ζωής του υπηρέτησε ως διευθυντής του Ελληνικού Λυκείου της Λευκάδας, όπου και πέθανε στις 20 Ιουλίου 1829 σε ηλικία 62 χρονών.

Ο συνδυασμός με την έννοια της «σκόπευσης» τονίζει την πρόθεσή μας να στραφούμε με κριτικό βλέμμα στα γεγονότα της εποχής. Είναι η δική μας ματιά μέσα από τον «φακό» της σχολικής μας κοινότητας. Αυτό το τεύχος το χαρακτηρίσαμε «Πρώτο Βήμα» καθώς είναι η πρώτη επαφή με τον χώρο του δημοσιογραφικού λόγου και η πρώτη βαθμίδα στην κλίμακα της ενημέρωσης.

«Με αγαπούσαν οι κρατούμενοι γιατί δεν μπέρδεψα τον ρόλο του δημοσιογράφου με αυτόν του αστυνομικού ή του δικαστή».

Μια πορεία επαγγελματικής ζωής που ξεκίνησε από σύμπτωση, ωστόσο διήρκεσε πολλά χρόνια, στο ίδιο πάντα πόστο. Ο δημοσιογράφος Πάνος Σόμπολος είναι η χαρακτηριστική φωνή, άρρηκτα συνδεδεμένη με το αστυνομικό ρεπορτάζ στη χώρα μας. Για την καριέρα του δηλώνει χαρακτηριστικά: «μου πρότειναν διάφορες θέσεις με περισσότερα χρήματα αλλά δεν δέχτηκα. Όπου πήγαινα αγκυροβολούσα. Καλό ή κακό ήταν αυτό, δεν έχω καταλήξει ακόμα».

Η συνέντευξη δόθηκε στο πλαίσιο του καινοτόμου προγράμματος «Γραμματισμός στις Ειδήσεις για Νέους», που υλοποιείται τη φετινή χρονιά στο σχολείο μας υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Στη διάρκεια της μακράς επαγγελματικής του πορείας ο δημοσιογράφος ήρθε σε επαφή με πλείστες υποθέσεις, όχι, βέβαια, ευχάριστες. Στο τέλος της ημέρας το συμπέρασμα ήταν πάντα ίδιο: «για όλα είναι ικανός ο άνθρωπος». Στα λίγα ευχάριστα μπορούν να θεωρηθούν η ανακοίνωση της γέννησης οχτάδυμων – αν και η είδηση ήταν ότι είχαν χάσει τη ζωή τους τα τρία από αυτά – και η δεκαεξάχρονη έφηβη που κατάφερε να ξεφύγει από τη μάστιγα των ναρκωτικών με τη βοήθεια του ίδιου και του αστυνομικού διευθυντή.

Φυσικά, σε τέτοιου είδους αποστολές οι κίνδυνοι καραδοκούν, το αστυνομικό ρεπορτάζ είναι συνυφασμένο με πολλούς κινδύνους για τον δημοσιογράφο: από μεγάλο σεισμό στην Τουρκία ή από πυροβολισμούς στην Αλβανία της δεκαετίας του 1990 ή σε μια πτήση με ελικόπτερο της αστυνομίας κατά την αναζήτηση του διαβόητου Ρωχάμη. «Πολλές φορές κινδύνευσα αλλά ήμουνα τυχερός και δεν έπαθα τίποτα» είναι ο απολογισμός.

Τι κι αν συνήθισε σε σκληρές και βίαιες καταστάσεις και αν, ακόμη, άφηνε έξω από την πόρτα του σπιτιού του ό,τι συγκλονιστικό είχε βιώσει, ένα πράγμα δεν μπόρεσε ποτέ να αντιμετωπίσει: «εγώ συγκλονιζόμουν με τα μικρά παιδιά σε διάφορες συμφορές. Όπως όταν σε ένα σπίτι που έπιασε φωτιά κάηκαν όλοι ζωντανοί: μητέρα και μικρά παιδιά αγκαλιά απανθρακωμένοι…».

Μπορεί σήμερα να φαίνονται πιο εύκολα τα πράγματα για κάποιον που θέλει να γίνει δημοσιογράφος με τα πολλά μέσα ενημέρωσης που υπάρχουν, αλλά οι δυσκολίες εντοπίζονται στην υπερπληροφόρηση και στα προβλήματα που προκύπτουν κατά την έρευνα για την είδηση. Σήμερα αν και δεν νοείται λογοκρισία όπως αυτή της επταετίας, αποκτά άλλη μορφή π.χ. ως αποσιώπηση λόγω ποικίλων συμφερόντων.

Για τους σύγχρονους εφήβους, τέλος, οι συμβουλές του αφορούν την ιδιαίτερη προσοχή που απαιτείται για τα fake news, ο πολύ καλός έλεγχος των πηγών αλλά και κλασικές παραινέσεις για προσπάθεια, θέληση και διαρκή αγώνα: «στη ζωή σας να βάζετε υψηλούς στόχους από τώρα… Η επιτυχία δεν έρχεται ουρανοκατέβατη… Δυο λέξεις να θυμάστε πάντα: ήθος – εργατικότητα». Αυτές ήταν οι καταληκτικές του φράσεις. Στο ήθος, βέβαια, συμπεριέλαβε αξίες όπως ανθρωπιά, αγάπη, αλληλεγγύη και σεβασμό».

Συνέντευξη Πάνος Σόμπολος

ΦΑΡΟΜΑΝΗΤΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ

Από την Κατωπόδη Ιωάννα με την αρωγή της Μαρίας Κούρτη (Β2)

Τα “Φαρομανητά” είναι ο παραδοσιακός τίτλος του Λευκαδίτικου Καρναβαλιού , το οποίο διοργανώνεται κάθε χρόνο από το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Λευκάδας. Η ονομασία προέρχεται από το «φαρομανώ», που σημαίνει κάνω μεγάλη φασαρία και θόρυβο, αντικατοπτρίζοντας το κέφι και τη ζωντάνια των εκδηλώσεων. Πιθανή ετυμολογία της λέξης είναι από το ιταλικό fare = κάνω και το ελληνικό μανία = κατάσταση τρέλας και κεφιού.

Το Πνευματικό Κέντρο  κάθε χρόνο διοργανώνει τις καρναβαλικές εκδηλώσεις με τον παραδοσιακό τίτλο “Φαρομανητά“, με τη συμμετοχή φορέων της πόλης της Λευκάδας και του νησιού, ομάδων καρναβαλιστών, σχολείων, σχολών χορού κ.ά. σε μια προσπάθεια αρμονικού συγκερασμού εθίμων από παλιές καλές εποχές και δημιουργικής έμπνευσης από την καθημερινότητα.

Η αυλαία ανοίγει την Τσικνοπέμπτη με τη είσοδο του Καρνάβαλου στην πόλη και πέφτει την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς με τη Μεγάλη Καρναβαλική Παρέλαση. Το δεκαήμερο των εκδηλώσεων πλαισιώνεται από χορούς σωματείων, παρελάσεις, διαγωνισμούς, μουσικές εκδηλώσεις και δρώμενα στους κεντρικούς δρόμους της πόλης.

Για πληρέστερη ενημέρωση στο θέμα ρωτήσαμε έναν Λευκαδίτη, τον κ. Πάνο Φέξη*, με ενεργό συμμετοχή για πολλά χρόνια στο λευκαδίτικο καρναβάλι, σχετικά με το τι γινόταν παλιότερα. Στην κουβέντα μας μαζί του μάς αποκάλυψε πως αυτός μαζί με κάποιους άλλους ντόπιους, όταν τη δεκαετία του 1990 σταμάτησαν οι μεγαλειώδεις αποκριάτικοι χοροί και άρχισε να αλλάζει ο τρόπος διασκέδασης, για να θέσουν νέες βάσεις στη διοργάνωση του καρναβαλιού με σκοπό να επιστρέψει το κέφι, έφτιαξαν έναν σύλλογο με το όνομα «Λευκαδίτικη Αποκριά» που θα αναλάμβανε τη διοργάνωση του καρναβαλιού με τη βοήθεια του Πνευματικού Κέντρου. Τότε είναι που εμφανίστηκε η λέξη Φαρομανητά με σημασία: παιδιαρίζω, εκδηλώνομαι ζωηρά με χαχανητά και χειρονομίες. Η λέξη προέρχεται από το ζωικό βασίλειο, τα άλογα συγκεκριμένα – φαρί ή πουλάρι. Επομένως φαρομανάω = γίνομαι σφοδρός και ορμητικός σαν το πουλάρι που χοροπηδάει στο λιβάδι. Με αυτή την έννοια τυπώθηκε η λέξη στην αφίσα του συλλόγου. Έκτοτε η λέξη άρεσε και χρησιμοποιήθηκε από το 2000 και μετά στις αφίσες του Πνευματικού Κέντρου. Δανειζόμαστε απόσπασμα από το άρθρο του κ. Φέξη στο aromalefkadas.gr «Οι αποκριάτικοι χοροί και το Πάνθεον» 23/02/2024 (τελευταία πρόσβαση 24/04/2026):

«Το βράδυ όλα ήταν έτοιμα. Η σάλα λαμποκοπούσε, το φως και τα χρώματα σε έκαναν να νιώθεις ότι βρισκόσουν σε αίθουσα παλατιού. Από το ταβάνι κρέμονταν τρεις τεράστιοι πολυέλαιοι με σκελετό φτιαγμένο από χοντρό σύρμα που είχε επιμεληθεί ο μεγάλος αριστοτέχνης σιδηρουργός Πάνος Κομεντινός. Οι πολυέλαιοι ήταν ντυμένοι με  χάρτινα λουλούδια που έμοιαζαν σαν να είχαν κολλήσει επάνω τους χιλιάδες πεταλούδες. Πολυάριθμες και οι λάμπες που τους φώτιζαν και το φως τους έκαναν να μοιάζουν με χρυσούς στήμονες καθώς λαμπύριζαν μέσα από τα μεγάλα πέταλα των λουλουδιών που περιτριγύριζαν τους πολυελαίους. Το πάτωμα της πίστας βαμμένο με λευκό χρώμα και ζωγραφισμένο με πολύχρωμα εξωτικά λουλούδια. Τα μπαλκόνια της γαλαρίας στολισμένα με χάρτινες λουλουδένιες γιρλάντες κι αυτά και οι απλίκες στους τοίχους έμοιαζαν με τροπικά λουλούδια που  λαμπύριζαν από χρυσόσκονη. […]

Στο πατάρι της ορχήστρας οι μουσικοί ντυμένοι επίσημα σαν τους μουσικούς της ορχήστρας του Τιτανικού, περίμεναν το σύνθημα για να αρχίσουν την βραδιά […] Η πίστα άρχιζε να γεμίζει με ζευγάρια που στροβιλίζονταν νωχελικά στις νότες του βαλς και του τανγκό, μέχρι να τελειώσει ο χορός και να αλλάξουν τα χρώματα των χάρτινων λουλουδιών στα πέτα των καβαλιέρων… χορεύουν τα μπλε ακούστηκε πάλι η φωνή απ’ τα μεγάφωνα και ξαναγέμισε η πίστα με νέα ζευγάρια που συναγωνίζονταν στις φιγούρες ενώ ο αέρας γέμιζε από σερπαντίνες και κομφετί που πετούσαν οι θαμώνες και έπεφταν μέσα στα ποτήρια με το κρασί στα τραπέζια κάνοντας πολλούς να δυσανασχετούν που έχαναν το ποτό τους. Στη μέση της βραδιάς, η ορχήστρα έκανε ένα μεγάλο διάλειμμα για να μπορέσουν τα κορίτσια που βοηθούσαν, να πουληθούν οι λαχνοί που κλήρωναν μεγάλα δώρα, προσφορά των καταστημάτων της πόλης με σκοπό την οικονομική ενίσχυση των σωματείων.

Όμορφα κορίτσια από τα χορευτικά και τις χορωδίες των σωματείων, γυρνούσαν από τραπέζι σε τραπέζι με πειράγματα και γέλια και πουλούσαν τα αριθμημένα κουπόνια από τα μπλοκ που είχαν στα χέρια τους δίνοντας τα αποκόμματα στις παρέες που ξεκουράζονταν με την σειρά τους πίνοντας ένα ποτήρι κρασί. Όλοι περίμεναν την ώρα που θα έβγαινε ο Βούλης και παίρνοντας το μικρόφωνο θα διάβαζε τα σατυρικά του κείμενα που είχε ετοιμάσει για όλους τους παριστάμενους προκαλώντας γέλια και χειροκροτήματα. Όταν τελείωνε τις απαγγελίες έβγαζε στην λοταρία τους λαχνούς που είχαν περισσέψει και με πειρακτικό ύφος προκαλούσε τις παρέες που ήξερε ότι μπορούσαν να συνεισφέρουν οικονομικά, να αγοράσουν τους υπόλοιπους λαχνούς, κάνοντας ένα είδους πλειστηριασμού για το ποιος θα δώσει τα περισσότερα χρήματα βοηθώντας παράλληλα και τα σωματεία. […] Το γλέντι τελείωνε λίγο πριν βγει ο ήλιος και όλοι πήγαιναν σε παρέες από σπίτι σε σπίτι για να απολαύσουν μια ζεστή γαλατόπιτα  και ένα γαλακτομπούρεκο.

*(Ευχαριστούμε τον κ. Φέξη που μας επέτρεψε να αναδημοσιεύσουμε κείμενό του και κάποιες φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο του).

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας (9 Φεβρουαρίου), μέσα στην τάξη διαβάστηκαν ποιήματα Ελλήνων ποιητών για τη γλώσσα (Σολωμού, Παλαμά, Ελύτη, Σεφέρη, Ρίτσου, Αναγνωστάκη, Δημουλά … ). Οι παρακάτω δημιουργίες των μαθητών είναι το αποτέλεσμα της δραστηριότητας αξιοποιώντας τους στίχους των ποιητών στο πλαίσιο της δημιουργικής γραφής.

Ρυάκι προς τα πάνω                                                                                   Μητέρα γλώσσα

γαλάζιοι διάδρομοι αγγέλων-                                                                   στο πείσμα ανήξερων

η γλώσσα μου ψαλμός.                                                                               χτίζω στίχους ύμνους.

Κατερίνα Ζ. – Έμιλι Κ. – Μάριος Κ.                                              Αριστοτέλης Χ. – Εβελίνα Τ.

Φτωχικό σπίτι                                                                                              Κομμένη γλώσσα

στις αμμουδιές του Ομήρου                                                                      ακούω τη φωνή σου

μονάχη έγνοια.                                                                                             λέξεις φωτεινές.

Αλέξανδρος Κ. – Γιώργος Ε.                                                               Γιάννης Κ. – Άννα Κ.

Έπλαθε διαβάσματα                                                                                   Φως που περπατά

η λαλιά από ψέμα                                                                                         όλο και πιο άναρθρα -

μυστική γλώσσα.                                                                                          οι λέξεις φταίνε.

Αλεξάνδρα Κ. – Γκαμπριέλα Θ.                                                         Ιωάννα Κ. – Μαρία Κ.

*(Το χαϊκού (haiku) είναι μια ιαπωνική ποιητική φόρμα, γνωστή ως η πιο σύντομη ποίηση στον κόσμο, που αποτελείται παραδοσιακά από 17 συλλαβές σε τρεις στίχους – δομή 5-7-5. Περιγράφει μια έντονη εικόνα της φύσης, μια στιγμή στον χρόνο ή ένα συναίσθημα εστιάζοντας στη λιτότητα και την αμεσότητα).

Κριτικοί συνομιλητές

Οι μαθητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα «Γραμματισμός στις ειδήσεις για νέους – Καλλιεργώντας κριτικούς αναγνώστες», σε μια εποχή αφόρητου ψηφιακού θορύβου σκιαγραφούν σε αδρές γραμμές την εμπειρία που απέκτησαν κατά την εκπαίδευσή τους για το «κυνήγι» της αλήθειας.

«Το πρόγραμμα μου προσέφερε μία πληθώρα εμπειριών και γνώσεων. Πρωτίστως είχα την ευκαιρία να δράσω ως δημοσιογράφος, να γνωρίσω φυσιογνωμίες μακράς πείρας, όπως τον δημοσιογράφο κ. Πάνο Σόμπολο, να λάβω μέρος σε ενδιαφέρουσες συζητήσεις, να συνεργασθώ με τους συμμαθητές μου. Έμαθα τρόπους ώστε να μπορώ να αναγνωρίσω αν μια είδηση είναι έγκυρη. Τέλος, είχα την ευκαιρία να συμμετέχω στο διεξαχθέν στην Αθήνα Συνέδριο, στο οποίο συμμετείχαν σχολεία από όλη την Ελλάδα και παρουσίασαν μερικές, πράγματι, ευφάνταστες εργασίες. Είμαι χαρούμενος που συμμετείχα σε αυτό το πρόγραμμα και πρόθυμος να συμμετέχω και του χρόνου αν μου δοθεί η ευκαιρία.»

Μάριος Καψοκώστας

«Το πρόγραμμα μας άφησε πολύ θετικές εντυπώσεις. Αποτέλεσε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και δημιουργική εμπειρία. Κατανοήσαμε καλύτερα τη σημασία της σωστής ενημέρωσης και της κριτικής σκέψης απέναντι στις ειδήσεις κυρίως μέσω του διαδικτύου και των κοινωνικών μέσων. Καταλάβαμε πόσο εύκολο είναι να παρασυρθούμε από ειδήσεις που τελικά είναι ψεύτικες. Μας δόθηκε η πολύ όμορφη εμπειρία να παρουσιάσουμε τις δραστηριότητές μας, να συμμετέχουμε ενεργά και να εκφράσουμε τις απόψεις μας. Στο Συνέδριο γνωρίσαμε, είδαμε από κοντά και ακούσαμε τις σκέψεις της υπουργού Παιδείας κ. Ζαχαράκη. Τέλος, συνειδητοποιήσαμε πόσο σημαντικό είναι  οι νέοι να μπορούν να ξεχωρίζουν τις αξιόπιστες πληροφορίες από τις ψευδείς ειδήσεις και να ενημερώνονται υπεύθυνα.»

Χασκάι Ειρήνη

 «Η συμμετοχή μου στο πρόγραμμα ήταν φοβερή εμπειρία για ποικίλους λόγους. Ένας είναι το γεγονός ότι είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε και να κάνουμε μάθημα με τον κ. Πάνο Σόμπολο, έναν από τους καλύτερους δημοσιογράφους στο είδος του. Μας έλυσε ό,τι απορίες είχαμε σχετικά με το επάγγελμά του. Επίσης, το πρόγραμμα με βοήθησε να κατανοώ πως ό,τι δούμε δεν είναι πάντα αληθινό, αλλά κάποιες φορές ψευδείς ειδήσεις διακινούνται σκόπιμα για παραπληροφόρηση. Παρόμοια θέματα συζητήσαμε διαδικτυακά και με την ακαδημαϊκό και δημοσιογράφο κ. Βάλια Καϊμάκη.»

Άννα Κούρτη

«Με το σχολείο μου κάναμε ένα πρόγραμμα με θέμα τον Γραμματισμό στις Ειδήσεις για Νέους και συμμετείχαμε στο Συνέδριο που έγινε στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Εκεί ήταν σχολεία από όλη την Ελλάδα και παρουσιάσαμε τα προγράμματά μας. Εκεί είδα από κοντά και άκουσα την υπουργό Παιδείας κ. Ζαχαράκη. Από όλα αυτά άρχισα να υποψιάζομαι και να αναρωτιέμαι αν κρύβεται κάτι άλλο πίσω από αυτά που βλέπουμε στα social. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά το σχολείο και πιο συγκεκριμένα τους καθηγητές μας κ. Κοταρέλα, κ. Λάζαρη και τον κ. Γαρύφαλλο, οι οποίοι μας βοήθησαν να ζήσουμε αυτή την εμπειρία.»

Ευανθία Ντόβα

«Συμμετέχοντας στο πρόγραμμα αυτό είχα την ευκαιρία να γνωρίσω νέα πράγματα και να αποκτήσω εμπειρίες. Σκέφτομαι πια πόσο υπεύθυνοι είμαστε όλοι μας για όλα αυτά που διαβάζουμε, τα πιστεύουμε και τα λέμε και στους άλλους. Στα πρακτικά θέματα κατάφερα να δράσω ως δημοσιογράφος και να με συμβουλεύσουν άτομα με μεγάλη εμπειρία στο θέμα αυτό, όπως ο κ. Σόμπολος και η κ. Καϊμάκη. Τέλος, στο Συνέδριο σχολεία από όλη την Ελλάδα παρουσίασαν τις εργασίες τους και έμαθα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα για ζητήματα που απασχολούν παιδιά συνομήλικα από διαφορετικά μέρη της χώρας.»

Καλογιάννης Γιάννης

 «Το πρόγραμμα για τη δημοσιογραφία ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία. Μάθαμε πώς να ψάχνουμε πληροφορίες, να συνεργαζόμαστε και να εκφράζουμε σωστά τις απόψεις μας. Συνήθως εμείς οι νέοι μπαίνουμε στο διαδίκτυο και ότι, βλέπουμε το πιστεύουμε χωρίς να σκεφτούμε ιδιαίτερα. Μετά το πρόγραμμα είμαι πιο υποψιασμένη, μπορεί να προσέξω κάπως τον τίτλο, να προβληματιστώ ποιος μπορεί να έγραψε το κείμενο. το πρόγραμμα αποδείχθηκε δημιουργικό και μας βοήθησε  να αποκτήσουμε μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στην επικοινωνία.»

Κατωπόδη Αλεξάνδρα