Οι ιστορίες των προγόνων μας , που ήταν πρόσφυγες από τον Πόντο , μεταφέρονται από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά .

Η ιστορία που μου αφηγήθηκε ο πάππους μου ήταν η ιστορία του πατέρα του. Καταγόταν από το Χαραμή Βαρτάν, ένα χωριό της πόλης Καρς του Καυκάσου. Ζούσε μαζί με τα τρία αδέρφια του και τους γονείς του σε μια μονοκατοικία. Η ζωή εκεί ήταν πολύ καλή, εξασφάλιζαν τα προς το ζην από τις καλλιέργειες φρούτων και λαχανικών, είχαν στην αυλή τους αγελάδες, κότες και γουρούνια τα οποία εξέτρεφαν για το κρέας, το γάλα, τα αυγά για να τρέφεται η οικογένεια τους . Ο πατέρας της οικογένειας ήταν έμπορος και πουλούσε την πραμάτεια του στα γειτονικά χωριά. Ήταν άξιος και πανέξυπνος παρόλο που δεν είχε σχολική μόρφωση.

Η ζωή στο Χαραμή Βαρτάν κυλούσε όμορφα και η συμβίωση με τους Τούρκους ήταν αρμονική. Μέχρι που οι Τούρκοι αποφάσισαν να κάνουν πράξη το σχέδιο τους, να εξοντώσουν τους Χριστιανούς Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας.

Στην ευρύτερη περιοχή του Καρς έδρασε ο πρώην λοχίας του Οθωμανικού στρατού, Τοπάλ Οσμάν, ο οποίος δεν ανήκε πια στον Τουρκικό στρατό αλλά δημιούργησε δική του ομάδα.  Είχε μεγάλο μίσος για τους Έλληνες και ο στόχος του  ήταν να καθαρίσει τους Έλληνες από τον Πόντο. Γυρνούσε στα χωριά, τρομοκρατώντας τον κόσμο, σκοτώνοντας ανθρώπους , ξεκοιλιάζοντας εγκύους γυναίκες και βιάζοντας άλλες .

Αφού οι Έλληνες δεν μπορούσαν να ανεχτούν άλλο αυτήν την φριχτή κατάσταση, βγήκε ντελάλης με την είδηση ότι όλοι έπρεπε να φύγουν στην πατρίδα, την Ελλάδα για να γλιτώσουν. Το 1922, ο  εικοσάχρονος προπάππους μου και η οικογένεια του μάζεψε τα απαραίτητα πράγματα μέσα σε μποξάδες, φορτώσανε τα κάρα και ξεκίνησαν μαζί με πολλούς άλλους συγχωριανούς για το μακρύ ταξίδι προς την πατρίδα. Συνάντησαν μεγάλες δυσκολίες. Το φαγητό ήταν λίγο, ο χειμώνας βαρύς και ο δρόμος δύσκολος στα βουνά με χιόνια και παγωνιές, περπατώντας μέσα από δύσβατα μονοπάτια.

Στην διαδρομή πολλοί άνθρωποι πέθαιναν από τις αρρώστιες, το κρύο και την πείνα. Ύστερα από πολύ καιρό έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη και μπήκαν σε καράβια για τον Πειραιά. Στο καράβι τους ενημέρωσαν, πως όσοι ήθελαν μπορούσαν να κατέβουν στον Πειραιά, διαφορετικά το πλοίο θα συνέχιζε για Θεσσαλονίκη. Η οικογένεια του παππού μου συνέχισε με το καράβι για Θεσσαλονίκη, γιατί είχαν πληροφορηθεί πως κάποιοι συγγενείς τους εγκαταστάθηκαν στην Μακεδονία.

Όταν έφτασαν και κατέβηκαν στο λιμάνι, τους χώρισαν σε άντρες και γυναίκες,  τους έγδυσαν και τους ράντισαν με φάρμακο για τυχόν αρρώστιες και για απολύμανση. Έμειναν όλοι μαζί στην Καλαμαριά αλλά επειδή δεν υπήρχαν δουλειές για όλους αποφάσισαν να φύγουν για τις Σέρρες, όπου το ελληνικό κράτος τους προσέφερε καλλιεργήσιμα χωράφια και θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μια νέα ζωή.

Κυριακή Κυριακίδου

Το σχολείο, όσα χρόνια κι αν περάσουν, θα είναι πάντα χαραγμένο στη μνήμη μας και στην καρδιά μας.

Έχει αλλάξει πολύ  όμως σε σχέση με το παρελθόν. Αλλιώς ήταν τα σχολικά χρόνια στην εποχή των παππούδων μας και των γονιών  αλλιώς τώρα που πηγαίνουμε εμείς  στο σχολείο .

Αρχικά τα σχολεία δεν είχανε κεντρική θέρμανση και αναγκάζονταν τα παιδιά να πηγαίνουν  να φέρνουν ξύλα για  να ζεσταθούν. Τα θρανία  ήταν κολλημένα με τις καρέκλες με αποτέλεσμα να κάθονται  μέχρι και 3 παιδιά μαζί. Επίσης τα σχολεία ήταν εξατάξια, δηλαδή είχαν 6 τάξεις στο Δημοτικό και 6 στο Γυμνάσιο ενώ Λύκειο  δεν υπήρχε. Οι μαθητές έπρεπε να βρίσκονται από πολύ νωρίς στο σχολείο.

Δεν υπήρχαν βέβαια Δημοτικά Σχολεία σε κάθε χωριό, με αποτέλεσμα να χρειάζεται οι μαθητές να περπατάνε μέχρι και μία ώρα μέχρι να φτάσουν στο σχολείο κάτω από δύσκολες καιρικές συνθήκες, βροχή, χιόνι και αέρα το χειμώνα και πολλή ζεστή και ήλιο το καλοκαίρι. Πολλοί από τους μαθητές λόγω δύσκολων οικονομικών συνθηκών  πήγαιναν στο σχολείο με χαλασμένα  τρύπια παπούτσια ή στην χειρότερη περίπτωση ακόμα και  ξυπόλητοι .

Οι δάσκαλοι ήταν πάντα πολύ αυστηροί, με την πιο συνηθισμένη εικόνα, αυτή με την  βέργα στο χέρι την οποία χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά όταν κάποιος μαθητής δεν ήξερε την απάντηση  σε αυτό που είχε γράψει ο κύριος στον πινάκα ή έκανε φασαρία και δεν άκουγε. Τα παιδιά ήταν  αναγκασμένα να φοράνε τις λεγόμενες στολές ή μπλε ποδιές, που ήταν μπλε φόρεμα με ποδιά για τα κορίτσια και μπλε παντελόνι με άσπρο πουκάμισο για τα αγόρια. Η φορεσιά αυτή όμως καταργήθηκε το 1982.

Τα παιδιά εκείνη την εποχή μιλούσαν και έγραφαν στην καθαρεύουσα. Υπήρχε επίσης το πολυτονικό σύστημα, δασεία, ψηλή και περισπωμένη. Επίσης τα σχολεία τότε είχαν έξι μέρες λειτουργίας και όχι πέντε που είναι σήμερα.Τα παιδιά πήγαιναν σχολείο και το Σάββατο. Τα βιβλία τους οι περισσότεροι μαθητές τα κρατούσαν στο χέρι και λίγοι ήταν αυτοί που χρησιμοποιούσαν υφασμάτινη σάκκα.

Τέλος, τότε  όπως και σήμερα όλα τα παιδιά λάτρευαν την ώρα του διαλείμματος, όπου τότε ένας καθηγητής ή δάσκαλος έπαιρνε στο χέρι το  ‘περίφημο’ κουδούνι χειρός και το χτυπούσε. Δεν ήταν ηλεκτρικό όπως σήμερα.

Χάρις Γκιούγκη