Το καρναβάλι
Γιορτή, βαθιά ριζωμένη στο χρόνο που σηματοδοτεί ένα τέλος και μια αρχή. Το τέλος του χειμώνα και την αρχή της άνοιξης, το μεταίχμιο ανάμεσα σε δύο εποχές. Οι άνθρωποι από τα αρχαία χρόνια, όταν οργανώθηκαν κοινωνικά ένιωσαν την ανάγκη να τιμήσουν αυτές τις εναλλαγές με συγκεκριμένα δρώμενα.
Στην αρχαία Αθήνα γιόρταζαν τα Ανθεστήρια μια γιορτή βακχική, αφιερωμένη στον Διόνυσο και στην αναγέννηση της φύσης. Στις ρίζες του καρναβαλιού βρίσκεται ο Διόνυσος, θεός του κρασιού, του κεφιού, των αστείων πειραγμάτων, της μεταμφίεσης.
Το Τυρναβίτικο καρναβάλι αποτελεί συνέχεια αυτής της παράδοσης που μέσα από δύσκολες καταστάσεις και απαγορεύσεις, αλλά με πείσμα και δυναμισμό, πάλεψε και κατάφερε να επικρατήσει πάντα με εύθυμη και περιπαικτική διάθεση.
Το Μπουρανί
Πρόκειται για ένα ξεχωριστό δρώμενο της Καθαράς Δευτέρας, που διαδραματίζεται αποκλειστικά στον Τύρναβο και συνδέεται με φαλλικές τελετουργίες συνδεδεμένες με τις γιορτές του Διονύσου.
Για την προέλευση του εθίμου υπάρχουν δύο εκδοχές:
Η πρώτη αναφέρει ότι οι ρίζες του βρίσκονται σε πανάρχαιες γιορτές των Ελλήνων. Στα κατ’ Αγρούς Διονύσια τελούνταν τα Φαλληφόρια που κύριο χαρακτηριστικό τους ήταν η περιφορά του φαλλού σε πομπή, στην οποία συμμετείχαν άντρες ντυμένοι σε σατύρους που έπιναν, αστειευόταν, βωμολοχούσαν. Ανάλογες γιορτές ήταν και τα Θεσμοφόρια, τα Αφροδίσια, τα Θαργήλια και κυρίως οι αλωαί που ήταν γεωργική εορτή. Η δεύτερη, ότι προέρχεται από Αρβανίτες που εγκαταστάθηκαν από τον σουλτάνο στον Τύρναβο γύρω στο 1770.
Τα πρώτα στοιχεία για την τέλεση του εθίμου εμφανίζονται το 1898.Σε κάθε περίπτωση η σχέση με τα διονυσιακά δρώμενα είναι εμφανής.
Οι Τυρναβίτες γεωργοί κατά κύριο λόγο διατήρησαν αυτό το έθιμο και το διαφύλαξαν παρά τις απαγορεύσεις που δέχτηκε κατά περιόδους. Συνέδεσαν τον φαλλό, το σύμβολο της αναπαραγωγής και αναγέννησης της φύσης με την γονιμότητα, όπως συνέβαινε και στις τελετουργίες του Διονύσου.
Κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα κατέφθαναν στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία οι μπουρανίτες σε πομπή, άναβαν φωτιά και ετοίμαζαν το «μπουρανί», μια αλάδωτη χορτόσουπα από τα πρώτα χόρτα της άνοιξης με λίγο ξύδι για να τα νοστιμίζει.
Ο «Αρχιμπουρανίτης» εκλεγόταν από τους παρευρισκόμενους, στόλιζε το κεφάλι του με μια ταινία που συγκρατούσε έναν πήλινο φαλλό και ξεκινούσε πρώτος το χορό. Οι υπόλοιποι με μουτζουρωμένα από καπνιά πρόσωπα, τραγουδούσαν και χόρευαν. Στη μέση στεκόταν ο «Κάβουκας», μασκαρεμένος φορώντας στη μέση του ζώνη από κουδούνια και φαλλικά ομοιώματα. Πολλοί από τους άντρες που συμμετείχαν κρατούσαν στα χέρια τους φαλλούς, σαν σκήπτρα κατασκευασμένα από ξύλο ή πηλό ή ακόμα και από ψωμί και που αποτελούσαν το κυριότερο τελετουργικό σύμβολο.
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας αυτός που μεθούσε περισσότερο, «στεφόταν» από τους άλλους «Βασιλιάς της Αποκριάς». Ο «Βασιλιάς», σύμφωνα πάλι με δυο εκδοχές είτε περιφερόταν στους ώμους των κατοίκων, στην πλατεία και τον «στόλιζαν » με «άσεμνες εκφράσεις και χειρονομίες είτε τον έβαζαν ανάποδα πάνω σε ένα γαϊδούρι και τον περιέφεραν στην πόλη ενώ εκείνος κρατούσε την ουρά του γαϊδουριού.
Στο έθιμο αυτό συμμετείχαν αυστηρά μόνο άντρες, ενώ οι γυναίκες απείχαν ίσως λόγω των φαλλικών συμβόλων.
Σήμερα το έθιμο διατηρείται με πολύ μεράκι, από τον ομώνυμο σύλλογο «Γαϊτανάκι – Μπουρανί». Κάποια στοιχεία άλλαξαν σε σχέση με το παρελθόν καθώς σήμερα συμμετέχουν γυναίκες και ξένοι επισκέπτες. Στην αρχική εκδοχή του ήταν υπόθεση μιας κλειστής φιλικής συντροφιάς, αλλά στην συνέχεια εμπλουτίστηκε και με άλλα στοιχεία. Οι μπουρανίτες το πρωί της Καθαράς Δευτέρας ανεβαίνουν πάλι στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, πλέκουν το γαϊτανάκι και προσφέρουν το παραδοσιακό «μπουρανί», φασόλια και κρασί στους επισκέπτες που κυριολεκτικά εκείνη την ημέρα γεμίζουν κάθε γωνιά της πόλης.
Συντάκτης
Παναγιώτα.Λ
Πηγές
https://www.tirnavos.gr/
