ΜΠΕΖΕΣΤΕΝΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Στα μέσα του 14ου αιώνα ο Σουλτάνος Μεχμέτ ο Β έχτισε ένα Μπεζεστένι η αλλιώς υφασματαγορά στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, που κατάφερε να επιβιώσει μέσα στους αιώνες.O χώρος του μπεζεστένι αποτελούνταν και αποτελείται από πολυάριθμα καταστήματα που στεγάζονται κάτω από ένα επιβλητικό κτίριο που συνδυάζει την ανατολίτικη με τη δυτική κουλτούρα. Εσωτερικά διακρίνεται σε έξι τετράπλευρους χώρους με επτά διπλά τόξα που στηρίζονται σε δύο κεντρικούς πεσσούς. Το κτίσμα έχει έξι μολυβδοσκέπαστους θόλους .Και ακόμα και μετά την πυρκαγιά του 1917 διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση μέχρι σήμερα .Οι επισκέπτες στις μέρες μας μπορούν όχι μόνο να θαυμάσουν το κτίσμα αλλά και αν βρουν μεγάλη ποικιλία υφασμάτων αλλά και κοσμημάτων για να αγοράσουν.

ΤΟ ΔΟΙΗΚΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Το Διοικητήριο οικοδομήθηκε το 1891 από τον γνωστό αρχιτέκτονα Bιταλιάνο Ποζέλι. Χτίστηκε λίγο νοτιότερα από το παλιό Κονάκι, το οποίο πρέπει να είχε χτιστεί στα ερείπια βυζαντινού παλατιού. Στέγαζε το δημοτολόγιο, υποθηκοφυλακείο, λογιστήριο, κτηματολόγιο, ειρηνοδικείο, την αίθουσα νομαρχιακού συμβουλίου, την διεύθυνση εξωτερικών υποθέσεων, αστυνομίας και χωροφυλακής, πρωτοδικείο και εμποροδικείο και ιεροδικείο. Ήταν το διοικητικό κέντρο της πόλης ενώ γύρω από αυτό υπήρχε ένα τζαμί ,ένα λουτρό τα διαμερίσματα του χαρεμιού, αστυνομικές αρχές, υπηρεσίες, φυλακές, στάβλοι και τηλεγραφικό κέντρο. Μετά το 1912 περίοδος κατά την οποία καταλύθηκε η οθωμανική αρχή, στεγάστηκαν εκεί  τα γραφεία της Γενικής Διοίκησης. Το 1917 η φωτιά που κατέστρεψε ένα μεγάλο μέρος του κέντρου της πόλης δεν προκάλεσε καμία ζημιά στο κτίριο. Σήμερα έχει την μορφή που του δόθηκε μετά το 1955 και στεγάζει τη Γενική Γραμματεία Μακεδονίας Θράκης και άλλες δημόσιες υπηρεσίες.

Παναγία των Χαλκέων

Η εκκλησία Παναγία των Χαλκέων είναι βυζαντινή εκκλησία, χτισμένη τον 11ο αιώνα, και βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Τοποθεσία

Η εκκλησία βρίσκεται στην Πλατεία Αρχαίας Αγοράς, βόρεια της Εγνατίας Οδού στο σημείο που διασταυρώνεται με την λεωφόρο Αριστοτέλους που οδηγεί στην Πλατεία Αριστοτέλους. Η αρχαιολογική τοποθεσία της ρωμαϊκής αγοράς της πόλης βρίσκεται βορειοανατολικά, και ονομάστηκε «Η Παρθένος των Χαλκουργών», επειδή η τοποθεσία της γειτνιάζει με την περιοχή όπου παραδοσιακά ζούσαν οι χαλκουργοί της πόλης.

Ιστορία

Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή του ιδρυτή που βρίσκεται στο ανώφλι της δυτικής εισόδου, η εκκλησία χτίστηκε το 1028 από τον πρωτοσπαθάριο Χριστόφορο. Ο τάφος του Χριστόφορου πιθανότατα βρισκόταν σε ένα αρκοσόλιο στο βόρειο τείχος της εκκλησίας.

  Η κάτοψη της είναι αυτή του κλασικού «εγγεγραμμένοι  σταυροειδούς τρουλαίου ναού», που κυριάρχησε στην αρχιτεκτονική την εποχή της Μακεδονικής δυναστείας.  Με τέσσερις κίονες να στηρίζουν τον κεντρικό τρούλο και χωριστό τριμερή χώρο με δύο πεσσούς για το ιερό, ο ναός εντάσσεται ειδικότερα στη σύνθετη παραλλαγή του παραπάνω τύπου, που ήταν διαδεδομένη στην Κωνσταντινούπολη. Άλλοι δύο τρούλοι υπάρχουν στον νάρθηκα. Ολόκληρο το οικοδόμημα είναι χτισμένο από πλίνθους, λόγω των οποίων ονομάστηκε «Κόκκινη Εκκλησία». Η εξωτερική όψη είναι διακοσμημένη με πλήθος καμαρών και παραστάδα, στοιχεία Κωνσταντινοπολίτικης επιρροής.  Εσωτερικά, μεγάλο μέρος της διακόσμησης με σκαλιστά μάρμαρα και νωπογραφίες έχει διατηρηθεί.

Mε την άλωση της πόλης το 1430 από τους Οθωμανούς Τούρκους, η εκκλησία μετατράπηκε σε τζαμί που ονομαζόταν Καζανκιλάρ Καμί.

Η Διακόσμηση του Ναού

Ο τρούλος, στον κυρίως ναό, στηρίζεται σε τέσσερα σφαιρικά τρίγωνα, που υποβαστάζονται από ισάριθμους μονολιθικούς κίονες με κιονόκρανα (κυκλικά στο κάτω μέρος και τετράγωνα στο πάνω) με ανάγλυφους ρόδακες και σταυρούς. Δεξιά και αριστερά της Αγίας Τράπεζας υπάρχουν δύο μικρά διαμερίσματα που επικοινωνούν με χαμηλές θύρες

Στο ναό υπάρχουν αξιόλογες τοιχογραφίες σύγχρονες με το κτίσμα, όπως: η Ανάληψη του Χριστού (στον τρούλο), ο Μυστικός Δείπνος (στο ιερό), η Δευτέρα Παρουσία (στο νάρθηκα), Η Πεντηκοστή, η Γέννηση, η Προσκύνηση των Μάγων, η Υπαπαντή, η Σταύρωση, η Κοίμηση της Θεοτόκου κ.ά., σε διάφορα σημεία του ναού.

Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας ο ναός της Παναγίας των Χαλκέων μετατράπηκε από τους Τούρκους σε μουσουλμανικό τέμενος (τζαμί) με το όνομα «Καζαντζιλάρ τζαμί», μία και βρισκόταν κοντά στην περιοχή των «χαλκάδικων» (καζαντζίδικα) της πόλης.

Ο ναός ανήκει αρχιτεκτονικά στον νέο τύπο που διαμορφώνεται την εποχή της δυναστείας των Μακεδόνων αυτοκρατόρων, σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Η επίδραση της αρχιτεκτονικής της Κωνσταντινούπολης είναι εμφανής τόσο στον τύπο του ναού όσο και στην τοιχοποιία του.

Ενα ακόμη στοιχείο που κάνει μοναδικό τον ναό της Παναγίας Χαλκέων είναι το ότι στον κεντρικό τρούλο αντί για την εικόνα του Παντοκράτορα υπάρχει τοιχογραφία με την Ανάληψη του Κυρίου. «Στη Θεσσαλονίκη μόνο η Αγία Σοφία και η Παναγία Χαλκέων έχουν στον τρούλο τους την εικόνα της Ανάληψης» επισημαίνει ο πατέρας Νεκτάριος. Τονίζει παράλληλα ότι από το εσωτερικό του ναού είναι ορατός μόνο ο κεντρικός τρούλος, καθώς οι υπόλοιποι δύο είναι «χτιστοί» και φαίνονται μόνο εξωτερικά.

Η Ονομασία του Ναού

Ο ναός πρωτύτερα ονομαζόταν «κόκκινη εκκλησία». Ο πατέρας Νεκτάριος εξηγεί ότι «η ονομασία αυτή προκύπτει από την αποκλειστική χρήση πλίνθων, που έχουν κόκκινο χρώμα, ως οικοδομικών υλικών με τη λεγόμενη τεχνική της κρυμμένης πλίνθου».

Η Παναγία Χαλκέων πήρε το όνομά της από τη γειτονική χαλκευτική στοά που υπάρχει στην περιοχή ως και σήμερα και στην οποία λειτουργούν τα εργαστήριά τους χαλκωματάδες και αργυροχρυσοχόοι.

Το πραγματικό όνομα του μνημείου λίγοι το χρησιμοποιούν στην Θεσσαλονίκη. Το Χαμζά Μπέη Τζαμί, που βρίσκεται μπροστά από το παλιό δημαρχείο, στη γωνία Βενιζέλου με Εγνατία και απέναντι από το άλλο ισλαμικό μνημείο, το Μπεζεστένι, είναι ευρύτερα γνωστό στους Θεσσαλονικείς ως Αλκαζάρ. Χτίστηκε το 1467, επί του σουλτάνου Μουράτ Β’, από την κόρη του στρατιωτικού διοικητή Χαμζά Μπέη, την Χαφσά Χατούν, με σκοπό την χρήση του ως Μετζίτ, δηλαδή μικρό συνοικιακό τέμενος χωρίς μιναρέ, στο οποίο τότε δεν τελούταν η επίσημη μεσημβρινή προσευχή της Παρασκευής. Εικάζεται ότι κτίστηκε εκεί, ίσως διότι στη θέση του προϋπήρχε γυναικείο μοναστήρι, παράδοση την οποία σεβάστηκαν οι Οθωμανοί μετά την άλωση της Πόλης, χτίζοντας ένα τέμενος με ιδρυτή γυναίκα, τη Χαφσά Χατούν. Αυτό ήταν το πρώτο τζαμί που χτίστηκε στην πόλη σε μια περίοδο, κατά την οποία λειτουργούσαν ακόμη ναοί, όπως του Αγίου Δημητρίου και της, του Θεού Σοφίας.

Η δομή του ναού

Το Χαμζά Μπέη τζαμί αποτελεί τον παλαιότερο σωζόμενο ισλαμικό χώρο λατρείας που χτίστηκε στη Θεσσαλονίκη. Τα πρώτα χρόνια μετά την άλωσή της πόλης, το 1430, οι πρώτοι μουσουλμάνοι που εποίκησαν εξυπηρετούσαν τις θρησκευτικές τους ανάγκες σε χριστιανικούς ναούς που είχαν μετατραπεί σε τζαμιά. Το συγκεκριμένο είναι από τα πρώτα τζαμιά που κτίστηκαν στη Θεσσαλονίκη μετά την Άλωση και από τα ελάχιστα δείγματα πρώιμης οθωμανικής αρχιτεκτονικής στα Βαλκάνια. Το Χαμζά Μπέη τζαμί εκτείνεται σε συνολική έκταση 1150 τετραφωνικών μέτρων. Η τετράγωνη θολοσκεπής αίθουσα ύψους 17 μέτρα φωτίζεται από οκτώ τοξωτά παράθυρα και έναν κυκλικό φεγγίτη. Είκοσι δύο μαρμάρινες κολώνες με 15 κιονόκρανα παλαιοχριστιανικών χρόνων στηρίζουν τις στοές που περιβάλλουν τον αίθριο χώρο. Επίσης το Χαμζά Μπέη τζαμί είναι το μοναδικό στα Βαλκάνια που διαθέτει αίθριο, με εξαίρεση τα τζαμιά της Αδριανούπολης και της Κωνσταντινούπολης ,που υπήρξαν πρωτεύουσες της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ήταν άγραφο προνόμιο των Οθωμανών σουλτάνων να έχουν περίστυλες αυλές στα τζαμιά τους.

Από τζαμί σε σινεμά

Το Χαμζά Μπέη Τζαμί είναι γνωστό στους περισσότερους Θεσσαλονικείς ως Αλκαζάρ, από τον ομώνυμο λαϊκό κινηματογράφο που στεγάστηκε για χρόνια στην περίστυλη αυλή του τεμένους. Μαρτυρίες μας δίνουν μια εικόνα της “χρυσής εποχής” του κινηματογράφου: Στον κινηματογράφο σύχναζαν πολλοί εβραίοι με μαύρα σπόρια και γκαζοζίκος που δεν έφευγαν πριν κλείσει ο κινηματογράφος, βλέποντας αχόρταγα τα ίδια έργα όπως την Χαμένη Εγνατία των Αναστασιάδη-Χεκίμογλου. Ο κινηματογράφος λειτούργησε από τα τέλη του 1932, στον στεγασμένο πλέον αίθριο χώρο, τη βόρεια και την ανατολική στοά, καθώς και σε τμήματα της δυτικής και νότιας στοάς του αίθριου, υπό την διεύθυνση των αδελφών Σεγούρα. Έκλεισε οριστικά στα μέσα της δεκαετίας του 80. Εδώ να επισημάνουμε και την γενικότερη αδιαφορία και έλλειψη σεβασμού απέναντι στα μνημεία λατρείας μιας άλλης θρησκείας. Μπορείτε νομίζω να φανταστείτε τι θα γινόταν αν μια χριστιανική εκκλησία σε τουρκικό έδαφος μετατρεπόταν σε λαϊκό σινεμά…

Η ιστορία του τζαμιού

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τον ελληνικό στρατό συνέχισε να λειτουργεί ως τζαμί μέχρι το 1925, όταν εγκατέλειψαν την πόλη και οι τελευταίοι μουσουλμάνοι που εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή πληθυσών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Έκτοτε παρόλο που κρίθηκε διατηρητέο μνημείο, λειτούργησε αρχικά ως τηλεγραφείο ενώ στη συνέχεια πέρασε στην κυριότητα Εβραίου επιχειρηματία και μετατράπηκε σε κινηματογράφο υπό την ονομασία Αλκαζάρ. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ο επιχειρηματίας εξαναγκάστηκε να μεταβιβάσει την ιδιοκτησία του κτιρίου σε χριστιανό προσφυγικής καταγωγής, ενώ μεταπολεμικά στο τζαμί στεγάστηκαν εμπορικά καταστήματα. Αργότερα το κτίριο εγκαταλείφθηκε καθώς κρίθηκε ακατάλληλο και δωρίθηκε το 1977 στον Ερυθρό Σταυρό. Το 2006 πέρασε στην κυριότητα του υπουργείου Πολιτισμού και ξεκίνησαν οι εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του κτιρίου με σκοπό να στεγαστούν στον χώρο τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκαλύπτονται από τις εργασίες για το μετρό της Θεσσαλονίκης.

Από τον μαθητή Γιώργο Χνιτίδη

Το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, από το 315 π.Χ., είναι η φυσική πύλη που οδηγεί στην ενδοχώρα της Βαλκανικής χερσονήσου και στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Η γεωγραφική του θέση είναι μεγάλης στρατηγικής σημασίας καθιστώντας το, πολύ συχνά στο παρελθόν, αντικείμενο πολιορκιών, επιθέσεων, καταλήψεων και ναυμαχιών.

Έχει Γεωγραφικό πλάτος : 40° 38′ 20″  Βόρειο και ανατολικό
Γεωγραφικό μήκος  : 22° 56′ 53″. Δεσπόζοντας στο μυχό του Θερμαϊκού Κόλπου, διαδραματίζει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο σε ότι αφορά την εμπορευματική κίνηση της ευρύτερης περιοχής. Εξυπηρετεί όχι μόνο την εγχώρια αγορά αλλά χρησιμοποιείται και ως κόμβος διανομής για τις κοντινές αγορές λόγω του διευρυμένου δικτύου μεταφορών που έχει καθώς και της εγγύτητάς του σε αυτές.

Εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι κάθε είδους φορτίων, διακινούνται κάθε χρόνο μέσω του λιμανιού της Θεσσαλονίκης με προορισμό τις γειτονικές χώρες της Βουλγαρίας, της Σερβίας, του Κοσσόβου, των Σκοπίων και της Αλβανίας. Οι αποστάσεις μεταξύ της Θεσσαλονίκης και των πρωτευουσών των γειτονικών χωρών είναι οι εξής:

Το λιμάνι Διαθέτει έξι προβλήτες με συνολικού μήκους 6.200 μ. μαζί με όλα τα είδη μηχανολογικού εξοπλισμού και μέγιστο βύθισμα περίπου 12 μ. Ο σταθμός εμπορευματοκιβωτίων βρίσκεται στην προβλήτα 6 και καλύπτει μια έκταση περίπου 254.000 στρεμμάτων.

Από τις αρχές του 20ου αιώνα το λιμάνι λειτουργεί ως ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΖΩΝΗ ελέγχου τύπου αλλά επίσης συμμορφώνεται πλήρως με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την 1η Μαΐου 1995. Είναι επαρκώς εξοπλισμένο με σύγχρονες εγκαταστάσεις για την υποδοχή και χειρισμό όλων των ειδών φορτίου και άριστα συνδεδεμένο με τα οδικά και σιδηροδρομικά μέσα μεταφοράς. Επίσης  Αξίζει να σημειωθεί ότι από τις 4 Αυγούστου 2011 η Ελεύθερη Ζώνη του λιμανιού επεκτάθηκε κατά 75 στρέμματα. Τέλος, το λιμάνι άρχισε να φιλοξενεί κυρίως χώρους διασκέδασης, που απευθύνονται σε νέους και φοιτητές.

Στα τέλη του 4ου αιώνα, την εποχή του Θεοδοσίου  Α” και αφότου στη Θεσσαλονίκη είχε επικρατήσει ο Χριστιανισμός.  Η Ροτόντα μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό των Ασωμάτων Δυνάμεων ή Αρχαγγέλων και τότε έγιναν στο μνημείο ορισμένες μετασκευές, που ήταν αναγκαίες για τη νέα λατρεία. Έτσι έγινε διάνοιξη της ανατολικής κόγχης και προσθήκη του ιερού, ενώ ανοίχτηκε και η αντίστοιχη δυτική κόγχη και δημιουργήθηκε νέα είσοδος. Ακόμη, σε απόσταση οκτώ μέτρων από τον τοίχο κατασκευάστηκε εξωτερικά ένας άλλος χαμηλότερος κυκλικός τοίχος που δεν υφίσταται σήμερα. Ο χώρος ανάμεσα στους δύο τοίχους στεγάστηκε και, με τη διάνοιξη των υπολοίπων κογχών, δημιουργήθηκε ένα περιμετρικό εξωτερικό κλίτος. Τέλος κατασκευάστηκαν τα περίφημα ψηφιδωτά του μνημείου, που κοσμούν καμάρες κογχών, τοξοτά ανοίγματα φεγγιτών και το μεγάλο θόλο. Νομίζεται ότι ο αρχικός του σκοπός ήταν για να χρησιμεύσει ως βαπτιστήριο των Χριστιανών στην Θεσσαλονίκη.

Η  ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Το εσωτερικό με τα πολλά ημικυκλικά τόξα, τα ανοίγματα και τα παράθυρα έρχεται σε αντίθεση με το βαρύ και ογκώδες εξωτερικό του κτίσματος. Μάλιστα ήταν διακοσμημένο με μοναδικά ψηφιδωτά που συγκαταλέγονται ανάμεσα στα παλαιότερα σωζόμενα της Ανατολής, τα οποία κοσμούσαν τις κόγχες, τα τόξα, τα επάνω παράθυρα και τον τρούλο. Ακόμη υπήρχαν αγιογραφίες από τις αρχές του 5ου αιώνα με αγίους-μάρτυρες της εποχής του Διοκλητιανού και του Μαξιμιανού.

Η  ΡΟΤΟΝΤΑ  (Ανασκόπηση  στο παρελθόν)

Το μνημείο μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό  κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο, αλλά η ακριβής χρονολογία της αλλαγής χρήσης και η νέα ονομασία δεν είναι γνωστές. Τότε πραγματοποιήθηκαν οικοδομικές επεμβάσεις και προσθήκες στο αρχικό κτίριο που όμως επηρέασαν τη στατική του επάρκεια και συνοχή. Διανοίχτηκε και διευρύνθηκε η ανατολική κόγχη και κατασκευάστηκε το ιερό βήμα, ένας ορθογώνιος χώρος με ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά, κατασκευάστηκε κλειστή στοά περιμετρικά του ρωμαϊκού πυρήνα, που καταστράφηκε πιθανώς με τους σεισμούς των αρχών του 7ου αιώνα, διαμορφώθηκε στη δυτική κόγχη νέα είσοδος με νάρθηκα, ενώ στη νότια προστέθηκε πρόπυλο με δύο παρεκκλήσια, ένα κυκλικό ανατολικά και ένα οκταγωνικό δυτικά. Οι παραπάνω εργασίες θεωρείται πως μπορεί να εκτελέστηκαν από τα τέλη του 4ου αιώνα έως τις αρχές του 6ου αιώνα, με μεγαλύτερη πιθανότητα τα χρόνια του Μεγάλου Θεοδοσίου (379-395 μΧ.), ενώ σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη, ο ναός αφιερώθηκε στους Ασώματους, όπως φαίνεται να υποδεικνύει, σύμφωνα με τις πηγές, η ονομασία της γειτονικής πύλης των τειχών της πόλης και της συνοικίας γύρω από τον ναό. Καμία από τις προσθήκες των παλαιοχριστιανικών χρόνων, με εξαίρεση τη διαμόρφωση της ανατολικής κόγχης, δε σώζεται σήμερα.

Εσωτερικά, όταν το κτίριο μετατράπηκε σε ναό, οι  επιφάνειες καλύφθηκαν με ορθομαρμαρώσεις στη χαμηλότερη ζώνη, και εξαίρετα ψηφιδωτά στις ανώτερες, έργα σπουδαίου καλλιτεχνικού εργαστηρίου. Τα θέματα στις καμάρες των κογχών και στους φεγγίτες έχουν καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα και εντυπωσιάζουν με το πλήθος των φυτικών και γεωμετρικών μοτίβων που περιλαμβάνουν πουλιά, πανέρια με καρπούς, λουλούδια, τεμνόμενους κύκλους και τετράγωνα. Σήμερα τελούνται και κάποιες θρησκευτικές τελετές.

Το μνημείο άνοιξε μετά από σαράντα χρόνια και πλέον θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικότερα μνημεία που τελούνται κάποιες χριστιανικές δοξασίες προς τιμήν των αγίων. χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι τελούνται οι χαιρετισμοί.

Η αψίδα του Γαλερίου γνωστή και ως «Καμάρα» είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και διακεκριμένα ρωμαϊκά μνημεία της Θεσσαλονίκης. Είναι ένα μνημείο θριαμβικού χαρακτήρα που συγκεντρώνει πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία της Ρωμαϊκής μνημειακής αρχιτεκτονικής.

Ήταν αφιερωμένη στον Γαλέριο, αυτοκράτορα του Ν.Α τμήματος της τότε Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας για την νίκη του έναντι των Σασσανιδών της Περσίας και την κατάληψη της πρωτεύουσας τους Κτησιφών το 298 μΧ. αλλά χτίστηκε το 305 μ.Χ.  Μεγάλο μέρος του ολικού κτίσματος έχει καταστραφεί καθώς στην αρχική του μορφή η καμάρα ενωνόταν με τα Ανάκτορα του Γαλερίου και πλαισιωνόταν με κιονοστοιχίες δεξιά και αριστερά που την ένωναν με τη Ροτόντα.

Η αψίδα του Γαλερίου αποτελεί στοιχείο του Γαλεριανού Συγκροτήματος στο Ν.Α τμήμα του ιστορικού κέντρου της Θεσ/νίκης. Σήμερα σώζονται δύο κύριοι πεσσοί και ένας δευτερεύων, που συνδέονται με πλίνθινο τόξο. Οι κύριοι πεσσοί φέρουν επένδυση από μαρμάρινες πλάκες με ανάγλυφες παραστάσεις , που αφηγούνται γεγονότα από τις πολεμικές επιχειρήσεις του Γαλερίου κατά των Περσών.

Το κεντρικό τοξωτό άνοιγμα είναι πλάτους 9.7 μ. και ύψους 12.5 μ. και το μικρότερο πλάτους 4.85 μ. και ύψους 6.5 μ.

Μέχρι σήμερα γίνονται προσπάθειες διατήρησης του μνημείου, το οποίο απειλείται από το φαινόμενο της «γυψοποίησης» που οφείλεται στην ατμοσφαιρική ρύπανση η οποία είναι έντονη στη περιοχή. Παρ’ όλα αυτά το σημείο αποτελεί σημείο συνάντησης των ανθρώπων την σήμερον ημέρα λόγω της κεντρικότητας και διασημότητάς του.

Κεντρική Πανεπιστημιούπολη

Η Κεντρική Πανεπιστημιούπολη του Α.Π.Θ. βρίσκεται στο κέντρο της πόλης της Θεσσαλονίκης και εκτείνεται σε έκταση 334.000 m² περίπου. Η πλειοψηφία των εγκαταστάσεων του Α.Π.Θ. βρίσκεται μέσα στην Κεντρική Πανεπιστημιούπολη.

Το Α.Π.Θ. περιλαμβάνει τις εξής σχολές: Θεολογική, Φιλοσοφική, Σχολή Θετικών Επιστημών, Νομική, Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πολυτεχνική Σχολή, Καλών Τεχνών, Παιδαγωγική, Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος και ΤΕΦΑΑ.

Ιστορική Αναδρομή

Την προσπάθεια για ίδρυση πανεπιστημίου στη Θεσσαλονίκη είχε ξεκινήσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος, σε μία εποχή που η Βόρεια Ελλάδα μόλις είχε απελευθερωθεί και η τόνωση των «Νέων Χωρών», όπως αποκαλούνταν τότε οι νεοαπελευθερωθείσες περιοχές, προέβαλλε ως εθνική ανάγκη. Μάλιστα, παράλληλα με το πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης προβλεπόταν και η ίδρυση ενός ακόμη πανεπιστημίου στη Σμύρνη. H Μικρασιατική καταστροφή, όμως, ανέτρεψε εκείνα τα σχέδια.

Αργότερα, το 1924, ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπαναστασίου αποφάσισε την ίδρυση του πανεπιστημίου και ξεκίνησε τις διαδικασίες που ευδοκίμησαν το καλοκαίρι του 1925. Το πανεπιστήμιο ξεκίνησε να λειτουργεί από το 1926 με πρώτο πρόεδρο το Γεώργιο Xατζηδάκι και κατόπιν το Χρίστο Tσούντα.

Στον ιδρυτικό νόμο μεγαλύτερη βαρύτητα δινόταν στην ανάπτυξη των θεωρητικών επιστημών, κατεύθυνση που συμβάδιζε άλλωστε με τις αντιλήψεις της εποχής. Τον πρώτο χρόνο, το 1926, λειτούργησε η Φιλοσοφική Σχολή, που στεγάστηκε στο κτίριο «Aλλατίνι», εκεί που στεγάζονται σήμερα οι υπηρεσίες της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης. Σύντομα, ωστόσο,  διαπιστώθηκε ότι η επιλογή δεν ήταν η καλύτερη, γι’ αυτό και αποφασίστηκε η μεταστέγασή του, τον Οκτώβριο του 1927, στο μέγαρο της οδού Εθνικής Αμύνης, όπου προηγουμένως στεγαζόταν το B΄ Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Το κτίριο αυτό επισκευάσθηκε και λίγο αργότερα επεκτάθηκε με την προσθήκη και τρίτου ορόφου. Σήμερα αποτελεί το ιστορικό κτίριο του πανεπιστημίου και στεγάζει ένα μέρος μόνο της Φιλοσοφικής Σχολής.

Το 1927 λειτούργησε και η Φυσικομαθηματική Σχολή με πρώτο της τμήμα το Τμήμα Δασολογίας, που το 1937 μαζί με το Τμήμα Γεωπονίας αποχωρίστηκαν και δημιούργησαν τη Γεωπονοδασολογική Σχολή. Το 1929 άρχισε να λειτουργεί η Σχολή Νομικών και Οικονομικών Eπιστημών. H Ιατρική και η Θεολογική Σχολή, που προβλέπονταν από τον ιδρυτικό νόμο, λειτούργησαν πολύ αργότερα, το 1942. Μετά τον πόλεμο, το 1950 – ’51, ιδρύθηκε η Κτηνιατρική Σχολή και στη συνέχεια με χρονολογική σειρά τα Ινστιτούτα Ξένων Γλωσσών (1951), η Πολυτεχνική (1955) και η Οδοντιατρική.

Η Ιατρική Σχολή και το Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ, μετά την αποπεράτωση των κτιριακών τους εγκαταστάσεων, στα μέσα της δεκαετίας του 1970 (Πηγή: «Αναμνηστικό Λεύκωμα για τα 50 Χρόνια της Ιατρικής Σχολής).

Το 1982 επήλθε γενική αναδιάρθρωση των δομών του Α.Π.Θ., όπως και όλων των πανεπιστημίων, με την ανάδειξη του τμήματος ως βασικής ακαδημαϊκής μονάδας, την ανασύσταση των σχολών και τη σύμπτυξη τμημάτων σε νέες ως εξής: Θεολογική Σχολή, Φιλοσοφική Σχολή, Σχολή Θετικών Επιστημών, Σχολή Νομικών και Οικονομικών Επιστημών, Σχολή Γεωτεχνικών Επιστημών, Σχολή Επιστημών Υγείας και Πολυτεχνική Σχολή.

Μετά το 1982 ιδρύθηκαν η Παιδαγωγική Σχολή(1983), η Σχολή Kαλών Τεχνών (1984) και τα αυτοδύναμα τμήματα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (1983) και Δημοσιογραφίας και Mέσων Mαζικής Επικοινωνίας (1991), καθώς και η Παιδαγωγική Σχολή της Φλώρινας (1993) που εντάσσεται πλέον στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

Επιπλέον όλα αυτά τα χρόνια προστέθηκαν και άλλα τμήματα στις ήδη υπάρχουσες σχολές, όπως το Τμήμα Πολιτικών Επιστημών στη Σχολή Ν.O.Π.Ε, το Τμήμα Ψυχολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή και το Τμήμα Πληροφορικής στη Σχολή Θετικών Επιστημών. Στα νεότερα τμήματα ανήκουν και τα ανεξάρτητα τμήματα Μηχανικών Διαχείρισης Ενεργειακών Πόρων στην Κοζάνη (1999), στη Φλώρινα το Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών (1999) και η Παιδαγωγική Σχολή (1993), που έχουν ενταχθεί πλέον όλα στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, από 1η Ιανουαρίου 2004. Το 2004 ιδρύθηκαν δύο νέα τμήματα, το Τμήμα Κινηματογράφου που υπάγεται στη Σχολή Καλών Τεχνών και το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης (με έδρα τη Βέροια) που υπάγεται στην Πολυτεχνική Σχολή.

Η κεντρική Πανεπιστημιούπολη σήμερα:

Το Φρούριο του Επταπυργίου, γνωστό και με την οθωμανική ονομασία Γεντί Κουλέ, βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο των τειχών της Θεσσαλονίκης, εντός της Ακρόπολης. Αποτελείται από δύο ενότητες: το βυζαντινό φρούριο, το οποίο συνθέτουν δέκα πύργοι με τα μεταξύ τους μεσοπύργια διαστήματα και τον περίδρομο, καθώς και τα νεότερα κτίσματα των φυλακών, που έχουν κτιστεί εντός κι εκτός του φρουρίου. Οι πύργοι της βόρεια πλευράς αποτελούν τμήματα του παλαιοχριστιανικού τείχους της Ακρόπολης. Ενώ αυτοί της νότιας προστέθηκαν πιθανότατα κατά τους μεσοβυζαντινούς χρόνους, σχηματίζοντας τον κλειστό πυρήνα του φρουρίου. Γύρω στο 1890 το μνημείο χρησιμοποιήθηκε ως ανδρικές, γυναικείες και στρατιωτικές φυλακές. Κατά τη δεκαετία του 1890, το φρούριο μετατράπηκε σε φυλακή. Η φυλακή διετέλεσε για καιρό τις κύριες εγκαταστάσεις σωφρονισμού της πόλης, όπου κρατούνταν φυλακισμένοι ανεξαρτήτως φύλου ή εγκλήματος. Νέα κτίρια χτίστηκαν κατά μήκος των δύο πλευρών των τειχών, ώστε να βελτιωθεί η λειτουργικότητα του νέου σωφρονιστικού κέντρου. Η εσωτερική αυλή ήταν χωρισμένη από φράχτες σε πέντε ξεχωριστές μονάδες και στο κέντρο τους στεγάστηκε το κεντρικό παρατηρητήριο. Η φυλακή διέθετε εκκλησάκι και άλλα παραρτήματα, ενώ το παράρτημα που βρισκόταν στο βόρειο-ανατολικό πύργο καταστράφηκε κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα εξωτερικά κτίρια, στη νότια πλευρά του κάστρου, στεγαζόταν η διοίκηση, η φυλακή των γυναικών, και προς τα δυτικά, τα κελιά απομόνωσης. Το κέντρο αυτό είχε αποκτήσει κακή φήμη κατά τη διάρκεια του καθεστώτος Μεταξά, της Κατοχής, και στη μεταπολεμική περίοδο από τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο μέχρι και τη Χούντα. Τέλος όπως σε πολλά άλλα σημεία της Άνω Πόλης, έτσι και εδώ η θέα είναι πραγματικά υπέροχη και τα χρώματα από ένα όμορφο ηλιοβασίλεμα θα σας ενθουσιάσουν! Αφιερώστε λίγο χρόνο να την απολαύσετε και μην ξεχάσετε την φωτογραφική σας μηχανή.

Κάστρα

Παράλληλα με την βόλτα σας στην Άνω Πόλη δεν πρέπει με τίποτα να χάσετε την ευκαιρία να ρίξετε μια πιo προσεκτική ματιά στα Βυζαντινά Μεσαιωνικά τείχη και φρούρια τα οποία κυκλώνουν ακόμα και σήμερα ένα μέρος του κέντρου της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Η όλη αίσθηση είναι μοναδική! Θα νιώσετε να ταξιδεύετε πίσω στο χρόνο, βαθιά στο παρελθόν της πόλης, καθώς το όλο μέρος περιτριγυρίζεται από ιστορία. Οι εντυπωσιακές αυτές οχυρωματικές κατασκευές δημιουργήθηκαν με κύριο γνώμονα την προστασία της πόλης από τις εκτεταμένες επιδρομές εχθρικών φυλών και με σκοπό να αντέξουν μακροχρόνιες πολιορκίες, κάτι που σε μεγάλο βαθμό μπόρεσαν να το κάνουν. Οι αρχικές οχυρώσεις κατασκευάστηκαν αμέσως μετά την ίδρυση της στα τέλη του 4ου αιώνα μΧ, ωστόσο τα υπάρχοντα τείχη δημιουργήθηκαν κατά το 390 μΧ κατά την βασιλεία του αυτοκράτορα Θεοδοσίου. Αν και ενσωματώνουν κάποια δείγματα των προγενέστερων κατασκευών δέχθηκαν ωστόσο και αρκετές μεταγενέστερες προσθήκες, μετατροπές και βελτιώσεις. Τα αμυντικά τους χαρακτηριστικά και ικανότητες είναι εξαιρετικά εντυπωσιακά! Το μήκος τους ξεπερνούσε συνολικά τα 7 χιλιόμετρα, με το ύψος να φτάνει σε αρκετά σημεία έως και τα 10μ και το πάχος τα 5μ. Ένας σημαντικός αριθμός επιπλέον αμυντικών κατασκευών και πύργων προστέθηκαν σε διαφορετικές περιόδους της ιστορίας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελούν το Επταπύργιον καθώς και ο Πύργος του Τριγωνίου, σε μικρή απόσταση από την ακρόπολη των τειχών. Μια σειρά από επιπλέον αμυντικούς πύργους με τετράγωνη, κυκλική η πολυγωνική κατασκευή έχουν προστεθεί κατά μήκος της περιμέτρου των τειχών. Τα τείχη περικύκλωναν το μεγαλύτερο μέρος της Θεσσαλονίκης έως και τον 19ο αιώνα όταν η Οθωμανική διοίκηση αποφάσισε στα πλαίσια ενός εκσυγχρονισμού και αλλαγής των αστικών χαρακτηριστικών της πόλης να κατεδαφίσει ολόκληρο το παραθαλάσσιο τμήμα τους.

Ο ναός του Αγίου Δημητρίου είναι ναός στη Θεσσαλονίκη αφιερωμένος στον Άγιο  Δημήτριο, τον πολιούχο της πόλης. Βρίσκεται στην ομώνυμη οδό και είναι πεντάκλιτη βασιλική του «ελληνιστικού τύπου».Ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου χτίστηκε στα μέσα του 5^ου αιώνα πάνω στο τόπο του μαρτυρίου του Αγίου, από τον έπαρχο του Ιλλυρικού Λεόντιο. Στο χώρο αυτό βρισκόταν το <<στάδιο>> όπου γινόταν οι μονομαχικοί αγώνες. Σε αυτό το στάδιο μονομάχησε ο πιστός μαθητής του Αγίου ο Νέστορας και νίκησε τον Λυαίο. Ολόκληρο το ισόγειο συγκρότημα του αρχαίου λουτρού, όπου ήταν φυλακισμένος ο Άγιος διατηρήθηκε και διασκευάσθηκε σε κρύπτη του ναού. Στην πορεία του χρόνου ο ναός υπέστη 2 φορές καταστροφή σε μεγάλος μέρος του από πυρκαγιά τον 7^ο αιώνα. Επίσης υπέστη πολλές καταστροφές από λεηλασίες κατά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Σαρακηνούς το 904 και Νορμανδούς το 1118. Το 1493 με 1912 μετατράπηκε σε τζαμί από τους Τούρκους. Αν και έχουν περάσει τόσοι αιώνες από τον καιρό της κατασκευής της και έχει ταλαιπωρηθεί από τον χρόνο, σεισμούς, πυρκαγιές και αναστηλώσεις, διατηρεί τη γνησιότητα και το πνεύμα της μεγαλοφροσύνης που ξεχωρίζει την αρχιτεκτονική της εποχής, καθώς και την έξοχη και διαχρονική καλλιτεχνική αξία και αισθητική, όπως μπορούμε να κρίνουμε από όσα μέρη διασώθηκαν. Κατανοούμε λοιπόν τους λόγους διά τους οποίους η Βασιλική του Αγίου Δημητρίου κυριαρχεί λειτουργικά και οπτικά επί σειρά αιώνων στη Θεσσαλονίκη, μια και υπήρξε όχι μόνο το κέντρο της τιμής του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου και προστάτη της πόλεως, αλλά και ο κατεξοχήν λατρευτικός χώρος της πρωτεύουσας της μακεδονικής γης, όπου η χριστιανική πίστη συνδέθηκε άμεσα και άρρηκτα με τις παραδόσεις και την ιστορία του Ορθόδοξου Ελληνικού Έθνους. Λίγο αργότερα το 1978 τα λείψανα του Αγίου επέστρεψαν από το αββαείο του Αγίου Λαυρεντίου στο Κάμπο της Ιταλίας και τοποθετήθηκαν σε μια αργυρή λάρνακα όπου φυλάσσονται ως σήμερα. Από το 1988 το υπόγειο λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος, όπου εκτίθενται συλλογή γλυπτών, κιονόκρανων, θωρακίων και αγγείων από τον Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου. Στην κρύπτη του Ναού λειτουργεί μουσειακή έκθεση με τη γλυπτή διακόσμηση του Ναού στις διάφορες  φάσεις της ιστορίας του. Τα σημαντικότερα εκθέματα του μουσείου είναι: η κρήνη αγιάσματος και μύρου, σε τρεις φάσεις (4ος, 6ος και 12ος – 13ος αιώνας), αρχιτεκτονικά γλυπτά (επίκρανα, θωράκια κ.α.) της πρώτης φάσεως του Ναού (5ος αιώνας), θραύσματα του κιβωρίου της Αγίας Τράπεζας του 13ου αιώνα, τα θραύσματα της διακόσμησης ταφικού πιθανότατα μνημείου του 14ου αιώνα, τα ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες του Ναού. Η σημαντικότερη και παλαιότερη φωτογραφία του Αγίου βρίσκεται στο νότιο τοίχο του ναού και είναι κατεστραμμένη από μεγάλο τοξοτό άνοιγμα. Στο αριστερό της τμήμα εικονίζεται ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός έφιππος με στρατιωτική ακολουθία (685-695 και 705-711). Η τοιχογραφία αυτή ιστορικού περιεχομένου είναι του 8ου αιώνα.

ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Ο Άγιος Δημήτριος  είναι Άγιος της Ορθόδοξης χριστιανικής εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίαςκαι πολιούχος της πόλης της Θεσσαλονίκης και της Ναυπάκτου.

Ο ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ:

Ο Άγιος Δημήτριος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη κατά τους χρόνους της βασιλείας του μεγάλου διώκτου των Χριστιανών Διοκλητιανού και Μαξιμιανού Ερκούλιου (284-305 μ.Χ). O Μαξιμιανός Γαλέριος, που ήταν ο καίσαρας της Μακεδονίας εξαπέλυσε αληθινό πόλεμο εναντίων των Χριστιανών. Εκλεκτό μέλος της εκκλησίας των Θεσσαλονικέων ήταν και ο Άγιος Δημήτριος, ο οποίος προερχόταν από ευσεβείς και επιφανείς γονείς. Ο θεός του είχε δώσει πολλά αγαθά και με πλήθος σωματικών και πνευματικών χαρισμάτων. Ο Βασιλιάς Γαλέριος ο οποίος είχε ακούσει για τον Άγιο Δημήτριο αποφάσισε να τον κάνει μέλος της Συγκλήτου  της πόλεως και τον διόρισε στρατηγό όλης της Θεσσαλίας και ανθύπατο αφέντη όλης της Ελλάδας επειδή εκτιμούσε τις αρετές του.  Ο Άγιος Δημήτριος ο οποίος ήταν χριστιανός κατηχούσε κι δίδασκε με ιεραποστολικό ζήλο και με φωτεινή παρουσία του τους Θεσσαλονικείς .

Όταν ο Μαξιμιανός πληροφορήθηκε τη δραστηριότητα αυτή του Αγίου διέταξε να τον φέρουν μπροστά του. Ο Άγιος ομολόγησε με παρρησία την πίστη του στον Χριστό με συνέπεια να τον οδηγήσουν στη φυλακή, σ ‘ένα παλαιό δημόσιο λουτρό δίπλα στο στάδιο, όπου υπέστη πολλές κακουχίες και βασανιστήρια. Στο στάδιο κατά την διάρκεια των αγωνισμάτων, που διοργάνωναν οι βασιλείς  για να διασκεδάζουν με τις θυσίες στα είδωλα, τις αιματοχυσίες και τους φόνους των ανθρώπων, Ο Νέστορας ο οποίος ήταν μαθητής του Αγίου, θέλοντας να δείξει την δύναμη του αληθινού Θεού  πήγε στο λουτρό που ήταν φυλακισμένος ο Άγιος, πήρε την ευλογία και την ευχή του Αγίου, βγήκε στο στάδιο και με την επίκληση «Θεέ Δημητρίου βοήθει μοι!» νίκησε τον γιγαντόσωμο και ανίκητο Λυαίο. Το γεγονός αυτό προκάλεσε οργή στο βασιλιά, ο οποίος πρόσταξε τους στρατιώτες να πάνε εκεί που ήταν φυλακισμένος ο Άγιος και να τον φονεύσουν. Οι στρατιώτες τον ελόγχευσαν σε όλο του το σώμα μέχρι θανάτου. Κάποιοι ευλαβείς Χριστιανοί ήλθαν κρυφά στο λουτρό εκείνο και ενταφίασαν το λείψανο στο μέρος στο οποίο μαρτύρησε. Αργότερα στο σημείο αυτό κτίσθηκε ναΐσκος ο οποίος περιλαμβάνει και τον ιαματοφόρο τάφο του Αγίου.