Όταν η παραλογή «Του γιοφυριού της Άρτας» «γεφυρώνει» το χθες με το σήμερα
Πόσο εύκολο είναι να κρατήσεις ζωντανό έναν μύθο αιώνων μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο οθόνες και καταιγισμό γρήγορων πληροφοριών;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην αποστήθιση, αλλά στη βίωση και τη δημιουργική αναπαράσταση. Βρίσκεται στις παραλογές — αυτά τα εκτενή αφηγηματικά τραγούδια της λαϊκής μας παράδοσης που, αν και θυμίζουν παραμύθια, δεν εξυμνούν ηρωικά κατορθώματα.. Αντίθετα, μιλούν απευθείας στην ανθρώπινη ψυχή, εξιστορώντας τις πιο δραματικές, αρχετυπικές περιπέτειες της ζωής μας.
Στο επίκεντρο αυτής της ανεκτίμητης κληρονομιάς στέκει «Το γιοφύρι της Άρτας» , ένα δημοτικό τραγούδι με οικουμενικό αποτύπωμα που ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα.. Το ίδιο ακριβώς μοτίβο συναντάμε σε ολόκληρη τη Βαλκανική χερσόνησο:
- Στην Αλβανία με το «Κάστρο της Ροζάφας»
- Στη Σερβία και τη Βοσνία με το «Χτίσιμο της Σκόδρας»
- Στη Βουλγαρία με το «Γεφύρι του Στρυμόνα»
- Στη Ρουμανία με το Meşterul Manole
Η κοινή ιστορική πορεία, το εμπόριο και οι πολιτισμικές ανταλλαγές διαμόρφωσαν μια κοινή πνευματική δημιουργία, με παρονομαστή μια πανάρχαια δοξασία: για να στεριώσει ένα μεγάλο έργο, μια βαριά, επώδυνη θυσία. Όσο πιο αγνό και ευγενές είναι το θύμα, τόσο η ψυχή του μετατρέπεται στο «στοιχειό» που θα προστατεύει αιώνια το κτίσμα..
Ένα Δράμα που Ζωντανεύει Μέσα από τον Διάλογο
Το μεγαλείο της παραλογής κρύβεται στην σχεδόν κινηματογραφική της πλοκή. Σαράντα πέντε μάστορες και εξήντα μαθητάδες παλεύουν καθημερινά να θεμελιώσουν το γεφύρι στον Άραχθο, όμως ό,τι χτίζουν τη μέρα, το βράδυ γκρεμίζεται.. Η λύση δίνεται με τρόπο σκληρό και αμετάκλητο από ένα πουλί με ανθρώπινη λαλιά: πρέπει να θυσιαστεί η όμορφη γυναίκα του πρωτομάστορα.
«Αν δε στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δε στεριώνει…»
Ο έντονος, γοργός διάλογος ανάμεσα στα πρόσωπα κορυφώνει τη δραματικότητα. Από το τραγικό, μοιραίο λάθος του πουλιού που παρακούει την εντολή και μεταφέρει το αντίθετο μήνυμα, μέχρι τη στιγμή που η λυγερή κατεβαίνει στην καμάρα για να βρει το δαχτυλίδι, η αγωνία παραμένει αμείωτη. Ακόμα και η συγκλονιστική μεταστροφή της κατάρας της σε ευχή («…κι αν πέφτουν τ” άγρια πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες, τι έχω αδελφό στην ξενιτιά…»)αποκαλύπτει το απύθμενο βάθος και την ευγένεια της ανθρώπινης ψυχής μπροστά στο μοιραίο.
Η δράση των μαθητών
Η λαϊκή μας παράδοση δεν είναι ένα απολιθωμένο έκθεμα σε κάποια προθήκη μουσείου· είναι ένας ζωντανός οργανισμός που αναζητά νέους εκφραστές. Αυτό το απέδειξαν στην πράξη οι μαθητές της Στ’2 τάξης του 1ου Δημοτικού Σχολείου Μαλεσίνας (σχολικό έτος 2013-2014), υπό την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού τους, Γιώργου Χαρχαντή.
Οι μαθητές δεν στάθηκαν απλοί αναγνώστες του κειμένου, αλλά λειτούργησαν ως συνδημιουργοί μέσα από μια σειρά βιωματικών και ψηφιακών δράσεων :
- Εικονογράφηση της Παραλογής : Με φαντασία και ευαισθησία, τα παιδιά αποτύπωσαν στο χαρτί τις πιο δραματικές σκηνές του τραγουδιού. Από τον μόχθο των μαστόρων πάνω στις σκαλωσιές μέχρι το μοιραίο πέταγμα του πουλιού και την κάθοδο της λυγερής στην καμάρα, οι ζωγραφιές των μαθητών έδωσαν χρώμα και μορφή στον αρχαίο θρύλο.
- Δημιουργία Ψηφιακού Βιβλίου (e-Book) : Οι μαθητικές δημιουργίες και οι στίχοι του δημοτικού τραγουδιού ενώθηκαν σε ένα καλαίσθητο ψηφιακό βιβλίο , που δημιουργήθηκε από τον εκπαιδευτικό της τάξης ,κ. Χαρχαντή Γιώργο . Η σύγχρονη αυτή ψηφιακή προσέγγιση επιτρέπει στον αναγνώστη να ξεφυλλίσει την παράδοση στην οθόνη του, αποδεικνύοντας ότι η τεχνολογία μπορεί να γίνει ο καλύτερος σύμμαχος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Για την ενίσχυση της κριτικής σκέψης, το ψηφιακό βιβλίο εμπλουτίστηκε με πολυμέσα.
- Σχεδιάστηκε ένα διαδραστικό κουίζ 10 ερωτήσεων που προκαλεί τους αναγνώστες να δοκιμάσουν τις γνώσεις τους γύρω από την πλοκή και τα χαρακτηριστικά της παραλογής.
- Δημιουργήθηκε ο διαδραστικός ψηφιακός χάρτης , «Χαρτογραφώντας Παραλογές στα Βαλκάνια», όπου ο χρήστης κάνοντας κλικ στο παρουσίαση διαφανειών μπορεί να μάθει πώς ονομάζεται η αντίστοιχη παραλογή σε γειτονικό λαό και ποιο ιστορικό κτίσμα αφορά.
Μια Γέφυρα που Αξίζει να Κρατήσουμε Όρθια
Είναι πραγματικά αξιοσημείωτο το πώς ένα τραγούδι που γεννήθηκε στους αιώνες της προφορικής παράδοσης καταφέρνει να παραμένει συγκλονιστικά επίκαιρο. Το «Γιοφύρι της Άρτας» μας υπενθυμίζει ότι κάθε μεγάλο έργο στη ζωή —είτε πρόκειται για ένα πέτρινο γεφύρι στον Άραχθο, είτε για ένα σύγχρονο ψηφιακό και εκπαιδευτικό δημιούργημα— απαιτεί κόπο, αφοσίωση και ένα κομμάτι από την ίδια μας την ψυχή..
Σας προσκαλούμε να ξεφυλλίσετε αυτό το ψηφιακό βιβλίο, ( επιλέγοντας την παρακάτω εικόνα ) ,να μοιραστείτε τις ζωγραφιές των παιδιών, να παίξετε με τις διαδραστικές εφαρμογές και να αφήσετε τον ρυθμό του δημοτικού λόγου να σας παρασύρει..
Τα κοινά δημοτικά μας τραγούδια είναι οι αόρατες, πνευματικές γέφυρες που μας ενώνουν με το παρελθόν μας, αλλά και με τους γειτονικούς μας λαούς.
Ας μην τις αφήσουμε να γκρεμιστούν.
Ο συντάκτης
Χαρχαντής Γιώργος
