Σε αυτό το σύντομο άρθρο θα ασχοληθούμε με μια πολύ ενδιαφέρουσα – αν και όχι τόσο γνωστή – πλευρά της Χημεία. Τα Χημικά Μηνύματα.

Τα Χημικά μηνύματα είναι η ‘γλώσσα’ με την οποία επικοινωνούν μεταξύ τους τα φυτά και τα ζώα. Βασίζεται σε μια μεγάλη ποικιλία οργανικών ενώσεων οι οποίες είναι απαραίτητες για την επιβίωση τους. Θα αναφέρουμε ενδεικτικά κάποιες περιπτώσεις.

Πολλά φυτά παράγουν αρωματικές ενώσεις για να προσελκύσουν έντομα, τα οποία θα μεταφέρουν τη γύρη για τη γονιμοποίηση των φυτών. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως στο βαμβάκι, εκπέμπουν βοήθεια μέσω χημικών ουσιών όταν δέχονται επίθεση από κάμπιες. Οι ουσίες αυτές προσελκύουν ένα είδος σφίγγας που καταστρέφει τις κάμπιες!

Άλλα φυτά εκκρίνουν ενώσεις που «κόβουν την όρεξη» των εντόμων, ενώ σε άλλες περιπτώσεις μπορούν μέσω χημικών ουσιών να επικοινωνούν με γειτονικά φυτά κάνοντας ένα είδος άμυνας ενάντια σε έντομα.

Και τα έντομα όμως εμφανίζουν μια τεράστια ποικιλία χημικών ουσιών που χρησιμοποιούν για διάφορους λόγους. Με τις φερόμενες τα αρσενικά προσκαλούν τα θηλυκά για να ζευγαρώσουν, με άλλες ουσίες καλούν άλλα έντομα για να συναθροιστούν σε τεράστιους αριθμούς (όπως οι ακρίδες). Η βασίλισσα στις μέλισσες εκκρίνει ενώσεις για να γνωρίζουν οι εργάτριες την παρουσία τους, ώστε να επιτελούν τα καθήκοντά τους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει μια στρατηγική προστασίας μερικών εντόμων που τρέφονται από χυμούς φρούτων που περιέχουν τοξικές ουσίες. Τα ίδια έντομα συγκεντρώνουν τις ουσίες αυτές στο σώμα τους και έτσι γίνονται άνοστα και επικίνδυνα για τους εχθρούς του.

Η Χημεία επεκτείνεται συνεχώς σε νέους τομείς και σε συνεργασία με άλλες επιστήμες, όπως η Βιολογία, έχει κατορθώσει σημαντικά επιτεύγματα και αναδύει εκπληκτικές λεπτομέρειες από το φυσικό κόσμο.

Διασκευή από το βιβλίο του Αναστάσιου Βάρβογλη «Χημεία και Καθημερινή Ζωή»

Γεώργιος Παπαγεωργίου, Χημικός, Msc Φυσικών Επιστημών