Οινούσσες η γη θάλασσα μόχθου και τέχνη
Οι Οινούσσες μικρές στο μάτι μα απέραντες στην ψυχή· στάθηκαν πάντα νησί εργατικό, νησί που ανάστησε επαγγέλματα, τέχνες και ανθρώπους δυνατούς από τους ναυτικούς που άνοιγαν πανιά για τις άκρες του κόσμου μέχρι τους ψαράδες που χάραζαν μικρές διαδρομές στο Αιγαίο και από τα αμπέλια που πότισαν γενιές ολόκληρες μέχρι τα πρώτα τούβλα που σήκωσαν σπίτια και όνειρα. Κάθε δουλειά είναι ένα κεφάλαιο της ιστορίας του νησιού. Το νησί δεν χτίστηκε μονάχα από πέτρα και ξύλο, χτίστηκε από ιδρώτα, πείσμα και αγάπη για τον τόπο.
Οι ναυτικοί
Δεν υπάρχουν Οινουσσιώτες που να μην έχουν συγγενείς, γονιό ή παιδί στη θάλασσα. Οι ναυτικοί ήταν και είναι οι μεγάλοι πρεσβευτές του νησιού. Τα καΐκια, τα ιστιοφόρα και αργότερα τα ατμόπλοια και τα φορτηγά πλοία γέμισαν το νησί με ιστορία από άλλες ηπείρους. Η ναυτοσύνη της Οινούσσας δεν είναι απλή τέχνη, είναι κληρονομιά.
Οι ναυτικοί γύριζαν με λίγα πράγματα, μικρά δώρα, φωτογραφίες και σίγουρα με δύσκολες ιστορίες. Μα γύριζαν πάντα με κάτι περισσότερο την περηφάνια ότι κρατούν ζωντανό ένα νησί που χωρίς τη θάλασσα δε θα μπορούσε να υπάρξει.
Οι ψαράδες
Πριν ακόμα χαράξει όταν το νησί κοιμάται, οι ψαράδες είναι ήδη έξω. Οι βάρκες τους χαράζουν το σκοτάδι κι εκείνοι άνθρωποι ταπεινοί, αθόρυβοι δίνουν κάθε μέρα μια δύσκολη μάχη. Η θάλασσα δεν χαρίζεται εύκολα. Δίνει ψάρια και παίρνει δυνάμεις, καμιά φορά και ανθρώπους. Όμως οι ψαράδες δεν την εγκαταλείπουν ποτέ. Χάρη σε αυτούς οι Οινούσσες είχαν πάντα φρέσκο ψάρι, ιστορίες από το πέλαγος και μια αίσθηση ότι το νησί ανασαίνει μαζί τους.
Τα αμπέλια
Πριν η ναυτιλία γίνει η μεγάλη δύναμη του νησιού, τα αμπέλια ήταν ο πλούτος των Οινουσσών. Στις πλαγιές του νησιού, εκεί όπου χτυπάει ο άνεμος αλλά ωριμάζει το σταφύλι με κόπο και φροντίδα, ο τρύγος ήταν γιορτή- ήταν δουλεία. Ήταν τραγούδια, ήταν γέλιο, ήταν οικογένεια. Όλα μαζί, το κρασί και ο μούστος του Σεπτέμβρη έδιναν μυρωδιές που γίνονταν αναμνήσεις. Σήμερα τα αμπέλια λιγόστεψαν αλλά δε χάθηκαν, στέκουν σαν σημάδια του παρελθόντος και πολλοί λένε πως αν ξαναζωντανέψουν θα φέρουν πίσω μια παλιά ομορφιά που αξίζει να μην ξεχαστεί.
Η τέχνη των τούβλων
Κι εδώ φτάνουμε σε ένα από τα πιο ξεχωριστά κομμάτια της ιστορίας των Οινουσσών, την τουβλοποιία. Στις Οινούσσες, όμως, το μεγαλύτερο κεφάλαιο γράφτηκε με πέντε ονόματα, Αντώνης Κατσιάνος, Νικόλας Κότης, Στάυρος Κότης Κωνσταντίνος Μαγκανάς και ο παππούς μου, Βαγγέλης Κατσιάνος. Η πρώτη βιοτεχνία ήταν στο Λιθρί της Μικράς Ασίας και μετά τη μικρασιατική καταστροφή η οικογένεια Κατσιάνου μετέφερε την τέχνη από το Λιθρί της Μικράς Ασίας στη Χίο και αργότερα στο νησί των Οινουσσών. Από το 1946 και έπειτα τα παιδιά και ιδιαίτερα ο Βαγγέλης συνέχισε την οικογενειακή παράδοση φτιάχνοντας χιλιάδες τούβλα που έμπαιναν σε σπίτια, μάντρες, αποθήκες και εκκλησίες. Η τουβλοποιία δεν ήταν απλά βιοτεχνία, ήταν ζωή, οικογένεια, κόπος επιστήμη και παράδοση. Μαζί έθρεψε σπίτια και άνοιξε το μέλλον.
Ένα νησί, πολλές ιστορίες, ένας λαός
Τα επαγγέλματα που άνθισαν στις Οινούσσες δεν ήταν ξεχωριστά, ήταν αλυσίδα. Ο ναυτικός έφερνε χρήματα, ο ψαράς φαγητό, ο γεωργός σταφύλια, ο τεχνίτης τούβλα για το χτίσιμο σπιτιών. Όλοι αυτοί έχτισαν την ιστορία του νησιού, γιατί οι Οινούσσες είναι ένα παλιό βιβλίο.
Άμα δεν ψάξεις να βρεις το παλιό βιβλίο, δε θα μάθεις ποτέ την ιστορία του νησιού.
Γιώργος Αμέντας
