[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]

Βάση αφιερωματικού μνημείου,Κωνσταντινούπολη,,αναπαράσταση Ηνίοχου Πορφύριου

    Οι  Πατέρες   της εκκλησίας  δίδασκαν  ότι   πρέπει     οι  άνθρωποι  να  φροντίζουν   το  σώμα  τους  .Παρόλα   αυτά   όμως     η  φροντίδα  του  σώματος  διέφερε   από     αυτό που  γινόταν  στην  αρχαία  Ελλάδα.Τα  πιο   σπουδαία  αγωνίσματα  στο  Βυζάντιο  ήταν  η  πάλη,το  ακόντιο,το άλμα  εις  ύψος    και  το  άλμα   σε  μήκος.Επίσης  οι   πιο γνωστοί   αθλητικοί  χώροι  ήταν    η  παλαίστρα  ,το   γυμνάσιο  και     το στάδιο,που   όμως  χρησιμοποιούνταν   μόνο  τους   πρώτους  αιώνες   ζωής  του  Βυζαντίου.

 Ο   πιο   σημαντικός   αθλητικός   χώρος  αλλά και  χώρος  ψυχαγωγίας  για  το  Βυζάντιο  ήταν  ο  ιππόδρομος.Εκεί  γίνονταν  αγώνες   δρόμου  αντοχής,ιππικοί  αγώνες   και αρματοδρομίες.Αυτά  γίνονταν  σε  συγκεκριμένες  ημερομηνίες  ή  όταν  υπήρχε  μια   γιορτή.Στον  ιππόδρομο ο λαός   μπορούσε  να  πει  τα  παράπονά  του  στον  αυτοκράτορα   ,ή αντίθετα   να  εκφράσει  ον  θαυμασμό   του.

 Τις  ημέρες   που  γίνονταν  αγώνες   δεν  εργαζόταν  κανείς,καθώς  τα  πάντα  ήταν κλειστά.Γίνονταν  όλη  την   ημέρα   οχτώ   αρματοδρομίες  και  ξεκινούσαν  με  το  σύνθημα  που  έδινε  ο αυτοκράτορας.όταν  γίνονταν   διάλειμμα  οι  θεατές  μπορούσαν  να δουν  χορευτές  ,μίμους  γελωτοποιούς,ακροβάτες  αλλά  και    θηριοδαμαστές  με  άγρια  ζώα.

Τις αρματοδρομίες   τις οργάνωναν  οι  Δήμοι (Πράσινοι,Βένετοι,Κόκκινοι ,Λευκοί)  που έπαιρναν  το  όνομά  τους   από  το  χρώμα  της  στολής  τους.

   Άλλα   σπουδαία  αθλήματα  κυρίως  στην  αριστοκρατία  και στους πλούσιους   ήταν το  τζυκάνιον   ,ένα  παιχνίδιπου  έμοιαζε   με  το   σημερινό  πόλο με  άλογα,ο  τορνεμές  και  η  τζόστρα.

Αυτοκράτορας ως ηνίοχος,μικρογραφία σε χειρόγραφο

                                                   Γεωργιάδης  Γιάννης  ,Τάξη  Ε1                     

Ιορδανία,Γέρασα,άποψη πλατείας

   Στη  σημερινή  εποχή   οι   πλατείες  προσφέρουν  στους πολίτες  αναψυχή   ,ξεκούραση   αλλά  και    αποτελούν  και  τόπο  συνάντησης.Με  την  έννοια  αυτή  δεν  υπήρχαν  τέτοιες πλατείες  στο  Βυζάντιο.Αρχικά     στα   πρώτα  χρόνια  ζωής  του  Βυζαντίου  οι  πόλεις  είχαν  στο  κέντρο τους  το  Φόρο(FORUM)  ,όπως  και  οι ρωμαϊκές.Εκεί υπήρχαν κτίρια  όπως  το  βουλευτήριο,τα  δικαστήρια,το νομισματοκοπείο, η  βιβλιοθήκη  και κτίρια   που  κρατούσαν  τα  αρχεία  της  πόλης.

 Στον  Φόρο   επίσης  υπήρχαν  και  καταστήματα.Αυτά  βρίσκονταν  μέσα   σε  στοές  (μονές ,διπλές,υπόγειες).Στο  κέντρο  της  πλατείας  υπήρχε  ένας  κίονας  με  το  άγαλμα  του  αυτοκράτορα  στην  κορυφή.Σε  ορισμένους  Φόρους  όπως  του  «Βοός»  στην  Κωνσταντινούπολη  γίνονταν  ζωοπανηγύρεις αλλά  και  εκτελέσεις  καταδίκων.

Μυστράς

     Μετά  τον 7ο   αιώνα   οι  Φόροι  της  πρωτεύουσας  μετατράπηκαν  σε αγορές.Επειδή  δεν  υπήρχαν  αρκετά  χρήματα    για  να  συντηρηθούν   τα  παλιά   δημόσια  κτίρια,     καταπατήθηκαν  και έγιναν  μαγαζιά.

 Στον   Μυστρά   μπροστά  από   το   παλάτι του  δεσπότη,  υπήρχε  ανοιχτός  χώρος   για  να  μαζεύονται   οι  πολίτες.Εκεί  θα πρέπει   να γινόταν  η  ονομαστή  εμποροπανήγυρη  της  πόλης  που  ήταν  το  δεκαπενταύγουστο.

 Επειδή   λοιπόν  στο  Βυζάντιο  υπήρχαν  πυκνοκατοικημένες  περιοχές  δεν υπήρχε  χώρος  για   πλατείες.Ανοιχτοί   χώροι  υπήρχαν  στους περιβόλους  των  μοναστηριών  και   στις  αυλές  των  εκκλησιών.Αυτές   μετατράπηκαν  σε χώρους  συνάντησης  και επικοινωνίας  των  ανθρώπων.

Ομαδική  εργασία   της  Ε1  τάξης

ψηφιδωτό,Δαμασκός,αναπαράσταση βυζαντινής οικίας

   Η  βυζαντινή  αυτοκρατορία  ,τους πρώτους αιώνες  ,είχε  πόλεις  που  έμοιαζαν  με  τις  πόλεις  της  αρχαίας  εποχής  .Τον  6ο  αιώνα  στην  Ανατολή  υπήρχαν  περίπου 900  πόλεις  .Οι  σημαντικότερες  ήταν  η  Κωνσταντινούπολη,η  Αντιόχεια  και   η  Αλεξάνδρεια.  Με  την καθιέρωση  του  χριστιανισμού  ως επίσημης  θρησκείας  του  κράτους  ,οι  πόλεις  αλλάζουν  μορφή.

 Από  την   εποχή  του Ιουστινιανού  και  μετά,κτίζονται πολλές  πόλεις  -κάστρα  ,που  έχουν  ως  στόχο  την  προστασία των  κατοίκων  σπό  τις  εχθρικές  επιδρομές.Τα  κάστρα φτιάχνονται  σε ψηλά  μέρη  για  να μπορούν να  ελέγχουν τα  περάσματα  και τους  δρόμους.Εξωτερικά  τα  κάστρα  πρστατεύονταν  από  περίβολους  με   οχυρωμαικούς  πύργους.Από  το εσωτερικό  του  κάστρου  ξεκινούσαν  δρόμοι που  οδηγούσαν  στην  πόλη.Οι  δρόμοι αυτοί  ήταν ανηφορικοί,στενοί  και  λιθόστρωτοι.

Δρόμος στους Φιλίππους της Καβάλας

    Στις  βυζαντινές  πόλεις -κάστρα  δεν  υπήρχε σχέδιο  στο  πού  θα  κτιστούν  τα  σπίτια.΄Έτσι  απουσίαζαν οι  μεγάλες πλατείες  και  οι  ανοιχτοί χώροι.Ανοιχτοί  χώροι υπήρχαν  στους περιβόλους  των  ναών  και μοναστηριών,που  πολύ  συχνά  χρησιμοποιούνταν  για  τα πανηγύρια  και  τις  λαϊκές  αγορές.Έτσι  στη μεταβυζαντινή  περίοδο   ο  ναός κάθε  ενορίας  έδινε τοόνομά  του  στη  συνοικία.(μαχαλάς)

Ομαδική  εργασία  της  Ε1  τάξης

Βυζαντινό λουτρό,ανακαλύφθηκε στους λόφους της Ιουδαίας πρόσφατα

         Οι  βυζαντινοί φρόντιζαν  να  εξασφαλίσουν  καθαρό  νερό για τις πόλεις τους.  Αυτό το  έκαναν  όχι μόνο για  να  είναι  οι ίδιοι καθαροί  αλλά  και  για  στρατηγικούς  λόγους  .Το Βυζάντιο  πολλές φορές  αντιμετώπιζε   εχθρικές  εισβολές  και  πολιορκίες    .Έτσι  έπρεπε  να  έχει  καθαρό πόσιμο  νερό.   Συνήθως, το νερό έφτανε στις βυζαντινές πόλεις από τις πηγές του με μεγάλες τοξωτές κατασκευές, τα υδραγωγεία, τμήματα των οποίων σώζονται έως σήμερα σε διάφορες περιοχές.

Αφού έφτανε στην πόλη, το νερό συγκεντρωνόταν σε μεγάλες δεξαμενές, τις κινστέρνες, και από εκεί  με πήλινους αγωγούς σε δημόσιες κρήνες ή στα σπίτια. Εκτός από τα νερά που προέρχονταν από πηγές, οι Βυζαντινοί αξιοποιούσαν και το νερό της βροχής. Γι’ αυτό το λόγο, πολλά σπίτια διέθεταν στέρνες, δηλαδή δεξαμενές για τη συλλογή βρόχινου νερού.

 Οι  βυζαντινοί  ενδιαφέρονταν  για   την  καθαριότητα   και  υγιεινή  τους.Τα βαλανεία, όπως λέγονταν τα λουτρά, ήταν δημόσια ή ιδιωτικά. Τα δημόσια λουτρά (που δεν έλειπαν από καμία πόλη της αυτοκρατορίας) ήταν κτίσματα επιβλητικά, κατά τα ρωμαϊκά πρότυπα, με πολυτελή εσωτερικό και εξωτερικό διάκοσμο. Οι κύριοι χώροι τους ήταν, όπως και στην αρχαιότητα, το αποδυτήριον, το ψυχρολούσιον, το χλιαρολούσιον και το θερμόν. Σε όσα λουτρά ακολουθούσαν ακόμη τα ρωμαϊκά πρότυπα, υπήρχε και χώρος εφίδρωσης και χώροι για κοινωνική συναναστροφή. Σε όλες αυτές τις εγκαταστάσεις οι άνδρες είχαν ελεύθερη είσοδο όλη τη μέρα, ενώ οι γυναίκες μόνο το βράδυ.Παρά τη μείωση του αριθμού τους σταδιακά από τον 6ο αιώνα, τα λουτρά συνέχισαν να αποτελούν σημαντικό δημόσιο χώρο μιας πόλης και συνδέθηκαν κυρίως με τον ιαματικό ρόλο του νερού.

Ομαδική  εργασία  της  Ε1  τάξης

Τοιχογραφία,αναπαράσταση εξοπλισμού βυζαντινού σπιτιού,μονή Καισαριανής,Αθήνα

        Η μορφή και η ποιότητα των αντικειμένων  που  υπήρχαν  στο  βυζαντινό σπίτι εξαρτιόταν από την οικονομική και κοινωνική θέση του ιδιοκτήτη. Τα συνηθέστερα υλικά κατασκευής τους ήταν το γυαλί, ο πηλός, τα όστρακα και το ξύλο για τους πιο φτωχούς και τα πολύτιμα μέταλλα και οι λίθοι για τους πλούσιους.

 Στα βασικά έπιπλα του βυζαντινού σπιτιού ανήκαν το τραπέζι και το κρεβάτι, πάνω στο οποίο τοποθετούσαν διάφορα στρωσίδια, όπως μαξιλάρια και σεντόνια που φτιάχνονταν από διάφορα υλικά. Πάντως φαίνεται ότι την εποχή εκείνη οι περισσότεροι κάτοικοι του Βυζαντίου ξάπλωναν πάνω σε στρώματα από άχυρα, βαμβάκι, κουρέλια ή πούπουλα, τα οποία απλώνονταν απευθείας στο πάτωμα ή σε χτιστούς πάγκους. Τα τραπέζια, συνήθως κατασκευασμένα από ξύλο, χρησίμευαν όχι μόνο για το σερβίρισμα του φαγητού αλλά και ως πάγκοι εργασίας ή γραφεία. Για καθίσματα χρησιμοποιούσαν καρέκλες ή σκαμνιά. Ιδιαίτερος τύπος καθίσματος ήταν ο θρόνος που χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά από τον αυτοκράτορα, τον πατριάρχη, τους επισκόπους και τους ηγούμενους και συνοδευόταν συνήθως από υποπόδιο.

Στα έπιπλα ενός βυζαντινού σπιτιού συγκαταλέγονται ακόμα τα κιβώτια ή σεντούκια, τα οποία χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη ψωμιού και διαφόρων εδεσμάτων, ενδυμάτων και βιβλίων ακόμα και χρημάτων ή κοσμημάτων. Αντίστοιχο ρόλο είχαν τα αρμάρια, συχνά εντοιχισμένα, που ασφάλιζαν, όπως και τα σεντούκια, με κλειδαριά. Στη σκευή ενός βυζαντινού σπιτιού ανήκαν ακόμα τα χαλιά, τα οποία κάλυπταν τα δάπεδα των πλούσιων σπιτιών, καθώς και τα βαριά παραπετάσματα, που κρεμασμένα από την οροφή, χρησίμευαν ως διαχωριστικά των ενδιάμεσων χώρων.

Τοιχογραφία,Θεσσαλονίκη,ναόςαγίου Νικολάου Ορφανού,αναπαράσταση τραπεζιού με γεύματα

              Τα σπίτια της εποχής φωτίζονταν με κεριά και λυχνάρια, που συνήθως ήταν φορητά ή στηρίζονταν σε μόνιμους λυχνοστάτες. Οι εκκλησίες και τα παλάτια χρησιμοποιούσαν κυρίως πολυκάνδηλα ή πολυέλαιους που κρεμόντουσαν από την οροφή με αλυσίδες.

 Μέρος του οικιακού εξοπλισμού αποτελούν τα επιτραπέζια σκεύη,  που φτιάχνονταν από διαφορετικά υλικά.  Σε αυτά ανήκαν τα πιάτα, οι δίσκοι, οι γαβάθες, τα ποτήρια, τα κύπελλα, οι κανάτες και οι αλατιέρες.  Μεγάλη ποικιλία παρατηρείται και στα μαγειρικά σκεύη. Ένα βυζαντινό σπίτι διέθετε πυροστάτες, πάνω στους οποίους τοποθετούσαν τα τσουκάλια για το μαγείρεμα, κατσαρόλες για το ζέσταμα του νερού, σχάρες και τηγάνια, κουτάλες διαφόρων μεγεθών, γουδιά αλλά και λεκάνες για το πλύσιμο των πιάτων και των χεριών.

 Στα κελάρια των σπιτιών φυλάσσονταν ακόμα πιθάρια για την αποθήκευση των υγρών και των τροφίμων, ενώ για τη μεταφορά και την αποθήκευση του νερού χρησιμοποιούσαν τα σταμνία.

 Τέλος, για   να  έχουν  νερό  στο   τραπέζι  ,όταν  τρώγανε,  χρησιμοποιούσαν  τα  λαγήνια.

   Λυσίτσα Ιωάννα,Καπάκογλου Ελένη,Κασερούδη  Δήμητρα,Πατσάνη  Ζωή

οικία Δυνατών

    Στο  Βυζάντιο  υπήρχαν  πολυτελείς   επαύλεις  για τους μεγαλοκτηματίες με  εσωτερικούς  κήπους  και  στοές   και  άθλιες  κατοικίες  για τους φτωχούς  των  πόλεων.Οι  πλούσιοι  που  ζούσαν  στις  πόλεις (αστοί)είχαν  διώροφα  σπίτια  με τζάκι ,κουζίνα  ,πλυσταριό,λουτρό  και εικονοστάσιο ή  παρεκκλήσι  στο ισόγειο.Τα  υπόλοιπα  δωμάτιαήταν  στον  δεύτερο  όροφο.Αναφέρεται  ότι   κατά   τη  βασιλεία  του  Θεοδοσίου υπήρχαν  στην  Κωνσταντινούπολη   σπίτια με εφτά  ή  εννιά  πατώματα, συνήθεια   ρωμαϊκής  καταγωγής.                                        Οι  περισσότερες   κατοικίες   διέθεταν   στέρνες  στα  ισόγεια  ή  χώρους   για   τα   ζώα  ,ενώ το  κυρίως δωμάτιο βρισκόταν  στον όροφο. Χωρίσματα από ελαφρά υλικά (ξύλο, καλάμια) διαιρούσαν τους ενιαίους χώρους σε μικρότερα δωμάτια, ενώ το φως έφτανε μέσα στο σπίτι από τα παράθυρα, στα οποία προσάρμοζαν κατάλληλα πλαίσια ώστε  να   δέχονται μικρά τζάμια οκταγωνικά ή ορθογώνια

Το   βυζαντινό σπίτι συνδύαζε  ρωμαϊκά,ανατολικά και αρχαία  ελληνικά  στοιχεία.Μετα τον  6ο αιώνα  αρχίζει  να   διαμορφώνεται   το τυπικό  βυζαντινό σπίτι.Ειδικά  για  την  περίοδο  μεταξύ  9ου και  12ου  αιώνα   το  κυριότερο  δωμάτιο του  σπιτιού είναι  ο  τρίκλινος  ,γύρω  από  τον οποίο   τοποθετούνται   τα δωμάτια  των  ανδρών  και  των  παιδιών ,των  γυναικών  η  τραπεζαρίακαι  οι  χώροι  υγιεινής.Τα  σπίτια  διέθεταν  μπαλκόνι και περίστυλες  αυλές,τοιχογραφίες  και  ψηφιδωτά.Αυτό  βέβαια  εξαρτιόταν  από  την  οικονομική  κατάσταση  του  ιδιοκτήτη.

 Με   την  πάροδο  του  χρόνου  η  εσωτερική  αυλή  καταργήθηκε.Στον Μυστρά, όπου σώζονται τα καλύτερα διατηρημένα παραδείγματα υστεροβυζαντινών σπιτιών, τα σπίτια ήταν κατά κανόνα ορθογώνια δίπατα· στο ισόγειο βρίσκονταν οι βοηθητικοί χώροι, ενώ στον όροφο βρισκόταν το τρικλινάρι, που φαίνεται ότι ενσωμάτωσε όλους τους πριν ξεχωριστούς χώρους.

ψηφιδωτό δάπεδο,αναπαράσταση βυζαντινής κατοικίας

Ομαδική   εργασία  της  Ε1  τάξης                   

σκουλαρίκια,7ος αιώνας

    Η  κατάκτηση  της  Κωνσταντινούπολης  από  τους  σταυροφόρους  ,είχε  σαν  αποτέλεσμα  να  αλλάξει  και  η  μόδα  της  εποχής:  Έτσι ο  γιορτινός   χιτώνας κονταίνει ,στη  μέση  είναι εφαρμοστός  και  έχει  στενά μανίκια.Στη  γυναικεία μόδα  παρατηρούνται  ελάχιστες διαφοροποιήσεις.Πάνω  από  τον μακρύ  χιτώνα φορούν οι  γυναίκες  μανδύα   που  καλύπτει το  κεφάλι .Τα  μανίκια  είναι μακριά.

κόσμημα ,9ος αιώνας

Οι  άντρες  ,αρχικά  ξυρίζονταν  και  έκοβαν  κοντά  τα  μαλλιά  τους.Αργότερα  επηρεασμένοι  από  τους  δυτικούς ,αφήνουν μακριά τα  μαλλιά  τους.

 Οι γυναίκες  φροντίζουν τα  μαλλιά τους  με επιμέλεια.Χωρισμένα  στη  μέση  ,κατσαρά,στηριζονται  στον αυχένα  με  χτενάκια   ή  κορδέλες.Μακιγιάρονται:μαύρο  στα βλέφαρα  και  στα λεπτά φρύδια,το  κοκκινάδι  στα  χείλη  θα  εμφανιστεί  στα χρόνια  των  Παλαιολόγων.

κοσμήματα, 10ος αιώνας

    Οι  βυζαντινοί  ,άντρες  και  γυναίκες  ,αγαπούν τα  κοσμήματα.Θαυμαστά  τα έργα  χρυσοχοϊας  ,σχέδια  απλά,διαστάσεις μετρημένες.Διαδεδομένος  ο  σταυρός  .Δαχτυλίδια  σε χρυσό  ή  ασήμι  ή  μπρούντζο διακοσμημένα με  πολύτιμες  πέτρες.Σκουλαρίκα,κολιέ,πόρπες,βραχιόλια ,στολισμένα  με μαργαριτάρια,αμέθυστους και  σμαράγδια.

«Βυζάντιο  και Ελλάδα»Michel Kaplan,εκδόσεις  Δεληθανάση,Αθήνα  1994

 Αλεξανδράκη  Αγγελική,Βουλγαρούδη   Μαρία, Καράμπελα  Ραφαηλία,Μήτσκα  Πολυξένη,Τζιμολίδου  Ελένη,Χαχούδη  Χριστίνα

Από   το  τυπικόν  του  αυτοκράτορα  Ιωάννη  Β΄ Κομνηνού  για  το  νοσοκομείο  της  μονής  Παντοκράτορα.

Ομαδική  εργασία  της Ε1  τάξης

[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]