Στο πλαίσιο του σχεδίου εργασίας με τίτλο «Ένα γράμμα στον Ρ. Οπενχάιμερ – Ένα γράμμα στα παιδιά της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι», οι μαθητές/τριες της Γ΄ τάξης του σχολείου μας έγραψαν κείμενα και εκπόνησαν διάφορες εργασίες.
Ακολουθούν ενδεικτικές εργασίες των μαθητών/τριών:
Σπάρτη, 12 – 12 – 2023
Αγαπητοί μου φίλοι,
Σας σκέφτηκα, αφού διάβασα το ποίημα του Έλληνα λογοτέχνη Νικηφόρου Βρεττάκου με τίτλο «Γράμμα στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ». Έτσι, αποφάσισα να σας γράψω, για να μοιραστώ μαζί σας το περιεχόμενο αυτού του ποιήματος, αλλά και τις σκέψεις τις οποίες μου προκαλεί.
Σε αυτό το ποίημα, ο Βρεττάκος διατυπώνει, μέσα από τους στίχους του, τη διαμαρτυρία του προς τον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ (εφευρέτη της ατομικής βόμβας και εμπνευστή του προγράμματος «Μανχάταν») για τη φριχτή καταστροφή και φέρνει τον Οπενχάιμερ ενώπιον των ευθυνών του. Αρχικά δε δέχεται τη συγγνώμη του, ούτε συγκινείται από τις τύψεις του, γιατί πιστεύει ότι, όπως ο Προμηθέας, διέπραξε ύβρι απέναντι στο Θεό, καθώς η πράξη του κατέστρεψε την ίδια τη δημιουργία Του, τον άνθρωπο, και, κατά συνεπεία, τα έργα του ανθρώπου. Τα λόγια του Βρεττάκου θέλουν, αρχικά, να κυνηγήσουν τον Οπενχάιμερ σαν Ερινύες. Στη συνέχεια όμως, τον συμπονά, καθώς νιώθει και τον εαυτό του ένοχο, αφού δεν έκανε κάτι για να αποτρέψει την καταστροφή, ή έστω, να πεθάνει μαζί με τα θύματα της Χιροσίμας και του Ναγκασάκι.
Διαβάζοντας αυτό το ποίημα, αναρωτιέμαι τι σκέφτεστε και τι νιώθετε όταν σας διηγούνται ιστορίες από εκείνη την εποχή άνθρωποι που έχουν επιζήσει έως σήμερα. Μπορεί να σας φαίνεται πολύ μακρινό το παρελθόν που πέθαναν χιλιάδες άνθρωποι, ενώ άλλοι αρρώστησαν από λευχαιμία και καρκίνο, αλλά και η φύση έμεινε άγονη και κατεστραμμένη για δεκαετίες. Η αλήθεια είναι ότι και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο φτάσαμε πολύ κοντά στη σύγκρουση με πυρηνικά όπλα, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Γι’ αυτό νομίζω ότι αυτή η ιστορία δεν πρέπει να επαναληφθεί ποτέ. Εξάλλου, στον πόλεμο, άσχετα με το πώς ξεκινάει, δεν υπάρχουν νικητές, αλλά μόνο χαμένοι, καθώς όλοι οι άνθρωποί μπορούν να υποστούν την πιο μικρή ή την πιο μεγάλη καταστροφή. Έτσι, υποστηρίζω τον αφοπλισμό από τα πυρηνικά όπλα. Πολλοί είναι υπέρ της χρήσης πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς (π.χ. για την κάλυψη ενεργειακών αναγκών), όμως προσωπικά διαφωνώ, γιατί, όπως δείχνει το σχετικά πρόσφατο παράδειγμα στον πυρηνικό σταθμό στη χώρα σας, στη Φουκοσίμα, η πυρηνική ενέργεια δεν είναι ασφαλής (ειδικά σε μία σεισμογενή χώρα σαν την Ιαπωνία), ακόμα και με τη χρήση της πιο προηγμένης τεχνολογίας.
Ας ενωθούμε λοιπόν όλοι μαζί κατά της χρήσης των πυρηνικών όπλων και της πυρηνικής ενέργειας! Άλλωστε, είναι στα χέρια της νέας γενιάς να αλλάξει αυτή η κατάσταση.
Ο συνομήλικός σας από την Ελλάδα,
Γιάννης Πορφύρης
Σπάρτη, 20.11.2023
Αγαπητά παιδιά της Χιροσίμα, παιδιά του Ναγκασάκι,
Έχουν περάσει σχεδόν 80 χρόνια από τον βομβαρδισμό των πόλεων σας. Πάνω από 70 χρόνια από την ολική καταστροφή αθώων ανθρώπων οι οποίοι, χωρίς να το γνωρίζουν, έχασαν ακαριαία τη ζωή τους. Γράφουμε αυτό το γράμμα με την ευκαιρία της μελέτης ενός ποιήματος ενός μεγάλου Έλληνα ποιητή, του Νικηφόρου Βρεττάκου, με τίτλο «Γράμμα στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ». Αυτό το ποίημα γέννησε σε εμάς, τους μαθητές μίας πόλης στην άλλη άκρη του κόσμου, μικρής σε πληθυσμό, αλλά με πολύ σημαντικό ιστορικό αποτύπωμα, κάποια συναισθήματα και προβληματισμούς που θέλουμε να εκφράσουμε στο χαρτί.
Το ποίημα που αναφέραμε δεν είναι απλώς ένα κείμενο που γράφτηκε με τη βουή της εποχής εκείνης. Μετά τη δήλωση της μεταμέλειας του σπουδαίου επιστήμονα, ο Βρεττάκος ένιωσε την επιθυμία να συγγράψει ένα πολυσέλιδο ποίημα, ένα κατηγορητήριο, όπως ο ίδιος το αποκαλεί, στον Οπενχάιμερ, εκφράζοντας την απογοήτευσή του για την εργασία του που οδήγησε στον αφανισμό πολλών από τους προγόνους σας. Ξεκινάει μιλώντας του με ψυχρότητα και αδιαφορία έως και ειρωνεία και, σαν να γίνεται ο εκπρόσωπος όλου του κόσμου, δικάζει τον επιστήμονα με σκληρότητα (εκφωνώντας το κατηγορητήριο εκ μέρους όλης της ανθρωπότητας). Όμως, στο τέλος, όπως πρέπει όλοι να κάνουμε, του δείχνει συμπόνια και τον συγχωρεί. Μας κάνει, πράγματι, εντύπωση το πώς από τον θυμό και την ψυχρότητα μπορεί κανείς να συγχωρέσει. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι κανείς δεν είναι τέλειος, έτσι ώστε να του δίνεται το δικαίωμα να επικρίνει τους άλλους χωρίς στο τέλος να τους συμπονά.
Είναι, πράγματι, η επιστήμη τόσο καταστροφική; Σίγουρα είναι παντοδύναμη, όμως δεν έχει μόνο αρνητική πλευρά. Ας μην ξεχνάμε τα όσα μας πρόσφερε η επιστήμη, τις καινοτομίες της· έφερε τον ηλεκτρισμό, τα μέσα μεταφοράς, τις ανακαλύψεις που επιμήκυναν το προσδόκιμο της ζωής, την οποία διευκόλυνε στο έπακρο! Και πάλι, όμως, ακόμα κι αν είναι το πιο ευεργετικό πράγμα που μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους, μπορεί ταυτόχρονα να πυροδοτήσει τρόμο, θάνατο, καταστροφή. Είναι, συνεπώς, ασφαλές να πούμε πως η επιστήμη έχει διττό ρόλο στην ανθρωπότητα και, εάν ξεφύγει από τα όρια και πέσει σε λάθος χέρια, μπορεί να αποβεί μοιραία.
Είναι γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο ότι η ατομική βόμβα εφευρέθηκε από έναν λαμπρό επιστήμονα, τον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ. Ένας λαμπρός επιστήμονας, ο οποίος κατέληξε κυνηγημένος από τον ίδιο του τον εαυτό κυρίως, με αισθήματα ενοχής. Κι όμως, οι σκοποί του, κάθε άλλο παρά καταστροφικοί ήταν αρχικά. Έφτιαξε αυτή τη βόμβα, για να προλάβει η ανθρωπότητα την αντίστοιχη προσπάθεια των Ναζί. Δεν περίμενε ίσως την απόφαση για τη χρήση της, που οδήγησε σε θάνατο εκατοντάδες χιλιάδες Ιάπωνες, μεταξύ των οποίων γυναίκες, ηλικιωμένους και παιδιά. Τότε, πολλοί άνθρωποι τον μίσησαν. Με το δίκιο τους, αφού, έστω άθελά του, έσπειρε τον θάνατο. Δεν θα έπρεπε όμως τώρα να συγχωρεθεί; Άλλωστε, το μόνο που ήθελε ήταν να βοηθήσει. Να γίνει ο ευεργέτης του κόσμου, ο νέος Προμηθέας. Αυτή του όμως τη αλαζονεία τον ισοπέδωσε στο τέλος. Πάντως, πολύ νωρίς, το 1954, με το «Γράμμα στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ», ο ποιητής από τη Λακωνία, ο Νικηφόρος Βρεττάκος, τον συγχώρεσε. Ήταν ένας άνθρωπος γεμάτος αγάπη και κατανόηση προς τον συνάνθρωπό του. Αυτή η ανθρωπιά ξεχειλίζει από ολόκληρο το έργο του.
Επιλογικά, αγαπητοί/ες συνομήλικοι/ες από τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ελπίζουμε οι πληγές, τα τραύματα του παρελθόντος να γίνονται όλο και πιο ήπια. Ευχόμαστε υγεία, αγάπη και ευτυχία σε όλους/ες σας, και να μην υπάρξουν ξανά τέτοιου είδους τραγωδίες. Σας ευχαριστούμε πολύ για τον χρόνο σας!
Με ευγενικούς χαιρετισμούς
Καππάκου Κατερίνα,
μαθήτρια του Γ2 τμήματος του 4ου Γυμνασίου Σπάρτης «Γιάννης Ρίτσος»
Σπάρτη, 20-11-2023
Αγαπητά παιδιά της Χιροσίμα, παιδιά του Ναγκασάκι,
Ζω στην Ελλάδα, σε μια μικρή πόλη, τη Σπάρτη, και είμαι μαθήτρια της Γ΄ Γυμνασίου. Πρόσφατα, με αφορμή μια εργασία που κάναμε με τον φιλόλογο μας, μελέτησα το ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου «Γράμμα στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ». Αποφάσισα λοιπόν να σας γράψω, προκειμένου να μοιραστώ μαζί σας τις εντυπώσεις μου από το ποίημα, αλλά και τις σκέψεις μου.
Όταν πρωτοδιαβάσει κανείς το ποίημα του Βρεττάκου, ίσως το βρει δυσνόητο. Με μια δεύτερη ανάγνωση θα θεωρήσει πως είναι απλώς μια κατηγορηματική διαμαρτυρία. Αλλά με μια πιο λεπτομερή προσέγγιση και ανάλυση, θα αντιληφθεί πως ο ποιητής (το ποιητικό υποκείμενο, όπως λέμε στα μαθήματα), ενώ αρχικά κατηγορεί τον Οπενχάιμερ για ό,τι έγινε με την ατομική βόμβα, στο τέλος τον συμπονά.
Ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ ήταν ένα ευφυές άτομο, μια διάνοια. Είχε κερδίσει πολλά βραβεία και ήταν αυτός που, ουσιαστικά, δημιούργησε την ατομική βόμβα. Μετά τη ρίψη της βόμβας πολλοί κατηγορούσαν τον Οπενχάιμερ. Τον θεωρούσαν υπεύθυνο για το χαμό τόσων αμάχων.
Αρκετά χρόνια μετά, ο ποιητής μας Νικηφόρος Βρεττάκος του απηύθυνε δημόσια ένα ποιητικό “γράμμα”. Στην αρχή τον καταδικάζει για την καταστροφή που προκλήθηκε, αλλά στη συνέχεια τον συμπονά καθώς έχει καταλάβει το λάθος του και έχει μετανιώσει. Το ποίημα τελειώνει με την φράση «Φίλε Οπενχάιμερ, όλοι έχουμε ανάγκη από τη συγγνώμη του». Με τον στίχο αυτό το ποιητικό υποκείμενο μας δείχνει πως όταν ο συνάνθρωπός μας κάνει ένα λάθος έχει το δικαίωμα να κερδίσει τη συγχώρεση. Γιατί όλοι κάνουμε λάθη! Ο Οπενχάιμερ καταδίκασε μόνος του τον εαυτό του, θεωρώντας τον υπεύθυνο για ό,τι έγινε. Ζούσε μέσα στις τύψεις, μα ο Βρεττάκος τον συμπόνεσε μέσα από λόγια που είναι γεμάτα αγάπη.
Ξέρετε, παιδιά, μετά από την ανάγνωση και μελέτη του ποιήματος, κατάλαβα πως κανένας δεν είναι αλάνθαστος. Μόνο ο Θεός. Και όποιος θέλει να γίνει ίσος με τον Θεό τιμωρείται. Το είχαν επισημάνει ήδη οι Αρχαίοι Έλληνες μιλώντας για την Ύβρη. Ακόμα κι αν είσαι διάνοια, ο πιο έξυπνος άνθρωπος, είναι πιθανό να έρθει η στιγμή που θα κάνεις λάθος. Επιπλέον, χάρη στη συζήτηση με άξονα το ποίημα, έμαθα περισσότερα πράγματα για την ατομική βόμβα, τον δημιουργό της, τη ρίψη της και την καταστροφή που προκάλεσε.
Και αναρωτιέμαι… Πώς είναι να ζεις σε μια πόλη που στο παρελθόν είχε βομβαρδιστεί, να βιώνεις τις συνέπειες αυτής της πράξης, που ακόμα και σήμερα είναι εμφανείς; Ποια τα συναισθήματά σας για τον Οπενχάιμερ, του οποίου η δημιουργία κατέστρεψε τις πόλεις σας στο παρελθόν;
Κλείνοντας αυτό το γράμμα θα ήθελα να επαναλάβω κάτι που προανέφερα: Όλοι κάνουμε λάθη. Όλοι έχουμε δικαίωμα να κάνουμε λάθη. Τους ανθρώπους όμως που διαπράττουν κάποιο σφάλμα δεν πρέπει να τους καταδικάζουμε αιώνια. Γιατί «όλοι έχουμε ανάγκη από την συγγνώμη του συνανθρώπου μας».
Με εκτίμηση,
Όλγα Μπατσάκη
Σπάρτη, 23 Νοεμβρίου 2023
Αγαπητά παιδιά της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι,
Αυτές τις μέρες, διαβάσαμε στο σχολείο μου το ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου «Γράμμα στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ». Διαβάζοντας το ποίημα, αυτό που πραγματικά με εντυπωσίασε δεν ήταν κάποιος στίχος ή στροφή. Ήταν η ίδια η προσωπικότητα και η συμπεριφορά του Βρεττάκου. Είχαμε μάθει από άλλα κείμενα ότι ο Βρεττάκος μιλούσε για την αγάπη και για την επιθυμία του να γίνει όλος ο κόσμος ευτυχισμένος. Εδώ όμως διέκρινα θυμό, αφού ο ποιητής γίνεται η φωνή όλων των ανθρώπων, κατηγορώντας τον Οπενχάιμερ για όλα εκείνα για τα οποία ο Αμερικανός φυσικός ένιωθε ήδη ενοχές.
Το σημείο όμως, όπου, κατά τη γνώμη μου, το ενδιαφέρον φτάνει στο αποκορύφωμα είναι όταν ο Βρεττάκος αντιλαμβάνεται ότι, κατηγορώντας τόσο αμείλικτα τον Οπενχάιμερ, γίνεται κάποιος άλλος από τον εαυτό του και τα πιστεύω του. Ο ίδιος το μόνο που πάντα αναζητούσε στο πέρασμα του χρόνου ήταν η αγάπη. Στις δύο πρώτες ενότητες του ποιήματος, όμως, δε φαίνεται ίχνος αγάπης και συμπόνιας προς τον επιστήμονα και τις επιλογές του. Μόνο στην τελευταία ενότητα του ποιήματος βλέπουμε τον Βρεττάκο που ήδη γνωρίζουμε. Πλέον συμπονά και θέλει να συγχωρέσει τον Οπενχάιμερ.Το μήνυμα που παίρνουμε μέσα από αυτό το ποίημα είναι η ανάγκη για αγάπη για τον συνάνθρωπό μας. Μια αγάπη τόσο δυνατή, που να είναι ικανή να σκύψει και να αγκαλιάσει τον πιο σκληρό και απάνθρωπο συνάνθρωπό μας. Άλλωστε, όπως χαρακτηριστικά μάς είχε δείξει σε κάποιο ποίημά του ο Βρεττάκος, όταν αγαπάμε, μπορούμε μέχρι και να φανταστούμε ότι διαβάζουμε τη λέξη «αγάπη» σχηματισμένη από τις μαργαρίτες που φυτρώνουν στην πλαγιά ενός βουνού.
Τελειώνοντας θα ήθελα να σας ρωτήσω τα εξής :
- Εσείς,οι κάτοικοι της Χιροσίμας και του Ναγκασάκι, έχετε, άραγε, συγχωρέσει τον Οπενχάιμερ;
- Συμφωνείτε με την συμπονετική στάση του Βρεττάκου;
- Ποια θα ήταν η λέξη που, κατά τη γνώμη σας, θα χαρακτήριζε τον Οπενχάιμερ;
Με εκτίμηση,
Η μαθήτρια Ραφαέλα Καπονικολού
Σπάρτη, 20 Νοεμβρίου 2023
Αγαπητοί μακρινοί μου φίλοι,
Σας γράφω αυτή την επιστολή με αφορμή το «γράμμα»-ποίημα του μεγάλου μας ποιητή Νικηφόρου Βρεττάκου προς τον Οπενχάϊμερ, αυτόν που το όνομά του συνδέθηκε με τους χειρότερους εφιάλτες σας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, αλλά και στη χώρα σας ολόκληρη.
Το ποίημα αυτό είναι συγκλονιστικό, τόσο για τα νοήματα και τις υψηλές ιδέες που διαπερνούν τους στίχους του, όσο και για το ανηλεές μαστίγωμα της επιλογής για την κατασκευή της ατομικής βόμβας, με την επισήμανση ότι υπάρχει η δικαιοσύνη του σύμπαντος που κρίνει τελεσίδικα, ακριβοδίκαια και ανελέητα κάθε αυτουργό ενάντια στις πανανθρώπινες ιδέες της αγάπης, της αλληλεγγύης και του σεβασμού της ανθρώπινης ζωής.
Ο ποιητής μας με το παραπάνω ποίημα – κατηγορώ του, μου άνοιξε διάπλατα τον ορίζοντα της σκέψης μου για τις σχέσεις μεταξύ ατόμων και λαών που δεν πρέπει να εκτρέπονται σε καταστροφικές αντιπαλότητες. Με βοήθησε στο να αφομοιώσω και να ενστερνιστώ την υπέρτατη αξία του σεβασμού και της προστασίας του περιβάλλοντος, παντού όπου γης, αφού μόνο έτσι μπορεί να ευδοκιμήσει και να προοδεύσει η ανθρωπότητα. Μου δίδαξε την ακαταμάχητη αλήθεια και πραγματικότητα ότι η φύση, όσο είναι φιλική προς τον άνθρωπο, άλλο τόσο τον εκδικείται, όταν παραβιάζει τους αιώνιους κανόνες της.
Πιο συγκεκριμένα, το μέρος του ποιήματος που μου έκανε πιο μεγάλη εντύπωση ήταν αυτό στο οποίο ο ποιητής, κάνοντας αυτοκριτική, θεωρεί πως τελικά δεν μπορεί να είναι συνήγορος τόσων χαμένων ψυχών, αφού χρειάζεται για τον σκοπό αυτό ένας αθώος, κάτι που δεν είναι ο ίδιος. Αυτό συμβαίνει, γιατί διάλεξε να ζήσει μέσα στον ζόφο, δεν επέλεξε να συγκρουστεί με όλα αυτά που κομματιάζουν την ενότητα και σκοτώνουν την αγάπη. Με άλλα λόγια, επιβεβαιώνει τη ρήση του Χριστού «Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω». Έτσι τελικά καταλήγει πως όλοι έχουμε μερίδιο ευθύνης για τα ολέθρια αποτελέσματα της πορείας της ανθρωπότητας και άρα έχουμε ανάγκη από την συγγνώμη των αμέτρητων θυμάτων που προκάλεσαν και προκαλούν οι ανερμάτιστες επιλογές μας.
Πιστεύω πως οι περισσότερες από τις πιο πάνω σκέψεις και συμπεράσματά μου θα είναι και δικές σας, σε υπερθετικό βαθμό, αφού έχετε από «πρώτο χέρι» τις μαρτυρίες των παππούδων και των γονέων σας για τον όλεθρο που προκάλεσε στις πόλεις σας η βόμβα του Οπενχάιμερ και γνωρίζετε τις συνέπειες που εξακολουθεί να προκαλεί στις ζωές σας.
Είναι αναγκαίο όλα τα παιδιά του κόσμου να ενωθούμε και να παλέψουμε ώστε να επικρατήσει στην ανθρωπότητα η αλληλοκατανόηση και η συνεργασία, χωρίς πολέμους και καταστροφές. Πιστεύω πως έχουμε την δυνατότητα, γιατί είμαστε η συντριπτική πλειοψηφία.
Η φίλη σας,
Κωνσταντίνα Καψάλη
Για να διαβάσετε περισσότερες εργασίες μαθητών/τριών, πατήστε εδώ και εδώ.
Για να διαβάσετε περισσότερα σχετικά με το σχέδιο εργασίας, πατήστε εδώ.
