Η Σημαία που ύψωσε ο Γεώργιος Σισίνης στην Ήλιδα το 1821, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο
Φέρει σύμβολα της Φιλικής Εταιρείας. Σχεδιαστηκε από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό και υψώθηκε στην Ήλιδα το 1821, από το Γεώργιο Σισίνη.

Οι προεστοί και δημογέροντες της Ηλείας με αρχηγό το Γεώργιο Σισίνη και έδρα τη Γαστούνη είχαν ετοιμάσει τη στρατολογία, το διορισμό των καπετάνιων, τον πολεμικό ανεφοδιασμό και την τροφοδοσία των πολεμιστών. Στην έναρξη του αγώνα  έλαβαν μέρος οι Ηλείοι για την απελευθέρωση του τόπου αλλά πολέμησαν  όπου προσκλήθηκαν  όπως στην πολιορκία των Πατρών, στο Σαραβάλι, στην Τρίπολη, το Ναύπλιο, στο Μεσολόγγι, στην Αθήνα.

Από τον Πύργο οπλαρχηγοί ήταν οι:

• Άχολοι: Δημήτριος, Αλέκος, Ιωάννης, Χρυσανθάκης και Αλέξανδρος
• Αυγερινοί
• Κρεστενίτες: Λυκούργος και Ιωάννης και
• Βιλαέτες: Χαράλαμπος, Νικόλαος, Λύσανδρος και Κων/νος.

Άλλοι καπεταναίοι με σημαντική προσφορά στον αγώνα ήταν οι:

• Αντώνιος από τη Μανωλάδα
• Κων/νος Παπαδημητρόπουλος – Καπετάν Ανδραβιδιώτης από την Ανδραβίδα
• Βέρας από το Βαρθολομιό
• Νάνος και Κων/νος Κουμανιώται
• Ιωάννης Τζεκούρας
• οι Παλασσαίοι
• Δημήτρουλας
• οι αδελφοί Καραμεραίοι
• Κουντούρης και
• Α. Λαγανιώτης.

Στις 10 Μάρτη του 1821 ο Βοεβόδας της Γαστούνης Σουλεϊμάν πληροφορείται από τους Λαλαίους ότι Πυργιώτες και Γαστουναίοι  οι ετοιμάζουν συνωμοσία και γι’ αυτό αποφασίζει ότι πρέπει να σκοτώσουν τους προύχοντες και σημαίνοντες ιερωμένους  Πύργου και Γαστούνης .

Ο στενός  φίλος του Μουσταφάμπεη της Τριπολιτσάς και διαχειριστής των εισοδημάτων του, Αναστάσιος Χαματζόπουλος, έμπιστος του βοεβόδα Σουλεϊμάν, τον απέτρεψε φανερώνοντας γράμμα των Λαλαίων, λέγοντάς του ότι αυτό είναι τέχνασμά τους να βγάλουν από τη μέση τους Έλληνες ανταγωνιστές τους στην ενοικίαση των φόρων με δημοπρασία κι έτσι να μείνουν χωρίς συναγωνισμό και να πάρουν όσο-όσο αυτοί την ενοικίαση. Πήρε και ένα μήνα αναβολή της δημοπρασίας εκ μέρους των ενδιαφερομένων Ελλήνων ώστε να μπορέσουν να συγκεντρώσουν το ποσό της πρώτης δόσης. Αμέσως  ο Αναστάσιος Χαματζόπουλος ανακοίνωσε τα παραπάνω στους Γεώργιο Σισίνη, Γιαννάκη Σισίνη και Χριστόδουλο Αυγερινό και αυτοί αμέσως για να διαλύσουν κάθε υποψία του Βοεβόδα νοίκιασαν ιχθυοτροφεία, τελωνεία και τις αλυκές της Ηλείας.

Τότε ήρθε η διαταγή του Καϊμακάμη της Τριπολιτσάς, όπως σε όλους τους εξέχοντες προύχοντες ιερωμένους και πολιτικούς του Μοριά να πάνε στην Τριπολιτσά για σύσκεψη περί διαφόρων ζητημάτων. Στην πραγματικότητα όμως, για να συλληφθούν ως όμηροι στη σχεδιαζόμενη εξέγερση, που από τα περιστατικά σε διάφορες περιοχές των Καλαβρύτων και από κατάδοση του μυστικού της Φιλικής Εταιρείας την είχαν υποψιασθεί. Πολλοί πήγαν  κλείσθηκαν στα μπουντρούμια της Τρίπολης και μαζί τους ο Μητροπολίτης Ωλένης Φιλάρετος που πέθανε εκεί.

Ξεκίνησε και ο Σισίνης για την Τριπολιτσά, αλλά τον έσωσε ο  Π. Πατρών Γερμανός με τον πρωτοσύγκελό του Βησσαρίωνα οπότε γύρισε στη Γαστούνη και παρίστανε τον άρρωστο. Πιεζόμενος όμως από τους Τούρκους ξεκινάει για την Τριπολιτσά με τους γιους του με μεγάλη ακολουθία και έφιππους συνοδούς, αλλά όταν νύχτωσε άλλαξε δρόμο και πήγε στο Μετόχι του Μεγάλου Σπηλαίου που ήταν κοντά στου Αλη Τσελεπή στο σημερινό Βουπράσιο και εκεί κρύφτηκε που σε συμφωνία με το Μητροπολίτη Γερμανό είχε αποθηκεύσει τρόφιμα και πολεμοφόδια για τον αγώνα.

Φθάνοντας στη Μανωλάδα έστειλε στο Βοεβόδα της Γαστούνης και στο Γερμανό επιστολή ότι αρρώστησε και μόλις αναρρώσει  θα συνεχίσει το ταξίδι για την Τριπολιτσά, παρακαλώντας  το Γερμανό, για να καθυστερήσει και αυτός, προκειμένου να πάνε μαζί.

Οι πρώτες μάχες – 26 Μαρτίου 1821

Στις 26 Μαρτίου  ο Σισίνης στη Γαστούνη και ο καπετάν Χαράλαμπος Βιλαέτης στον Πύργο υψώνουν τη σημαία της επανάστασης. Οι Ηλείοι φοβόντουσαν, αλλά υπό την απειλή των καπεταναίων ιερείς και λαός  έφυγαν με τα υπάρχοντά τους για τα βουνά.  Οι φήμες  στον Κάμπο  ότι ο Σισίνης  έρχεται με 10.000 κατά της Γαστούνης από τη Μανωλάδα, φόβισαν τους Τούρκους και ξεκινούν  για να πάνε στο Λάλα. Διανυκτέρευσαν στην Ξυλοκέρα, αλλά βλέποντας φωτιές στον Πύργο και ομοβροντίες τουφεκιών γύρισαν στη Ροβιάτα. Εκεί ο Σισίνης τους επιτέθηκε. Οι Τούρκοι κλείστηκαν στο Κάστρο Χλεμούτσι και τους πολιόρκησε ο Σισίνης μαζί με το Χαράλαμπο Βιλαέτη. που πληγώθηκε στο χέρι από αδέσποτη σφαίρα. Ο Δεσπότης Π. Π. Γερμανός στέλνει βοήθεια στο Σισίνη για την πολιορκία των Τούρκων στο Κάστρο, τον οπλαρχηγό Σαγιά, με τη σύσταση να κρατηθεί με κάθε θυσία η πολιορκία. Όμως  400 Λαλαίοι ιππείς διαλύουν την πολιορκία και οι πολιορκητές έφυγαν πανικόβλητοι. Οι Τούρκοι προστατευόμενοι από τους Λαλαίους αναχώρησαν για την Πάτρα.

Ο Σισίνης αποσύρεται με τους ενόπλους του στο Μετόχι του Μ. Σπηλαίου στου Αλη Τσελεπή όπου οχυρώνεται «βεβυθισμένος τη απελπισία», όπως γράφει ο Φιλήμων. Στην αποχώρησή τους οι Λαλαίοι λήστεψαν και λεηλάτησαν όσα χωριά βρέθηκαν στο δρόμο τους και μόνο ο Ιωάννης Αθανασόπουλος ή Καϊάφας επιχείρησε να προσβάλει την οπισθοφυλακή τους κοντά στην Ξυλοκέρα και Μαλαπάσι.

Οι Επτανήσιοι έρχονται στην Ηλεία (9 Μαΐου 1821)

Στα τέλη του Απρίλη αποβιβάζεται στη Γλαρέντζα με εκατό πολεμιστές ο Βαγγέλης Πανάς φέροντας  δύο κανόνια και ενώνεται με τα παλικάρια του Σισίνη. Στις 9 Μαΐου αποβιβάζεται επίσης στη Γλαρέντζα ο επίσης Κεφαλλήνιος Κωνσταντίνος Μεταξάς. Αυτή η απόβαση ήταν μεγάλης ψυχολογικής σημασίας γεγονός γιατί αναπτέρωσε το ηθικό των επαναστατών  ύστερα από τον πανικό που έσπειραν οι Λαλαίοι με τη διάλυση της πολιορκίας των Τούρκων στο Χλεμούτσι και τις αλλεπάλληλες καταστροφές και σφαγές στην επαρχία του Πύργου τον Απρίλη του 1821 .

Οι Τούρκοι διαμαρτύρονται στους Άγγλους

Είχε όμως και συνέπειες πολύ δυσάρεστες για τον Αγώνα που μόλις άρχιζε γιατί οι Λαλαίοι μετά το διώξιμο τους από του Λάλα παραπονέθηκαν στον  Άγγλο Αρμοστή της Επτανήσου που απαγόρευσε αυστηρά να ξεμπαρκάρουν για την επαναστατημένη Ελλάδα Επτανήσιοι, κι όσοι τυχόν ξεμπάρκαραν τους κατασχέθηκε η περιουσία. Μα όσοι κατατρεγμένοι στεριανοί Μοραΐτες, Ρουμελιώτες και Ηπειρώτες κατέφευγαν όσον καιρό ήταν αυτός Αρμοστής μέχρι το 1823 σαν πρόσφυγες στα Επτάνησα , δεινοπάθησαν πολύ. Έτσι ζωντανή μένει ακόμη και σήμερα η ανάμνηση του μισέλληνα Μαίτουλα, όπως διασώθηκε το όνομά του στο λαό και με τις φράσεις «Τα παράπονά σου στο Μαίτουλα» σε κείνο που δεν μπορεί να βρει το δίκιο του.

Μετά από την αποτυχημένη επίθεση των Ελλήνων αγωνιστών εναντίον του Φρουρίου του Χλεμουτσίου η μεγάλη απειλή για την Επανάσταση στην Ηλεία ήταν οι Τουρκαλβανοί του Λάλα. Οι Τουρκαλβανοί του Λάλα λειτουργούσαν ως φύλακες της Οθωμανικής κυριαρχίας στην Ηλεία. Οι Έλληνες της περιοχής Πύργου είχαν συγκεντρωθεί στην Μονή Σκαφιδιάς, όπου ήταν το αρχηγείο τους και μαζί τους οι δύο γιοί του Κολοκοτρώνη- ο γέρος του Μοριά ήταν στην Καλαμάτα- , ο Πάνος και ο Γενναίος (Ιωάννης), ερχόμενοι από την Ζάκυνθο.

Οι Τουρκαλβανοί του Λάλα στις 2 Απριλίου βρέθηκαν κοντά στον Πύργο και ζήτησαν από τους Επαναστάτες να προσκυνήσουν οι οποίοι απάντησαν ότι πλέον ήρθε η ώρα οι Οθωμανοί να προσκυνήσουν τους Έλληνες!

Την Κυριακή των Βαΐων 3 Απριλίου οι Έλληνες αμύνθηκαν ηρωικά, αλλά η μη φύλαξη σε ασφαλές μέρος των γυναικόπαιδων οδήγησε σε απώλειες στον άμαχο πληθυσμό.

Ανάμεσα στους αρχηγούς των Ελλήνων ήσαν:

• ο Χαραλάμπης Βιλαέτης ως επικεφαλής των 550 οπλοφόρων Πυργιωτών
• ο Ιωάννης και ο Διονύσιος Διάκος
• ο Πέτρος Μήτζου
• οι Αχολαίοι
• ο Παπασταθόπουλος

(πολλούς από τους οποίους τίμησε η πόλη με την ονοματοδοσία οδών του Πύργου)

• ο Αλέξιος Μοσχούλας με 70 Αγουλινιτσαίους και
• οι υιοί του Κολοκοτρώνη μαζί με τους Καμπασαίους και 50 ενόπλους.

Συνολικά οι Έλληνες ήσαν 670 ένοπλοι. Από την άλλη μεριά οι Τουρκαλβανοί είχαν 1.200 ενόπλους (κατά άλλες πηγές 2.000).

Η μάχη κράτησε 8 ώρες, τμήμα της πόλης καταστράφηκε και κάηκε από τους επιτιθέμενους, αλλά η άμυνα άντεξε καταφέρνοντας να απωθήσουν τους Τουρκαλβανούς από τον Πύργο. Κατά τον παρόντα στην  μάχη Γενναίο Κολοκοτρώνη, εφονεύθησαν περί τους 150 Τουρκαλβανούς, από δε τους Έλληνες έπεσαν ηρωικά και αιχμαλωτίσθηκαν περί τους 130 Έλληνες. Η μάχη του Πύργου της 3^ης Απριλίου ήταν ένας μεγάλος σταθμός του Αγώνα για την Ελευθερία των Ελλήνων το 1821, παρότι στον Πύργο δεν τιμάται όπως πρέπει.

Η μάχη της Αγουλινίτσας

Την 24η Απριλίου 1821  και μία ημέρα μετά από τη μάχη της Αλαμάνας, διεξήχθη η μάχη της Αγουλινίτσας, η οποία δεν ήταν νικηφόρα για τους  Λαλαίους Τουρκαλβανούς που  θεωρούνταν «τα καλύτερα ντουφέκια του Μοριά» (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ’, σελ. 142).

Ο Αλέξης Μοσχούλας, μυημένο μέλος της Φιλικής Εταιρείας (6 Αυγούστου 1818), οπλαρχηγός και προεστός της Αγουλινίτσας  επικεφαλής εξήντα παλικαριών από τον Πύργο:

• Αναγνώστης Παπασταθόπουλος
• οι αδελφοί Πέτρος και Γεώργιος Μήτζου
• ο Διονύσιος Διάκος (ο επονομαζόμενος και «Ζορμπάς»), κ.ά.)

και την Αγουλινίτσα:

• Βασίλειος Αποστολόπουλος
• Παναγιώτης Βλάσης
• Αντώνιος Βρισιώτης
• Αναστάσιος Γιαννακόπουλος
• Δημήτριος Γιαννόπουλος
• Δημήτριος Κατζημπούμπας
• Δημήτριος Κόκκινος, κ.ά.),

και των εκ Κυπαρισσίας οπλαρχηγών:

• Δημητρίου Κινά
• Αναγνώστη Ντονά και
• Ιωάννη Κολίρη

ειδοποιηθέντες στη θέση «Κλειδί» Καϊάφα, όπου είχαν οχυρωθεί, από τον Σπήλιο Μοσχούλα, αδελφό του Αλέξη Μοσχούλα, και τον Γ. Παπαζαφειρόπουλο, οι οποίοι έσπευσαν εκεί με μονόξυλα)  κατάφερε να αποκρούσει την άγρια επίθεση τετρακοσίων Λαλαίων Τουρκαλβανών  τρέποντάς τους σε άτακτη φυγή. Στο στενό «Αϊ –Γιάννης», βόρεια του Επιταλίου, οι Έλληνες συνέλαβαν ζωντανούς δεκατρείς  Τουρκαλβανούς, ενώ σκότωσανν εννέα . Από τους τελευταίους, δε, στην προσπάθειά τους να περάσουν το ποτάμι, σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν, ακόμα εξήντα τρεις .  Εφονεύθησαν 7 και πληγώθηκαν 4 Αγουλινιτσαίοι (καθώς και ο φιλέλληνας Γάλλος αξιωματικός Μιτενζακούρ), ενώ  όπλα, άλογα και σημαίες περιήλθαν ως λάφυρα στα χέρια των Ελλήνων. Η σημαντικότατη αυτή σύγκρουση των Ελλήνων, αναπτέρωσε το φρόνημα των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής και οι αήττητοι Λαλαίοι Τουρκαλβανοί, μπορούν και να ηττώνται .

Η μάχη στο Λαντζόι – Ο Χαραλάμπης Βιλαέτης

Στις 10 Μαΐου του 1821 στρατοπέδευσαν στο Στρέφι  600 αγωνιστές από τον Πύργο με αρχηγό το Χαράλαμπο Βιλαέτη παραβιάζοντας πρώτοι τα όρια  που είχαν θέσει οι  φοβεροί Λαλαίοι Τούρκοι για το βακούφι τους. Οι Τούρκοι όμως βλέποντας την αντίσταση  των Ελλήνων, περικύκλωσαν το Λατζόι όπου εκεί ήταν Πυργιώτες και Ζακυνθινοί αγωνιστές και ετοιμάζονταν να μεταβούν στο Στρέφι.

Ο Χαράλαμπος Βιλαέτης που ήταν στο Στρέφι για να οργανώσει το στρατιωτικό σχέδιο εναντίον του Λαλαίων, ζήτησε απ’ τους συμπολεμιστές του να τον ακολουθήσουν αλλά μόνον 100 υπάκουσαν. Ο ίδιος αψηφώντας τον κίνδυνο δεν ακολούθησε το μονοπάτι από τα υψώματα Αρβανίτι- Καράτουλα  φυλάσσοντας τα νώτα του αλλά προτίμησε τη δημοσιά,  για να μην  καθυστερήσει. Οι Λαλαίοι που ήταν στο Λατζόι  πληροφορήθηκαν ότι έρχεται το Φραγκοπαλικάρι και έστειλαν 500 ιππείς να επιτεθούν . Στη διάρκεια της μάχης οι Τούρκοι ιππείς κατάφεραν να μπουν ανάμεσα στους 100 Έλληνες. Ο Χαραλάμπης Βιλαέτης πολέμησε σκληρά μένοντας στο ταμπούρι «όρθιος» και τρεις συμπολεμιστές του αλλά στη διάρκεια της σφοδρής και άνισης μάχης ένα βόλι τον βρήκε στο κεφάλι και παρά το πάθος του, έμεινε μόνος του και θυσιάστηκε. Οι Τούρκοι πανηγύρισαν έξαλλα τη νίκη και ιδιαίτερα το θάνατο του Πυργιώτη καπετάνιου Χαράλαμπου Βιλαέτη και  πήραν στο Λάλα – για να τους πιστέψουν-ως λάφυρο,  το κεφάλι του  αγωνιστή που κήρυξε  την επανάσταση του 1821 στην Ηλεία, στις 26 Μαρτίου του 1821. Είναι αδικία που η Ελληνική ιστοριογραφία δεν έχει δώσει τη θέση που αρμόζει  στο Χαράλαμπο Βιλαέτη που μαζί με τους Αθανάσιο Διάκο, Παπαφλέσσα και άλλους Έλληνες αγωνιστές, θυσιάστηκαν  γνωρίζοντας  εκ των προτέρων ότι οι μάχες που έδιναν ήταν καταδικασμένες.

* Στο Στρέφι στις 15 Φεβρουαρίου του 1833, προς τιμήν του αείμνηστου Έλληνα αγωνιστή, ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης  που ερχόταν από το Ναύπλιο κατευθυνόμενος στην Πάτρα για να διευθύνει την πολιορκία της, εξέδωσε ημερήσια διαταγή, με την οποία καθόριζε τα καθήκοντα, τα δικαιώματα και τις ποινές των στρατιωτικών.

Οι Λαλαίοι Τουρκαλβανοί ύστερα από τόσες ανδραγαθίες ,το λύσιμο δηλαδή της πολιορκίας του Χλεμούτσι τις επιδρομές τους στον Πύργο και την Αγουλινίτσα που δεν ήταν νικηφόρες , το θάνατο του Χαράλαμπου Βιλαέτι στη Μάχη στο Λατζόι που ήταν πολύ μεγάλη απώλεια για την επαναστατημένη Ηλεία επόμενο ήταν να έχουν καταστεί ο φόβος και ο τρόμος των Ηλείων.  Έπρεπε λοιπόν να εξολοθρευτούν και αποφασίσθηκε να χτυπηθεί το Λάλα. Κοινή ήταν η απόφαση όχι μόνο των Γαστουναίων και Πυργιωτών  αλλά και των Φαναριωτών (Ανδριτσαναίων) και Περαμεριτών (Γορτυνίων, Καλαβρυτινών, Αρκαδιανών (Κυπαρισσίων). Το ότι οι πρωτεργάτες του Δυτικού Μοριά από τις πρώτες μέρες της Επανάστασης σκέφτηκαν τον ξολοθρεμό των Λαλαίων,  που ήθελαν να επιτεθούν αμέσως εναντίον τους, ενώ οι ντόπιοι προτιμούσαν να περιμένουν την κατάλληλη ευκαιρία.   Στη συνάντηση Κωνσταντίνου  Μεταξά και Γεώργιου  Σισίνη στη Μανωλάδα ύστερα από προτροπή του Π. Πατρών Γερμανού να μην πάνε στην Πάτρα αλλά να χτυπήσουν το Λάλα, το αποφασίσανε αν και με δυσαρέσκεια το αποδέχθηκε ο Μεταξάς . Ο Π. Πατρών Γερμανός είχε μάλιστα προτρέψει τους Λαλαίους να μην κάνουν επιθέσεις.

Ο κλοιός σφίγγει

Από την πλευρά τους, οι Λαλαίοι προσπάθησαν να κερδίσουν χρόνο και να διασπάσουν το ελληνικό στρατόπεδο, κυκλοφορώντας φήμες ότι ήταν έτοιμοι να παραδοθούν. Στις 2 Ιουνίου 1821 ο κεφαλλονίτης Παναγής Μεσσάρης τους μετέφερε επιστολή των Επτανησίων αρχηγών:

• Κωνσταντίνου και Ανδρέα Μεταξά
• Ευαγγέλου Πανά
• Παναγιώτη Στρούζα
• Μιχαήλ Κουτουφά και
• Διονυσίου Σαμπρικού,

που τους καλούσαν να καταθέσουν τα όπλα. Οι Λαλαίοι άρχισαν να κωλυσιεργούν, υποστηρίζοντας ότι την όποια απόφαση θα έπρεπε να πάρουν οι αρχηγοί τους, οι οποίοι απουσίαζαν από το χωριό. Τότε οι επαναστάτες αποφάσισαν να δράσουν και να τους επιτεθούν από τρία σημεία, με επικεφαλής τον Γεώργιο Πλαπούτα, τους αδελφούς Μεταξά και τον Γεώργιο Σισίνη.

Η μάχη στο Πούσι (9-13 Ιουνίου 1821)

Από κακό συντονισμό, ο Πλαπούτας επιτέθηκε μόνος του στις 9 Ιουνίου και φυσικά αναγκάστηκε να υποχωρήσει μετά την αντεπίθεση των Λαλαίων. Μέσα στη σύγχυση και τον μεγάλο καύσωνα που επικρατούσε, ο Πλαπούτας άφησε την τελευταία του πνοή και μαζί του 14 Έλληνες (11 Πελοποννήσιοι και 3 Επτανήσιοι). Αδιευκρίνιστες ήταν οι απώλειες των Λαλαίων οι οποίοι ενθαρρύνθηκαν δύο μέρες μετά-στις 11 Ιουνίου- βλέποντας  να καταφθάνουν ενισχύσεις από την Πάτρα. Επικεφαλής 1.000 Τουρκαλβανών ήταν ο Γιουσούφ Πασάς. Ο Γιουσούφ ήθελε να ξεκαθαρίσει αμέσως την κατάσταση και στις 13 Ιουνίου επιτέθηκε με τους άνδρες του στη θέση Πούσι, όπου ήταν οχυρωμένοι οι Έλληνες. Βασικός του στόχος, να αποσπάσει πρώτα τα κανόνια που διέθεταν οι Επτανήσιοι και στη συνέχεια να του κατατροπώσει. Η μάχη δόθηκε σώμα με σώμα και οι  δυνάμεις του Γιουσούφ  υποχώρησαν ηττώμενοι και μαζί με τους Λαλαίους ετράπησαν σε φυγή προς την Πάτρα, λεηλατώντας τα χωριά που συναντούσαν στο πέρασμα τους. Οι Έλληνες έχασαν 84 άνδρες (60 Πελοποννήσιοι και 24 Επτανήσιοι) και ανάμεσά στους πολλούς τραυματίες ήταν και ο κεφαλλονίτης Ανδρέας Μεταξάς, κατοπινός πρωθυπουργός της Ελλάδας. Την ίδια μέρα (14 Ιουνίου) οι επαναστάτες εισήλθαν στο έρημο χωριό και το πυρπόλησαν, γύρω στα χίλια σπίτια παραδόθηκαν στις φλόγες. Η νίκη των Ελλήνων σήμανε το τέλος της επιβολής των Λαλαίων στην περιοχή και άνοιξε τον δρόμο για την άλωση της Τριπολιτσάς. Οι Ηλείοι μετά την απελευθέρωση του τόπου τους δεν περιορίστηκαν στο να τροφοδοτούν τον αγώνα με τρόφιμα, αλλά και με πολεμιστές, οι οποίοι πήραν μέρος σε μάχες τόσο στην Πελοπόννησο όσο και στη Στερεά Ελλάδα.

Οι εξορμήσεις των Τούρκων στην Ηλεία (1823)

Οι Τούρκοι που στα 1823 είχαν πολιορκηθεί στην Πάτρα κατόρθωναν να βγαίνουν από το κάστρο και να κάνουν επιδρομές στην γύρω περιοχή. Σε μια τέτοια επιδρομή στις 11 Ιουλίου 1823, 700 Τούρκοι ιππείς και πεζικό έφτασαν στη Μανωλάδα, διέλυσαν τη μικρή φρουρά που είχε εγκαταστήσει εκεί ο Σισίνης και έφτασαν στα Λεχαινά. Οι κάτοικοι αιφνιδιάστηκαν και προσπάθησαν να σωθούν. Ο Σισίνης έστειλε τους δύο γιους του Χρύσανθο και Μιχάλη με δύναμη ντόπιων πολεμιστών και λίγων Σουλιωτών να αντιμετωπίσουν τους Τούρκους. Παρότι οι Τούρκοι ήταν πάρα πολλοί, ο αγώνας τελικά κρίθηκε υπέρ των Ελλήνων, γιατί την κρίσιμη στιγμή κατέφτασε το σώμα των Σουλιωτών με αρχηγό τον Κώστα Μπότσαρη και χτύπησε τους Τούρκους από τα πλάγια. Οι Τούρκοι υποχώρησαν στην Πάτρα παίρνοντας μαζί τους 43 αιχμαλώτους. Στο τόπο της μάχης έπεσαν 50 Τούρκοι και 19 Έλληνες.  Αξίζει να τονιστεί η αγωνιστικότητα του καπετάν Δημήτρη Ζαροκανέλλου από τα Λεχαινά, ο οποίος είχε πάρει μέρος σε όλες τις μάχες μέσα στην Ηλεία, και είχε προσφέρει όλη την τεράστια περιουσία του για τις ανάγκες του αγώνα.

Λίγο αργότερα στις 23 Οκτωβρίου 1823, οι Τούρκοι έκαναν νέα επιδρομή στη θέση Μαρκόπουλο, σκότωσαν ένα ντόπιο και πήραν 15 αιχμαλώτους. Ο Κ. Μπότσαρης, ο Χρυσ. Σισίνης και ο καπετάν Κων/νος Ανδραβιδιώτης προσπάθησαν να αντισταθούν, αλλά αποκρούστηκαν από τους Τούρκους, οι οποίοι έκαναν δύο ακόμα επιδρομές στην Ανδραβίδα και τη Γαστούνη, λεηλατώντας την περιοχή.

Από το 1823, προτού καλά – καλά εδραιωθεί η επανάσταση ξέσπασαν έντονες διαμάχες ανάμεσα σε πολιτικούς και στρατιωτικούς για τον έλεγχο της εξουσίας. Οι στρατιωτικοί είχαν με το μέρος τους τον επαναστατημένο λαό. Οι πολιτικοί ισχυρίζονταν ότι μόνο αυτοί μπορούσαν να διοικούν. Οι πρόκριτοι, οι οποίοι διοικούσαν τις κοινότητες την εποχή της τουρκοκρατίας, θεωρούσαν ότι ήταν φυσικό να ασκούν την εξουσία και τώρα. Οι διχόνοιες αυτές είχαν οδυνηρές επιπτώσεις και στην περιοχή της Ηλείας.

Ο Καλαματιανός είναι ένας από τους πιο γνωστούς παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς και προέρχεται από την Καλαμάτα της Πελοποννήσου, απ’ όπου πήρε και το όνομά του. Είναι κυκλικός χορός, όπου οι χορευτές πιάνονται από τα χέρια και κινούνται προς τα δεξιά, με τον πρώτο της γραμμής να έχει τη δυνατότητα να κάνει φιγούρες. Χορεύεται σε ρυθμό 7/8 (3-2-2) και αποτελείται από 12 βασικά βήματα, με σχετικά ζωηρό αλλά ομαλό τέμπο που τον κάνει ιδανικό για γλέντια και κοινωνικές εκδηλώσεις. Οι ρίζες του φτάνουν μέχρι την αρχαιότητα και συχνά συνδέεται με τον αρχαίο χορό «Όρμο». Παρόλο που ξεκίνησε από τη Μεσσηνία, έχει διαδοθεί σε όλη την Ελλάδα και σήμερα θεωρείται πανελλήνιος χορός, καθώς συναντάται σε πανηγύρια, γάμους και εθνικές γιορτές, διατηρώντας μικρές τοπικές παραλλαγές αλλά την ίδια βασική μορφή και χαρακτήρα.

ΤΣΑΜΙΚΟΣ

Ο Τσάμικος είναι ένας από τους πιο επιβλητικούς και ιστορικούς παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς, με κύρια προέλευση την περιοχή της Ηπείρου, αν και χορεύεται ευρύτερα και στη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο. Είναι αργός, βαριάς έκφρασης χορός σε ρυθμό 3/4, που αποπνέει λεβεντιά και δύναμη, και χορεύεται σε ημικύκλιο , με τους χορευτές να κρατιούνται από τα χέρια. Ο πρώτος της σειράς έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, καθώς εκτελεί εντυπωσιακά άλματα και φιγούρες, που απαιτούν ισορροπία και δεξιοτεχνία. Ο Τσάμικος συνδέεται έντονα με την ιστορία και ιδιαίτερα με την περίοδο της Ελληνική Επανάσταση του 1821, καθώς θεωρείται χορός των κλεφτών και των αρματολών και συμβολίζει την ανδρεία και την ελευθερία. Σήμερα χορεύεται σε εθνικές γιορτές, παρελάσεις, πανηγύρια και επίσημες εκδηλώσεις, διατηρώντας τον αυστηρό και περήφανο χαρακτήρα του, ενώ παραμένει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της ελληνικής παραδοσιακής κληρονομιάς.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΥΛΑ

Η «Παρασκευούλα» είναι ένα από τα πιο γνωστά παραδοσιακά δημοτικά τραγούδια της Ελλάδας, που συνδέεται κυρίως με τον χορό Τσάμικο και συναντάται ιδιαίτερα στην Ήπειρο και τη Στερεά Ελλάδα. Το τραγούδι αφηγείται με απλό και λαϊκό τρόπο μια ιστορία γύρω από μια κοπέλα, την Παρασκευούλα, και συχνά εκφράζει συναισθήματα αγάπης, θαυμασμού ή και κοινωνικών σχέσεων της εποχής. Χαρακτηρίζεται από τον αργό και βαρύ ρυθμό του Τσάμικου (3/4), που δίνει έμφαση στη λεβεντιά και την εκφραστικότητα των χορευτών, ιδιαίτερα του πρώτου που κάνει φιγούρες. Το δεύτερο μέρος του τραγουδιού Παρασκευούλα συνδέεται με τον χορό Καλαματιανό και παρουσιάζει πιο ζωηρό και εύθυμο χαρακτήρα σε σχέση με το πρώτο μέρος που είναι Τσάμικος. Σε αυτό το σημείο αλλάζει ο ρυθμός σε 7/8 (3-2-2), δίνοντας μια πιο γρήγορη και ρυθμική κίνηση στους χορευτές, οι οποίοι σχηματίζουν κύκλο ή ημικύκλιο και κινούνται προς τα δεξιά με τα χαρακτηριστικά 12 βήματα του Καλαματιανού. Ο χορός γίνεται πιο συμμετοχικός και «ανοιχτός». Το πέρασμα αυτό από τον αργό και επιβλητικό Τσάμικο στον πιο ζωηρό Καλαματιανό δίνει μια δυναμική εναλλαγή στο γλέντι, κρατώντας το ενδιαφέρον και τη διάθεση των συμμετεχόντων ζωντανή.

ΣΥΡΤΟΣ

Ο Συρτός είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους και βασικούς παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς, που συναντάται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας με μικρές τοπικές παραλλαγές, ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο και στα νησιά του Αιγαίου. Χορεύεται σε γραμμή , με τους χορευτές να κρατιούνται από τα χέρια και να κινούνται προς τα δεξιά με ομαλά, «συρτά» βήματα, από όπου προέρχεται και το όνομά του. Ο ρυθμός του είναι συνήθως 2/4 ή 4/4, πιο ήρεμος και σταθερός σε σχέση με άλλους χορούς, γεγονός που τον καθιστά εύκολο και ιδανικό για όλους, ακόμη και για αρχάριους. Ο πρώτος χορευτής μπορεί να προσθέσει απλές φιγούρες, αλλά γενικά ο χορός δίνει έμφαση στη συλλογικότητα και τη συμμετοχή. Ο Συρτός έχει βαθιές ρίζες που φτάνουν μέχρι την αρχαιότητα και αποτελεί βασικό στοιχείο της ελληνικής παράδοσης, καθώς χορεύεται σε πανηγύρια, γάμους και κοινωνικές εκδηλώσεις, διατηρώντας τον ζωντανό χαρακτήρα του μέχρι σήμερα.

]]> https://schoolpress.sch.gr/7dimpyrgou/archives/237/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/7dimpyrgou/archives/232 https://schoolpress.sch.gr/7dimpyrgou/archives/232#comments Sun, 05 Apr 2026 19:15:36 +0000 7ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΥΡΓΟΥ http://schoolpress.sch.gr/7dimpyrgou/?p=232 [...]]]>

H συνοικία Δεξαμενή του Πύργου Ηλείας

Εισαγωγή

Η Δεξαμενή είναι μία από τις παλαιότερες συνοικίες του Πύργου Ηλείας, πρωτεύουσας του νομού Ηλείας και μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Δυτικής Ελλάδας. Η συνοικία αυτή βρίσκεται στον ψηλότερο από τους επτά λόφους πάνω στους οποίους αναπτύχθηκε η πόλη.

Η ιστορία της συνδέεται στενά με την ανάπτυξη του Πύργου και ιδιαίτερα με την παλιά ύδρευση της περιοχής.

Ιστορική αναδρομή

Η συνοικία Δεξαμενή πήρε το όνομά της από μια δεξαμενή νερού που υπήρχε στην περιοχή και χρησιμοποιούνταν για την ύδρευση της πόλης. Παλαιότερα, όταν δεν υπήρχε οργανωμένο δίκτυο ύδρευσης, οι πόλεις αποθήκευαν το νερό σε τέτοιες δεξαμενές για να μπορούν οι κάτοικοι να το χρησιμοποιούν για τις καθημερινές τους ανάγκες. Το έργο αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για την εποχή, καθώς εξασφάλιζε νερό στους κατοίκους και συνέβαλε στην ανάπτυξη της περιοχής.

Γύρω από αυτή τη δεξαμενή άρχισε να δημιουργείται σιγά-σιγά μια μικρή γειτονιά. Η περιοχή ήταν γνωστή παλαιότερα και με το όνομα Κοκκινόχωμα, πιθανότατα λόγω του κόκκινου χώματος που υπήρχε στο έδαφος. Στην περιοχή υπήρχαν καμίνια κεραμουργεία, γεγονός που δείχνει ότι αναπτύχθηκε και βιοτεχνική δραστηριότητα.

Η Δεξαμενή τον 19ο αιώνα

Οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής προέρχονταν κυρίως από ορεινές περιοχές, όπως η Αρκαδία, και ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και άλλες αγροτικές δραστηριότητες.

Με αυτόν τον τρόπο η συνοικία απέκτησε ξανά έναν ενεργό ρόλο στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πόλης.

Επίλογος 

Συμπερασματικά, η συνοικία Δεξαμενή αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του Πύργου Ηλείας. Από βασικό σημείο ύδρευσης και κοινωνικής ζωής, πέρασε σε περίοδο παρακμής, αλλά σήμερα επιχειρεί να επανέλθει μέσα από πολιτιστικές και κοινωνικές πρωτοβουλίες.

Η μελέτη της δείχνει πόσο σημαντικό είναι να διατηρούμε και να αξιοποιούμε την τοπική μας ιστορία, καθώς αποτελεί μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.