Τα τελευταία χρόνια η λέξη «καινοτομία» έχει αποκτήσει κεντρική θέση στον δημόσιο διάλογο για την εκπαίδευση. Συχνά χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη χρήση της τεχνολογίας, τη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα, τις εκπαιδευτικές επισκέψεις ή τις ποικίλες δράσεις που οργανώνει ένα σχολείο.
Αναμφίβολα, όλα αυτά μπορούν να εμπλουτίσουν τη σχολική ζωή. Δεν αρκούν, όμως, από μόνα τους για να χαρακτηρίσουν ένα σχολείο ως πραγματικά καινοτόμο.
Η ουσιαστική καινοτομία δεν βρίσκεται στον αριθμό των δράσεων που πραγματοποιούνται. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές μαθαίνουν μέσα από αυτές.
Μια σχολική δράση αποκτά παιδαγωγική αξία μόνο όταν μετατρέπει τον μαθητή από παθητικό δέκτη πληροφοριών σε ενεργό συμμέτοχο της μαθησιακής διαδικασίας. Όταν του δίνει την ευκαιρία να ερευνήσει, να αναρωτηθεί, να επιχειρηματολογήσει, να συνεργαστεί, να δημιουργήσει και να αναλάβει ευθύνη για το αποτέλεσμα της προσπάθειάς του.
Εκεί βρίσκεται η ουσία της βιωματικής μάθησης.
Δεν πρόκειται για μια ακόμη διδακτική τεχνική ούτε για μια διαφορετική μορφή διδασκαλίας. Είναι μια φιλοσοφία που αντιμετωπίζει τον μαθητή ως πρωταγωνιστή της γνώσης και όχι ως απλό αποδέκτη της.
Όταν ένας έφηβος παρουσιάζει την εργασία του σε ένα μαθητικό συνέδριο, δεν μαθαίνει μόνο να ερευνά. Μαθαίνει να οργανώνει τη σκέψη του, να στηρίζει τις απόψεις του με επιχειρήματα, να επικοινωνεί με αυτοπεποίθηση και να αποδέχεται τον δημιουργικό διάλογο.
Όταν συμμετέχει σε μια θεατρική παραγωγή, δεν προσεγγίζει απλώς ένα λογοτεχνικό ή ιστορικό κείμενο. Καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, τη συνεργασία, την έκφραση, την πειθαρχία και την εμπιστοσύνη στην ομάδα.
Όταν συνεργάζεται με συνομηλίκους από διαφορετικές χώρες, δεν γνωρίζει μόνο έναν άλλο πολιτισμό. Αναπτύσσει σεβασμό στη διαφορετικότητα, διευρύνει την οπτική του και αντιλαμβάνεται ότι η γνώση αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν γίνεται αφορμή για επικοινωνία και κοινή δημιουργία.
Καθεμία από αυτές τις εμπειρίες αποτελεί ένα βήμα προς την προσωπική ανάπτυξη. Καμία, όμως, δεν λειτουργεί αυτόνομα.
Πίσω από κάθε ουσιαστική μαθησιακή εμπειρία υπάρχει κάτι λιγότερο ορατό αλλά πολύ πιο σημαντικό: η σχολική κουλτούρα.
Η σχολική κουλτούρα είναι εκείνη που καθορίζει αν οι μαθητές θα αισθανθούν ασφαλείς να εκφράσουν μια ιδέα, αν θα τολμήσουν να αναλάβουν πρωτοβουλίες, αν θα συνεργαστούν ουσιαστικά και αν θα πιστέψουν ότι η συμμετοχή τους έχει πραγματική αξία.
Η συμμετοχή δεν επιβάλλεται. Δεν γεννιέται επειδή υπάρχει μια ενδιαφέρουσα δραστηριότητα. Καλλιεργείται καθημερινά μέσα από σχέσεις εμπιστοσύνης, κοινές αξίες, συνέπεια και ένα περιβάλλον όπου κάθε μαθητής αισθάνεται ότι η φωνή του ακούγεται.
Τότε η μάθηση παύει να περιορίζεται στην προετοιμασία για ένα διαγώνισμα. Μετατρέπεται σε προσωπική εμπειρία, σε συνεργασία, σε δημιουργία και σε ουσιαστική κατανόηση του κόσμου.
Αυτή είναι η φιλοσοφία που προσπαθούμε να υπηρετούμε καθημερινά στο Γυμνάσιο των Εκπαιδευτηρίων Ατσόγλου. Οι μαθητικές δράσεις, τα συνέδρια, οι θεατρικές παραγωγές, οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες και οι διεθνείς συνεργασίες δεν αποτελούν ξεχωριστές επιτυχίες ούτε αυτοσκοπό. Αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας παιδαγωγικής αντίληψης: ότι η γνώση αποκτά πραγματικό νόημα όταν ο μαθητής τη βιώνει, τη μοιράζεται και τη μετατρέπει σε προσωπική εμπειρία.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη καινοτομία που μπορεί να προσφέρει ένα σχολείο δεν είναι μια νέα δράση ή ένα νέο πρόγραμμα. Είναι να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε κάθε μαθητής να θέλει να συμμετέχει, να μαθαίνει και να εξελίσσεται.
Γιατί η ποιότητα ενός σχολείου δεν αποτυπώνεται μόνο σε όσα γνωρίζουν οι μαθητές του όταν αποφοιτούν. Αποτυπώνεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο έμαθαν να σκέφτονται, να συνεργάζονται και να αντιμετωπίζουν τον κόσμο.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, Φιλόλογος, Διευθύντρια Γυμνασίου Εκπαιδευτηρίων Ατσόγλου
