Το δημοτικό σχολείο πήρε «σάρκα και οστά» μέσα από την προσωπική εργασία όλων των κατοίκων του χωριού. «Άλλος κουβαλούσε πέτρες, άλλος ό,τι μπορούσε, δούλευαν όλοι μαζί για να χτίσουν το σχολείο», τονίζει ο κ. Σιούτης.

Το κτίριο αντικατέστησε τον αρχικό χώρο, όπου λειτούργησε για πρώτη φορά δημοτικό σχολείο στον παλαιό τουρκικό οικισμό Ραχμανλή (κοντά στο σημερινό χωριό), εκεί όπου είχαν αρχικά εγκατασταθεί, την άνοιξη του 1992, 167 οικογένειες προσφύγων.

Στο Ραχμανλή, ο Στάθης Αθανασιάδης (Γεροστάθης), Σανταίος και ο ίδιος, μία από τις πλέον φωτεινές προσωπικότητες του ποντιακού Ελληνισμού, δίδασκε τα προσφυγόπουλα. Εκεί, σύμφωνα με τον κ. Σιούτη, ο Γεροστάθης είδε μεγάλα και μικρά παιδιά χωρίς σχολείο και δάσκαλο και ανησύχησε. Φρόντισε αμέσως να βρει έναν άδειο χώρο και κατέληξε σε ένα τζαμί που βρισκόταν στην είσοδο του χωριού και να κάνει το πρώτο μάθημα στην περίοδο 1921-22.

Το 1922-23 διορίστηκε ως κρατικός δάσκαλος. Το 1923, μαζί με τον Γεροστάθη, ο οποίος τιμήθηκε δύο φορές από την Ακαδημία Αθηνών, δίδασκαν στα παιδιά και οι δάσκαλοι Ανδροκλής Γεωργιάδης και Παναγιώτης Χαραλαμπίδης.

Το 1925, με τη βοήθεια της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων (Ε.Α.Π.), ολοκληρώθηκε η οικοδόμηση του χωριού και οριστικοποιήθηκε η μετεγκατάσταση των Σανταίων από το Ραχμανλή στη θέση Βολοβότ. Την τοποθεσία επέλεξαν οι ίδιοι οι Σανταίοι και ονόμασαν το καινούριο χωριό Νέα Σάντα.

Τα χρόνια της Κατοχής

Το 1941, οι κάτοικοι του χωριού συναντήθηκαν με τον Σανταίο φιλόλογο, Σίμο Λιανίδη, διότι ανησυχούσαν για το τι θα γίνει με την εκπαίδευση των παιδιών τους, μετά την αποφοίτησή τους από το δημοτικό σχολείο. Ο Σίμος Λιανίδης πρότεινε να ιδρυθεί ένα «Αγροτικό Φροντιστήριο», που θα λειτουργεί σαν εξατάξιο ιδιωτικό γυμνάσιο. Την περίοδο 1941-1942 λειτουργεί το «Αγροτικό Φροντιστήριο» στο δημοτικό σχολείο, τις απογευματινές ώρες. Η διάρκεια λειτουργίας του ήταν πενταετής και είχε περισσότερους από 60 μαθητές και από τα γύρω χωριά της ευρύτερης περιοχής.

Όλη η οργάνωση, η επιμέλεια η συλλογή του υλικού και η διευθέτηση του χώρου στο κτίριο, που επί χρόνια έσφυζε από ζωή, έγινε από τον κ. Σιούτη, μέλημα του οποίου ήταν και παραμένει να μην ξεχαστεί η ιστορία του χωριού. Πεποίθηση του είναι ότι το σχολικό μουσείο μπορεί να συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου αυτού.

Σ’ αυτό το κτίριο, πρόκειται, εάν η σχετική πρόταση που υπεβλήθη από τον Δήμο Κιλκίς λάβει την τελική έγκριση από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, να αναδειχθεί ο προσφυγικός ελληνισμός του ευρύτερου νομού μέσω της ανάπτυξης ψηφιακών εφαρμογών.

Στους χώρους του παλαιού Δημοτικού Σχολείου της Νέας Σάντας, προτείνεται να αναπτυχθούν ψηφιακές πολυμεσικές εφαρμογές που θα φέρνουν σε βιωματική επαφή τον επισκέπτη με την ιστορία, τις παραδόσεις και τον πολιτισμό του ποντιακού και λοιπού προσφυγικού ελληνισμού που κατοικεί στη γεωγραφική επικράτεια του Δήμου. Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ από τον Κωνσταντίνο Σιούτη.

Πηγή

https://ellas2.wordpress.com

Συντάκτρια Μαντούδη Σοφία

Το Χριστοκούρ
Σε πολλά μέρη έβαζαν στο τζάκι ένα κούτσουρα το «χριστοκούρ’» το οποίο άναβαν μόλις χτυπούσε η καμπάνα. Ηταν αλλού από µηλιά, αλλού από αχλαδιά, κι αλλού από το κυρίαρχο δέντρο της περιοχής. Αυτό το «κουρίν» ήταν κοµµένο ειδικά για τα Χριστούγεννα και αυτό θα άναβε στο τζάκι συνέχεια ΚΑΙ τις τρεις µέρες των Χριστουγέννων, που τις έλεγαν, Χριστου ήµερα.Από αυτό το κούτσουρο κρατούσαν φωτιά και για τις δώδεκα ημέρες αντικαθιστώντας το με άλλο πριν σβήσει. Πρόσεχαν να καίγεται όρθιο και να μην πέσει γιατί πίστευαν πως θα χαλάσει το γούρι.

 Το Τραπέζι της Παναγίας
Παραμονή Χριστουγέννων και στην Πατρίδα οι νοικοκυρές στόλιζαν ένα τραπέζι δίπλα στο Χριστουγεννιάτικο δένδρο, με διάφορα γιορτινά καλούδια κι ένα εικόνισμα, αφιερωμένο στην Παναγία, το λεγόμενο «Τραπέζ της Παναΐας» δείχνοντας έτσι την εκτίμηση και τη αγάπη τους στην Μεγάλη Βοηθό τους στις δύσκολες στιγμές τους.

 Τα άλογα και το τραπέζι
Από το βράδυ τα παιδιά της ευρείας οικογένειας, έκοβαν κλαδιά αχλαδιάς πού τα καβαλούσαν σαν άλογα, έφταναν στη πόρτα του σπιτιού και μπαίνοντας φώναζαν: «Χριστούγεννα και κάλαντα και φώτα και καλοχρονία και καλοκαρδία και να ζήσει ο πατέρας και η μητέρα και όλοι οι σπιτικοί». Μόλις έμπαιναν στο σπίτι ο πατέρας τους έδινε φιλοδώρημα μετά έπαιρνε τα φανταστικά άλογα κάρφωνε στο δήθεν στόμα τους από μια μπουκιά ψωμί και τα έβαζε κοντά στο τραπέζι, οπότε άρχιζαν το φαγητό. Όλοι συγκεντρώνονταν σε κοινό τραπέζι στη μέση του οποίου έβαζαν ένα κλαδί μηλιάς που το έφερνε το πιο μικρό παιδί, το οποίο φιλοδωρούσαν ο παππούς και η γιαγιά, πιστεύοντας ότι έφερνε ευτυχία.

Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο 
Υπήρχε ως έθιμο και στον Πόντο και µάλιστα στην Αργυρούπολη και στα περίχωρα της, αλλά και αλλού. Από την Παραµονή των Χριστουγέννων κρεμνούσαν στο εικονοστάσι σταυρωτά κλαδιά φουντουκιάς ή καρυδιάς ή µόνο καρπούς. Αλλού το δέντρο ήταν από πεύκο ή έλατο και το στόλιζαν εκτός από νωπούς καρπούς και µε κλαδάκια ελιάς στα φύλλα της οποίας σφήνωναν «λεφτοκάρια» = φουντούκια. Αλλού έβαζαν «τσιµσίρ» = πυξάρι το οποίο είναι αειθαλής θάµνος.

Τα Καλαντόφωτα
Καλαντόφωτα έλεγαν την εορταστική περίοδο από τα Χριστούγεννα µέχρι και την ηµέρα των Φώτων. Με χαρά ετοιµαζόντουσαν να δεχτούν τη γέννηση του Θεανθρώπου μιας και τα Χριστούγεννα θεωρούνταν η μεγαλύτερη της Χριστιανοσύνης γιορτή. Περισσότερο όμως επερίµεναν τα Καλαντόφωτα για να κάμουν τα διάφορα µυστήρια, βαφτίσια, αρραβώνες,γάµους καθώς και άλλες τις άλλες γιορτές τους γιατί τότε ήσαν όλοι μαζεμένοι στο χωριό και ερχόντουσαν “ασά μακρά” οι ξενιτεµένοι.
Εξού και το δίστιχο: “Καλαντάρσ και νέο έτος κόρ θα παίρω σε οφέτος”
Διασώζονται τραγούδια της Χαλδίας, τα οποία παρακινούν τις νέες κοπέλες να λάβουν υπόψη τους τον γάμο, «έπαρ τη χαράν σ’ ομμάτ’ τα’ς».
Κάθε περιοχή έχει και τα δικά της κάλαντα ή τα γνωστά κάλαντα με λίγο αλλαγμένους τους στίχους.

Οι πίτες και τα γλυκά
Για τα Χριστούγεννα, στον Πόντο, οι νοικοκυρές συνήθιζαν να παρασκευάζουν πίτες και γλυκά, όπως αλευροχαλβά, κατμέρια και πουρμά (ένα σιροπιαστό γλυκό που θύμιζε το σαραϊγλί).
Στην Τραπεζούντα τις παραμονές των Χριστουγέννων οι νοικοκυρές απαραιτήτως ζύμωναν κουλούρια για το σπίτι και τα ζώα. Επίσης ζύμωναν τα Xριστόψωμα τα οποία περιείχαν καρύδια και όταν ψήνονταν τα περίχυναν με μέλι. Πάνω στο Xριστόψωμο κεντούσαν με αμύγδαλα τη γέννηση του Χριστού.
Στην Ινέπολη του νομού Κασταμονής, οι νοικοκυρές ετοίμαζαν για τα Χριστούγεννα τα παραδοσιακά γλυκά « κετέ» και «ιτσλί».
Στην Αμάσεια, τα βασικά γιορτινά εδέσματα ήταν το κεσκέκι, το σουμπορεγί και το τζεβιζλί τσορέκ.

Συντάκτρια Ραμφίδου Λυδία

Το Στρατηγείο της 71 Αερομεταφερόμενης Ταξιαρχίας βρίσκεται στο χωριό Νέα Σάντα (Κιλκίς) και πιο συγκεκριμένα εδρεύει στο στρατόπεδο «Υπολοχαγού Χατζηιωάννου Ξενοφώντα». Στο στρατόπεδο δόθηκε η ονομασία προς τιμή στον Υπολοχαγό Χατζηιωάννου Ξενοφώντα, ο οποίος σκοτώθηκε ηρωικά μαχόμενος στις 06 Ιουλίου 1948, υπηρετώντας στο 618 Τάγμα Πεζικού, στις επιχειρήσεις της περιόδου 1946-1949.

Επίσης στο στρατόπεδο «Υπολοχαγού Χατζηιωάννου Ξενοφώντα», εδρεύει και ο 71 Αερομεταφερόμενος Λόχος Διαβιβάσεων. Παρακάτω φαίνονται οι ημερομηνίες συγκρότησης και ονομασίας του.

Ο Ευκλείδης μαζί με άλλους τριάντα Σανταίους, ιδιαίτερα με Γαλιανίτες, ήρθαν σε επαφή με το σωματείο «Ένωσις» της Τραπεζούντας κι οπλίστηκαν, και μετά από συνεννόηση με άλλους ο Ευκλείδης ανέλαβε οπλαρχηγός των Ισχανταίων, με βοηθούς τον Γεώργιο Γωνιάδη και τον Περικλή Κουφατσή.

Εκεί, στη Μεγάλη Σπηλιά, όπως αναφέρει σε αφήγησή του στην Ποντιακή Εστία ο Κρωμναίος Ζαχαρίας Μουσικίδης, οι αντάρτες μαζεύτηκαν μαζί με 300 γυναικόπαιδα από τη Σάντα. Οι αντάρτες, περίπου 100, ταμπουρώθηκαν. Οι τσέτες του Σουλεϊμάν Κάλφα τους επιτέθηκαν και ζήτησαν να παραδοθούν.

Ο Δημήτριος Τσιρίπ, υπαρχηγός του Ευκλείδη, βγήκε και φώναξε πως δεν παραδίδονται. Μια σφαίρα στο κεφάλι όμως έδωσε τέλος στη ζωή του.

Από τον Μουσικίδη μαθαίνουμε ότι ο Ευκλείδης κατέφυγε τότε σε ένα τέχνασμα: έβαλε δέκα αντάρτες του να πυροβολήσουν με πιστόλια δέκα φυσιγγίων που ακούγονταν σαν πολυβόλα. Δύο χειροβομβίδες με βρόντο φοβερό αλλά και μια τρομερή μπόρα κλόνισαν τους Τούρκους και η μάχη της Μάγαρας τελείωσε.Τα γυναικόπαιδα μεταφέρθηκαν στα γειτονικά δάση για να είναι ασφαλή, κι εκεί όμως γράφτηκε μία ακόμα μαύρη σελίδα των δεινών του ποντιακού ελληνισμού, όχι τόσο προβεβλημένη μάλιστα: η σφαγή των νηπίων. Μάνες έπνιξαν τα παιδιά τους ή τα έδωσαν σε αντάρτες να τα σκοτώσουν, για να μην ακουστούν από τους Τούρκους…

Μετά τη μάχη στη Μάγαρα ο τουρκικός στρατός μπήκε στη Σάντα και την ισοπέδωσε κυριολεκτικά. Έκαψε, λεηλάτησε, γκρέμισε εκκλησίες και κωδωνοστάσια, ξερίζωσε μέχρι και τις βρύσες.

Οι τσέτες ακολούθησαν για να κάνουν πλιάτσικο, να βασανίσουν και να σκοτώσουν κάθε ζωντανό πλάσμα, γέρους και γριές. Το αντάρτικο άρχισε να φθίνει μετά την τραγωδία της Σάντας αν και οι Σανταίοι αντάρτες ήταν οι τελευταίοι που έφυγαν για την Ελλάδα.

Ήταν ήδη 1924 όταν ο Ευκλείδης Κουρτίδης εγκαταστάθηκε στη Νέα Σάντα Κιλκίς, όπου ασχολήθηκε με την κτηνοτροφία.

Η θρυλική ζωή του τελείωσε άδοξα, στις 10 Φεβρουαρίου 1937, όταν έπεσε από το κάρο και τον ποδοπάτησαν τα άλογά του. Τον αγώνα του όμως δεν τον εξαργύρωσε ποτέ.

Πηγή

https://www.pontosnews.gr/496900/pontos/prosopikotites/eykleidis-koyrtidis/

Συντάκτης Δημήτρης  Ραμφίδης