Από τα αρχαιότατα χρόνια ο άνθρωπος επιχείρησε να μάθει περισσότερα για το «βασίλειο» του χρόνου. Ήθελε να προσαρμόσει την ζωή του και τις δραστηριότητές του σύμφωνα με το ρυθμό που είχε η φύση. Με την πάροδο των χρόνων εφευρέθηκε το ρολόι. Πώς από το ηλιακό ρολόι φτάσαμε σήμερα στο smartwatch;
Τα πρώτα ηλιακά ρολόγια
Πριν από χιλιάδες χρόνια, σύμφωνα με τους ιστορικούς, ένας άνθρωπος παρατήρησε κάτι σπουδαίο. Μόλις τοποθέτησε μία ράβδο κατακόρυφα στο έδαφος, η σκιά της κινούνταν και ακολουθούσε την κίνηση του ήλιου. Αυτή η παρατήρηση ήταν αρκετή για να εμφανιστούν στην Κίνα τα πρώτα ηλιακά ρολόγια το 2.679 π.Χ. Το μόνο που χρειαζόταν για την κατασκευή τους ήταν μία επιφάνεια χωρισμένη σε ίσα τμήματα και μία κάθετη ράβδος που έριχνε την σκιά της σε κάποιο από αυτά τα τμήματα. Όμως, τα συγκεκριμένα ρολόγια λειτουργούσαν μόνο όταν υπήρχε ηλιοφάνεια.
Στην Αρχαία Ελλάδα, ο πρώτος άνθρωπος που επιχείρησε να κατασκευάσει ηλιακά ρολόγια το 550 π.Χ. ήταν ο Αναξίμανδρος, μαθητής του Θαλή. Μετά από αυτόν, ο Αναξιμένης τελειοποίησε το ηλιακό ρολόι. Ο Αναξαγόρας δημιούργησε ένα ηλιακό ρολόι που είχε το σχήμα σκάφης. Το ηλιακό ρολόι, ονομάζεται και «σκιαθηρικό» καθώς για την μέτρηση του χρόνου, «κυνηγάμε» τη σκιά του ήλιου.
Οι κλεψύδρες
Οι πρώτες κλεψύδρες με νερό ή με άμμο για την μέτρηση του χρόνου, εμφανίστηκαν στην Αίγυπτο το 1.530 π.Χ. Οι Αιγύπτιοι θεωρούσαν πως η κλεψύδρα εφευρέθηκε από τον θεό Θωθ.
Από τα τέλη του 5ου π.Χ. αιώνα, οι κλεψύδρες χρησιμοποιούνταν στην Αρχαία Ελλάδα. Οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως πατέρας της κλεψύδρας ήταν ο Ερμής καθώς ήταν πατέρας της Αστρονομίας και διαιρέτης του χρόνου.
Για την κλεψύδρα, δημιουργούσαν μία κάθετη κατασκευή που είχε δύο συγκοινωνούντες χώρους. Σε έναν από αυτούς, οι άνθρωποι τοποθετούσαν νερό ή άμμο και έπεφτε στο άλλο χώρο που συγκοινωνούσε σε ένα σταθερό χρονικό διάστημα. Το πλεονέκτημα της κλεψύδρας ήταν πως δεν χρειαζόταν τον ήλιο για να λειτουργήσει.
Οι υδραυλίδες
Η υδραυλίδα ήταν η εξέλιξη της κλεψύδρας. Επρόκειτο για ένα ρολόι που είχε μία δεξαμενή με χωρητικότητα 1.000 λίτρων νερού. Οι αρχαίοι Έλληνες γέμιζαν αυτή την δεξαμενή πιθανότατα στην ανατολή του ηλίου, τοποθετούσαν ένα κομμάτι φελλού ως πλωτήρα και ξεκινούσαν το ρολόι. Το νερό έτρεχε από μία σχισμή στο πάτο της δεξαμενής. Σταδιακά άδειαζε η δεξαμενή, ο πλωτήρας που επέπλεε στην επιφάνεια του νερού κατέβαινε και άλλαζε την ένδειξη της ώρας στην υδραυλίδα. Η πιο γνωστή υδραυλίδα της αρχαιότητας ήταν ο «Πύργος των Ανέμων» (ή «Μνημείο του Ανδρόνικου του Κυρρήστου») που βρίσκεται στην Αρχαία Ρωμαϊκή Αγορά της Αθήνας
Το υδραυλικό ρολόι του Κτησίβιου
Το 150 π.Χ. ο μηχανικός από την Αλεξάνδρεια Κτησίβιος κατασκεύασε ένα αυτόματο υδραυλικό ρολόι που είχε την δυνατότητα να λειτουργεί χωρίς διακοπή και χωρίς να παρεμβαίνει κάποιος άνθρωπος. Χρησιμοποιούνταν ένας οδοντωτός τροχός στον οποίο συνδέονταν κάποια τύμπανα και μηχανισμούς. Αυτά προκαλούσαν πολύπλοκες κινήσεις και έδιναν ενδείξεις για την ώρα.
Το ρολόι του Αρχιμήδη και το ξυπνητήρι του Πλάτωνα
Ιδιαίτερα γνωστό είναι και το ρολόι που δημιούργησε ο Αρχιμήδης. Το συγκεκριμένο ρολόι δεν ήταν ένα είδος κλεψύδρας αλλά στην ουσία ήταν ένας μηχανισμός ρολογιού που χρησιμοποιούσε την ροή του νερού, σε αντίθεση με το σημερινό ελατήριο. Ακόμη, το 380 π.Χ. ο Πλάτων δημιούργησε το πρώτο ξυπνητήρι. Δηλαδή κατασκεύασε μία κλεψύδρα νερού όπου σε μία καθορισμένη ώρα, μέσω της πίεσης του αέρα, προκαλούσε συριγμό. Τοποθέτησε στον κήπο της Ακαδημίας την συγκεκριμένη κλεψύδρα.
Το Ωρολόγιο του Κυρρήστου
Ο Ανδρόνικος Κυρρήσιος κατασκεύασε ένα μνημείο βόρεια της Ακρόπολης των Αθηνών για να μετρά το χρόνο, συνδυάζοντας τις εφευρέσεις του Αρχιμήδη και του Κτησίβιου. Ονομάστηκε «Αέριδες» ή «Ωρολόγιο του Κυρρήστου» και ήταν ένα οκταγωνικό κτίσμα που είχε ένα ανεμοδείκτη στην κορυφή του. Οι εγχάρακτες ακτίνες κάτω από τους οκτώ ανάγλυφους ανέμους δημιουργούσαν ένα ηλιακό ρολόι. Για τις συννεφιασμένες ή βροχερές ημέρες, μέσα στο κτίσμα υπήρχε εγκαταστημένο ένα υδραυλικό ρολόι. Η συγκεκριμένη κατασκευή έδειχνε και τις εποχές του χρόνου.
Τα φορητά ηλιακά ρολόγια και πόσα διασώθηκαν
Οι εφευρέτες συνειδητοποιώντας πόσο χρήσιμη ήταν η μέτρηση του χρόνου κατά την διάρκεια ενός ταξιδιού, προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα φορητό ηλιακό ρολόι. Τα φορητά ηλιακά ρολόγια, δεν χρησιμοποιούνταν μόνο για την καταγραφή της κίνησης του ηλίου, αλλά λειτουργούσαν και ως όργανα αστρονομίας ώστε ο ιδιοκτήτης τους να γνωρίζει σε ποια θέση βρισκόταν.
Έχουν διασωθεί δύο φορητά ρολόγια. Το ένα διασώθηκε στους Φιλίππους της Μακεδονίας, έχει χρονολογηθεί περίπου στο 250-350 μ.Χ. και είναι ένα κυκλικό αντικείμενο από χαλκό με τρεις δακτυλίους τον έναν μέσα στον άλλον. Πάνω σε αυτούς είχαν σημειωθεί οι μήνες και οι τέσσερις πόλεις στις οποίες ίσχυε η μέτρηση του χρόνου. Το δεύτερο ρολόι διασώθηκε στη Σάμο και είχε φτιαχτεί από ορείχαλκο.
Το 725 το πρώτο μηχανικό ρολόι κατασκευάστηκε στην Κίνα το 725 μ.Χ.
Το πρώτο μεγάλο μηχανικό ρολόι άρχισε την λειτουργία του το 1284 στον καθεδρικό ναό του Exeter στην Αγγλία. Για την ένδειξη της ώρας ακουγόταν ο ήχος ενός κουδουνιού. Έτσι, ονομάστηκε «clocca», που σημαίνει «κουδούνι» στα λατινικά.
Το 1335 μ.Χ. δημιουργήθηκε το πρώτο δημόσιο ρολόι που είχε την δυνατότητα να ειδοποιεί τους ανθρώπους κάθε μία ώρα καθώς διέθετε ένα δείκτη
Τα πρώτα φορητά ρολόγια κατασκευάστηκαν το 1509 στην πόλη της Γερμανίας Νυρεμβέργη από τον ωρολογοποιό Peter Henlein. Αυτός θεωρείται ο εφευρέτης του ρολογιού. Οι κάτοχοι αυτών των ρολογιών, τα στερέωναν στα ρούχα τους ή τα φορούσαν με μία αλυσίδα ως μενταγιόν στο λαιμό. Κατασκευάζονταν από ορείχαλκο και ήταν πολύ ογκώδη κυλινδρικά κουτιά σε σχήμα τυμπάνου. Είχαν ένα χρονόμετρο και ένα ορειχάλκινο κάλυμμα που ήταν διακοσμημένο για να το προστατεύει.
Τον 17ο αιώνα η τοποθέτηση των ρολογιών στις τσέπες των ιδιοκτητών
Τα πρώτα επιτραπέζια ρολόγια εμφανίστηκαν το 1525 και στην συνέχεια ακολούθησαν τα ρολόγια τοίχου. Το σχήμα του φορητού ρολογιού, το 1550, πήρε μία πιο στρογγυλή μορφή και ονομάστηκε «αυγό της Νυρεμβέργης». Από το 1610 χρησιμοποιήθηκε το γυαλί για να καλύπτει και να προστατεύει περισσότερο το ρολόι. Επιπλέον, κατασκευάστηκαν αρκετά ρολόγια με διάφορα σχήματα, όπως ζώων, αστεριών, κ.λπ. Τον 17ο αιώνα, οι άνδρες ξεκίνησαν να βάζουν τα ρολόγια τους στις τσέπες αντί για τον λαιμό τους.
Τα ρολόγια χειρός για τους άντρες έγιναν περισσότερο δημοφιλή στα τέλη του 19ου αιώνα. Το πρώτο ψηφιακό ρολόι με οθόνη LED εμφανίστηκε το 1972. Το 1983 κυκλοφόρησε το πρώτο πλαστικό ρολόι παγκοσμίως. Έπειτα χρησιμοποιήθηκε το τιτάνιο και ίνες άνθρακα για την κατασκευή των ρολογιών ενώ το 2000 χρησιμοποιήθηκαν περισσότερα υλικά όπως το πυρίτιο για την κατασκευή της θήκης και των ιμάντων των ρολογιών.
Μετά την εμφάνιση των ψηφιακών ρολογιών, ακολούθησαν τα smartwatches. Αυτά είναι ασύρματες ψηφιακές συσκευές που εκτός από την μέτρηση του χρόνου, μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα κινητό τηλέφωνο ή ως μία φορητή συσκευή αναπαραγωγής μουσικής.
Ολοκληρώνοντας, η διαδρομή του ρολογιού μέσα στο βάθος των χρόνων είναι εντυπωσιακή και πολύ ενδιαφέρουσα. Και σιγουρά δεν σταματά εδώ αυτή η διαδρομή. Με τα υλικά που μας προσφέρει η τεχνολογία, το ρολόι θα συνεχίσει να εξελίσσεται, όπως εξελισσόμαστε και εμείς.
