Επιμέλεια: Αλεξιάδης Γεώργιος, Μαθηματικός, 1ο Εσπερινό Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης
Ο Κωνσταντίνος Παπαβασιλείου, ένας 20χρονος μαθητής του 1ου Εσπερινού Γενικού Λυκείου Θεσσαλονίκης, μιλά για την εμπειρία της φοίτησης σε Εσπερινό Λύκειο, τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην καθημερινότητα και την ανάγκη για κριτική σκέψη απέναντι στην παραπληροφόρηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Τα Εσπερινά Γενικά Λύκεια αποτελούν έναν ιδιαίτερο χώρο μάθησης, όπου νέοι άνθρωποι και ενήλικες συνδυάζουν εργασία, προσωπικές υποχρεώσεις και εκπαίδευση, επιδιώκοντας να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και να ανοίξουν νέους δρόμους για το μέλλον τους.
Στο πλαίσιο των «Εσπερινών Φωνών», συνομιλήσαμε με τον 20χρονο μαθητή του 1ου Εσπερινού Γενικού Λυκείου Θεσσαλονίκης για την εμπειρία της επιστροφής στο σχολείο, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μαθητές των εσπερινών σχολείων, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη επηρεάζει την καθημερινότητα και την εκπαίδευση.
Η συζήτηση επεκτείνεται στο φαινόμενο της παραπληροφόρησης και των ψευδών ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και στον κρίσιμο ρόλο της κριτικής σκέψης και του γραμματισμού στα μέσα ως βασικών εργαλείων για την ανάπτυξη γνωστικής ανθεκτικότητας και υπεύθυνης συμμετοχής στον ψηφιακό δημόσιο λόγο.
Ο 2οχρονος Κωνσταντίνος, ενώ προσπαθεί να ολοκληρώσει τη σχολική του εκπαίδευση και να σχεδιάσει τα επόμενα βήματα για το μέλλον του, εργάζεται παράλληλα σε επιχείρηση εστίασης/διασκέδασης. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για την εμπειρία του ως ενήλικος μαθητής και για το πώς βλέπει την τεχνολογία και την Τεχνητή Νοημοσύνη να επηρεάζουν την εκπαίδευση και την κοινωνία.
Συνέντευξη
Η εμπειρία του Εσπερινού Λυκείου
Ερώτηση: Τι σε οδήγησε στην απόφαση να φοιτήσεις σε Εσπερινό Γενικό Λύκειο;
Απάντηση: Η διευκόλυνση του βραδινού ωραρίου γιατί εργάζομαι, οπότε είναι πιο πρακτικό.
Ερώτηση: Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζουν συνήθως οι μαθητές των εσπερινών σχολείων;
Απάντηση: Ο χρόνος για τη μετακίνηση λόγω των αστικών συγκοινωνιών, όπως και ο συνδυασμός με την εργασία, που δυσκολεύει την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του σχολείου.
Ερώτηση: Τι σε παρακινεί να συνεχίζεις την προσπάθεια για την ολοκλήρωση των σπουδών σου;
Απάντηση: Ότι πλέον ένα Απολυτήριο Λυκείου είναι αναγκαίο σε οτιδήποτε θες να ακολουθήσεις, ανεξαρτήτου επαγγέλματος.
Ερώτηση: Πιστεύεις ότι η εμπειρία και η ωριμότητα των ενήλικων μαθητών επηρεάζει τον τρόπο που μαθαίνετε μέσα στην τάξη; Με ποιον τρόπο;
Απάντηση: Εφόσον είναι ενήλικες μες στο σχολείο, προφανώς υπάρχει μια διαφορετική και πιο ήρεμη σχέση με τους καθηγητές. Δεν υπάρχει εκείνη αυστηρότητα όπως στον ανήλικο μαθητή. Γίνεται ουσιαστική συζήτηση μέσα στην τάξη που διευκολύνει την προσέγγιση μαθητή-καθηγητή.
Ερώτηση: Πώς έχει επηρεάσει η φοίτηση στο Εσπερινό Λύκειο τον τρόπο που βλέπεις το μέλλον σου;
Απάντηση: Η υποχρέωση να παρευρίσκεσαι κάπου, χωρίς να σου την επιβάλλουν άλλοι, αλλά για να εκπληρώσεις στόχους ή υποχρεώσεις, σε κάνει αυθόρμητα πιο υπεύθυνο. Σου δημιουργεί μια πειθαρχία να παρευρίσκεσαι σε ένα μέρος, είτε αυτό είναι το βραδινό σχολείο, είτε η εργασία.
Ερώτηση: Τι σημαίνει για σένα η επιστροφή στην εκπαίδευση σε αυτή τη φάση της ζωής σου;
Απάντηση: Αναθεωρώ σίγουρα κάποιες παλαιότερες επιλογές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι «μετανιώνω» γι’ αυτές, ότι με παίρνει από κάτω.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην καθημερινότητα και στην εκπαίδευση
Ερώτηση: Πόσο εξοικειωμένος είσαι με την Τεχνητή Νοημοσύνη και πού τη συναντάς στην καθημερινότητά σου;
Απάντηση: Δεν πιστεύω ότι υπάρχει σχέση εξάρτησης, ούτε ανάγκης. Πιο πολύ, σαν μέσο διευκόλυνσης την έχω χρησιμοποιήσει, π.χ. όταν ταξίδεψα στη Ρώμη για να συνεννοηθώ αναζήτησα πληροφορίες, όπως να μου φτιάξουν ένα πρόγραμμα 2 ημερών με αξιοθέατα, φαγητό και μέσα μεταφοράς, και στοιχεία για τη γλώσσα. Μου έλυσε τα χέρια, ήταν φοβερό και πολύ χρήσιμο. Επίσης, την χρησιμοποίησα για να ελέγξω εάν ένας ταξιτζής που με μετέφερε στο αεροδρόμιο και μου ζήτησε 60 ευρώ για τη μεταφορά, με έκλεβε ή όχι. Οπότε ρώτησα και τελικά διαπίστωσα ότι δεν με κλέβει. Από το 1 μέχρι το 10, λόγω ηλικίας, θα έλεγα ότι ξέρω να χρησιμοποιώ την Τεχνητή Νοημοσύνη γύρω στο 8.
Ερώτηση: Πιστεύεις ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να μαθαίνουν πιο αποτελεσματικά; Γιατί;
Απάντηση: Πιστεύω είναι δίκοπο μαχαίρι, γιατί κάθε μαθητής, όπως κι εγώ, θα το έβρισκε σαν αντικατάσταση της προσπάθειάς του π.χ. να κάνει κάποια εργασία ή ασκήσεις. Για βασικές γνώσεις, πιο εύκολα τις παίρνεις από έναν άνθρωπο (εξαρτάται βέβαια από ποιον) και όχι από ένα κείμενο. Ωστόσο, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να διευκολύνει στην κατανόηση δύσκολων προβλημάτων.
Ερώτηση: Πώς φαντάζεσαι το σχολείο του μέλλοντος με τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Απάντηση: Δεν πιστεύω ότι θα εισχωρήσει επίσημα στο σχολικό περιβάλλον σύντομα. Αν το χρησιμοποιεί ο μαθητής δεν το ξέρουμε. Είναι κάτι πολύ νέο γενικά σαν λειτουργία.
Ερώτηση: Ποια θεωρείς ότι είναι τα οφέλη αλλά και οι πιθανοί κίνδυνοι από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση;
Απάντηση: Προφανώς είναι συγκεντρωμένη όλη η γνώση που υπάρχει ηλεκτρονικά και τεχνικά σε έναν υπολογιστή. Δημιουργεί προγράμματα σε δευτερόλεπτα, χρησιμοποιώντας ταχύτατους υπολογιστές. Διευκολύνει χρονικά και ως αποτέλεσμα μειώνει το χρόνο σε οτιδήποτε. Η κακή χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως και οποιουδήποτε άλλου μέσου, διατρέχει πολλούς κινδύνους, όπως η παραπληροφόρηση και η δημιουργία ψεύτικου προφίλ για αποπροσανατολισμό. Επίσης, είναι εθισμός να σου δίνει έτοιμη την απάντηση χωρίς καμία σκέψη.
Ψευδείς ειδήσεις/Παραπληροφόρηση και κοινωνικά δίκτυα
Ερώτηση: Πόσο συχνά πιστεύεις ότι συναντάμε ψευδείς ειδήσεις ή παραπληροφόρηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Απάντηση: Συνέχεια και παντού, από το διαδίκτυο μέχρι και την τηλεόραση.
Ερώτηση: Πώς προσπαθείς να καταλάβεις αν μια πληροφορία που βλέπεις στο διαδίκτυο είναι αξιόπιστη;
Απάντηση: Διασταυρώνω την πληροφορία από διαφορετικές πλευρές/απόψεις. Επίσης, ρωτώντας έναν άλλο άνθρωπο που έχει γνώση πάνω στο θέμα.
Ερώτηση: Πιστεύεις ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει τόσο στη δημιουργία όσο και στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης;
Απάντηση: Σίγουρα στη δημιουργία, γιατί είναι πιο εύκολο να παραπληροφορήσεις κάποιον, αλλά με τη σωστή χρήση μπορεί να συμβάλλει στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, π.χ. ελέγχοντας αν αυτό που βλέπουμε είναι τεχνητό ή ψευδές.
Η σημασία της κριτικής σκέψης
Ερώτηση: Πόσο σημαντική θεωρείς την κριτική σκέψη όταν χρησιμοποιούμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Απάντηση: Προφανώς πολύ σημαντική, ως δέκτης. Αλλά ακόμα πιο πολύ ως πομπός. Σήμερα η πληροφορία είναι παντού και χρειάζεται προσοχή.
Ερώτηση: Με ποιον τρόπο πιστεύεις ότι το σχολείο μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να αναπτύξουν μεγαλύτερη «γνωστική ανθεκτικότητα» απέναντι στην παραπληροφόρηση;
Απάντηση: Δεν υπάρχει στάνταρ μοτίβο, κανόνες. Μπορεί ωστόσο το σχολείο να μάθει τους μαθητές πώς να διασταυρώνουν πληροφορίες και να αναγνωρίζουν αξιόπιστες πηγές.
Ερώτηση: Θεωρείς ότι η εκπαίδευση πρέπει να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ηθική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Απάντηση: Πιστεύω πως αν και δεν έχει μπει ακόμα ριζικά στις ζωές μας, επειδή η τεχνολογία εξελίσσεται γρήγορα είναι σημαντικό οι μαθητές να γνωρίζουν όχι μόνο πώς να χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά να τη χρησιμοποιούν υπεύθυνα. Σε μεταγενέστερο χρόνο προφανώς και πρέπει να δοθεί πολύ μεγαλύτερη έμφαση. Το σχολείο το βλέπει ακόμα ο νέος ως πρότυπο επιρροής για αυτό το θέμα σε μικρό βαθμό.
Έρευνες δείχνουν ότι:
- πάνω από 90% των νέων χρησιμοποιούν καθημερινά μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Eurostat, 2024; Pew Research Center, 2023),
- όλο και περισσότεροι μαθητές χρησιμοποιούν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης για μάθηση και αναζήτηση πληροφοριών (UNESCO, 2023; OECD, 2023),
- σημαντικό ποσοστό των χρηστών δηλώνει ότι έχει συναντήσει ψευδείς ή παραπλανητικές ειδήσεις στο διαδίκτυο (European Commission, 2022; Reuters Institute, 2023).
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της κριτικής σκέψης, του ψηφιακού γραμματισμού και της υπεύθυνης χρήσης της τεχνολογίας στο σύγχρονο σχολείο.
Η εμπειρία των μαθητών των Εσπερινών Γενικών Λυκείων αναδεικνύει ότι η εκπαίδευση δεν έχει ηλικιακά όρια. Παράλληλα, σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία και η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσονται με γρήγορους ρυθμούς, η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και του ψηφιακού γραμματισμού καθίσταται πιο σημαντική από ποτέ. Μέσα από τις «Εσπερινές Φωνές», οι ιστορίες και οι προβληματισμοί των μαθητών αποκτούν χώρο στον δημόσιο διάλογο, ενισχύοντας τη συμμετοχή και την ενεργό πολιτειότητα στη σύγχρονη ψηφιακή κοινωνία.
«Το σχολείο δεν είναι μόνο για τους μαθητές μιας συγκεκριμένης ηλικίας. Είναι μια ευκαιρία να εξελιχθούμε, να μάθουμε να σκεφτόμαστε κριτικά και να συμμετέχουμε πιο υπεύθυνα στον κόσμο γύρω μας — ακόμα και στον ψηφιακό κόσμο.»
Πηγές
European Commission (2022). Tackling online disinformation.
Eurostat (2024). Internet use among young people in the European Union.
OECD (2023). AI and the Future of Skills.
Pew Research Center (2023). Teens, Social Media and Technology.
Reuters Institute (2023). Digital News Report.
UNESCO (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research.
