ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΝΑΞΟΥ

Η γόνιμη γη της Νάξου, που από τον Πίνδαρο χαρακτηρίζεται «λιπαρή», χαρίζει με γενναιοδωρία εδώ και χιλιάδες χρόνια τα πολύτιμα αγαθά της.
Από τα σπλάχνα της βγαίνει το μάρμαρο και το σμυρίγλι.
Από ναξιακό μάρμαρο και  Νάξιους μαρμαρογλύφες έχουν φτιαχτεί:  το πρώτο ελληνικό γλυπτό (650 π.χ.), ο Οίκος, το άγαλμα του Απόλλωνα, οι λέοντες και η Στοά των Ναξίων στη Δήλο, η Σφιγξ  των Δελφών, η εκ Βοιωτίας στήλη του Ναξίου Αλξήνορος,   οι κόρες 619 και 677 της Ακροπόλεως, οι τρεις κούροι της Θήρας, η Κεφαλή της Κοπεγχάγης !!
Η σμύριδα, η φημισμένη ακονόπετρα, είναι γνωστή από τον Πίνδαρο όπου στον 6ο Ισθμιόνικο, υμνεί κάποιον αθλητή λέγοντας πως ξεχωρίζει από τους άλλους όπως η χαλκοδαμάστρα πέτρα της Νάξου ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες, ενώ αναφέρεται και στη Φυσική Ιστορία του Πλινίου.
Από τα προϊόντα της Νάξου εξέχουσα θέση έχει το κρασί, που ο Αρχίλοχος παρομοιάζει με το νέκταρ των θεών. Ο Κτησίας λέει ότι στη Νάξο υπήρχε κρήνη «εξ ής οίνος ενίοτε ρει», και ο Εύπολις στους Δειπνοσοφιστές λέει ότι υπήρχε ποικιλία αμπελιού «Ναξία  καλουμένη».
Τα αμύγδαλα της Νάξου, αναφέρει ο Εύβουλος, «δια μνήμης ήσαν τοις παλαιοίς», ο Φρύνιχος λέει ότι ήταν πολύ αφράτα, ενώ ο Εύπολις τα χαρακτηρίζει «επιτακτικότατα προς πότον» και συνόδευε με αυτά το κρασί του.
Τα αιγοπρόβατα της Νάξου  αναφέρονται στη Φυσική Ιστορία του Πλινίου και στον Αιλιανό: «φασί εν τη Νάξω τη νήσω πρόβατα δίχολα», ενώ ο Αθήναιος μας πληροφορεί ότι η Νάξος προμήθευε κατσίκες τη Σάμο την εποχή του Πολυκράτη.
Από τον Πλίνιο, τέλος, μαθαίνουμε για τον κύπερο της Νάξου, ένα αρωματικό φυτό με θεραπευτικές ιδιότητες.
Ας μην  ξεχνάμε και τον Ηρόδοτο:  «Η Νάξος ευδαιμονίη των νήσων προέφερε»!