Στο πλαίσιο του προγράμματος σχολικών δραστηριοτήτων “Η παραδοσιακή διατροφή στην περιοχή του Αμαρίου”, οι μαθητές της Α” Γυμνασίου πήραν συνεντεύξεις από τους γονείς, παππούδες και γιαγιάδες τους, για τις διατροφικές συνήθειες τα παλιά χρόνια. Στην συνέχεια συγκέντρωσαν τα στοιχεία, τα σύγκριναν με τον δικό τους τρόπο διατροφής και έβγαλαν τα συμπεράσματά τους. Ακολουθούν κάποια αποσπάσματα από τις συνεντεύξεις, μαζί με μυστικά της κρητικής διατροφής και στη συνέχεια τα αποτελέσματα της έρευνας μας!
-Τι έπαιρνες για κολατσιό στο σχολείο;
- “Μάζευαν χαρούπια, ανάβανε τον φούρνο με φωτιά για να ζεσταθεί καλά, και τα έβαζαν μέσα μαζί με σύκα που τα είχαν βάλει στον ήλιο για να ξεραθούν. Τέτοια παίρναμε στο σχολείο…..”
(Παναγιώτα Καπελώνη)
-Ποιά ήταν τα αγαπημένα σου γλυκίσματα σαν παιδί;
- “Όταν ήμουν παιδί, περίμενα πώς και πώς να έρθουν τα Χριστούγεννα για να φάμε μελομακάρονα και κουραμπιέδες. Από τα υπόλοιπα, μόνο τα χαρουπάκια από τα δέντρα. Σαν σοκολάτα ήταν και αυτά…”(Ευαγγελία Διαμαντάκη)
Χαρούπια… μια πολύτιμη τροφή !!!
Χαρουπιές δεν συναντάμε σχεδόν πουθενά στην Ελλάδα εκτός από την Κρήτη, τη Ρόδο και τη Κύπρο. Τα χαρούπια τρώγονται σε περιόδους πολέμων και λιμών όπου η τροφή είναι λίγη και κατάφεραν να θρέψουν χιλιάδες παιδιά κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου στην Κρήτη. Εάν κάποιος κόψει στα δύο τον καρπό του ώριμου χαρουπιού θα δει ότι στάζει μέλι το οποίο θυμίζει έντονα την γεύση σοκολάτας…
Ζαχαριουδάκη Μαρία
-Ποιά φαγητά έφτιαχνε η μητέρα σου τα Χριστούγεννα,τις Αποκριές και το Πάσχα;
- “Τα Χριστούγεννα είχαν χοιρινό στο φούρνο, τις Απόκριες έτρωγαν αρνί με πατάτες και το Πάσχα αρνί.” (Αλίκη Ζαμπετάκη)
- “ Έφτιαχναν για φαγητό συνήθως χοιρινό.” (Μαρία Τρουλλινού)
Το κρέας που επικρατεί στο γιορτινό τραπέζι είναι το γουρουνόπουλο, η σφαγή του οποίου κάθε Χριστούγεννα συμβολίζει στην κρητική παράδοση τον εξαγνισμό του σπιτιού και της οικογένειας από το κακό.
Το διάσημο αντικριστό…….!
Σύμφωνα με την κρητική παράδοση το κρέας, αρνί χρονιάρικο συνήθως (ζυγούρι), ψήνεται αντίκρυ (απέναντι) στην φωτιά.
Οι ψήστες κόβουν σε τέσσερα κομμάτια το κρέας κι έπειτα το περνούν σε μυτερά ξύλα. Ανοίγουν ένα μικρό λάκκο και στερεώνουν τριγύρω σε μακρινή απόσταση, τα κομμάτια αρνιού. Γεμίζουν το λάκκο με ξύλα και τα πυρπολούν.
Το κρέας σιγοψήνεται με της θερμές «ανάσες» της φωτιάς, μια και οι ψήστες έχουν υπολογίσει με ακρίβεια ακόμα και την κατεύθυνση του άνεμου!
Νίκος Καπελώνης
-Τι περιλάμβανε συνήθως το μεσημεριανό γεύμα;
- “Το πιο συνηθισμένο ήταν όσπρια όπως ρεβίθια και άμα έμεναν από το βράδυ τα τρώγαμε για πρωινό. Άμα περιμέναμε κανένα επισκέπτη λέγανε να βάλουμε ρεβιθιά στο νερό …”
(Παναγιώτα Καπελώνη)
Τα όσπρια μαζί με τα δημητριακά ήταν μέχρι τη δεκαετία του 60 οι τροφές των φτωχών και η βάση της διατροφής για τους περισσότερους Κρητικούς που ζούσαν στην ύπαιθρο. Τα πιο γνωστά όσπρια στην Κρήτη ήταν τα κουκιά,τα λούπινα (θέρμοι), τα ρεβίθια, οι φακές, τα μαυρομάτικα φασόλια και η φάβα. Μαγειρεύονταν με πολύ ελαιόλαδο και συνδυάζονταν με χορταρικά και λαχανικά.
Τα όσπρια που περίσσευαν από την προηγούμενη μέρα την αμέσως επομένη μετατρέπονταν σε πολύ νόστιμους κεφτέδες ή συνδυάζονται με κάποιο δημητριακό (ρύζι ή ξινόχοντρο).
Ζαχαριουδάκη Αλεξάνδρα
-Ποιά ήταν τα φαγητά που τρώγατε στο Κυριακάτικο γεύμα;
- “ Τρώγαμε κρέας με πατάτες στο φούρνο και πίτες με άγρια χόρτα.” (Θεονύμφη Βροντάκη)
Τα άγρια χόρτα ήταν απαραίτητο συστατικό της διατροφής τα παλιά χρόνια.
Τα πιο δημοφιλή χόρτα στη Κρήτη είναι :
- Το μάραθο που χρησιμοποιείται σε πίτες, μαγειρεύεται με χταπόδι αλλά και με όσπρια.
- Οι αβρωνιές που μοιάζουν με σπαράγγι και έχουν έντονη, πικρή γεύση.
- Τα ραδίκια που εκτός από νόστιμα είναι και τονωτικά για τον οργανισμό.
- Οι ασκορδουλάκοι, λευκοί βολβοι της Κρήτης ονομαστοί για την νοστιμιά τους, που στα χωριά του Ρεθύμνου μαγειρεύονται με αρνάκι.
- Και φυσικά οι βρούβες ίσως από τα πιο δημοφιλή χόρτα της κρητικής κουζίνας.
Άλλα χορταρικά είναι το σταμναγκάθι, οι ασκόλυμπροι, η γλιστρίδα και οι παπούλες
ΤΑ ΓΛΥΚΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
Φέτος τα Χριστούγεννα η τάξη μας έφτιαξε μελομακάρονα με την συνταγή που μας προσέφερε η γιαγιά μίας μαθήτριας. Τα μελομακάρονα ήταν πολύ επιτυχημένα και την συνταγή μπορείτε να δείτε παρακάτω:
ΜΕΛΟΜΑΚΑΡΟΝΑ
(ΣΥΝΤΑΓΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑΣ ΔΙΑΜΑΝΤΑΚΗ )
ΥΛΙΚΑ:
Για τη ζύμη: Για το σιρόπι :
2 φλιτζάνια λάδι 1 φλιτζάνι ζάχαρη
1/2 φλιτζάνι μπύρα (κανονική) 1 και ½ φλιτζάνια νερό
4 κουταλιές σούπας χυμό πορτοκαλιού 1 και ½ φλιτζάνια μέλι
1 φλιτζάνι ζάχαρη 1 ξυλάκι κανέλας
Ξύσμα από ένα πορτοκάλι Μία φλούδα από πορτοκάλι
½ κουταλάκι γλυκού κανελογαρύφαλλο
1 κουταλάκι γλυκού σόδα
¼ κουταλάκι γλυκού μοσχοκάρυδο
1 κουταλάκι γλυκού μπέικιν πάουντερ
Αλεύρι για όλες τις χρήσεις (όσο χρειαστεί)
ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Σε ένα μπολ, κοσκινίζουμε το αλεύρι με το μπέικιν πάουντερ. Σε ένα άλλο μπολ ρίχνουμε όλα τα υπόλοιπα υλικά και τα ανακατεύουμε καλά με σύρμα μέχρι να διαλυθεί και λιώσει η ζάχαρη. Ύστερα ρίχνουμε το αλεύρι σταδιακά στο υγρό μείγμα και ανακατεύουμε αρχικά με σύρμα και μετά με απαλές κινήσεις του χεριού. Στην συνέχεια πλάθουμε τα κομμάτια ζύμης, τα τοπο-θετούμε σε ταψί και τα ψήνουμε στους 190 βαθμούς για 20 περίπου λεπτά. Σε μια κατσαρόλα βράζουμε τα υλικά του σιροπιού για 5 λεπτά και βουτάμε σε αυτό τα μελομακάρονα αφού κρυώσουν. Μπορούμε να προσθέσουμε μέλι, σουσάμι και καρύδι από πάνω!
ΚΑΛΗ ΟΡΕΞΗ!!!
Διαμαντάκη Ευαγγελία
Μία μεγάλη κατηγορία κρητικών γλυκών είναι τα γλυκά με βάση τα τυριά, όπως η μυζήθρα , ένα κατάλευκο μαλακό και γλυκό τυρί με αρκετά λιπαρά που παρασκευάζεται από τυρόγαλα πρόβειο ή κατσικίσιο. Χρησιμοποιείται στην παρασκευή των κρητικών καλιτσουνιών.
Ένα από τα πιο γνώστα γλυκά της περιοχής με βάση την μυζήθρα είναι τα ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ ΜΠΟΥΡΕΚΙΑ. Ευχαριστούμε πολύ την μητέρα μαθητή μας που μας προσέφερε την παρακάτω συνταγή την οποία δοκιμάσαμε με μεγάλη επιτυχία!!!
ΜΠΟΥΡΕΚΑΚΙΑ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ
( ΣΥΝΤΑΓΗ ΘΕΟΝΥΜΦΗΣ ΒΡΟΝΤΑΚΗ)
Υλικά:
500 γρ φρέσκια γλυκιά μυζήθρα
1 πακέτο με φύλλο κρούστας
1 κουταλιά της σούπας κανέλα
1 κουταλιά της σούπας βούτυρο
Για το σιρόπι:
2 φλιτζάνια ζάχαρη
1 φλιτζάνι νερό
Ξύσμα λεμονιού
1 ξυλάκι κανέλας
ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Ανακατεύουμε σε ένα μπόλ την μυζήθρα με την κανέλα. Κόβουμε το φύλλο μπακλαβά σε τρία κομμάτια κατά μήκος και τα βουτυρώνουμε ελαφρά. Τοποθετούμε μία κουταλιά από το μείγμα τυριού στο κέντρο τους και τα τυλίγουμε ρολάκι . Ψήνουμε στον φούρνο στους 180 βαθμούς μέχρι να ροδίσουν (περίπου 25-30 λεπτά).
Στο μεταξύ ετοιμάζουμε το σιρόπι και το αφήνουμε να κρυώσει. Μόλις βγάλουμε τα μπουρέκια από το φούρνο,τα περιχύνουμε με το κρύο σιρόπι και τα αφήνουμε να “τραβήξουν” πριν τα σερβίρουμε …
ΚΑΛΗ ΟΡΕΞΗ !!!
Τίτος Λίτινας
ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΣ
ΠΡΩΙΝΟ ΚΑΙ ΚΟΛΑΤΣΙΟ:
Η σημερινή διατροφή διαφέρει πολύ από αυτήν των παλαιότερων.
Οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας για πρωινό και κολατσιό κατανάλωναν πρώτες ύλες της περιοχής τους όπως ελιές, τυρί, γάλα, ντομάτες και ψωμί που πολλές φορές το ζύμωναν οι ίδιοι.
Αντίθετα, τα περισσότερα παιδιά σήμερα είπαν ότι δεν τρώνε καθόλου πρωινό όταν φεύγουν από το σπίτι, ενώ στο σχολείο αγοράζουν τυποποιημένα προϊόντα και “σνακ” από το κυλικείο, όπως πατατάκια, κρουασάν,τυρόπιτες και μπισκότα.
Χριστοδουλάκης Σταμάτης
ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΟ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΟ ΓΕΥΜΑ:
Μια διαφορά που μας έκανε εντύπωση ήταν ότι τα παλιά χρόνια στο μεσημεριανό γεύμα συνήθιζαν τα όσπρια, τα λαχανικά και τα χόρτα, αλλά σπάνια έτρωγαν κρέας. Αυτό συνέβαινε γιατί το κρέας ήταν ακριβό και το θεωρούσαν είδος πολυτελείας μόνο για ξεχωριστές περιστάσεις όπως γάμους.
To oικογενειακό τραπέζι
Μια από αυτές τις ξεχωριστές περιστάσεις ήταν η Κυριακή, που ήταν μέρα γιορτής και έτσι το κυριακάτικο τραπέζι περιλάμβανε ψητό κρέας με πατάτες στον φούρνο και σαλάτα. Αντίθετα, σήμερα η Κυριακή είναι μια μέρα σαν όλες τις άλλες, ενώ το μεσημεριανό έχει τα πάντα, όπως κρέας, όσπρια, ρύζι, χόρτα, λαχανικά αλλά μερικές φορές και έτοιμο φαγητό από έξω (fast food).
Περικλής Ζαμπετάκης
ΓΛΥΚΙΣΜΑΤΑ:
Τέλος, όσον αφορά τα γλυκίσματα, όλα τα παιδιά σήμερα αγοράζουν έτοιμα γλυκά από το περίπτερο και το ζαχαροπλαστείο (π.χ. πάστες, σοκολάτες κτλ.) ενώ οι παλιοί προτιμούσαν εύκολα στην παρασκευή γλυκά, που έφτιαχναν με τα δικά τους απλά σπιτικά υλικά όπως λουκουμάδες, τηγανίτες και γλυκά του κουταλιού.
Γιώργος Λίτινας
Λουκουμάδες: το παραδοσιακό σπιτικό φαγητό
ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:
Τα παλιά χρόνια οι παππούδες μας για οικονομικούς λόγους αλλα και λόγω παράδοσης, έτρωγαν συνήθως αυτά που πρόσφερε η περιοχή τους ή παρήγαγαν οι ίδιοι, όπως ελαιόλαδο, αγριόχορτα, λαχανικά, λίγο τυρί και δημητριακά, ιδιαίτερα το φημισμένο κρίθινο ψωμί/παξιμάδι που μαζί με τις ελιές ήταν η αγαπημένη τροφή των αγροτών και κτηνοτρόφων.
Το διάσημο κρίθινο παξιμάδι
Το κρέας καταναλωνόταν σπάνια και μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, ενώ απολάμβαναν και 1-2 ποτηράκια κρασί δική τους παραγωγής.
Αυτή η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ σε συνδυασμό με την καθημερινή χειρωνακτική εργασία στα χωράφια, αποτελούσαν τον ιδανικό τρόπο ζωής και διατροφής για καλή υγεία και μακροζωία.
Αντίθετα, σήμερα ο τρόπος ζωής έχει αλλάξει. Από την μία απολαμβάνουμε μεγάλη ποικιλία τροφίμων που βρίσκουμε εύκολα και οικονομικά , αλλά από την άλλη τρώμε πολύ κρέας και έτοιμο φαγητό φτιαγμένο με κακής ποιότητας υλικά και γεμάτο συντηρητικά.
Ίσως λοιπόν πρέπει να πάρουμε τους παππούδες μας ως παράδειγμα και να τους μοιάσουμε, βάζοντας περισσότερα φρέσκα και υγιεινά προϊόντα στην διατροφή μας και περισσότερη φυσική δραστηριότητα στην ζωή μας!!
Αλεξάνδρα και Μαρία Ζαχαριουδάκη
Πηγή: “Η ΚΟΥΖΙΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ: Επιλεγμένες παραδοσιακές συνταγές από τη Μυρσίνη Λαμπράκη.” ΜΥΡΣΙΝΗ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, 2005
