Όπως όλα τα έντομα έτσι και η μέλισσα υπήρχε στη γη πολύ πριν την εμφάνιση του ανθρώπινου είδους. Σύντομα ο πρωτόγονος άνθρωπος αντιλήφθηκε την αξία των μελισσών και, όπως μαρτυρούν σχετικές χαραγμένες παραστάσεις που έχουν βρεθεί σε σπήλαια, μάζευε το γλυκό προϊόν τους-το μέλι-μέχρις ότου, μερικές χιλιετίες τώρα, μπόρεσε να τις καταστήσει οικόσιτες. Κατάφερε δηλαδή να δημιουργήσει χώρους (κυψέλες) στους οποίους να διατηρεί τις μέλισσες, να τις παρατηρεί και να τις χειρίζεται κατάλληλα προκειμένου να πάρει τα προϊόντα που αυτές παράγουν.

Οι Έλληνες ήταν από τους πρώτους που γνώρισαν και διέδωσαν την τέχνη της μελισσοκομίας, είναι δε πάρα πολλά τα σχετικά αρχαιολογικά ευρήματα και οι αναφορές ακόμα και στη Μυθολογία τους. Η μέλισσα ανήκει στην Τάξη Hymenoptera των εντόμων και στο γένος Apis το οποίο περιλαμβάνει και τα είδη : Apis dorsata F., Apis florea F., Apis cerana F. και Apis mellifera L. Από τα 4 αυτά είδη μελισσών το τελευταίο είναι εκείνο το οποίο ενδιαφέρει ιδιαίτερα και το οποίο κυρίως εκμεταλλεύεται ο άνθρωπος σε όλο τον κόσμο.

Ορισμός της μελισσοκομίας

Μελισσοκομία ονομάζεται η τέχνη της εκτροφής των μελισσών. Οι μέλισσες έχουν την τάση να δημιουργούν φωλιές και να παραμένουν μέσα σε τρύπες, σε κουφάλες δέντρων κλπ. Αυτό οδήγησε τον άνθρωπο στη σκέψη ότι είναι δυνατό να τις συλλάβει και να τις βάλει να ζήσουν μέσα σε κάποιο κουτί, που να μοιάζει με κουφάλα δέντρου ή με τρύπα σε βράχο, προκειμένου να παράγουν μέλι γι” αυτόν. Η μελισσοκομία αποτελεί ιδιαίτερο κλάδο της γεωπονίας. Ασχολείται με τη μέλισσα και την παραγωγή των μελισσοκομικών προϊόντων της.

Είναι ένας εφαρμοσμένος παραγωγικός κλάδος ο οποίος διδάσκεται ακόμη και στα πανεπιστήμια. Πολλές μελέτες γίνονται σε ερευνητικά και εκπαιδευτικά κέντρα σε όλο τον κόσμο για την μελισσοκομία. Είναι γεγονός ότι με τις έννοιες μέλισσα, μελισσοκομία, μελίσσι αμέσως έρχεται στο νου το μέλι, το κερί, ίσως και ο βασιλικός πολτός. Ο ρόλος όμως της μέλισσας στη φύση είναι ιδιαίτερα σημαντικός και υπερβαίνει κατά πολύ την αξία των προϊόντων αυτών.

α προϊόντα του μελισσιού

• Το πιο γνωστό προϊόν που παράγεται από τη μέλισσα είναι αναμφίβολα το μέλι. Η τροφή αυτή που αποτελείται από 180 διαφορετικές ουσίες, δεν υπάρχει έτοιμη στη φύση ούτε μπορεί ο άνθρωπος να την κατασκευάσει στο εργαστήριο. Μόνο η μέλισσα φτιάχνει μέλι, αφού πρώτα συλλέξει το νέκταρ από τα άνθη ή συλλέξει άλλες γλυκές ουσίες γνωστές ως μελιτώματα.
• Η γύρη των λουλουδιών μαζεύεται από τις μέλισσες στα πίσω πόδια τους , μεταφέρεται και αποθηκεύεται μέσα στη κυψέλη, στα κελιά των κηρηθρών . Η γύρη αποτελεί ένα άλλο σπουδαίο μελισσοκομικό προϊόν. Είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και αποτελεί άριστη τροφή για τον άνθρωπο. Υπάρχουν πολλά δεδομένα που δείχνουν την μεγάλη της αξία στη διατήρηση της υγείας και της καλής φυσικής του κατάστασης.
•  Ο βασιλικός πολτός είναι μια πλούσια πρωτεϊνούχος τροφή. Έχει υπόλευκη κρεμώδη εμφάνιση, ιδιάζουσα οσμή και υπόξινη γεύση.
• Το κερί παράγεται σε ειδικούς αδένες (κηρογόνοι αδένες) που βρίσκονται στο κάτω μέρος της κοιλιάς των εργατριών. Είναι ένα πολύπλοκο μίγμα από 300 ουσίες περίπου. Είναι επίσης αδύνατο να το συνθέσει ο άνθρωπος. Με το κερί οι μέλισσες χτίζουν τις κηρήθρες τους. Οι χρήσεις του είναι πολλές. από την κατασκευή κεριών και λαμπάδων, την παρασκευή καλλυντικών, βερνικιών, λιπαντικών ως και τις καλές τέχνες (ζωγραφική, ομοιώματα κ.ά.).
• Το δηλητήριο των μελισσών παράγεται από ειδικούς αδένες (αδένες δηλητηρίου) της εργάτριας. Είναι ένα πολύπλοκο μίγμα χημικών ουσιών. Έχει διαυγή εμφάνιση, έντονα πικρή γεύση και χαρακτηριστική οσμή. Έχει πολλές χρήσεις στην ιατρική.

Εχθροί και ασθένειες

Όπως κάθε ζωικός οργανισμός έτσι και η μέλισσα αντιμετωπίζει αρκετά προβλήματα υγείας που μπορεί να προκαλέσουν ακόμη και τον θάνατό της. Η απώλεια βέβαια μερικών εργατριών ή κηφήνων δεν έχει την ίδια σημασία με το θάνατο έστω και ενός εκτρεφόμενου θηλαστικού ζώου. Σε κάθε περίπτωση όμως ο μελισσοκόμος πρέπει να συνειδητοποιεί την σημασία που έχουν για το μελίσσι οι παθολογικές (μη φυσιολογικές) καταστάσεις που παρατηρεί τόσο στα ακμαία άτομα όσο και στον γόνο των μελισσών.

Εκτός από τους παθογόνους μικροοργανισμούς, τα παράσιτα, τα αρπακτικά και τις τοξικές ουσίες (φυτοφάρμακα, δηλητηριώδη άνθη κ.ά.), παθολογικές καταστάσεις και θάνατοι οφείλονται και σε πολλά άλλα αίτια, όπως για παράδειγμα το έντονο κρύο, η πολύ υψηλή θερμοκρασία, η έλλειψη νερού, γύρης και γενικά τροφών (πείνα του μελισσιού), γενετικές ανωμαλίες
κ.ά.

•  Άσκοπη, άκαιρη και γενικά μη κατάλληλη χρησιμοποίηση φαρμάκων για την αντιμετώπιση ασθενειών και εχθρών των μελισσών μπορεί να επιτείνει το πρόβλημα, λόγω της ανάπτυξης ανθεκτικότητας παθογόνων και παρασίτων στα φάρμακα αυτά.
•  Τα φάρμακα ποτέ δεν χρησιμοποιούνται λίγο πριν τον τρύγο του μελιού.
•  Πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες που γράφονται στην ετικέτα κάθε φαρμάκου.
• Κακή χρήση φαρμάκων (π.χ. εφαρμογή υψηλότερης της επιτρεπόμενης δόσης) μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της διάρκειας ζωής ή και τον θάνατο των μελισσών. Εκτός από τους εχθρούς και τις ασθένειες, συχνό και  σοβαρό.

Η μέλισσα
Η μέλισσα είναι ένα έντομο που ανήκει στα υμενόπτερα. Από όλα τα έντομα, θεωρείται το σπουδαιότερο για τη φύση και τον άνθρωπο. Είναι υπεύθυνη για το 60% της επικονίασης των φυτών (της γονιμοποίησης τους δηλαδή), διαδικασίας που διασφαλίζει τη συνέχεια του φυτικού βασιλείου, αλλά και την τροφή του ζωικού βασιλείου. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το ότι αποκαλείται «θεματοφύλακας του περιβάλλοντος», αφού η εξαφάνιση της θα απειλούσε μεγάλο μέρος της ζωής του πλανήτη.

Ιστορική Αναδρομή

Η παρουσία της στη Γη ξεπερνάει τα 50.000.000 χρόνια και ίσως φτάνει και στα 100.000.000 χρόνια. Είναι από τους πιο παλιούς εν ζωή κατοίκους του πλανήτη. Εμφανίστηκε μαζί με τα άνθη, όταν η φύση ανέπτυξε τη διαδικασία της επικονίασης με έντομα- επικονιαστές και έκανε μαζί τους τη συμφωνία να τους δίνει το νέκταρ των λουλουδιών για φαγητό με αντάλλαγμα αυτά να μεταφέρουν τη γύρη από το ένα λουλούδι στο άλλο για να γίνεται η επικονίαση. Μην τη βλέπετε μικρή, παράγει τεράστιο έργο. Μία μόνο κυψέλη μπορεί να επικονιάσει καθημερινά περισσότερα από 100.000.000 άνθη!

Η Ζωή της Μέλισσας

Η κυψέλη, είναι το σπίτι της μέλισσας. Μέσα της βρίσκεται η βασίλισσα (η οποία είναι η μόνη που γεννάει αυγά και συνεπώς είναι η μητέρα όλων των μελισσών), οι εργάτριες (οι οποίες είναι αυτές που κάνουν όλες τις εργασίες της κυψέλης) και οι κηφήνες (οι οποίοι πράγματι δεν κάνουν και πολλά πέραν της γονιμοποίησης της βασίλισσας). Ένα μελίσσι έχει κατά μέσον όρο 50.000 μέλισσες. Η κοινωνική της οργάνωση είναι ξακουστή. Οι εργασίες μοιράζονται μεταξύ των μελών της κυψέλης ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, αλλά και τις δεξιότητες όπως ανακαλύφθηκε τελευταία. Κάποιες μέλισσες είναι ανιχνευτές, κάποιες άλλες είναι συλλέκτριες μελιού και γύρης, κάποιες τροφοί των βρεφών, κάποιες φρουροί. Οι τελευταίες μάλιστα χαρακτηρίζονται από την αυταπάρνηση με την οποία υπερασπίζονται την κυψέλη, πολύ συχνά με τίμημα την ίδια τους τη ζωή.

Μέλισσα και Άνθρωπος

Ο άνθρωπος από πολύ νωρίς προσπάθησε να εκμεταλλευτεί τη μέλισσα. Σπηλαιογραφίες από την Ισπανία δείχνουν άνθρωπο να συλλέγει μέλι από άγριο μελίσσι πριν από 8.000 χρόνια! Στη συνέχεια άνθρωπος «δάμασε» τη μέλισσα και της πρόσφερε στέγη σε τεχνητές κυψέλες ώστε να μπορεί να γεύεται το γλυκό της μέλι. Και από πολύ νωρίς ανακάλυψε ότι τα προϊόντα της μπορούν να ωφελήσουν τον οργανισμό του. Αρχαίοι Έλληνες, Σουμέριοι και Κινέζοι χρησιμοποιούσαν τα προϊόντα της για θεραπευτικούς λόγους. Και μέχρι σήμερα η μελισσοκομία είναι μία διαδεδομένη αγροτική ενασχόληση στα περισσότερα μέρη του πλανήτη. Όλα της τα προϊόντα είναι χρήσιμα στον άνθρωπο. Το γλυκό της μέλι υπήρξε για χιλιάδες χρόνια (μέχρι την ανακάλυψη της ζάχαρης) το μοναδικό φυσικό γλυκαντικό στον πλανήτη και ακόμα και σήμερα αναρίθμητες μελέτες τεκμηριώνουν τη διατροφική του αξία. Αλλά και από τα υπόλοιπα προϊόντα της, η γύρη, η πρόπολη και ο βασιλικός πολτός χρησιμοποιούνται πλέον ως θεραπευτικά μέσα.

Και είναι τόσο θαυμαστό αυτό το έντομο στην κοινωνική του οργάνωση, που όλοι οι αρχαίοι πολιτισμοί το είχαν θεοποιήσει. Έλληνες, Ινδοί και Αιγύπτιοι τη χρησιμοποίησαν σαν παράδειγμα και τη λάτρεψαν (Θεά Μέλισσα στην Ινδία) και την έβαλαν να επιτελεί σημαντικά έργα για τους θεούς τους (Μέλισσα λεγόταν μία από τις τροφούς του Δία, Μέλισσες οι ιέρειες της Αρτέμιδος, αλλά και το μέλι ήταν τα δάκρυα των θεών έλεγαν οι Αιγύπτιοι!) . Και το Κοράνι αναφέρει τη μέλισσα ως δώρο του Θεού στους ανθρώπους, αλλά και ο Δαλάι-Λάμα έχει αναφερθεί σε αυτήν λέγοντας ότι εμείς οι άνθρωποι παρά τον πολιτισμό που έχουμε αναπτύξει, φαινόμαστε φτωχοί μπροστά στις μέλισσες!
Διαπιστώνει εύκολα κανείς πόσο σημαντική είναι η μέλισσα τόσο οικολογικά, όσο και σαν παράδειγμα κοινωνικής οργάνωσης αλλά και όσον αφορά την υποστήριξη της υγείας μας. Από όλες τις απόψεις λοιπόν, η μέλισσα είναι η αφετηρία μιας καλύτερης ζωής!

Αν θέλετε να μάθετε για αυτές και άλλες περιέργειες των μελισσών, μην χάσετε αυτό το πλήρες και ενδιαφέρον άρθρο του Ecologist Verde σχετικά με το χαρακτηριστικά των μελισσών. Να λάβει υπόψη!

Φυσικά χαρακτηριστικά των μελισσών

Ξεκινάμε αυτό το άρθρο περιγράφοντας το φυσικά χαρακτηριστικά των μελισσών, δηλαδή πώς είναι το σώμα μιας μέλισσας ως προς το σχήμα της (μορφολογία ή ανατομία), ποια είναι τα μέρη των μελισσών κ.λπ.

• Η μέλισσα (δηλαδή αυτή που φτιάχνει το μέλι) είναι αρθρόποδα, καθώς έχει ενωμένα πόδια. Ανήκει στην κατηγορία των τα έντομα και, επιπλέον, είναι υμενόπτερο έντομο, αφού έχει μεμβρανώδη φτερά. Τα κύρια μέρη του σώματος των μελισσών είναι: το κεφάλι, ο θώρακας και η κοιλιά.
• Στο κεφάλι του ξεχωρίζει η ύπαρξη τριών απλά μάτια ή κελιά μεταξύ των δύο σύνθετα μάτια, το τελευταίο σχηματίζεται από χιλιάδες απλά μάτια με τη σειρά του.
• Είναι ενδιαφέρον ότι σε οι κεραίες φιλοξενούν τις αισθήσεις της αφής, της όσφρησης και της ακοής.
• Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προβοσκίδα, η οποία είναι μια σωληνοειδής και επιμήκης δομή με την οποία καταπίνουν το νέκταρ που περιέχεται στα άνθη.
• Επιπλέον, στα πόδια τους έχουν ένα είδος καλαθιών όπου συγκεντρώνουν τη γύρη που μαζεύουν όταν επισκέπτονται τα λουλούδια.
• Στην κοιλιά του, μπορούμε να βρούμε διαφορετικούς αδένες που τους επιτρέπουν να κάνουν κερί, να επικοινωνούν μεταξύ τους κ.λπ., και το κεντρί με την οποία αμύνονται.

Εκεί που ζουν οι μέλισσες

Συνεχίζουμε αυτό το άρθρο λέγοντας πού ζουν οι μέλισσες. Οι μέλισσες ομαδοποιούνται σε αποικίες που ονομάζονται σμήνη και αυτά ζουν μέσα οι κυψέλες. Οι κυψέλες αποτελούνται από κηρήθρες, όπου διατηρούν την τροφή τους αλλά και αναπαράγονται, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Ξέρετε πόσες μέλισσες μπορούν να ζήσουν σε μια κυψέλη; Μια κυψέλη σε πλήρη εξέλιξη μπορεί να φιλοξενήσει έως και 60.000 μέλισσες, είναι εντυπωσιακό!

Μπορούμε να βρούμε κυψέλες από όλος ο πλανήτης Εκτός από την Ανταρκτική, αφού εκεί οι κλιματικές συνθήκες δεν τους είναι κατάλληλες ούτε επιτρέπουν την ανάπτυξη βλάστησης με την οποία να επιβιώσουν.

Εκτός από τις περιοχές των φυσικά ενδιαιτήματα των μελισσών, μπορούμε επίσης να βρούμε κυψέλες που βρίσκονται σε ορισμένα είδη καλλιεργειών, αφού και τα δύο μελισσοκόμοι Ως αγρότες, αποκομίζουν κέρδος από την επικονίαση που πραγματοποιούν πάνω τους οι μέλισσες.

Τύποι μελισσών

Οι μέλισσες μπορούν να ταξινομηθούν με βάση διάφορα κριτήρια. Έτσι έχουμε, για παράδειγμα, αυτά είδη μελισσών:

• Κοινωνικές μέλισσες και μοναχικές μέλισσες.
• Οι μέλισσες που χτίζουν τις κηρήθρες τους σε τρύπες (οι οποίες, επομένως, είναι επιρρεπείς στην εκμετάλλευση από τον άνθρωπο) και άλλες που το κάνουν σε εξωτερικούς χώρους (γενικά σε κλαδιά φυτών).
• Μέλισσες ή μέλισσες και μη μέλισσες.

Συνολικά εκτιμάται ότι υπάρχουν περισσότερα από 20 χιλιάδες είδη μελισσών και μόνο λίγοι έχουν την ικανότητα να παράγουν μέλι. Οι τελευταίοι είναι από γένος Apis και τα ονομάζουμε παρακάτω:

• Apis mellifera, δυτική μέλισσα ή ευρωπαϊκή μέλισσα.
• Apis cerana, Ανατολίτικη μέλισσα ή ασιατική μέλισσα.
• Apis nigrocincta, μέλισσα από τις Φιλιππίνες.
• Apis dorsata, μεγάλη ασιατική μέλισσα ή μεγάλη μέλισσα.
• Apis λουλούδια, Ασιατική μέλισσα ή κοριτσάκι μέλισσα.
• Apis andreniformisΣκοτεινό, ασιατικό κορίτσι μελισσών.
• Apis koschevnikovi, μέλισσα Koschevnikov στην Ινδονησία, το Βόρνεο και τη Μαλαισία.

Το πιο εμβληματικό είναι, χωρίς αμφιβολία, η ευρωπαϊκή μέλισσα (Apis mellifera) και είναι αυτό που συζητείται κυρίως σε αυτό το άρθρο. Μέσα στο ευρωπαϊκές κυψέλες μελισσών έχουμε επίσης διάφορα είδη μελισσών:

• Μέλισσα βασίλισσα: Υπάρχει μόνο μία βασίλισσα ανά κυψέλη, είναι πάντα θηλυκό και το μέγεθός της είναι μεγαλύτερο από αυτό των υπόλοιπων μελισσών. Το πιο σημαντικό καθήκον του είναι να γεννά αυγά, αν και οργανώνει επίσης την αποικία απελευθερώνοντας φερομόνες που λειτουργούν ως χημικοί αγγελιοφόροι.
• Εργάτρια μέλισσα: οι εργάτριες είναι και γυναίκες, είναι οι πιο πολυάριθμες και εκτελούν αναρίθμητες εργασίες τόσο εντός όσο και εκτός κυψέλης.
• Drones: Είναι τα αρσενικά της αποικίας και δεν έχουν κεντρί. Η μόνη του λειτουργία είναι να εμποτίζει τη βασίλισσα. Αν το γονιμοποιήσουν, πεθαίνουν αργότερα (πράγμα που αποτρέπει τη συγγένεια) και όσοι δεν το έχουν γονιμοποιήσει θα αφαιρεθούν από την κυψέλη από τους εργάτες όταν η τροφή είναι σπάνια.

Πώς τρέφονται οι μέλισσες

Εχεις ποτέ αναρωτηθεί τι τρώνε οι μέλισσες? Βασικά τέσσερις διαφορετικοί τύποι τροφίμων καταναλώνονται στις κυψέλες:

• Νέκταρ: Είναι μια γλυκιά, υδαρή ουσία που παράγεται από τα λουλούδια για να προσελκύει τους επικονιαστές. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για το Τι είναι το νέκταρ και τη λειτουργία του.
• Μέλι: Είναι μια παχύρρευστη ουσία που φτιάχνουν οι μέλισσες από νέκταρ. Εδώ σας λέμε πώς οι μέλισσες φτιάχνουν το μέλι.
• Γύρη: Είναι μικροσκοπικοί κόκκοι που παράγονται από τα αρσενικά όργανα των φυτών για να αναπαραχθούν.
• ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ ΠΟΛΤΟΣ: Μια ουσία που φτιάχνουν οι εργάτριες μέλισσες χωνεύοντας τη γύρη με τη βοήθεια ορισμένων αδένων.

Τώρα το σίτιση μελισσών Εξαρτάται από το είδος της μέλισσας και αν είναι προνύμφες ή ενήλικα.

• Οι εργάτριες μέλισσες τρέφονται με βασιλικό πολτό τις πρώτες τρεις μέρες της ζωής τους και επίσης με χυλό μελιού και γύρη στο στάδιο της προνύμφης τους. Αργότερα, συνεχίζουν να τρώνε μέλι, νέκταρ και γύρη όταν είναι ενήλικες.
• Οι προνύμφες των κηφήνων τρέφονται με μέλι και οι ενήλικες κηφήνες τρώνε την ίδια τροφή με τις εργάτριες μέλισσες.
• Η βασίλισσα τρώει μόνο βασιλικό πολτό σε όλη της τη ζωή.

Σίγουρα το είδος της διατροφής επηρεάζει το προσδόκιμο ζωής της, αφού η βασίλισσα μπορεί να ζήσει περισσότερα από 5 χρόνια. Επίσης, αν αναρωτιέστε πόσο ζουν οι εργάτριες μέλισσες, το προσδόκιμο ζωής τους θα εξαρτηθεί από την εποχή του χρόνου που γεννήθηκαν: αν γεννηθούν την άνοιξη, θα δουλέψουν περισσότερο και θα ζήσουν λιγότερο, όχι περισσότερο από τρεις μήνες κατά μέσο όρο. Όσο για τα drones, το προσδόκιμο ζωής τους είναι ελαφρώς υψηλότερο από αυτό των εργαζομένων.

Τι κι αν δεν υπήρχαν μέλισσες

Δυστυχώς, οι μέλισσες κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Υπάρχουν αρκετές απειλές από τις μέλισσες παγκοσμίως, αλλά τα κυριότερα είναι η κλιματική αλλαγή, τα χωροκατακτητικά είδη όπως ο ασιατικός σφήκας, το άκαρι βαρρόα, οι μονοκαλλιέργειες και η υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων και νεονικοτινοειδών εντομοκτόνων. Σε αυτή την άλλη ανάρτηση μπορείτε να μάθετε πολύ περισσότερα για το γιατί οι μέλισσες κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

Α) Ναι,γιατί είναι σημαντικό να προστατεύουμε τις μέλισσες? Διότι χωρίς τη δράση των μελισσών και άλλων ζώων επικονίασης όπως οι πεταλούδες, οι βομβιστές, τα κολίβρια ή οι νυχτερίδες, όχι μόνο θα μειωνόταν η βιοποικιλότητα αλλά, επιπλέον, θα ήταν αδύνατο να διατηρηθεί η ζωή στον πλανήτη μας όπως τον ξέρουμε. Αυτό συμβαίνει γιατί χωρίς επικονίαση δεν θα ήταν δυνατή η γέννηση νέων ατόμων μεγάλης ποικιλίας φυτικών ειδών και, επομένως, θα επηρεαζόταν ολόκληρη η τροφική αλυσίδα.

Όσο για εμάς, Γιατί εξαρτόμαστε από τις μέλισσες; Κυρίως γιατί σε σύντομο χρονικό διάστημα θα πάψαμε να επωφελούμαστε από μεγάλο όγκο προϊόντων με τα οποία μπορούμε να ταΐσουμε τους εαυτούς μας και τα ζώα μας, με τα οποία θα υποστούμε μεγάλους παγκόσμιους λιμούς με τρομερές συνέπειες.