Το περιοδικό της Δευτέρας*

Ο εκφοβισμός και η βία στο σχολείο μεταξύ των μαθητών έχουν αρχίσει να γίνονται αντικείμενα προσοχής, συζήτησης και μελέτης και στην Ελλάδα. Αναγνωρίζονται ως κοινωνικά προβλήματα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας.

Ο όρος «εκφοβισμός και βία στο σχολείο» (school bullying), όπως και ο όρος «θυματοποίηση» (victimization) χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός σχολείου. Ο εκφοβισμός και η βία ανάμεσα στους μαθητές μπορούν να πάρουν σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική μορφή.

Συνήθως εκδηλώνονται με:

• χειρονομίες, σπρωξιές, ξυλοδαρμούς,
• φραστικές επιθέσεις, βρισιές, προσβολές, απειλές,
• εκβιασμούς,
• καταστροφή προσωπικών αντικειμένων,
• κλοπές,
• σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση,
• αποκλεισμό και απομόνωση από παρέες, ομαδικά παιχνίδια και κοινωνικές δραστηριότητες.

Το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο είναι σύνθετο, ενώ στην εκδήλωσή του συμβάλλει η αλληλεπίδραση ψυχολογικών, οικογενειακών, κοινωνικών, γνωστικών και συναισθηματικών παραγόντων.

Οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις του εκφοβισμού και της βίας στα παιδιά είναι πολλές και σοβαρές. Τα παιδιά που πέφτουν θύματα εκφοβισμού και βίας στο σχολείο είναι δυνατόν:

• να νιώσουν έντονο άγχος και ανασφάλεια,
• να παρουσιάσουν σχολική άρνηση,
• να κάνουν πολλές απουσίες από το σχολείο,
• να οδηγηθούν σε σχολική αποτυχία.
• να εμφανίσουν μαθησιακές δυσκολίες και ψυχοσωματικά προβλήματα, όπως πονοκεφάλους,
πόνους στην κοιλιά, διαταραχές ύπνου, ενούρηση κ.ά.,
• να παρουσιάσουν φοβίες, κατάθλιψη, απόπειρες αυτοκτονίας.

Τι μπορείς να κάνεις αν σε εκφοβίζουν;

Μη δείξεις ότι ενοχλήθηκες. «Οι εκφοβιστές προσπαθούν να δουν από την αντίδρασή σου αν κατάφεραν να σε κάνουν να νιώσεις άσχημα για τον εαυτό σου», λέει η Κάιλι. «Αν δείχνεις άνετος, χάνουν το ενδιαφέρον τους». Η Αγία Γραφή λέει: “Ο σοφός διατηρεί το πνεύμα του ήρεμο ως το τέλος”

Μην ανταποδώσεις. Η εκδίκηση, αντί να βελτιώσει τα πράγματα, θα τα χειροτερέψει. Η Αγία Γραφή λέει: «Μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού σε κανέναν».

• Κράτα απόσταση ασφαλείας. Να αποφεύγεις όσο πιο πολύ μπορείς τους εκφοβιστές και τις καταστάσεις που πιθανόν να σε φέρουν σε δύσκολη θέση.

• Ξάφνιασέ τους με την αντίδρασή σου. Η Αγία Γραφή λέει: «Η απάντηση που δίνεται με πραότητα απομακρύνει την οργή».

• Ρίξ’ το στο αστείο. Για παράδειγμα, αν ο νταής σε λέει χοντρό, μπορείς να του πεις γελώντας: «Και πού να μ’ έβλεπες όταν δεν έκανα δίαιτα!»

• Αγνόησέ τους. «Αν δεν απαντήσεις, θα δείξεις ότι είσαι πιο ώριμος και πιο δυνατός από αυτόν που σε παρενοχλεί», λέει η 19χρονη Νόρα. «Θα δείξεις επίσης ότι μπορείς να ελέγξεις τον εαυτό σου—κάτι που δεν μπορεί να κάνει εκείνος».

• Ενίσχυσε την αυτοπεποίθησή σου. «Αυτοί που σε εκφοβίζουν καταλαβαίνουν πότε δεν είσαι άνετος», λέει η Ρίτα, «και μπορεί να το εκμεταλλευτούν για να καταστρέψουν την όποια αυτοπεποίθηση έχεις».

• Γενικά αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο

Απαιτείται να διερευνηθεί συστηματικά στη χώρα μας το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο, σε όλες τις διαστάσεις, τόσο ποσοτικά, όσο και ποιοτικά.

• Είναι απαραίτητη η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών για την αναγνώριση και τη διαχείριση του προβλήματος.
• Είναι αναγκαία η διαρκής παρότρυνση και υποστήριξη των γονέων για την ενεργό συμμετοχή και συνεργασία τους με το σχολείο.
• Απαιτείται συνεχής συμβουλευτική των εκπαιδευτικών προς τους μαθητές με στόχο την ενίσχυση της μαθητικής ομάδας για την αντιμετώπιση συμβάντων εκφοβισμού και βίας στο σχολείο.
• Απαιτείται να αναπτυχθούν προγράμματα προαγωγής της ψυχικής υγείας των μαθητών, τα οποία να εντάσσονται στο σχολικό πρόγραμμα με διαθεματικό χαρακτήρα και συνδεδεμένα με το πρόγραμμα σπουδών.