Ο πνευματικός και κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Ο πνευματικός και κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Λουκάς Δικαίος Παπαδόδημας Ε΄1

Θέμα: Τέχνη

Έκθεση:

Το κριτήριο είναι από το φροντιστηριακό βιβλίο (δεν αναγράφεται ο αριθμός του θέματος)

Ο πνευματικός και κοινωνικός ρόλος της τέχνης

 Όλοι οι άνθρωποι αναζητούν στη ζωή τους μια «σανίδα σωτηρίας» για να στηριχτούν, να γαληνεύσουν και να εκφραστούν. Κάποιοι προτιμούν τη μουσική, τη ζωγραφική, τη λογοτεχνία ή άλλες μορφες τέχνης. Ποιος είναι όμως ο ρόλος της τέχνης στην κοινωνία; Εμπνευσμένος από το κίνημα στήριξης των καλλιτεχνών θα επιχειρήσω να αναφερθώ στο θέμα αυτό, αλλά και στα συναισθήματα που μου προκαλούσε κατά την ενασχόληση με την τέχνη.

Η τέχνη στην εποχή μας δεν αποσκοπεί μόνο στην ικανοποίηση και την αισθητική απόλαυση του ανθρώπου, αλλά αποτελεί μια ανώτατη πνευματική λειτουργία. Μέσω αυτής ο καλλιτέχνης εκφράζει πόθους, ανησυχίες και παρέχει εναύσματα για προβληματισμό. Έτσι ο αποδέκτης απομακρύνεται από την αδράνεια και μετά από σκέψη αναλαμβάνει πρωτοβουλίες επίλυση προβλημάτων. Αποτελεί όργανο διάδοσης ιδεών και πολλές φορές τη φωνή αρκετών ανθρώπων η οποία αποσκοπεί στην αντίσταση και στη διαμαρτυρία για κάθε πολιτική αυθαιρεσία ή δυσλειτουργία της κοινωνίας. Για παράδειγμα, μέσω της τέχνης συχνά καταδικάζεται ο ρατσισμός και η βία γεγονός που βοηθά τον άνθρωπο να αντιληφθεί τη σοβαρότητα των φαινομένων αυτών και να παλέψει για να εξαλειφθούν. Λειτουργεί, επίσης, ως μέσο κοινωνικοποίησης των ανθρώπων, καθώς, όταν το άτομο βιώνει μαζί με άλλους μια καλλιτεχνική εμπειρία, νιώθει λειγότερο μόνος. Είναι ευρέως αποδεκτό πως η τέχνη ψυχαγωγεί. Ο άνθρωπος μέσω ενός μουσικού κομματιού, ενός ζωγραφικού πίνακα ή ενός ποιήματος ξεκουράζεται και ανακουφίζεται η ψυχή του.

Η λέξη τέχνη που προέρχεται από το ρήμα «τίκτω» δηλαδή γεννώ, μου γεννά ποικίλα συναισθήματα. Ένας πίνακας ζωγραφικής, μια ταινία ή ένα μουσικό κομμάτι που στυλιτεύουν φαινόμενα και καταστάσεις όπως ο ρατσισμός, η φτώχεια και ο πόλεμος με γεμίζουν οργή και αγανάκτηση για τις αιτίες που τα προκαλούν αλλά και αισιοδοξία ότι και άλλοι άνθρωποι συμερίζονται τις ίδιες απόψεις με εμένα. Η αυθεντική τέχνη μπορεί να αποτελέσει ένα πεδίο ανακάλυψης συναισθημάτων που νιώθει ο άνθρωπος με ποικίλες αφορμές και έμπνευση ώστε να δημιουργήσω και εγώ όταν το έχω ανάγκη. Μέσω αυτής καταφέρνω να εκφραστώ και κατ’ επέκταση να εκτονωθώ από τις δύσκολες καταστάσεις άγχους και έντασης που βιώνω. Λειτουργεί ως διέξοδος από τη ρουτίνα και την πραγματικότητα.

Συμπερασματικά, η τέχνη, και πιο συγκεκριμένα οι καλές τέχνες χάρη στην ιδιότητα τους να γεννούν στον κόσμο συναισθήματα καταφέρνει όχι μόνο να αλλάξει τους ανθρώπους και να τους μορφώσει αλλά να διαμορφώσει το αισθητικό κριτήριο μιας ολόκληρης κοινωνίας.

 

 

Λογοτεχνία:

Μανόλης Αναγνωστάκης «Επιτύμβιον»

 

Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Ο Στόχος (1970), που περιέχει ποιήματα γραμμένα στην περίοδο της δικτατορίας (1967-1974).

 

Πέθανες – κι έγινες και συ: ο καλός.

Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.

Τριάντα έξι στέφανα σε συνοδέψανε, τρεις λόγοι αντιπροέδρων,

εφτά ψηφίσματα για τις υπέροχες υπηρεσίες που προσέφερες.

Α, ρε Λαυρέντη, εγώ που μόνο το ‘ξερα τι κάθαρμα ήσουν,

τι κάλπικος παράς, μια ολόκληρη ζωή μέσα στο ψέμα.

Κοιμού εν ειρήνη δε θα ‘ρθω την ησυχία σου να ταράξω.

(Εγώ μια ολόκληρη ζωή μες στη σιωπή θα την εξαγοράσω

πολύ ακριβά κι όχι με τίμημα το θλιβερό σου το σαρκίο).

Κοιμού εν ειρήνη. Ως ήσουν πάντα στη ζωή: ο καλός,

ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.

Δε θα ‘σαι ο πρώτος ούτε δα κι ο τελευταίος.

 

Ο ποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης με το ποίημά του αυτό καταφέρνει να εκφράσει τις απόψεις του και να χλευάσει ένα σοβαρό παράπτομα της κοινωνίας. Ο ποιητής, μέσω του ποιήματος ειρωνεύεται την υποκριτική στάση και συμπεριφορά πολλών ανθρώπων που είναι ενταγμένοι μέσα σε μια κοινωνία. Είναι οι άνθρωποι που ενώ προσπαθούν να πείσουν τον κόσμο πως ενδιαφέρονται για τα προβλήματα της περιοχής τους ή της χώρας τους, τελικά αποδεικνείεται πως νοιάζονται μονάχα για την προσωπική τους ζωή και καταξίωση και όχι το συλλογικό συμφέρον («Πέθανες…ο καλός»). Αναφέρεται επίσης στηναντίληψη των κυβερνόντων πως για να μπορεί κάποιος άνθρωπος να έχει προνόμια και να αναγνωριστεί με τιμές χρειάζεται να είναι ένας «λαμπρός άνθρωπος, οικογενειάρχης και πατριώτης». Χλευάζει επίσης το γεγονός πως όταν πεθάνουν αυτοί οι «Λαυρέντιδες» κηδεύονται με τιμές και στεφάνια, χωρίς όμως να έχουν προσφέρει στην κοινωνία τίποτα. Άτομα σαν τον ποιητή, δηλαδή μορφωμένοι και πνευματικά καλλιεργιμένοι πολίτες μπορούν να αναγνωρίσουν τέτοιους σαν τον Λαυρέντη («Α ρε, … σαρκιό»). Τέλος το ποιητικό υποκείμενο δηλώνει πως τέτοιοι υποκριτές υπήρχαν στο παρελθόν πολλοί και θα υπάρχουν και στο μέλλον (« Δε θα ‘σαι ο πρώτος … τελευταίος).

Θεωρώ το έργο εύστροφο καθώς ο ποιητής χρησιμοποιεί την ειρωνεία με έξυπνο τρόπο καταφέρνοντας να κάνει κατανοητή την θέση του πάνω στο θέμα αλλά και να κατακρίνει συμπεριφορές σαν και αυτές του Λαυρέντη. Κατά τη γνώμη μου η στάση αυτή του Μανόλη Αναγνωστάκη πρέπει να γίνει αντιληπτή και αποδεκτή από όλους μας ώστε να καταφέρουμε άτομα σαν και το Λαυρέντη να εκλείψουν στην κοινωνία μας.

 

 

Πηγές:

• http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/manolhs_anagnwstakhs_poems.htm
• https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/biography.html?cnd_id=2