Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Από την κ. Τσιρώνη Ελένη, MA Psychoanalytic Studies. MSc Σχολική Ψυχολογία

Ψυχολόγο του ΕΠΑΛ Νικήτης, 

 

          Πολλοί παράγοντες δημιουργούν συχνά αρκετό άγχος στους εφήβους. Οι παράγοντες αυτοί αφορούν προσωπικά προβλήματα, όπως η αντίληψη του εφήβου για τον εαυτό του, το σώμα του, τις υποχρεώσεις του, το μέλλον του και τις διαπροσωπικές του σχέσεις, παράγοντες που αφορούν την οικογένεια, όπως η καταπίεση, κάποια ασθένεια ή διαζύγιο, παράγοντες που σχετίζονται με το σχολείο, όπως οι κανόνες, οι σχέσεις με καθηγητές, η σχολική επίδοση, οι εξετάσεις και παράγοντες που αφορούν τους συνομηλίκους, όπως οι σχέσεις με συμμαθητές, φίλους, η αποδοχή και η ένταξη στις παρέες.  

          Ειδικότερα, το άγχος των εξετάσεων συχνά κρύβει έναν καλυμμένο φόβο απέναντι στην «αποτυχία», μία αγωνία πως «δεν θα πετύχω το στόχο μου» ή/και «δεν θα πετύχω το στόχο των γονιών μου», έναν φόβο πως «θα χαλάσει η εικόνα μου στους γονείς, καθηγητές, φίλους, συγγενείς» ή και μία αμφισβήτηση της αξίας του εαυτού: «Αν δεν περάσω… δεν θα αξίζω». Αυτό το άγχος δημιουργεί σημαντικά εμπόδια στην μάθηση και την απόδοση. Ωστόσο, το άγχος δεν έχει πάντα αρνητικές συνέπειες αλλά μπορεί να είναι παραγωγικό και λειτουργικό, όταν μας προσγειώνει στο διάβασμα και ενισχύει την αποφασιστικότητά μας, ώστε να προσπαθήσουμε υπεύθυνα, και όταν δεν είναι υπερβολικό και δεν μας καταβάλλει.

           Μερικά από τα συμπτώματα του άγχους των εξετάσεων είναι σωματικά, όπως ιδρώτας, τρέμουλο, ταχυκαρδία, στεγνό στόμα, λιποθυμία, ναυτία, γνωστικά, όπως μείωση της συγκέντρωσης και της προσοχής («δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ»), κενά μνήμης («ξαφνικά ξέχασα όσα ήξερα», «μπλόκαρε το μυαλό μου»), συμπεριφορικά, όπως μείωση της αυτοπεποίθησης, διαταραχή των διαπροσωπικών σχέσεων, δημιουργία συγκρούσεων στο οικογενειακό του περιβάλλον και, τέλος, συναισθηματικά, όπως θλίψη, ανησυχία, θυμός, φοβίες, ταραχή, πανικός, ένα αίσθημα απόγνωσης.

Τι μπορεί να κάνει κάποιος για να προετοιμαστεί; Οδηγίες προς μαθητές!

Χώρος εργασίας: καλό είναι να επιλέγεται πάντοτε ο ίδιος χώρος για μελέτη, με σταθερή θερμοκρασία. Στην επιφάνεια πρέπει να υπάρχουν μόνο αυτά που είναι απαραίτητα για το διάβασμα του συγκεκριμένου μαθήματος. Κατά τα διαλείμματα είναι καλό να γίνεται αλλαγή του χώρου και να μην συζητάμε για το διάβασμα.

Ώρες εργασίας: είναι προτιμότερο να υπάρχουν προκαθορισμένες ώρες διαβάσματος. Κάθε αλλαγή συνήθειας απαιτεί και ανάλογο χρόνο προσαρμογής.

Προετοιμάζομαι: μελετάω για την εξέταση από νωρίς μέχρι να νιώσω άνετα με την ύλη. Θα μου ανεβάσει την αυτοπεποίθηση.

Αποβάλλω τις αρνητικές σκέψεις: σκέψεις όπως «δεν μπορώ να το κάνω», «δεν είμαι τόσο καλός», «δεν μελέτησα αρκετά» καλό είναι να αντικαθίστανται με πιο θετικές «μπορώ να το κάνω», «ξέρω την ύλη», «έχω μελετήσει σκληρά», «θα διαβάσω ακόμα κι αν δεν έχω όρεξη», «θέλω να τα καταφέρω», «αγωνίζομαι να πετύχω τους στόχους μου», «ακόμη κι αν φοβηθώ, θα το αντιμετωπίσω».

Σωματική ευεξία: Καλή διατροφή. Η κίνηση βοηθάει ως αντισταθμιστικός παράγοντας του άγχους.

Κοιμάμαι καλά: Ο καλός ύπνος βοηθάει στη μνήμη και τη συγκέντρωση. Χρειάζομαι 7-8 ώρες ύπνου.

Χαλάρωση: Μιλάω με τους φίλους μου, ακούω μουσική. Κάνω ότι με ευχαριστεί.

Αποφεύγω την παγίδα της τελειοθηρίας: Όλοι κάνουμε λάθη και αυτό είναι αποδεκτό. Το σημαντικό είναι να κάνει κανείς το καλύτερο που μπορεί.

Βρίσκω κίνητρα: Φαντάζομαι τον εαυτό μου ως φοιτητή σε λίγους μήνες και παλεύω να γίνει αυτή η εικόνα πραγματικότητα. Αυτό θα μου δώσει ώθηση.

Όσο πιο συχνά φαντάζομαι τις εξετάσεις, τόσο πιο οικείες μου γίνονται. Ότι καταφέρνω στην φαντασία μου μπορώ να το αντιμετωπίσω ευκολότερα στην πραγματικότητα.

Αποφεύγω το ξενύχτι και τις επαναλήψεις της τελευταίας στιγμής.

Την ώρα της εξέτασης, με ηρεμία και προσοχή διαβάζω τα θέματα και ξεκινάω πρώτα με αυτά που ξέρω καλύτερα. Αυτό θα μου δώσει δύναμη και ώθηση για τα επόμενα!

Όλα όσα έμαθα είναι τα «όπλα» μου για να αντιμετωπίσω το άγχος μου. Επιλέγω να τα χρησιμοποιήσω και να εστιάσω στο μέλλον μου! Μην ξεχνάς ότι δεν είσαι μόνος σου, γι’ αυτό να μοιράζεσαι τις σκέψεις και τους προβληματισμούς σου με ανθρώπους γύρω σου, τους γονείς σου, τους καθηγητές σου και την ψυχολόγο σου. Μία δυσκολία που την μοιραζόμαστε είναι πάντα μία πιο «εύκολη» δυσκολία.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς; Οδηγίες προς γονείς!

• Προσπαθήστε να είστε όσο το δυνατό πιο ήρεμοι – αν είστε εσείς ήρεμοι αυτό θα νιώθουν και τα παιδιά κοντά σας.
• Μην πιέζετε το παιδί να διαβάσει ή του το υπενθυμίζετε σε κάθε περίπτωση που το βλέπετε να κάθεται. Ξέρει το ίδιο τους ρυθμούς του – αν νιώσει πίεση από εσάς μπορεί να κάνει ακριβώς το αντίθετο, να διαβάζει ελάχιστα.
• Μην φροντίζετε το παιδί περισσότερο από όσο χρειάζεται, δεν είναι άρρωστο απλά δίνει εξετάσεις. Σταθείτε διακριτικά κοντά του και όταν θελήσει κάτι θα το ζητήσει.
• Αυτό που έχει ανάγκη το παιδί σε αυτή τη φάση είναι να είστε εκεί και να το ακούσετε με προσοχή, να μοιραστεί μαζί σας τις ανησυχίες και τους φόβους του. Καλωσορίστε το άγχος ως κάτι φυσιολογικό και όχι απειλητικό.
• Πρέπει να αποφεύγονται οι φασαρίες, οι εντάσεις, οι διαρκείς υποδείξεις. Είναι βασικό να διασφαλίσουμε στα παιδιά ένα ήρεμο περιβάλλον, χωρίς κριτικές.
• Τα παιδιά έχουν ανάγκη από συμπαράσταση, υποστήριξη και μερικές φορές καθοδήγηση. Προτρέψτε το παιδί να σκεφτεί θετικά και να βάλει στη σκέψη του ότι οι εξετάσεις θα τελειώσουν σε λίγο καιρό και να κάνει ότι καλύτερο μπορεί εκείνη τη στιγμή.
• Είναι σημαντικό να γίνετε εσείς πρώτα το θετικό πρότυπο για μίμηση απέναντι στη μεταβλητότητα που νιώθει το παιδί σας. Οργανώστε το χρόνο σας, μεταδώστε τη θετικότητά σας και βάλτε στη ζωή σας την ήπια άσκηση και δραστηριότητα.
• Δείξτε ανοχή, στα πλαίσια του σεβασμού του άλλου, σε ξεσπάσματα θυμού ή έντασης. Οι συναισθηματικές διακυμάνσεις του εφήβου και η επαναστατικότητά του, τώρα τον δυσκολεύουν περισσότερο.
• Σεβαστείτε την ανάγκη του παιδιού σας να παραμείνει και λίγο μόνο του.
• Μη λυπάστε που τα βαθιά άγχη του, προτιμά να τα μοιράζεται με τους συμμαθητές ή τους καθηγητές του. Αυτό δεν σημαίνει ότι σας υποτιμά ή σας παραγκωνίζει.
• Εμπιστευτείτε το παιδί σας. Μία καλή σχέση επικοινωνίας θα αποδώσει καρπούς. Μία αποδυναμωμένη σχέση τώρα θα δοκιμαστεί περισσότερο.
• Εμψυχώστε και επιβραβεύστε! «Μπράβο σου που προσπαθείς τόσο!»
• Δείξτε τους την άνευ όρων αγάπη και αποδοχή σας. «Θα είμαστε κοντά σου για ότι χρειαστείς», «Το σημαντικό είναι να προσπαθήσεις όσο μπορείς και το αποτέλεσμα θα έρθει».
• Αναζητήστε βοήθεια πριν φτάσετε στα όριά σας. Για όλους αυτή η περίοδος είναι ακόμα πιο δύσκολη όταν είμαστε ήδη επιβαρυμένοι από παλιότερα στρες και άγχη.

Μην ξεχνάτε!

Η επίδοση στις εξετάσεις δεν αντιπροσωπεύει την ικανότητα και την αξία του ατόμου, αλλά την προσπάθεια που καταβάλει στη συγκεκριμένη περίσταση.

Δεν είναι η ζωή μας μόνο οι εξετάσεις.