Μιλώντας για το αλκοόλ

Πολλές φορές έχουμε ακούσει επιστήμονες να παίρνουν θέση κατά του αλκοόλ και να προειδοποιούν για τους κινδύνους που εγκυμονεί για τον οργανισμό μας η μεγάλη κατανάλωσή του. Η Emilh Palmer, ερευνήτρια στο Imperial College του Λονδίνου μιλώντας στο Guardian δηλώνει πως:

• Το αλκοόλ είναι ένα “βρώμικο ναρκωτικό”. Επηρεάζει πολλαπλά συστήματα στον εγκέφαλο
• Δεν επηρεάζει μόνο το συκώτι ή τον εγκέφαλο. Επηρεάζει σχεδόν κάθε όργανο

Από τη μεριά του, ο Rayyan Zafar, νευροψυχοφαρμακολόγος στο Imperial College του Λονδίνου και ερευνητής της φιλανθρωπικής οργάνωσης Drug Science, λέει ότι όταν πίνουμε ένα ποτό ένας νευροδιαβιβαστής που ονομάζεται γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ – ή Gaba – απελευθερώνεται στον εγκέφαλο. Το Gaba επιβραδύνει τον εγκέφαλο καθώς δρα στους υποδοχείς του φλοιού, συγκεκριμένα στα μέρη που εμπλέκονται στις διαδικασίες σκέψης και στον έλεγχο.

Η πραγματικότητα όμως μας δείχνει ότι πολλά παιδιά ξεκινούν την κατανάλωση αλκοόλ πριν την ηλικία των 18 ετών, ακόμα κι αν η πρώτη τους εμπειρία ήταν δυσάρεστη. Μπορεί να μην τους αρέσει η γεύση του αλκοόλ ούτε το πώς τα κάνει να αισθάνονται, όμως έχουν την τάση να επιμένουν. Για να κατανοήσουν τους κινδύνους της κατανάλωσης αλκοόλ σε μικρή ηλικία, πρέπει να έχετε μία εποικοδομητική και ουσιαστική επικοινωνία μαζί τους, και να είστε ο πρώτος που θα τους μιλήσει για τις αρνητικές επιδράσεις του αλκοόλ και θα τους εξηγήσει τους λόγους, για τους οποίους οι ενήλικες απολαμβάνουν το αλκοόλ με μέτρο.

Ποιοι είναι οι λόγοι που μπορεί να κάνουν ένα παιδί να ξεκινήσει να πίνει;

Τα παιδιά αντιγράφουν τις συνήθειες των γονιών τους. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι τα παιδιά δεν κάνουν ό,τι τους πούμε, κάνουν αυτό ακριβώς που κάνουν και οι γονείς τους.

Θέλουν να μοιάσουν στους φίλους τους. Για τους περισσότερους έφηβους, οι φίλοι βρίσκονται στο επίκεντρο της καθημερινότητάς τους και η αποδοχή τους –και όχι αυτή των γονένων- είναι πολύ σημαντική.

Θέλουν να ακολουθήσουν τα μεγαλύτερα αδέλφια τους. Οι γονείς που έχουν περισσότερα παιδιά από ένα, θα καταλάβουν τον αγώνα που δίνεις όταν το ένα παιδί σου ενηλικιώνεται και αποκτά προνόμια, τα οποία θέλει να έχει και το μικρότερο.

Όλοι γύρω τους πίνουν. Τα νέα παιδιά βομβαρδίζονται από συνεχή παραδείγματα κατανάλωσης αλκοόλ, και τα μηνύματα που τα προκαλούν και τα δελεάζουν. Γι’ αυτό ένα παιδί θα πρέπει να εκπαιδευτεί να ξεχωρίζει την καλή από την κακή πληροφορία.

Μπορεί να αντιμετωπίζουν προβλήματα, προσωπικά, οικογενειακά, στο σχολείο ή με τους φίλους τους. Υπάρχουν στιγμές που χρησιμοποιούμε το αλκοόλ ως λύση στα προβλήματά μας, και αυτό ισχύει για μικρούς και μεγάλους. Πρέπει να γίνει κατανοητό το πραγματικό πρόβλημα που ώθησε ένα παιδί στο ποτό και να βρεθούν λύσεις.

Προκαλούν τους γονείς και δοκιμάζουν τα όριά τους. Τα παιδιά καταπατούν τους κανόνες που έχουν τεθεί, επειδή έχουν ανάγκη να ακούσουν τους γονείς «όχι» και να αισθανθούν ασφαλή εντός των ορίων. Μερικές φορές όμως, η επανάστασή τους μπορεί να σημαίνει ότι πρέπει οι γονείς να επαναδιαπραγματευτούν τους κανόνες, ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του κάθε παιδιού.

Θέλουν να αποδείξουν ότι μεγάλωσαν. Οι έφηβοι δεν είναι παιδιά και αυτό ακριβώς είναι που θέλουν να αποδείξουν στον εαυτό τους, στους φίλους τους και στην οικογένειά τους. Γι’ αυτό και κάθε φορά που του λες «Είσαι πολύ μικρός γι’ αυτό…» είναι σαν να κουνάς το κόκκινο πανί στον ταύρο. Όσο περισσότερο αναγνωρίζεις τις αλλαγές και την ωριμότητά τους, και τα αντιμετωπίζεις με σεβασμό και υπευθυνότητα, τόσο πιο εύκολο θα είναι να σε ακούσει όταν του πεις «Μεγαλώνεις, αλλά επειδή βρίσκεσαι ακόμα στην ανάπτυξη, δεν είναι ασφαλές να καταναλώσεις αλκοόλ».

Η σημασία της εμπιστοσύνης στη σχέση γονέων-παιδιών

Οι έφηβοι που εμπιστεύονται τους γονείς τους και μπορούν να συζητήσουν μαζί τους καταφεύγουν σπανιότερα στο αλκοόλ ή σε άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες, σε σύγκριση με εκείνους που δεν έχουν κανέναν στο σπίτι για να μιλήσουν.

• Φροντίστε να συγκεντρώνεστε οικογενειακώς και να συζητάτε για διάφορα επίκαιρα θέματα. Μιλήστε για προβλήματα, αλλά και θετικά πράγματα. Ακούστε την κόρη/τον γιο σας και δείξτε κατανόηση για τα προβλήματα και τις ανησυχίες τους. Μια καλή ευκαιρία για τέτοιες συζητήσεις είναι τα κοινά γεύματα.

• Τηρείτε τις οικογενειακές παραδόσεις και διάφορες συνήθειες. Για παράδειγμα, κυριακάτικο πρωινό όλοι μαζί, περίπατοι, παιχνίδια κτλ. Έτσι μπορείτε να δημιουργήσετε βάσεις εμπιστοσύνης.

• Μην απαλλάσσετε τα παιδιά σας από τα «βάρη» τους. Πρέπει να αποκτήσουν τις δικές τους εμπειρίες. Η λύπη, ο θυμός και η απογοήτευση είναι μέρος αυτής της διαδικασίας. Τα παιδιά μπορούν, ανάλογα με την ηλικία τους, να αναλάβουν ευθύνες και καθήκοντα. Αφήστε τα να λύνουν μόνα τους προβλήματα. Να τα υποστηρίζετε, όταν βρίσκονται σε αδιέξοδο.

Αν υποψιάζεστε ή είστε βέβαιοι ότι η κόρη/ο γιος σας μεθά σκόπιμα και συστηματικά, θα πρέπει να προσπαθήσετε να μιλήσετε με το παιδί σας για τις ανησυχίες και τις αγωνίες σας. Προσπαθήστε να ξεκινήσετε την κουβέντα ανοικτά και ουδέτερα. Η επίρριψη κατηγοριών δυσχεραίνει τα πράγματα. Αν μια τέτοια συζήτηση δεν είναι εφικτή, αφήστε ένα μικρό σημείωμα στο παιδί σας. Ακόμα και κάτι τέτοιο μπορεί να βοηθήσει στην επικοινωνία. Ίσως είναι χρήσιμο να αναζητήσετε εξωτερική υποστήριξη και βοήθεια. Υπάρχουν και άλλοι γονείς με παρόμοια βιώματα. Η ανταλλαγή απόψεων μπορεί να βοηθήσει. Ακόμα και τα συμβουλευτικά κέντρα μπορούν να σας βοηθήσουν.

Ν” αγαπάς την ευθύνη
να λες εγώ, εγώ μονάχος μου
θα σώσω τον κόσμο.
Αν χαθεί, εγώ θα φταίω.

Νίκος Καζαντζάκης(1883-1957)

Ο μεγάλος Έλληνας συγγραφέας περιγράφει το πόσο σημαντική είναι η κατανόηση της «ατομικής μας ευθύνης» στο πλαίσιο μιας οργανωμένης κοινωνίας. Προσεγγίζοντας τα λόγια του Καζαντζάκη, η Ειδικός ψυχικής υγείας Αγγελική Μπολουδάκη επισημαίνει: «Καθένας μας έχει ατομική ευθύνη. Να ενδιαφερθούμε για τον εαυτό μας, για τον συνάνθρωπό μας, για τον τόπο μας και γιατί όχι και για τον υπόλοιπο κόσμο. Νιώθουμε ελεύθεροι όταν είμαστε υπεύθυνοι. Υπεύθυνοι να φερθούμε με σεβασμό στον εαυτό μας και στους άλλους. Υπεύθυνοι να φερθούμε με ωριμότητα και σύνεση».

Σημαντικό λοιπόν είναι να κατανοήσουμε τη δική μας συμπεριφορά για να γίνει καλύτερο το κοινωνικό σύνολο και παράλληλα ως πολίτες μιας οργανωμένης κοινωνίας να ακολουθούμε τους κανόνες της. Η αξιακή αναβάθμιση της κοινωνίας και ο ποιοτικό της μετασχηματισμός, ξεκινά με την αυτοκριτική μας. Όπως άλλωστε είχε πει και  ο Γερμανός φιλόσοφος Νίτσε «Ελευθερία είναι η θέληση να είναι κανείς υπεύθυνος απέναντι στον εαυτό του».

Η ατομική μας ευθύνη δεν απορρέει μόνο από τον νομικό πολιτισμό του συμβατικού καθωσπρεπισμού και της θεσμοθετημένης επισημότητας, αλλά κυρίως είναι αυτή που αναβλύζει από τον πηγαίο και άδολο αυθορμητισμό μας, από τον πολιτισμό των εξευγενισμένων ηθών της τρέχουσας καθημερινότητας. Δεν είναι η συμμόρφωση στο γράμμα του νόμου, στον φόβο του αστυνόμου, η υποταγή στην πρακτική ανάγκη, αλλά η συμπόρευση με το πνεύμα αυτού του νόμου και η ανυπόκριτη υπακοή στην κοινωνική του στοχοθεσία και στην ηθική του αναγκαιότητα.

Για παράδειγμα στον τομέα του περιβάλλοντος και της περιβαλλοντικής συνείδησης πως ενεργούμε στην καθημερινότητα μας και κατά πόσο ακολουθούμε τους θεσμοθετημένους κανόνες;.

• Ανακυκλώνουμε καθημερινά ορθά τα απορρίμματα στο σπίτι μας;
• Ελαχιστοποιούμε τις μετακινήσεις μας με το αυτοκίνητο κάνοντας χρήση μέσων ηλεκτροκίνησης (ποδήλατο- πατίνια);

Μήπως τελικά είμαστε ευαίσθητοι σε θεωρητικό επίπεδο και όχι στο πρακτικό;

       Ο Φιλόλογος – Δοκιμιογράφος ,Καθηγητής των Σχολών της ΕΛ.ΑΣ Γιώργος Ροζόκος επισημαίνει: «Η ατομική μας ευθύνη εδράζεται κυρίως στον άγραφο, ηθικό νόμο και απορρέει από την αυτόβουλη προαίρεσή μας, τον αυτοπροσδιορισμό και τον αυταναγκασμό μας, οι προτροπές γι” αυτήν, ακόμη κι αν προέρχονται από τα επισημότερα χείλη, δεν θα έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η αποτελεσματικότητα των προτροπών είναι συνάρτηση της παιδευτικής στάθμης των αποδεκτών. Η πρακτική εφαρμογή των υποδείξεων αυτών και η επιτακτική τους σκοπιμότητα εξαρτάται πρωτίστως από τη συνειδητοποιημένη ηθική τους αναγκαιότητα».

Και πραγματικά ποιος αλήθεια μπορεί να δει εάν στο σπίτι μας κάνουμε σωστά την ανακύκλωση ή χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο μας ακόμα και για μια διαδρομή των 500μ. Κανείς. Οπότε άνετα μπορούμε να στηλιτεύουμε το κακό κράτος και την αδιάφορη πολιτεία. Πόσα άτομα ακόμα από την κοινωνία μας συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο; Το άθροισμα των επιμέρους ατομικών ευθυνών της δική μου, της δικής σας, όλων μας μπορεί να οδηγήσει στη συλλογική ανευθυνότητα.

Γιατί εμείς δίνουμε συγχωροχάρτι στον εαυτό μας που πετάμε στα σκουπίδια το χαρτί, το γυαλί και το αλουμίνιο, στον γείτονα μας που επιβαρύνει τους χώρους ταφής απορριμμάτων με ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές οι οποίες πρέπει να ανακυκλώνονται και μαζί με άλλους πολίτες αδιαφορούμε για τα υπολείμματα τροφίμων ή τα απόβλητα κήπων και καλλιεργειών που θα μπορούσαν μέσω της κομποστοποίησης να γίνουν λίπασμα.

Ο Αισχύλος (525 –456 π.Χ.) όταν πέθανε ζήτησε να γραφτεί στον τάφο του το εξής: «Τον γιο του Ευφορίωνα τον Αθηναίο Αισχύλο κρύβει νεκρόν το μνήμα αυτό της Γέλας με τα στάρια. Την άξια νιότη του θα ειπεί του Μαραθώνα το άλσος κι ο Μήδος ο ακούρευτος όπου καλά την ξέρει».

Το επίγραμμα απηχεί μια στάση ζωής που θέλει το άτομο να υποτάσσεται στο κοινό καλό και σε όλη του τη ζωή να τηρεί μια στάση ατομικής και κοινωνικής υπευθυνότητας.

Όταν τελικά καταφέρουμε να αναπτύξουμε την συλλογική συνείδηση στην κοινωνία μας τότε θα  μπορέσουμε να μιλήσουμε για συλλογική ευθύνη και όχι για συλλογική ανευθυνότητα.