Της Αλέξιας Μπαλάφα

Φαντασία ή πραγματικότητα:

Η Τεχνητή Νοημοσύνη στα ομηρικά έπη

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι επίτευγμα του σύγχρονου ανθρώπου. Ωστόσο αναφορές της μπορούμε να συναντήσουμε και στα ομηρικά έπη. Σε αυτά ο Όμηρος τα ονομάζει αυτόματα και υπάρχουν τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια.

Αρχικά στην Ιλιάδα υπάρχουν αναφορές για πύλες που ανοίγουν αυτόματα με μια και μόνο εντολή της θεάς Ήρας : ‘Αυτόματα, από μόνες τους άνοιξαν τρίζοντας οι πύλες του ουρανού, που τις κρατούσαν οι Ώρες’, (ραψ.Ε, στ.749).

Ακόμα σε άλλο σημείο της Ιλιάδας και συγκεκριμένα στη ραψωδία Σ γίνεται λόγος για αυτόματους τρίποδες, που τους αποκαλεί ο ποιητής φυσερά κατασκευασμένα από τον Ήφαιστο με σκοπό να βοηθούν τους θεούς στον Όλυμπο: «μες στον ιδρώτα να στριφογυρνά γύρω από τα φυσερά του γιατί βιαζότανε. Είκοσι όλους κι όλους μαστόρευε τρίποδες, για να στέκουν γύρω-γύρω στην αίθουσα την στεριοκάμωτη κατά μήκος των τοίχων. Και κάτω από τη βάση του καθενός άρμοζε ρόδες χρυσές για να μπορούν αυτόματα, από μόνοι τους, (αυτόματοι, λέει ο Όμηρος) να μπαίνουν στων θεών τη σύναξη και πάλι μόνοι τους γυρνούν στο οίκημα. Ένα θαύμα να τους βλέπει κανείς»(ραψ.Σ, στ. 372-377).

Ο Όμηρος όμως δε μένει μόνο εκεί, αλλά το εξελίσσει ακόμα περισσότερο και αναφέρει αυτοκίνητες μηχανές που βοηθούν όχι μόνο τον ίδιο τον Ήφαιστο στο εργαστήριό του αλλά και τους άλλους θεούς στον Όλυμπο: … Πήγε (ο Ήφαιστος) στα φυσερά του, τα ‘στρεψε προς την φωτιά και τα πρόσταξε (τα κέλευσε) ν’ αρχίσουν να δουλεύουν. Και τα φυσερά, είκοσι όλα μαζί, φυσούσανε μες στα καμίνια βγάζοντας κάθε λογής δυνατόν αέρα, άλλοτε γρήγορα σαν να βιαζότανε κι άλλοτε αργά, όπως ήθελε ο Ήφαιστος κι όπως το ζήταγε η δουλειά του» (ραψ.Σ , στ.468-473).

Η φαντασία του ποιητή φτάνει στο αποκορύφωμα της όταν μας μιλάει για αυτόματες μηχανές με ανθρώπινη μορφή, ικανότητες και γνώση: «Είπε κι από τη θέση του αμονιού σηκώθηκε ο πελώριος όγκος αγκομαχώντας και κουτσαίνοντας. Από το πλάι τον κράταγαν χρυσές θεραπαινίδες, γυναίκες χρυσές, σκλάβες από χρυσό, που έμοιαζαν με ζωντανές κοπέλες. Μέσα τους είχαν λογικό, είχαν φωνή και δύναμη και απ’ τους αθάνατους θεούς έμαθαν κάθε τέχνη», (ραψ. Σ, στ.410-420). Εδώ συναντάμε δύο μυθικά αυτόματα ρομπότ, την πελώρια αυτόματη μηχανή που δουλεύει στο εργαστήριο του Ηφαίστου και τις καλά εκπαιδευμένες από τους θεούς θεραπαινίδες με μορφή γυναικών σκλάβων με λογική και δύναμη. Σε όλες τις αναφορές της Ιλιάδας οι αυτόματες μηχανές είναι κατασκευάσματα των θεών και πιο συγκεκριμένα του Ηφαίστου.

Αντίθετα στο δεύτερο έργο του Ομήρου, την Οδύσσεια, οι αυτόματες μηχανές για τις οποίες κάνει λόγο ο ποιητής είναι ανθρώπινες κατασκευές. Πιο συγκεκριμένα αναφέρει ότι οι Φαίακες είναι τόσο εξελιγμένοι τεχνολογικά που έχουν φτάσει σημείο να έχουν πλοία αυτόματα: «Πες μου για τη χώρα σου και το λαό σου και την πόλη σου για να σε πάνε εκεί τα πλοία μας τα κατασκευασμένα με σκέψη (ή τα πλοία με την κατασκευασμένη σκέψη). Γιατί δεν υπάρχουν κυβερνήτες στα πλοία των Φαιάκων, ούτε πηδάλια σαν αυτά που έχουν τα άλλα καράβια. Παρά τα πλοία των Φαιάκων ξέρουν τις διαθέσεις και τις σκέψεις των ανθρώπων και γνωρίζουν τις πατρίδες όλων, και με εξαιρετική ταχύτητα διανύουν τις θαλασσινές αποστάσεις, ακόμη κι όταν έχει σκοτάδι και συννεφιά. Και ποτέ δεν υπάρχει φόβος να πάθουν καμιά βλάβη» (ραψ. θ, στ.555 -563). Τα πλοία αυτά ήταν τόσο προηγμένα ώστε μπορούσαν να διασχίζουν ακυβέρνητα θάλασσες, να γνωρίζουν τις σκέψεις και τις επιθυμίες των ανθρώπων και φάνταζαν άτρωτα.

Φαντασία ή όχι ; Ποιος ξέρει;

 Συντάκτρια άρθρου: Αλέξια Μπαλάφα