Νέα Παραλία,  η Αγορά Μουδιάνο, η Αχειροποίητος, ο Ναός της Αγίας Σοφίας κ.α

 

Η Θεσσαλονίκη είναι η μεγαλύτερη σε έκταση και πληθυσμό πόλη της Μακεδονίας, καθώς είναι και πρωτεύουσά της, και δεύτερη μεγαλύτερη στην Ελλάδα. Αποτελεί την πρωτεύουσα του Νομού Θεσσαλονίκης, την έδρα του Δήμου Θεσσαλονίκης και της μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης, του πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης καθώς και την έδρα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας–Θράκης. Πολιούχος της πόλης είναι ο μεγαλομάρτυρας Άγιος Δημήτριος ο Μυροβλύτης. Είναι γνωστή επίσης ως Νύμφη του Θερμαϊκού.

Ιδρύθηκε το 316 π.Χ. από τον Μακεδόνα στρατηγό Κάσσανδρο, που προερχόταν από τη Δυναστεία των Αντιπατριδών και ήταν ένας από τους διαδόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μια από τις πρωταγωνιστικές φυσιογνωμίες στους πολέμους των Διαδόχων, ο οποίος της έδωσε το όνομα της συζύγου του και ετεροθαλούς αδελφής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Θεσσαλονίκης και προήλθε από τη συνένωση 26 πολιχνών που βρίσκονταν γύρω από τον Θερμαϊκό κόλπο. Ο Κάσσανδρος υπήρξε διοικητής της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Μεγάλου Αλέξανδρου στην Ανατολή. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της περιοχής μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Μακεδονίας το 306 π.Χ. Μετά την ίδρυση της πόλης, την οχυρώνει με τείχη τα οποία αποτρέπουν εχθρούς από το να την κυριεύσουν, οι δε πρόσθετες βελτιώσεις των τειχών ανά τους αιώνες καθορίζουν την φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης μέχρι και σήμερα.^[1]

Τον 2ο π.Χ. αιώνα η πόλη κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους και αποτέλεσε έδρα της ρωμαϊκής επαρχίας της Μακεδονίας. Η Θεσσαλονίκη εικάζεται πως ιδρύθηκε στη θέση της αρχαίας Θέρμης, που υπάρχει μέχρι και σήμερα, η οποία αποτελούσε τον σημαντικότερο οικισμό της περιοχής. Από τη Θέρμη πήρε το όνομα του ο Θερμαϊκός Κόλπος. Η ακριβής θέση του οικισμού δεν είναι γνωστή και δεν πρέπει να γίνεται σύνδεση με την περιοχή που σήμερα έχει την ίδια ονομασία. Η αρχαία Θέρμη βρισκόταν κοντά στη θάλασσα μιας και αποτελούσε σημαντικό λιμάνι εκείνης της εποχής και το πιθανότερο είναι να βρισκόταν στη θέση που βρίσκεται το σημερινό Καραμπουρνάκι.

Εξαιτίας της σημαντικής στρατηγικής της θέσης η πόλη αποτελούσε αυτοκρατορική πρωτεύουσα στα χρόνια της βασιλείας του Γαλέριου, ο οποίος έχτισε στη Θεσσαλονίκη ένα αυτοκρατορικό παλάτι. Με την ολοκλήρωση της Εγνατίας Οδού (120 π.Χ.), η Θεσσαλονίκη που ήταν η πολυπληθέστερη πόλη του δικτύου με διεθνή ακτινοβολία, έγινε ο σημαντικότερος κόμβος ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Μετά τη διαίρεση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν μία από τις υποψήφιες πρωτεύουσες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, για να επιλεγεί τελικά το Βυζάντιο. Απέκτησε τον τίτλο της «συμβασιλεύουσας» πόλης κατά τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και αποτέλεσε σημαντικό διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο, ενώ ταυτόχρονα έγινε κόμβος πνευματικής και πολιτιστικής ανάπτυξης με άνθηση της παιδείας, της τέχνης, της λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας, της αρχιτεκτονικής και των επιστημών, με αποκορύφωμα την περίοδο του 14ου αιώνα, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως ο βυζαντινός «χρυσός αιώνας της Θεσσαλονίκης».^[2][3]

Μετά την άλωση της από τους Οθωμανούς το 1432 παρέμεινε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία για περίπου πέντε αιώνες. Μετά την εκδίωξη των Εβραίων κυρίως από την Ιβηρική Χερσόνησο το 1492 με την έκδοση του διατάγματος της Αλάμπρα, αλλά και από τη Βόρεια Ευρώπη, η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε τον προορισμό τους, αποκτώντας έτσι τη δική της εβραϊκή κοινότητα.^[4] Η εγκατάσταση των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη ανέδειξε την πόλη ως τη σημαντική εβραϊκή μητρόπολη μέχρι τουλάχιστον τις αρχές του 20ού αιώνα. Ιδιαίτερα από τα μέσα του 19ου αιώνα η πόλη υπήρξε το πλέον κοσμοπολίτικο και πολυπολιτισμικό αστικοποιημένο κέντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ο σημαντικότερος πόλος πολιτικών κινήσεων και κινημάτων που συνάντησε στη μακρόχρονη ιστορία της.

Μετά την ένταξή της στον κορμό του Ελληνικού Κράτους το 1912, ο πληθυσμός της πόλης παρουσίασε σημαντικές μεταβολές, όπως με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εγκατάσταση των Ελλήνων Μικρασιατών προσφύγων και ακολούθως – κατά την Ανταλλαγή Πληθυσμών - με την αποχώρηση του μουσουλμανικού πληθυσμού και την εγκατάσταση προσφυγικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης. Αυτός είναι και ο λόγος που η Θεσσαλονίκη συχνά αναφέρεται ως «προσφυγομάνα». Οι πληθυσμιακές μεταβολές συνέτειναν στην αλλαγή της πληθυσμιακής κατάστασης της πόλης, με ενίσχυση του ελληνικού στοιχείου. Η πολεοδομική και αρχιτεκτονική της αναδιοργάνωση επιταχύνθηκε από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 και τις προσπάθειες της νέας ελληνικής διοίκησης να προσθέσει αρχαιοελληνικά και ευρωπαϊκά στοιχεία στο αρχιτεκτονικό ύφος της πόλης, γεγονός που οδήγησε στην καταστροφή αρκετών οθωμανικών λατρευτικών και λειτουργικών κτηρίων. Με τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 καταστράφηκε μεγάλο μέρος του ναού του Αγίου Δημητρίου, ενώ η φωτιά άφησε το καταστροφικό της αποτύπωμα σε πολλές κατοικίες και επιχειρηματικές δραστηριότητες της πόλης.

Από την ίδρυση της από τον Κάσσανδρο, η Θεσσαλονίκη ως μια ακμάζουσα ελληνιστική πόλη, μέχρι την εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας, αξιοποιεί τη στρατηγική της θέση και αναπτύσσεται σε μια πολυπολιτισμική πόλη. Από το 1912, με τη λήξη των Βαλκανικών πολέμων και την ενσωμάτωση της περιοχής στο σύγχρονο Ελληνικό Κράτος, η Θεσσαλονίκη αποτελεί τη δεύτερη σε πληθυσμό πόλη της Ελλάδας.

Σύμφωνα με την απογραφή του 2021 από την ΕΛ.ΣΤΑΤ.,^[5] ο μόνιμος πληθυσμός του Δήμου Θεσσαλονίκης ανέρχεται σε 319.045 Θεσσαλονικιούς κατοίκους. Ο μόνιμος πληθυσμός του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης ανέρχεται σε 802.392 κατοίκους και της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης ανέρχεται σε 1.092.919 κατοίκους.

Η Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε από τον Κάσσανδρο και έλαβε το όνομά της προς τιμήν της συζύγου του, Θεσσαλονίκης, η οποία ήταν ετεροθαλής αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και κόρη του Φιλίππου Β΄ και της πέμπτης συζύγου του, της Θεσσαλή

Η πόλη της Θεσσαλονίκης, για αρκετούς αιώνες η δεύτερη σημαντική πόλη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, έπαιξε σημαντικό ρόλο για τον Χριστιανισμό κατά τον Μεσαίωνα ως σημαντικό οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο στην ευρύτερη περιοχή της Βαλκανικής χερσονήσου και κοσμήθηκε από πλείστα κτίρια και μνημεία – ιδιάιτερης αρχιτεκτονικής αξίας – που διασώζονται έως και σήμερα. Λόγω της σημασίας της Θεσσαλονίκης κατά την παλαιοχριστιανική και βυζαντινή περίοδο, η πόλη περιέχει αρκετά παλαιοχριστιανικά μνημεία που συνέβαλαν σημαντικά στην ανάπτυξη της βυζαντινής τέχνης και αρχιτεκτονικής σε ολόκληρη την Βυζαντινή Αυτοκρατορία και την Σερβία. Η εξέλιξη της αυτοκρατορικής βυζαντινής αρχιτεκτονικής και η ευημερία της Θεσσαλονίκης συμβαδίζουν, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όταν η πόλη συνέχιζε να ακμάζει. Παρά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1430, τα παλαιοχριστιανικά μνημεία δεν καταστράφηκαν και ταξιδιώτες όπως ο Παύλος Λουκάς και ο Αμπντούλ Μετζίτ Α΄ καταγράφουν τον πλούτο της πόλης ως προς τα χριστιανικά μνημεία κατά την διάρκεια του ελέγχου της πόλης της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς.

Το 1988 δεκαπέντε μνημεία, που χρονολογούνται από τα Παλαιοχριστιανικά Χρόνια (4ος αι. μΧ) εως και την Υστεροβυζαντινή Περίοδο (13ος – 14ος αι.), εντάχθηκαν στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO[1][2].

Τα βυζαντινά τείχη της Θεσσαλονίκης (4ος – 5ος αι.)
Η Ροτόντα του Αγίου Γεωργίου (4ος αι.)
Η βασιλική της Παναγίας Αχειροποίητου (5ος αι.)
Ο Ναός του Οσίου Δαυίδ (Μονή Λατόμου) (6ος αι.)
Η βασιλική του Αγίου Δημητρίου (7ος αι.)
Ο Ναός της Αγίας Σοφίας (8ος αι.)
Ο Ναός της Παναγίας των Χαλκέων (11ος αι.)
Ο Ναός της Αγίας Αικατερίνης (13ος αι.)
Η Μονή Βλατάδων (14ος αι.)
Ο Ναός του Σωτήρος (14ος αι.)
Ο Ναός του Προφήτη Ηλία (14ος αι.)
Ο Ναός των Αγίων Αποστόλων (14ος αι.)
Ο Ναός του Αγίου Παντελεήμονα (14ος αι.)
Ο Ναός του Αγίου Νικολάου του Ορφανού (14ος αι.)
Τα Βυζαντινά Λουτρά (14ος αι.)
Φωτογραφίες
Βυζαντινά Τείχη της Θεσσαλονίκης
Βυζαντινά Τείχη της Θεσσαλονίκης

Ροτόντα του Αγίου Γεωργίου
Ροτόντα του Αγίου Γεωργίου