Είναι πιθανό ένα βιώσιμο μέλλον;
της Ανθούσας Φρουζάκη
Το μέλλον με τρομάζει. Όχι επειδή είναι άγνωστο, αλλά επειδή για πρώτη φορά γνωρίζουμε. Ξέρουμε ότι υπάρχει μία επερχόμενη, αν όχι ήδη παρούσα, καταστροφή. Και όμως μένουμε απαθείς. Η όποια ελπίδα για αντίδραση είναι βασισμένη στους νέους. Γιατί εμείς να ξεπεράσουμε ό,τι εμποδίζει τους άλλους; Μπορούμε πραγματικά να κάνουμε κάτι;
Ο πυρήνας της αδράνειας είναι η ανθρώπινη αλαζονεία. Πιστεύει ότι είναι πολύ ανώτερος της γης, της φύσης, για να αυτοπεριοριστεί. Θεωρεί ότι το φυσικό περιβάλλον του ανήκει, δουλεύει για αυτόν, και ότι η καταστροφή του είναι… λογική, αφού τον «εξυπηρετεί». Αυτό που δεν κατανοεί όμως είναι ότι κι αυτός κομμάτι της φύσης είναι, και μαζί της καταστρέφεται και ο ίδιος. Η υπεροψία του είναι και κατά των ανθρώπων. Νομίζει ότι η κλιματική κρίση είναι κάτι μελλοντικό, που πρέπει να απασχολεί τους μεταγενέστερους (αν κι όχι τα δικά του παιδιά!), ή κάτι μακρινό, που επηρεάζει μόνο τους κατοίκους μιας άλλης χώρας, κάνοντάς την αντιμετώπισή της αποκλειστική τους ευθύνη. Φυσικά, δεν κατανοεί ότι η κρίση είναι προϊόν όλων μας κι απειλη για όλους μας – σύνορα στην υπερθέρμανση δεν υπάρχουν. Αυτό το επιχείρημα, βέβαια, δεν είναι αρκετό για να πείσει κάποιον να αλλάξει τρόπο ζωής για τη σωτηρία των υπόλοιπων. Σίγουρα δεν είναι αρκετό ώστε να τον υιοθετήσουν οι βιομηχανίες και οι εκατομμυριούχοι — οι κύριοι υπαίτιοι της οικολογικής καταστροφής. Και αυτό είναι ένα ακόμη αίτιο της δικής μας απάθειας. Γιατί να αλλάξουμε εμείς τρόπο ζωής; Να παλέψουμε εμείς εναντίον της καταστροφής, όταν οι υπαίτιοι γίνονται πιο πλούσιοι, διαιωνίζοντάς την;
Ευτυχώς, όλα αυτά δεν επηρεάζουν τη γενιά μας. Γιατί η δράση μας γίνεται εμφανής σιγά-σιγά. Βέβαια, ο λόγος που ξεπεράσαμε τα παραπάνω εμπόδια είναι ότι δεν μας άφησαν επιλογή. Εμείς θα υποστούμε τις συνέπειες. Τα δικά μας όνειρα καταστρέφονται. Για την πιθανότητα μιας κάποιας ποιότητας ζωής προσπαθούμε να εξασφαλίσουμε το βιώσιμο μέλλον. Το μέλλον αυτό όμως δεν είναι σίγουρο. Υπάρχουν δυνάμεις πιο δυνατές από εμάς, εναντίον μας: άνθρωποι σε θέσεις εξουσίας που αρνούνται την ύπαρξη κλιματικής καταστροφής, πολυεθνικές που, όσο έχουν κέρδος, δεν νοιάζονται, ένας υπέργηρος πληθυσμός που αδιαφορεί για την επόμενη γενιά, και φυσικά η ίδια η καταστροφή, που πια έχει φτάσει σε ένα σχεδόν ανεξέλεγκτο επίπεδο. Το μόνο πλεονέκτημα που έχουμε, και που ίσως μας βοηθήσει να εξασφαλίσουμε το μέλλον που επιθυμούμε, είναι ότι ο ατομικισμός που χαρακτήριζε τις παλαιότερες γενιές αρχίζει να εξαφανίζεται σε εμάς. Το αμερικάνικο όνειρο, που αφορούσε το καλό του ενός, έχει αντικατασταθεί πια με αυτό μιας καθολικής ευτυχίας, που βασίζεται στη σύνεση και την αλληλεγγύη. Λόγω αυτού μπορούμε να συνεργαστούμε για τη σωτηρία του περιβάλλοντος.
Όλα τα παραπάνω σημαίνουν ότι το βιώσιμο μέλλον είναι εξασφαλισμένο; Όχι. Αλλά θα ήθελα να πιστεύω ότι ούτε η καταστροφή είναι σίγουρη. Είναι μεν ο άνθρωπος εγωιστής και αλαζόνας, αλλά σίγουρα έχει και το καλό μέσα του. Άμα αυτό θα καταφέρει να σώσει την ανθρωπότητα, μπορούμε να περιμένουμε για να το μάθουμε. Ή καλύτερα, μπορούμε να κάνουμε το παν ώστε να μην περάσουμε τη ζωή μας περιμένοντας, σαν παρατηρητές της καταστροφής μας.
