Ο Θουκυδίδης στα Κεφάλαια 82 και 83 του Τρίτου βιβλίου των Ιστοριών του, πραγματοποιεί μια βαθιά ανάλυση της ανθρώπινης ψυχής, κάτω από την φρικτή πίεση του πολέμου. Ο ιστορικός, αρχικά, παρατηρεί ότι στον εμφύλιο πόλεμο αλλοιώνεται η γλώσσα. Έτσι, οι λέξεις χάνουν το πραγματικό τους νόημα.
Πιο συγκεκριμένα, η παράλογη τόλμη ονομάζεται «ανδρεία» και «πίστη» στην παράταξη, ενώ η προνοητική διστακτικότητα θεωρείται δειλία με ωραίο προσωπείο. Ταυτόχρονα, η μετριοπάθεια και η σύνεση θεωρείται έλλειψη ανδρισμού. Επομένως, ο Θουκυδίδης αποδεικνύει ότι η διαφορά στο νόημα των λέξεων δεν αφορά μόνο στην επιφάνεια, αλλά αντικατοπτρίζει την ψυχολογική κατάρρευση των ανθρώπων. Η ηθική τους διαλύεται, προκειμένου να καταφέρουν να επικρατήσουν ενάντια των αντιπάλων τους.
Συνεχίζοντας, ο ιστορικός περιγράφει τη διάλυση της κοινωνικής συνοχής. Στην κοινωνία κυριαρχεί η καχυποψία, αφού καμία υπόσχεση ή όρκος δεν είναι σίγουρο ότι θα ισχύει. Έτσι, οι άνθρωποι, αφού δεν θέλουν να εξαπατηθούν, επιλέγουν να χτυπήσουν εκείνοι πρώτοι. Ο Θουκυδίδης υπογραμμίζει ότι ο πόλεμος τροφοδοτείται από κατώτερα συναισθήματα, όπως η δίψα για εξουσία και η απληστία. Οι συγγενικοί και κοινωνικοί δεσμοί υποχωρούν μπροστά στους δεσμούς της κομματικής παράταξης, οι οποίοι στηρίζονται στην παρανομία και την συνενοχή.
Επομένως, η ανάλυση του ιστορικού για την παθολογία του πολέμου είναι μια σπουδαία και διαχρονική παρακαταθήκη. Η βία του πολέμου εξαγριώνει τον άνθρωπο και διαλύει, εκτός από την σωματική του υγεία, την ψυχική υγεία των εμπόλεμων κοινωνιών συνολικά. Ο πόλεμος και τα αισθήματα φόβου και απώλειας δηλητηριάζουν τις ψυχές των ανθρώπων, αλλά και τις κοινωνίες. Όπως άλλωστε υποστήριξε και ο ίδιος «Ο πόλεμος είναι δάσκαλος της βίας».
Ο Θουκυδίδης κλείνοντας, προειδοποιεί ότι όσο η ανθρώπινη φύση δεν αλλάζει, τόσο ο πόλεμος θα συνεχίζει να διαλύει τον πολιτισμό και να αποκαλύπτει την βιαιότητα των ανθρώπων.
