Σκέψεις πάνω στην ταινία «Matrix». Τι σχέση έχει με τη σημερινή εποχή;
της Χρυσούλας Παπαμικρούλη (Β5)
The Matrix Poster
Το «Matrix» είναι μια ταινία πολύ μπροστά από την εποχή της, καθώς όταν κυκλοφόρησε, το 1999, αναφερόταν στην Τεχνητή Νοημοσύνη, πολύ πριν αυτή εξελιχθεί στη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Η ταινία παρουσιάζει ένα μέλλον στο οποίο ο κόσμος, όπως τον αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι, είναι ουσιαστικά μια εικονική πραγματικότητα που έχει δημιουργηθεί και ελέγχεται από νοήμονες μηχανές, με στόχο την υποταγή και την εκμετάλλευση της ανθρωπότητας.
Πιο συγκεκριμένα, μετά από έναν μεγάλο πόλεμο, οι μηχανές καταφέρνουν να υποδουλώσουν τους ανθρώπους και να τους χρησιμοποιούν ως πηγή ενέργειας (μπαταρία). Για να αποτρέψουν αντιδράσεις και εξεγέρσεις, δημιουργούν έναν ψεύτικο κόσμο — το Matrix — μέσα στον οποίο παγιδεύουν σχεδόν όλους τους ανθρώπους, χωρίς εκείνοι να συνειδητοποιούν την «αιχμαλωσία» τους.
Αν σκεφτούμε τη σημερινή εποχή, μπορούμε να διακρίνουμε αρκετές ομοιότητες με το μήνυμα της ταινίας. Περνάμε μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρακολουθώντας περιεχόμενο του οποίου συχνά δεν γνωρίζουμε την αξιοπιστία. Παράλληλα, χρησιμοποιούμε φίλτρα και επεξεργασία εικόνας, παρουσιάζοντας μια διαφορετική εκδοχή του εαυτού μας στο διαδίκτυο, όπως θα θέλαμε να μας βλέπουν οι άλλοι. Με αυτόν τον τρόπο, πολλές φορές εγκλωβιζόμαστε σε μια εικονική πραγματικότητα χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Στην ταινία, όπως προαναφέρθηκε, οι άνθρωποι λειτουργούν ως «μπαταρίες» που τροφοδοτούν τις μηχανές. Αντίστοιχα και σήμερα, προσφέρουμε συνεχώς δεδομένα, χρόνο, προσοχή και συναισθήματα, τα οποία αξιοποιούνται από εταιρείες, διαφημίσεις και μηχανισμούς επηρεασμού της κοινής γνώμης και χειραγώγησης.
Στην ταινία, ιδιαίτερο συμβολισμό έχει και η σκηνή στην οποία ο πρωταγωνιστής, ο Νίο, καλείται να επιλέξει ανάμεσα στο μπλε και το κόκκινο χάπι. Το μπλε χάπι συμβολίζει την άγνοια και την επιλογή μιας εύκολης και επιφανειακής ζωής, ενώ το κόκκινο χάπι συμβολίζει την αναζήτηση της αλήθειας και την αμφισβήτηση της πραγματικότητας.
φώτο από cinemagazine.gr
Ο συμβολισμός αυτός παραμένει ιδιαίτερα επίκαιρος και σήμερα. Από τη μία πλευρά υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν (το μπλε χάπι) να μην προβληματίζονται βαθύτερα για όσα συμβαίνουν γύρω τους και να ακολουθούν παθητικά ό,τι προβάλλεται από τα μέσα και την κοινωνία, επιλέγουν τον εύκολο δρόμο και νιώθουν ολοκληρωμένοι με εφήμερους τρόπους διασκέδασης. Από την άλλη πλευρά – ευτυχώς – υπάρχουν εκείνοι που επιλέγουν (το κόκκινο χάπι) να σκέφτονται κριτικά, να αμφισβητούν, να παρατηρούν και να προσπαθούν να διαμορφώνουν τις δικές τους απόψεις, να κάνουν τις δικές τους επιλογές, να μην αφήνουν το… «κοπάδι» να τους επηρεάσει.
Το «Matrix», κατά τη γνώμη μου, δεν είναι απλώς μια ταινία επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια προειδοποίηση – προφητεία για το πώς μπορεί να εξελιχθεί ο κόσμος μέσα από τη συνεχή και ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνολογίας, όταν αυτή δεν χρησιμοποιείται σωστά. Παράλληλα, η ταινία περνά σημαντικά μηνύματα, όπως ότι η πραγματικότητα δεν είναι πάντοτε αυτό που βλέπουμε ή νομίζουμε. Ειδικά σήμερα, με τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), δημιουργούνται εικόνες, βίντεο και ήχοι που φαίνονται απολύτως αληθινά, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι.
Ένας από τους βασικούς «ιστούς» του Matrix μπορούν να θεωρηθούν και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) που με την παραπληροφόρηση, τα fake news και την προπαγάνδα, συχνά επιδιώκουν να μας τρομοκρατούν και να καλλιεργούν τον φόβο και την ανασφάλεια. Με αυτόν τον τρόπο, μας κρατούν στο σκοτάδι της άγνοιας, ώστε να μην ξεχωρίζουμε την αλήθεια από την κατασκευασμένη πραγματικότητα.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο μάς βολεύει τελικά μια ζωή μέσα σε ένα «Matrix». Στη σύγχρονη κοινωνία, συχνά ανταγωνιζόμαστε ο ένας τον άλλον αντί να συνεργαζόμαστε. Το άγχος, η πίεση και οι δυσκολίες της καθημερινότητας μάς καταβάλλουν και σταδιακά μάς απομακρύνουν από την ουσιαστική επαφή με τη ζωή και τους ανθρώπους γύρω μας.
Άραγε θα καταφέρουμε να «ξυπνήσουμε», όπως ο Νίο στην ταινία, αμφισβητώντας όσα μας επιβάλλονται και αναζητώντας την αλήθεια; Ή θα συνεχίσουμε να συντηρούμε ένα σύστημα που πολλές φορές μάς απομακρύνει από την ελευθερία σκέψης και την ουσιαστική επικοινωνία;
