Συγγραφέας, δημοσιογράφος, πολιτικός, ποιητής αλλά και φιλόσοφος, με πλούσιο λογοτεχνικό, ποιητικό και μεταφραστικό έργο. Αναγνωρίζεται ως ένας από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ως ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως. Ο Καζαντζάκης προτάθηκε 9 χρονιές (1947, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956 και 1957) για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.
1883. O Kαζαντζάκης γεννιέται στις 18 Φεβρουαρίου στο Hράκλειο της Κρήτης που τελούσε ακόμη υπό Oθωμανική κυριαρχία. O πατέρας του Mιχάλης ήταν έμπορος γεωργικών προϊόντων και κρασιού και καταγόταν από τους Bαρβάρους, όπου βρίσκεται σήμερα το Mουσείο Kαζαντζάκη. Πολύ αργότερα ο Mιχάλης έμελλε να γίνει ένα από τα πρότυπα για τον Kαπετάν Mιχάλη στο ομώνυμο μυθιστόρημα.
1906.Πρωτοεμφανίζεται στα ελληνικά γράμματα με το δοκίμιο «Η αρρώστια του αιώνος» με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή. Γράφει το δράμα Ξημερώνει που επαινείται στον Παντελίδειο Δραματικό Αγώνα και παίζεται σε ένα αθηναϊκό θέατρο τον επόμενο χρόνο. Δημοσιεύει το πρώτο του μυθιστόρημα, Όφις και Κρίνο, το οποίο υπογράφει και πάλι με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή.
1907-1909. Βρίσκεται στο Παρίσι για ανώτερες σπουδές. Παρακολουθεί τη διδασκαλία του Γάλλου φιλόσοφου Henri Bergson και ανακαλύπτει το έργο του Γερμανού φιλόσοφου Friedrich Nietzsche. Γράφει το μυθιστόρημα Σπασμένες ψυχές που δημοσιεύεται με το ψευδώνυμο Πέτρος Ψηλορείτης και σχεδιάζει τα μυθιστορήματα Ζωή η αυτοκρατόρισσα και Θεάνθρωπος. Γράφει επίσης την τραγωδία Ο Πρωτομάστορας (ή Θυσία), τη διατριβή Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας, καθώς και τη μονόπρακτη τραγωδία, Κωμωδία.
1910. Εγκαθίσταται στην Αθήνα. Συγκαταλέγεται μεταξύ των ιδρυτικών μελών του Εκπαιδευτικού Ομίλου (μαζί με τον Αλέξανδρο Δελμούζο, τον Δημήτρη Γληνό κ.ά.),της σημαντικότερης ομάδας πίεσης για την καθιέρωση της Δημοτικής.
1911-1915. Μεταφράζει μια σειρά από σπουδαιότατα φιλοσοφικά και επιστημονικά έργα (μεταξύ αυτών έργα των: Nietzsche, Darwin, Bergson, διάλογοι του Πλάτωνα, κλπ).
1912-1913. Στους Βαλκανικούς Πολέμους στρατεύεται ως εθελοντής και περιέρχεται τη Βόρεια Ελλάδα.
1915. Ο Καζαντζάκης γνωρίζεται με τον Γιώργη Ζορμπά. Εκμεταλλεύονται επιχείρηση ξυλείας. Η γνωριμία τους θα του εμπνεύσει το μυθιστόρημα που έγινε διάσημο, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά , που μεταφέρθηκε στην μεγάλη οθόνη από τον Μιχάλη Κακογιάννη το 1964.
1919. Ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος τον διορίζει Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Περιθάλψεως. Αναχωρεί για τον Καύκασο, ως επικεφαλής ειδικής αποστολής, με σκοπό τον επαναπατρισμό των Ελλήνων που διώκονται από τους Μπολσεβίκους και τους Κούρδους. Επαναπατρίζονται έτσι 150.000 πρόσφυγες που εγκαθίστανται στη Μακεδονία και τη Θράκη.
1922.Στο Βερολίνο, συγκλονίζεται από την είδηση της Μικρασιατικής Καταστροφής. Γίνεται μάρτυρας της χαοτικής κατάστασης που επικρατεί στη Γερμανία και της δυστυχίας του λαού της, μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σχεδιάζει το σημαντικότερο δοκίμιό του, την Ασκητική.
1924. Αρχίζει να συγγράφει το μεγάλο επικό του ποίημα Οδύσσεια το οποίο ολοκλήρωσε το 1938, στα πρότυπα της ομηρικής «Οδύσσειας», αποτελούμενο από συνολικά 33.333 στίχους και 24 ραψωδίες. Για το έργο αυτό, ο Καζαντζάκης εργαζόταν για δεκατρία χρόνια και πριν από την τελική του μορφή, προηγήθηκαν οκτώ αναθεωρημένες γραφές. Το ποίημα ξεκινά από την επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη και αποτελεί μια νέα περιπλάνηση του ανικανοποίητου ήρωα, που προσπαθεί να κατακτήσει την «πλέρια λευτεριά». Ο Καζαντζάκης θέλησε να γράψει το έπος του σύγχρονου ανθρώπου, γι” Αυτό θεωρούσε την «Οδύσσεια» ως το σπουδαιότερο έργο του.
1925. Επισκέπτεται τη Σοβιετική Ένωση ως απεσταλμένος της αθηναϊκής εφημερίδας Ελεύθερος Λόγος, που δημοσιεύει και τις εντυπώσεις του.
1926. Ταξιδεύει σε Παλαιστίνη, Κύπρο, Ισπανία, Ιταλία. Οι εντυπώσεις του από την Ισπανία και την Ιταλία δημοσιεύονται στην αθηναϊκή εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος. Στο τέλος του έτους φεύγει για την Αίγυπτο. Συναντά στην Αλεξάνδρεια τον ποιητή Κωνσταντίνο Καβάφη. Στη συνέχεια, επισκέπτεται το Σινά.
1929. Ταξιδεύει στην Κεντρική Ασία (Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν και Τουρκμενιστάν).Εγκαθίσταται στην Τσεχοσλοβακία. Γράφει στα γαλλικά το μυθιστόρημα Toda-Raba, Moscou a crié (Τόντα-Ράμπα, Η Μόσχα φώναξε), εμπνευσμένο από τις εντυπώσεις του από τη Σοβιετική Ένωση.
1932. Μεταφράζει τη Θεία Κωμωδία του Δάντη. Φεύγει για τη Μαδρίτη, όπου έρχεται σε επαφή με τους εκπροσώπους της πνευματικής και καλλιτεχνικής άνθησης, που χαρακτηρίζει τη δημοκρατική Ισπανία εκείνη την εποχή. Μεταφράζει μια σειρά από τα καλύτερα ποιήματα της νεότερης ισπανικής λυρικής ποίησης (Juan Ramón Jiménez, Federico García Lorca, Rafael Alberti, Miguel de Unamuno κ.ά.).
1935. Επιβιβάζεται σε ένα φορτηγό πλοίο με προορισμό την Ιαπωνία και την Κίνα, τις οποίες περιηγείται επί τρεις περίπου μήνες. Οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις του από την Άπω Ανατολή δημοσιεύονται στην εφημερίδα Ακρόπολις. Μεταφράζει το δράμα του Gerhart Hauptmann Πριν απ’ το ηλιοβασίλεμα.
1936. Γράφει στα γαλλικά το μυθιστόρημα Le Jardin des rochers (Ο Βραχόκηπος), εμπνευσμένο από το ταξίδι του στην Ιαπωνία και την Κίνα. Μεταφράζει το έργο του Luigi Pirandello Απόψε αυτοσχεδιάζουμε, από το οποίο εμπνέεται για την κωμωδία του Ο Οθέλος ξαναγυρίζει. Μεταφράζει, επίσης, τον πρώτο Φάουστ του Johann Wolfgang Goethe, καθώς και τον Οθέλλο του William Shakespeare. Ταξιδεύει κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στην Ισπανία.
Ο Νίκος Καζαντζάκης στα χαλάσματα του βομβαρδισμένου Τολέδο
1939. Προσκεκλημένος από το Βρετανικό Συμβούλιο επισκέπτεται την Αγγλία. Γράφει εκεί την τραγωδία Ιουλιανός ο Παραβάτης.
1940. Γράφει ένα νέο ταξιδιωτικό, Ταξιδεύοντας-Αγγλία. Περιηγείται την Κρήτη. Ανώνυμα ή με ψευδώνυμο δημοσιεύει σε περιοδικά και εφημερίδες μυθιστορηματικές βιογραφίες, καθώς και τα παιδικά μυθιστορήματα Στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και Στα παλάτια της Κνωσσού.
1941. Αρχίζει το μυθιστόρημα Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά.
1942. Έρχεται για λίγο στην Αθήνα, όπου συναντά τον καθηγητή Ι. Θ. Κακριδή και θέτουν τη βάση της συνεργασίας τους για τη μετάφραση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας του Ομήρου.
1943. Τελειώνει το μυθιστόρημα Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά και αρχίζει την τριλογία του Προμηθέα.
1944. Γράφει τα θεατρικά έργα Καποδίστριας και Κωνσταντίνος Παλαιολόγος.
1946. Η Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών προτείνει την υποψηφιότητά του, μαζί με εκείνη του Άγγελου Σικελιανού, για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Δεν του απονέμεται ούτε τότε ούτε και αργότερα εξαιτίας της σκληρής πολεμικής των ελληνικών αρχών (πολιτικών, ακαδημαϊκών, θρησκευτικών). Φεύγει για την Αγγλία, προσκεκλημένος από το Βρετανικό Συμβούλιο. Από το BBC, απευθύνει έκκληση στους διανοούμενους όλου του κόσμου να ιδρύσουν μια «Διεθνή του Πνεύματος»,
1948 . Γράφει την τραγωδία Σόδομα και Γόμορρα, καθώς και το μυθιστόρημα Ο Χριστός ξανασταυρώνεται.
1949. Γράφει ένα νέο μυθιστόρημα, Οι αδερφοφάδες, καθώς και τις τραγωδίες Κούρος (ή Θησέας) και Χριστόφορος Κολόμβος (ή Το Χρυσό μήλο).
1950. Αρχίζει τη συγγραφή του μυθιστορήματος Ο τελευταίος πειρασμός.
1953. Γράφει το μυθιστόρημα Ο φτωχούλης του Θεού. Ο Καπετάν Μιχάλης εκδίδεται στην Αθήνα. Ορισμένες σελίδες αυτού του μυθιστορήματος, καθώς και Ο τελευταίος πειρασμός επισύρουν την εχθρότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας Αθηνών, που απειλεί να τον αφορίσει (δεν πραγματοποιήθηκε η απειλή). Ο Καζαντζάκης υποστηρίζεται από πολλούς εκπροσώπους της κοινής γνώμης.
1954. Συνεργάζεται με τον Τσέχο συνθέτη Bohuslav Martinù για μια όπερα πάνω σε λιμπρέτο παρμένο από το έργο Ο Χριστός ξανασταυρώνεται. Το 1961, η Όπερα της Ζυρίχης παρουσιάζει την όπερα του Martinù με τίτλο Τα ελληνικά πάθη. Η ρωμαιοκαθολική εκκλησία αναγράφει στον Ίνδικα τον Τελευταίο πειρασμό. Στο Παρίσι, ο Ζορμπάς παίρνει το βραβείο για το καλύτερο ξένο βιβλίο εκείνης της χρονιάς. Μια θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος Ο Χριστός ξανασταυρώνεται παίζεται στο Όσλο και στο Ελσίνκι.
1955. Ταξιδεύει στην Ιταλία και την Ελβετία. Αρχίζει να γράφει την πνευματική του αυτοβιογραφία, Αναφορά στον Γκρέκο. Επισκέπτεται την Αλσατία, όπου συναντά τον Albert Schweitzer, «το Φτωχούλη του Θεού του καιρού μας». Εκδίδεται στην Αθήνα η μετάφραση της Ιλιάδας του Ομήρου από τους Καζαντζάκη-Κακριδή.
1956. Στη Βιέννη του απονέμεται το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης. Εκεί γνωρίζει τον Κολομβιανό ποιητή Jorge Salamea, του οποίου μεταφράζει μερικά ποιήματα και προλογίζει το αφήγημα Ο μέγας Μπουρουντούν Μπουρουντά πέθανε. Τελειώνει την Αναφορά στον Γκρέκο. Παίρνει μέρος στις Διεθνείς Συναντήσεις στη Γενεύη. Του απονέμεται στην Αθήνα το Κρατικό Βραβείο Θεάτρου.
Βιέννη – Διεθνές Βραβείο Ειρήνης
Ο Νίκος Καζαντζάκης στις Διεθνείς Συναντήσεις της Γενεύης
1957. Στο φεστιβάλ Κανών προβάλλεται η κινηματογραφική ταινία του Jules Dassin Celui qui doit mourir (Αυτός που πρέπει να πεθάνει) βασισμένη στο μυθιστόρημα Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, με πρωταγωνίστρια τη διάσημη ηθοποιό Μελίνα Μερκούρη. Θα φύγει από τη ζωή στις 26 Οκτωβρίου 1957, σε ηλικία 74 ετών. Η σορός εκτίθεται σε λαϊκό προσκύνημα, στη μητρόπολη του Αγίου Μηνά στο Ηράκλειο όπου κηδεύεται δημοσία δαπάνη, χοροστατούντος του Μητροπολίτη Κρήτης Ευγενίου και παρουσία πολιτικών αντρών, τοπικών αρχών και πλήθους κόσμου. Ενταφιάζεται στο οχυρό Μαρτινέγκο, ψηλά πάνω στα ενετικά τείχη, ύστερα από ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Ηρακλείου. Ο τάφος του, σύμφωνα με την επιθυμία του, φέρει την ακόλουθη επιγραφή: Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβάμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος.
Πηγή: Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη
