Ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) αποτελεί ένα σύνθετο και ανησυχητικό κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο παρατηρείται ολοένα και συχνότερα στο σύγχρονο εκπαιδευτικό περιβάλλον. Πρόκειται για μια επαναλαμβανόμενη και σκόπιμη συμπεριφορά, κατά την οποία ένα άτομο επιδιώκει να ταπεινώσει, να πληγώσει ή να αποκλείσει έναν άλλον μαθητή που δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του και είναι φαινομενικά πιο αδύναμος. Συνήθως υπάρχει ανισορροπία δύναμης των ατόμων που εμπλέκονται όπως για παράδειγμα αριθμητική, σωματική και ηλικιακή. Δεν πρόκειται για κάτι αμελητέο ή κάποια μορφή πλάκας αλλά αντιθέτως, για ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης.
Οι μορφές του σχολικού εκφοβισμού ποικίλλουν και είναι πολυάριθμες. Μπορεί να εμφανιστεί ως λεκτική κακοποίηση, η οποία περιλαμβάνει χλευασμό, προσβολές ή ακόμη και απειλές. Μπορεί επίσης να είναι σωματικός με σπρωξίματα και γενικότερα άσκηση βίας. Σημαντικό να αναφερθεί είναι ο κοινωνικός εκφοβισμός που περιλαμβάνει τον αποκλεισμό και την διάδοση φημών. Τέλος, ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο αποτελεί ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying), που πραγματοποιείται μέσω μηνυμάτων, σχολίων ή αναρτήσεων στο διαδίκτυο χωρίς την έγκριση του θύματος και αυξάνεται με ραγδαίους ρυθμούς.
Οι συνέπειες του φαινομένου για εκείνους που το βιώνουν συστηματικά είναι βαθύτατες και μακροχρόνια επιζήμιες. Οι μαθητές συχνά αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, ντροπή, μοναξιά ενώ συχνά συνεπάγεται με έλλειψη αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης καθώς και με μειωμένη σχολική απόδοση. Το σχολείο που οφείλει να είναι ένας χώρος ασφάλειας, μάθησης και κοινωνικοποίησης μετατρέπεται σε μια τεράστια και συνεχώς αυξανόμενη πηγή άγχους και ανασφάλειας που σε ακραίες καταστάσεις δύναται να οδηγήσει σε σοβαρές ψυχολογικές διαταραχές και σε σχολική περιθωριοποίηση. Παράλληλα όμως δεν επηρεάζονται ψυχικά μόνο τα θύματα, καθώς και η συμπεριφορά των θυτών αποτελεί ένδειξη εσωτερικών συγκρούσεων ή έλλειψης σωστής διαπαιδαγώγησης.
Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι παρατηρητές, όσοι δηλαδή γίνονται μάρτυρες τέτοιων περιστατικών και δεν αντιδρούν ούτε παρεμβαίνουν με κάποιο τρόπο είτε λόγω αδιαφορίας, είτε λόγω φόβου είτε ακόμη επειδή συμφωνούν και επικροτούν αυτήν την συμπεριφορά. Όποιος και να είναι ο λόγος με αυτήν την στάση το ενισχύουν συμβάλλοντας στη διαιώνιση του προβλήματος. Αντίθετα, μία απλή κίνηση στήριξης ή ενημέρωση καθηγητών ή έστω ενός ενήλικα μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά.
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού προϋποθέτει συλλογική ευθύνη και συντονισμένη δράση. Το σχολείο οφείλει να προάγει αξίες όπως ο σεβασμός, η ανεκτικότητα και η ενσυναίσθηση, ενώ οι εκπαιδευτικοί καλούνται να λειτουργούν τόσο προληπτικά όσο και παρεμβατικά. Καθοριστικός, ωστόσο, είναι και ο ρόλος των μαθητών, οι οποίοι οφείλουν να απορρίπτουν τη σιωπή και να στηρίζουν ενεργά τα θύματα αποτρέποντας τέτοιες συμπεριφορές.
Εν κατακλείδι, ο σχολικός εκφοβισμός δεν αποτελεί μια παροδική ή ασήμαντη συμπεριφορά, αλλά ένα σοβαρό πρόβλημα που υπονομεύει την ομαλή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των νέων. Η στήριξη, ο σεβασμός, η ανθρωπιά μπορούν να σπάσουν τον κύκλο της βίας. Η καλλιέργεια ενός σχολικού περιβάλλοντος βασισμένου στη δικαιοσύνη και τον αμοιβαίο σεβασμό αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εξάλειψη του φαινομένου.
Ζαβιτσάνου Ίριδα Γ1’
