Οι πρώτες καπναποθήκες της Καβάλας κτίζονται τη δεκαετία του 1860. Τα κτίρια αυτά είναι διώροφα, ορθογώνια και με πολλά ανοίγματα στην πρόσοψη, σε αντίθεση με τις άλλες όψεις. Επίσης, είναι μονόχωρα, κτισμένα από πέτρα και ξύλο και οι στέγες τους είναι ξύλινες με βυζαντινά κεραμίδια. Χαρακτηρίζονται από τα πολλά συμμετρικά ανοίγματα και από τα τριγωνικά αετώματα των στεγών τους, που συχνά φέρουν φεγγίτες ορθογώνιους ή κυκλικούς. Στις εξωτερικές τους όψεις, άλλες έχουν νεοκλασική τεχνοτροπία και άλλες παρουσιάζουν εκλεκτικιστικά στοιχεία.
H Καβάλα ήταν γνωστή ως λιμάνι εξαγωγής καπνού από το 18ο αιώνα. Ωστόσο, έντονη οικοδομική δραστηριότητα σημειώθηκε μετά το 1866, με το χτίσιμο των πρώτων καπναποθηκών και της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη, εκτός των τειχών που περικλείουν την παλιά πόλη, στην περιοχή που αργότερα αποτέλεσε το κέντρο της πόλης. Η παραγωγή και το εμπόριο καπνού αποτέλεσαν την οικονομική και γενικότερα αναπτυξιακή βάση της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, από τον 19ο μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα. Όμως, το κύριο εξαγωγικό εμπόριο προς την Ευρώπη γινόταν διαμέσου του λιμένα της Καβάλας. Στις αρχές του 20ου αιώνα στην Καβάλα έχει διαμορφωθεί η παραθαλάσσια σειρά των καπναποθηκών. Η πόλη έγινε το μεγαλύτερο κέντρο επεξεργασίας καπνού των Βαλκανίων.
Η μεγάλη οικονομική ανάπτυξη προκαλεί συνταρακτικές αλλαγές στην κοινωνία της Καβάλας, δημιουργώντας μια κοσμοπολίτικη αστική τάξη, που συναλλάσσεται εμπορικά με την Ευρώπη. Η συσσώρευση εργατικού πληθυσμού από την ύπαιθρο και μετά την απελευθέρωση, από Τουρκία και Βουλγαρία, διαμορφώνει ένα πολυπολιτισμικό ρωμαλέο συνδικαλιστικό κίνημα, που σημαδεύει ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο.
Η οικονομική ζωή της Καβάλας, όσον αφορά στο καπνεμπόριο, περνά σε περίοδο ύφεσης μετά το 1950, με τη μαζική εισαγωγή της ποικιλίας καπνού «βιρτζίνια», που συνδέεται με την είσοδο των πολυεθνικών κεφαλαίων.
Οι καπναποθήκες, λοιπόν, είναι άρρηκτα δεμένες με την ιστορία της πόλης. Κάποιες από τις γνωστότερες καπναποθήκες που σώζονται σήμερα και μπορούμε να τις θαυμάσουμε είναι οι παρακάτω:
- Η Δημοτική Καπναποθήκη. Είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες της πόλης. Στέγαζε την εταιρεία Kiazim Emin & Cie και κτίστηκε από τον επιχειρηματία και καπνέμπορο Kiazim Emin το 1910. Το 1970, ο Δήμος Καβάλας αγόρασε το κτίριο. Η καπναποθήκη έχει επισκευαστεί και έτσι τονίστηκαν οι αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές αρετές του κτιρίου. Σήμερα χρησιμοποιείται ως πολυχώρος πολιτισμού και βρίσκεται στην πλατεία Καπνεργάτη.
- Καπναποθήκη «Ρεζή» – Εμπορικό Κέντρο Καβάλας: Το τριώροφο αυτό συγκρότημα κτιρίων, με κλειστή διάταξη γύρω από μια εσωτερική αυλή, αποτελείται από τέσσερις πτέρυγες ορθογώνιας κάτοψης. Το ακίνητο κτίστηκε το 1885 κι αγοράστηκε από τη «REGIE» (Oθωμανικό Μονοπώλιο Καπνού). Στην καπναποθήκη αυτή έλαβε χώρα η απεργία των καπνεργατών με το όνομα «εκμέκ καυγασί» (καβγάς για το ψωμί) το 1896. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες μετέτρεψαν το συγκρότημα καπναποθηκών σε σύγχρονο Εμπορικό Κέντρο.
- Καπναποθήκη «ΜΠΑΣΤΕΡΛΗ ΚΙΟΛΗ ΧΟΤΖΑ» Η τριώροφη καπναποθήκη, η οποία βρίσκεται πίσω από το παλαιό Υδραγωγείο (Καμάρες), ήταν ιδιοκτησία του Μπαστερλή Κιολή Χότζα.
- Καπναποθήκες «HERZOG Co.» Η καπνεμπορική εταιρεία «HERZOG» δραστηριοποιούνταν σε μεγάλο αριθμό καπναποθηκών κατά μήκος των οδών Δαμιανού, Εθνάρχη Μακαρίου και Νίκη
- Καπναποθήκη Εθνικού Οργανισμού Καπνού Ο Ε.Ο.Κ. Καβάλας διατηρούσε ιδιόκτητες αποθήκες στην οδό Παλαιολόγου 4, όπου σήμερα στεγάζεται το μουσείο καπνού.
- Καπναποθήκες «SCHINAZI Bros» Οι αδερφοί Morris και Solomon Schinasi εγκατέστησαν την εταιρεία τους τo 1905 στην Καβάλα και έκτισαν τις καπναποθήκες στην πλατεία Ελευθερίας.
Εκτός όμως από κάποιες καπναποθήκες που σώζονται σε καλή κατάσταση, υπάρχουν και πολλές που ρημάζουν και καταρρέουν. Μια βόλτα στο κέντρο της πόλης αρκεί για να το διαπιστώσει κανείς. Πριν λίγες δεκαετίες υπήρχαν 172 καπναποθήκες, ενώ σήμερα απέμειναν μόλις 50. Διαπιστώνουμε πως η αδιαφορία γι’ αυτό το σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του τόπου μας είναι μεγάλη. Είναι αναγκαία η παρέμβαση της πολιτείας για τη συντήρηση, την αναπαλαίωση και την αξιοποίησή τους, ώστε να αναδειχθούν και να ενσωματωθούν στη λειτουργία της πόλης.
Άγγελος Μ., Άγγελος Πρ. (Γ3)
Πηγές: 1. https://kavalareghistory.weebly.com/, 2.https://www.visitkavala.gr
