της Ιωάννας Σκυλογιάννη
Ένα λογοτεχνικό , φιλοσοφικό και καλλιτεχνικό κίνημα του εικοστού αιώνα πουεξερεύνησε τον τρόπο λειτουργίας του νου, υποστηρίζοντας το παράλογο, το ποιητικό και το επαναστατικό.
Ο σουρεαλισμός στοχεύει στην επανάσταση της ανθρώπινης εμπειρίας . Ισορροπεί έναορθολογικό όραμα της ζωής με ένα όραμα που επιβεβαιώνει τη δύναμη του ασυνείδητου και των ονείρων . Οι καλλιτέχνες του κινήματος βρίσκουν μαγεία και παράξενη ομορφιά στο αλλόκοτο και στο απροσδόκητο ,στο αγνοημένο και στο αντισυμβατικό . Στον πυρήνα του έργου τους βρίσκεται η επιθυμία τους να αμφισβητήσουν τις επιβαλλόμενες αξίες και τους κανόνες , και η αναζήτηση της ελευθερίας .
Η λέξη «σουρεαλιστής» ( που υποδηλώνει «πέρα από την πραγματικότητα») επινοήθηκε από τον Γάλλο πρωτοποριακό ποιητή Γκιγιόμ Απολινέρ στον πρόλογο ενός θεατρικού έργου που ανέβηκε το 1917. Αλλά ήταν ο Αντρέ Μπρετόν , ηγέτης μιας νέας ομάδας ποιητών και καλλιτεχνών στο Παρίσι , ο οποίος στο Σουρεαλιστικό Μανιφέστο του (1924), όρισε τον σουρεαλισμό ως :
. Καθαρός ψυχικός αυτοματισμός , με τον οποίο κάποιος προτίθεται να εκφράσει , είτεπροφορικά, είτε γραπτώς , είτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, την πραγματική λειτουργία τηςσκέψης . Υπαγόρευση της σκέψης ελλείψει κάθε ελέγχου που ασκείται από την λογική , έξωαπό κάθε αισθητική και ηθική ενασχόληση
Πολλοί σουρεαλιστές καλλιτέχνες έχουν χρησιμοποιήσει το αυτόματο σχέδιο ή γραφή για ναξεκλειδώσουν ιδέες και εικόνες το ασυνείδητό τους . Άλλοι ήθελαν να απεικονίσουνονειρικούς κόσμους ή κρυφές ψυχολογικές εντάσεις . Οι σουρεαλιστές καλλιτέχνες έχουνεπίσης αντλήσει έμπνευση από τον μυστικισμό , τους αρχαίους πολιτισμούς και την τέχνη και τιςγνώσεις των ιθαγενών ως ένα τρόπο να φανταστούν εναλλακτικές πραγματικότητες .
Η επιδίωξη του κινήματος για την απελευθέρωση του νου καθώς και την απελευθέρωση τωνκαλλιτεχνικών εκφράσεων σήμαινε επίσης την αναζήτηση πολιτικής ελευθερίας . Σε πολλέςπεριπτώσεις , αυτοί οι καλλιτέχνες έχουν στραφεί στον πολιτικό ακτιβισμό . Με αυτόν τοντρόπο , οι επαναστατικές έννοιες που ενθαρρύνονται από τον σουρεαλισμό έχουν οδηγήσει τοκίνημα να θεωρείται τρόπος ζωής .
Από την έναρξη του , οι ιδέες και η τέχνη που συνδέονται με τον Σουρεαλισμό έχουν διαδοθεί, αγκαλιαστεί και επαναπροσδιοριστεί μέσω διεθνών δικτύων ανταλλαγής και συνεργασίας . Οιβασικές ιδέες και τα θέματα του Σουρεαλισμού έχουν προσαρμοστεί και θεωρηθεί σχετικά μειστορικά , γεωγραφικά , πολιτικά πλαίσια , επιτρέποντάς του να εκφραστεί μέσω πληθυντικώνφωνών .
Όσο μεγάλη και αν ήταν η επιρροή των σουρεαλιστικών ανησυχιών σε καλλιτέχνες σε όλο τονκόσμο , ορισμένοι καλλιτέχνες που έχουν αφομοιωθεί με το κίνημα αρνούνταν πάντα ναοριστούν ως σουρεαλιστές .
Ακολουθούν μερικά από τα πιο διάσημα αριστουργήματα του κινήματος που μας προσκαλούν σε αυτό τον μαγικό κόσμο :
- «Η ΕΜΜΟΝΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ» (1931) – Σαλβαντόρ Νταλί
Το απόλυτο οπτικό σύμβολο του σουρεαλισμού. Στο έργο «Η εμμονή της μνήμης» ,του ο Σαλβαδόρ Νταλί δημιουργεί ένα ερημικό , απόκοσμο τοπίο όπου τα ρολόγια λιώνουν σαν ζεστό τυρί . Ο καλλιτέχνης αμφισβητεί την απόλυτη δύναμη του χρόνου , δείχνοντας ότι στο βασίλειο του υποσυνείδητου και των ονείρων , η σταθερή ροή των λεπτών χάνει εντελώς την σημασία της .
- «Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ» (1964) -Ρενέ Μαγκρίτ
Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και αινιγματικά πορτρέτα της παγκόσμιας τέχνης . Στο έργο «Ο γιος του ανθρώπου» , ένας άνδρας με κουστούμι και καπέλο μποουλέρ στέκεται μπροστά από έναν τοίχο , αλλά το πρόσωπό του κρύβεται σχεδόν ολοκληρωτικά πίσω από ένα πράσινο μήλο . Ο Μαγκρίτ παίζει με την ανθρώπινη περιέργεια τονίζοντας ότι οτιδήποτε βλέπουμε κρύβει κάτι άλλο από πίσω , δημιουργώντας μία αιώνια επιθυμία να ανακαλύψουμε το κρυμμένο .
- «ΤΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ ΤΟΥ ΑΡΛΕΚΙΝΟΥ» (1924-1925) -Χουάν Μιρό
Η κορυφαία στιγμή του προσωπικού , ποιητικού στυλ του δημιουργού . Στο έργο «Το καρναβάλι του αρλεκίνου» , ο Μιρό μετατρέπεται τον καμβά σε μια γιορτή γεμάτη από βιομορφικά σχήματα , έντονα χρώματα , μικροσκοπικά πλάσματα , νότες και αστέρια που μοιάζουν να χορεύουν . Είναι η αποτύπωση του καθαρού ψυχικού αυτοματισμού , όπου το πινέλο αφέθηκε ελεύθερο να δημιουργήσει έναν παιδικό , χαρούμενο και ονειρικό μικρόκοσμο .
