Το παραμύθι μας υπάρχει σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή.

ΠΑΡΑΜΥΘΙ :   ΦΡΟΥΤΑΚΗΔΕΣ & ΛΑΧΑΝΑΚΗΔΕΣ

Η διατροφή των αρχαίων Ελλήνων

Πριν ξεκινήσουν για τις δουλειές τους, έτρωγαν κάτι λιτό. Αυτό το πρώτο γεύμα λεγόταν ακράτισμα, ήταν ψωμί βουτηγμένο σε λίγο ανέρωτο κρασί. Προς το μεσημέρι ή το απόγευμα έπαιρναν ένα απλό και γρήγορο γεύμα, το άριστον. Πριν από το βραδινό γεύμα έτρωγαν κάτι στα γρήγορα, το εσπέρισμα. Το κανονικό γεύμα, που ήταν πλουσιοπάροχο, το έπαιρναν στο τέλος της μέρας και λεγόταν δείπνον.  Έτρωγαν κανονικά μόνο τα βράδια, γιατί σχεδόν καθημερινά είχαν καλεσμένους. Έτρωγαν συνήθως δημητριακά, σιτάρι και κριθάρι, χόρτα, κρεμμύδια, ελιές, ψάρια, κρέας, φρούτα, γλυκίσματα. Μια πολύ αγαπημένη τους τροφή ήταν το έτνος, φάβα από κουκιά και φακές. Έτρωγαν πολλά σκόρδα και τυρί. Το κρέας ήταν ακριβό, γι’ αυτό σπάνια το έτρωγαν, και αυτό ήταν κυρίως από κρέας πουλερικών, γουρουνόπουλα, κυνήγι. Τα ψάρια ήταν βασική τροφή, τα έτρωγαν φρέσκα ή παστά. Το δείπνο τελείωνε με επιδόρπιο, τράγημα: φρούτα φρέσκα ή ξερά, γλυκά, μέλι, καρύδια. Βασικό τους ποτό ήταν το κρασί, που το έπιναν συνήθως νερωμένο. Ένα άλλο ποτό που συχνά έπιναν και που καθόριζε το τελετουργικό στα Ελευσίνια μυστήρια, ήταν ο κυκεών, μείγμα κριθάλευρου, νερού και αρωματικών φυτών.

Η διατροφή των Ελλήνων στα Βυζαντινά Χρόνια

Στα Βυζαντινά χρόνια οι άνθρωποι είχαν διαφορετικές διατροφικές συνήθειες από τους αρχαίους Έλληνες. Τα ημερήσια γεύματα τους ήταν τέσσερα: Το πρωινό που το αποκαλούσαν πρόγευμα, το μεσημεριανό που το αποκαλούσαν αλλιώς και γεύμα ή γέμα, το μεταμεσημβρινό και το έλεγαν αλλιώς δειλινόν ή δείλο και τέλος εσπερινό ή δείπνος ή δείπνον. Η διατροφή των Βυζαντινών αποτελούνταν από τις καλλιέργειες και από τα ζώα που είχε κάθε οικογένεια συνήθως πουλερικά. Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά, που τα μαγείρευαν με διάφορους τρόπους ενώ ο πιο συνηθισμένος τρόπος ήταν το βράσιμο. Τα κυριότερα είδη διατροφής ήταν το ψωμί, το λάδι, οι ελιές και το τυρί. Μεγάλη κατανάλωση είχαν τα λάχανα, τα πράσα, τα κρεμμύδια, τα τεύτλα, τα μαρούλια, τα ραδίκια, το καρότο, ο αρακάς, η ρόκα. Από τα όσπρια συναντάμε τα φασόλια, τις φακές, τα ρεβίθια, τα κουκιά, τα λούπινα.  Τη διατροφή των Βυζαντινών συμπλήρωναν, κυρίως στις παραθαλάσσιες και παραποτάμιες περιοχές, τα ψάρια και τα θαλασσινά. Τα ζώα που εκτρέφονταν ήταν κυρίως για τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά. Η κατανάλωση κρέατος ήταν μια σπάνια πολυτέλεια. Αντίθετα, στα τραπέζια των πλουσίων έβρισκαν συχνότερα τη θέση τους αρνιά, κατσίκια, κότες, πουλερικά, καθώς και κυνήγια. Σε ιδιαίτερη εκτίμηση είχαν τα χοιρινά κρέατα και τα εντόσθια θεωρούνταν υποδεέστερη τροφή. Σούπες και ζωμοί με διάφορα λαχανικά, όσπρια, ψάρια ή και παστό κρέας φαίνεται ότι αποτελούσαν μία συνηθισμένη επιλογή στα βυζαντινά νοικοκυριά του 13ου αιώνα. Μετά από το 1204 και την κατάκτηση του Βυζαντίου από τους σταυροφόρους, οι διατροφικές συνήθειες φαίνεται να διαφοροποιούνται, τόσο από τις δυτικές επιρροές, όσο και από την οικονομική κρίση που ακολούθησε. Βασικό συμπλήρωμα της διατροφής ήταν τα φρούτα (μήλα, αχλάδια, σύκα ξερά και φρέσκα, κεράσια, σταφύλια, πεπόνια κ.ά.), καθώς και οι ξηροί καρποί (καρύδια, αμύγδαλα, φουντούκια). Τέλος, ως επιδόρπια (επίδειπνα ή δούλκια) είχαν διάφορα γλυκίσματα. Κύριο γλυκαντικό μέσο ήταν το μέλι. Γνωστά γλυκίσματα της εποχής είναι ο σησαμούς (παστέλι), η μουστόπιτα (μουσταλευριά), το κυδωνάτον (κυδωνόπαστο), διάφορα γλυκά κουταλιού, καθώς και είδος τηγανίτας (το λάγανον ή λαλλάγγι). Ένα γλύκισμα με φύλλα ζύμης, αμύγδαλα, καρύδια και μέλι μοιάζει να είναι ο πρόγονος του μπακλαβά. Για να προσδώσουν γεύση στο φαγητό πρόσθεταν διάφορα αρτύματα (ηδύσματα), όπως σάλτσες (που σερβίρονταν και σε ειδικά σκεύη, τα σαλτσάρια), αρωματικά φυτά (άνηθο, μάραθο, δενδρολίβανο, ρίγανη, κάπαρη) ακόμη και μπαχαρικά. Η πιο διαδεδομένη σάλτσα που χρησιμοποιούσαν στη βυζαντινή κουζίνα ήταν το «γάρον». Αυτό φτιαχνόταν από εντόσθια ψαριών και μικρά ψάρια, τα οποία αφού αλάτιζαν και πιθανώς ανακάτευαν με κρασί, τα άφηναν στον ήλιο για δύο έως τρεις μήνες ή τα έβραζαν για αρκετές ώρες. Το υγρό αυτό χρησιμοποιούσαν σε διάφορες παραλλαγές (ανακατεμένο με νερό, κρασί, λάδι ή ξύδι) για να αρτύσουν όλων των ειδών τα φαγητά, λαχανικά, κρέατα, ψάρια. Τα μπαχαρικά (πιπέρι, κανέλα, γαρίφαλο, κάρδαμο) εισάγονταν από την Ανατολή.

Τι έτρωγαν οι Έλληνες επί Τουρκοκρατίας

Το ψητό κρέας (κεμπάπ) και τα ψητά κοτόπουλα αποτελούσαν για τους Οθωμανούς κύρια τροφή. Από την άλλη, οι χριστιανικοί πληθυσμοί του Πέραν (περιοχή της Κωνσταντινούπολης) ψάρευαν ψάρια, τα καθάριζαν, τα τηγάνιζαν και στη συνέχεια, τα πωλούσαν στους Τούρκους στις υπαίθριες αγορές. Από τους Έλληνες, οι Τούρκοι ουσιαστικά εντάσσουν το ψάρι στη διατροφή τους. Αγαπούσαν δε ιδιαιτέρως την περίφημη σάλτσα των Βυζαντινών τον γάρον, αλλά ήταν επιφυλακτικοί στα θαλασσινά, όπως τα οστρακοειδή και τα μαλάκια. Στις αγορές, επίσης, υπήρχαν μαγαζιά με γλυκίσματα, γαλακτοκομικά προϊόντα, διάφορα είδη από σερμπέτια και μάλιστα με πάγο. Μια άλλη κατηγορία καταστημάτων πωλούσε σούπες, κεφαλάκια βραστά, ποδαράκια, κοιλίτσες (πατσάς), ενώ, υπήρχαν και ειδικά μέρη που πουλούσαν «boza», ένα είδος μπίρας που συνήθιζαν να πίνουν οι μουσουλμάνοι στις ταβέρνες του Γαλατά, καθώς ρακί και κρασί για τους χριστιανούς.

Τι έτρωγαν στην Κατοχή

Στην Ελλάδα οι άνθρωποι έβρισκαν χόρτα, κατάφερναν να φτιάχνουν αλεύρι από διάφορες πρώτες ύλες και μερικοί είχαν κότες ή κατσίκες. Όσοι ζούσαν σε παραθαλάσσια μέρη κατάφερναν να ψαρέψουν. Η γενική ιδέα ήταν η αραίωση του φαγητού με νερό μέχρι να μην υπάρχει τίποτα άλλο μέσα. Μερικές από τις συνταγές που προσπαθούσαν να φτιάξουν οι νοικοκυρές ήταν φασολάκια χωρίς φασόλια, µουσταλευριά χωρίς µούστο (από βραστές σταφίδες), βλίτα στο φούρνο, βλιτοκεφτέδες, λάχανο βραστό, µελιτζάνες µε πουρέ πατάτας, κολοκύθια γεµιστά µε τραχανά, σπανακοπίλαφο, σέσκουλα πουρέ, κυδωνόπαστο, µαρµελάδα πορτοκάλι χωρίς ζάχαρη, τσάι πορτοκαλιού. Πολλά κατοικίδια θυσιάστηκαν εκείνα τα χρόνια. Αρχικά οι γάτες και οι σκύλοι: οι γάτες πωλούνταν ως κουνέλια και οι σκύλοι ως αρνάκι. Τα γαϊδούρια που χρησίμευαν ως τότε για μεταφορικά μέσα εξαφανίστηκαν και καταναλώθηκαν.

Μεσογειακή Διατροφή

Στην ελληνική επικράτεια τώρα, η μεσογειακή διατροφή που βασιζόταν στα όσπρια, τα λαχανικά, τα δημητριακά, το ελαιόλαδο, και το ψάρι διατηρείται καθόλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, επηρεάζοντας μάλιστα και τους κατακτητές. οι διατροφικές συνήθειες ήταν διαφορετικές στα αστικά κέντρα, από ό,τι στους αγροτικούς πληθυσμούς, κι αυτό γιατί στις πόλεις υπήρχε αφθονία προϊόντων. Επίσης, στις πόλεις συχνά σε υπαίθριες αγορές ακόμα και έξω στους δρόμους, πωλούνταν μαγειρεμένο φαγητό, κάτι σαν street food μια συνήθεια, δηλαδή, που κρατάει από τους Βυζαντινούς χρόνους. Αντίθετα, οι αγροτικοί πληθυσμοί ήταν αυτοσυντηρούμενοι, βασίζονταν μόνο στις δικές τους παραγωγές για τη διατροφή τους, οπότε εκ των πραγμάτων οι πρώτες ύλες που είχαν στη διάθεσή τους ήταν περιορισμένες. Βέβαια η επάρκεια των αγαθών ποικίλλει ανάλογα με τις περιοχές. οι χριστιανοί έτρωγαν κατά βάση σουπιές και χαβιάρι, ενώ οι Οθωμανοί κατανάλωναν ρύζι και καφέ. Τα καθημερινά γεύματα ήταν ως επί το πλείστον λιτά, αποτελούνταν από ένα κομμάτι ψωμιού, ανάλογα με τα σιτηρά της κάθε περιοχής, ένα κρεμμύδι, ελιές ή ένα κομμάτι τυρί ή παστό κρέας, όσπρια, χόρτα και κρασί. Έφτιαχναν ένα είδος ψωμιού χωρίς προζύμι, αλλά και χυλούς, οι οποίοι περιείχαν δημητριακά, λίγο ξινόγαλο, τυρί, βούτυρο ή μόνο νερό, κρεμμύδια και δυο σταγόνες λάδι, ενώ σημαντικό κομμάτι της διατροφής ήταν το πλιγούρι, τα άγρια χόρτα, αλλά και τα σαλιγκάρια. Αντίστοιχα και οι Τούρκοι απείχαν για θρησκευτικούς λόγους από το χοιρινό, ενώ απέφευγαν τους λαγούς, ή τα βατράχια που ήταν αγαπητά σε διάφορες περιοχές. Οι κλέφτες τώρα που ζούσαν στα βουνά τρέφονταν σχεδόν αποκλειστικά με κυνήγι, κυρίως λαγούς και πέρδικες.

Σήμερα, η διατροφή των εφήβων στην Ελλάδα δεν είναι πάντα σωστή. Πολλοί έφηβοι τρώνε περισσότερο απ’ όσο χρειάζονται και δεν παίρνουν αρκετές βιταμίνες, σίδηρο και ασβέστιο, που είναι πολύ σημαντικά για την ανάπτυξη και την υγεία τους.

Λόγω του φορτωμένου προγράμματος με το σχολείο και τις δραστηριότητες, πολλοί δεν προλαβαίνουν να τρώνε σωστά. Συχνά παραλείπουν το πρωινό ή τρώνε γλυκά και σνακ με πολλά λιπαρά και ζάχαρη. Τρώνε συχνά fast food όπως πίτσες, σουβλάκια, μπέργκερ και πίνουν αναψυκτικά ή ενεργειακά ποτά αντί για νερό.

Τα φρούτα, τα λαχανικά, τα ψάρια και τα όσπρια λείπουν από τη διατροφή τους, αν και είναι πολύ χρήσιμα για τον οργανισμό τους.

Η καλύτερη διατροφή για τους εφήβους είναι η Μεσογειακή, που περιλαμβάνει φρούτα, λαχανικά, ελαιόλαδο, ψάρια και όσπρια. Αν μάθουν από μικροί να τρέφονται σωστά, θα έχουν καλύτερη υγεία και στο μέλλον.

• Μαθητές και φοιτητές: Χρειάζονται πρόσβαση σε ηλεκτρονικές πλατφόρμες μάθησης, ψηφιακά εργαλεία και αξιόπιστο διαδίκτυο για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
• Εργαζόμενοι και άνεργοι: Η εξοικείωση με προγράμματα επεξεργασίας κειμένου, επικοινωνίας και ηλεκτρονικών υπολογιστών είναι απαραίτητη για την εύρεση και διατήρηση εργασίας.
• Ηλικιωμένοι: Απαιτούν εκπαίδευση σε βασικές λειτουργίες των συσκευών, όπως η χρήση του διαδικτύου, η αποστολή μηνυμάτων και η διαχείριση των προσωπικών τους δεδομένων.
• Άτομα με αναπηρίες: Χρειάζονται προσαρμοσμένες τεχνολογίες, όπως προγράμματα ανάγνωσης οθόνης και εναλλακτικές μεθόδους εισαγωγής δεδομένων, για να διευκολυνθεί η πρόσβασή τους στην ψηφιακή πληροφορ
• ία.

• Περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης: Οι περισσότερες θέσεις εργασίας απαιτούν βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Η έλλειψη αυτών αποκλείει πολλά άτομα από την αγορά εργασίας.
• Δυσκολία στην πρόσβαση σε πληροφορίες: Η έλλειψη εξοικείωσης με το διαδίκτυο περιορίζει την ικανότητα των ανθρώπων να αναζητούν πληροφορίες για την υγεία, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές υπηρεσίες.
• Δυσκολία στην κοινωνική ένταξη: Η τεχνολογία χρησιμοποιείται ευρέως για κοινωνική επικοινωνία. Όσοι δεν έχουν πρόσβαση ή γνώσεις συχνά απομονώνονται κοινωνικά.
• Περιορισμένη συμμετοχή στα κοινά: Οι ψηφιακές δεξιότητες είναι απαραίτητες για την πρόσβαση σε ηλεκτρονικές κυβερνητικές υπηρεσίες, την ενημέρωση και τη συμμετοχή σε κοινωνικές και πολιτικές δραστηριότητες.

Οι παράγοντες που επηρεάζουν τις ψηφιακές ανισότητες περιλαμβάνουν:

• Οικονομικές συνθήκες: Το υψηλό κόστος σύνδεσης στο διαδίκτυο ή αγοράς συσκευών μπορεί να αποκλείσει ορισμένα άτομα από την πρόσβαση στην τεχνολογία.
• Γεωγραφική θέση: Οι αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές συχνά έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε υποδομές διαδικτύου.
• Εκπαιδευτικό επίπεδο: Τα άτομα με χαμηλότερη εκπαίδευση ενδέχεται να μην έχουν επαρκείς γνώσεις για τη χρήση ψηφιακών εργαλείων.
• Ηλικία: Οι μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες δυσκολεύονται περισσότερο στην προσαρμογή στις νέες τεχνολογίες.