Ο μετασχηματισμός της ταυτότητας των εκπαιδευτικών:
Από τον εκπαιδευτικό στον τεχνικό και από τον διευθυντή στον μάνατζερ

 Ο εκπαιδευτικός γίνεται όλο και πιο εξαρτημένος από προσχεδιασμένα υλικά «στεγανά από τον εκπαιδευτικό», προκατασκευασμένα κρατικά προγράμματα, σχέδια αναλυτικών προγραμμάτων τα οποία ελέγχουν τον ρυθμό της διδασκαλίας και κατευθυντικές διδακτικές μεθόδους.

Το μάνατζμεντ αντιπροσωπεύει την εισαγωγή ενός νέου τύπου εξουσίας στον δημόσιο τομέα και στην εκπαίδευση, είναι μια «μετασχηματιστική δύναμη». Παίζει ρόλο-κλειδί στην αποδυνάμωση και στη διάλυση επαγγελματικών-δεοντολογικών συστημάτων λήψης αποφάσεων στα σχολεία, καθώς και στην αντικατάστασή τους με επιχειρηματικά-ανταγωνιστικά –μια διαδικασία «από-επαγγελματοποίησης».

Η αντικατάσταση της ηθικής των υπηρεσιών από την ηθική του ανταγωνισμού αφορά εκείνο που ο Richard Sennett αποκαλεί «διάβρωση του χαρακτήρα» (Sennett 1998). Μία από τις λογικές συνέπειες των εξελίξεων αυτών είναι η αυξανόμενη χρήση ατομικών «συμβάσεων» με καθορισμένους δείκτες αποτελεσμάτων ως βάσης για την αξιολόγηση και για την μονιμότητα των εκπαιδευτικών

Από τον εκπαιδευτικό στον τεχνικό

Σύμφωνα με την Έκθεση του Stephen Ball και της Deborah Youdell του Ινστιτούτου της Εκπαίδευσης του Πανεπιστήμιο του Λονδίνου («Η Κρυφή Ιδιωτικοποίηση στη Δημόσια Εκπαίδευση») το μάνατζμεντ απόδοσης και ο ανταγωνισμός μεταξύ ιδρυμάτων έχουν πολλών ειδών επιπτώσεις στις σχέσεις, τόσο τις διαπροσωπικές όσο και μεταξύ των ρόλων (κάθετων και οριζόντιων), των εκπαιδευτικών στα σχολεία: πιο συγκεκριμένα, αύξηση των συναισθηματικών πιέσεων και εργασιακό στρες· αυξημένο ρυθμό και εντατικοποίηση της εργασίας· και μεταβολές στις κοινωνικές σχέσεις.

Υπάρχουν στοιχεία της αυξανόμενης, σε ορισμένες περιπτώσεις σκόπιμα προκαλούμενης, εσωτερικής αντιπαράθεσης μεταξύ των εκπαιδευτικών και της διοίκησης της εκπαίδευσης. Παράλληλα, σημειώνεται πτώση στην κοινωνικότητα της σχολικής ζωής. Οι επαγγελματικές σχέσεις εξατομικεύονται, καθώς μειώνονται οι ευκαιρίες συγκρότησης συναδελφικών κοινοτήτων και επαγγελματικού λόγου·

Το νέο δημόσιο μάνατζμεντ και οι πρακτικές οι οποίες το συγκροτούν, προκαλούν αύξηση της παραγωγής διοικητικών εγγράφων και εκθέσεων και των υπηρεσιών υποστήριξης συστημάτων, καθώς και της χρήσης των συγκεκριμένων εργαλείων για τη δημιουργία αποδοτικών και συγκρίσιμων συστημάτων πληροφόρησης. Αυτό έχει ως συνέπεια τόσο την αύξηση της επιτήρησης του έργου και των αποτελεσμάτων των εκπαιδευτικών όσο και ένα διευρυνόμενο χάσμα που αφορά τις αξίες, τους σκοπούς και τις οπτικές μεταξύ του ανώτερου διοικητικού προσωπικού, από τη μια πλευρά, το οποίο ενδιαφέρεται πρωταρχικά για τον ισοσκελισμένο προϋπολογισμό, την πρόσληψη προσωπικού, τις δημόσιες σχέσεις και τη διαχείριση των εντυπώσεων και, από την άλλη πλευρά, του διδακτικού προσωπικού, που ενδιαφέρεται πρωταρχικά για την υλοποίηση του αναλυτικού προγράμματος, τον έλεγχο της σχολικής τάξης, τις ανάγκες των μαθητών και την τήρηση αρχείων.

Οι πιέσεις του ανταγωνισμού μπορούν, επίσης, να επηρεάσουν τις μορφές της παιδαγωγικής οι οποίες χρησιμοποιούνται στην τάξη, δίνοντας όλο και μεγαλύτερη έμφαση στη «διδασκαλία για τις εξετάσεις» μέσω της μηχανικής απομνημόνευσης και της επανάληψης. Τα σχολεία ωθούνται να εισαγάγουν την προπαρασκευή των μαθητών σε δεξιότητες γραπτών διαγωνισμάτων και εξετάσεων, καθώς και μαθήματα εξάσκησης σε εξετάσεις. Η εμπειρία της σχολικής τάξης που βιώνει ο μαθητής στενεύει και μειώνεται, ενώ ο εκπαιδευτικός γίνεται όλο και πιο εξαρτημένος από προσχεδιασμένα υλικά «στεγανά από τον εκπαιδευτικό», προκατασκευασμένα κρατικά προγράμματα, σχέδια αναλυτικών προγραμμάτων τα οποία ελέγχουν τον ρυθμό της διδασκαλίας και κατευθυντικές διδακτικές μεθόδους. Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι οι λιγότερο έμπειροι εκπαιδευτικοί έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να υιοθετήσουν τέτοια προσχεδιασμένα σχήματα εργασίας και, επομένως, οι μαθητές σε σχολεία «χαμηλών εισοδημάτων» είναι εκείνοι που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να βρεθούν αντιμέτωποι με τέτοια καθεστώτα σχολικής τάξης.

Η εξαγωγή συμπερασμάτων από στοιχεία ερευνών σχετικά με την ικανοποίηση και το ηθικό των εκπαιδευτικών, θα έδειχνε ότι οι επιπτώσεις και οι αλλαγές οι οποίες περιγράφονται εδώ πρόκειται να έχουν αρνητικές συνέπειες. Μια πτώση στα επίπεδα ικανοποίησης και ηθικού των εκπαιδευτικών έχει, με τη σειρά της, συνέπειες για την πρόσληψη και τη συγκράτησή τους στο σχολείο. Έρευνες πάνω στην ικανοποίηση των εκπαιδευτικών έχουν επανειλημμένα βρει ότι ενώ ο μισθός δεν είναι μεγάλης σημασίας παράγοντας για την παραγωγή υψηλών επιπέδων ικανοποίησης, οι συνθήκες εργασίας, η εμπλοκή στη λήψη αποφάσεων, οι καλές σχέσεις με τη «διοίκηση» και η αυτονομία στην τάξη είναι. Όλοι αυτοί οι παράγοντες απειλούνται ή μειώνεται η σημασία τους από τα αποτελέσματα του συνδυασμού του ανταγωνισμού, του νέου διοικητισμού και της λογοδοσίας σε κρίσιμα ζητήματα.

Πηγή: Alfavita Newsroom

⁽¹⁾       Από τη φράση του Μοναχού Ιωσήφ του Βρυεννίου: «Οὐκ ἀρνησόμεθά σε, φίλη Ὀρθοδοξία· οὐ ψευσόμεθά σου πατροπαράδοτον σέβας…»

Η ζωή χωρίς ελευθερία είναι σαν σώμα χωρίς ψυχή, Χαλίλ Γκιμπράν, 1883-1931, Λιβανοαμερικανός ποιητής & φιλόσοφος.

Η ελευθερία, μια έννοια που αιώνες τώρα μιλούν γ αυτήν οι ποιητές, οι ζωγράφοι, οι φιλόσοφοι.

Είναι ένα πολύτιμο δικαίωμα του κάθε ανθρώπου που καθορίζει τη ζωή του. Διαμορφώνει τις προσωπικότητες των ανθρώπων, και ορίζει τη λειτουργία του πολιτεύματος. Είναι μια πολυσύνθετη έννοια και διακρίνεται σε διάφορες μορφές. Σε ό,τι αφορά τις μορφές της ελευθερίας διακρίνονται οι ακόλουθες .
1. Εθνική ελευθερία: Το κράτος λειτουργεί αυτόβουλα χωρίς έλεγχο ή κατοχή ξένων στρατιωτικών.
2. Πολιτική ελευθερία: Δρα και λαμβάνει αποφάσεις ελεύθερα μέσω των δημοκρατικών διαδικασιών.
3. Κοινωνική ελευθερία: Ισονομία στα δικαιώματα, στις ευκαιρίες, στη δράση για όλους τους πολίτες.
4. Επαγγελματική και οικονομική ελευθερία: Κάθε πολίτης επιλέγει ελεύθερα το επάγγελμα που θέλει να ακολουθήσει.
5. Ψυχολογική ελευθερία: Χαρακτηρίζει τα άτομα, όταν έχουν νικήσει τους φόβους, τα άγχη, τις ανασφάλειές τους.
6. Πνευματική ελευθερία: Η σκέψη του ατόμου δεν επηρεάζεται από προκαταλήψεις, στερεότυπα. Εχει κριτική ικανότητα διαμορφώνοντας ελεύθερη αντίληψη των πραγμάτων.
7. Ηθική ελευθερία: O άνθρωπος δρα με ευγένεια και ηθική αρτιότητα.

Το πολυτιμότερο αγαθό του ανθρώπου είναι η ελευθερία, έχεις την ευκαιρία να είσαι ελεύθερος. Να είσαι ο εαυτός σου, να τον αγαπάς, να τον σέβεσαι, να ακούς τις ανάγκες του. Μόνο αν νοιώθεις ελεύθερος μπορείς να αγαπήσεις πραγματικά, να δημιουργήσεις δεσμούς φιλίας, να δουλεύεις, να ζεις. Να ξεκινήσεις το δικό σου μονοπάτι και να ορίσεις εσύ τους πρωταγωνιστές. Γεννήθηκες ελεύθερος, στα χρόνια όμως εγκλωβίστηκες έχασες τον εαυτό σου παγιδεύτηκες σε καταστάσεις που σε απομόνωσαν. Ησουν φυλακισμένος και όμως τα παράθυρα ήταν ανοιχτά. Παγιδευμένος σε σκέψεις, άγχη, φόβους και ανασφάλειες. Σιώπησες ενώ έπρεπε να φωνάξεις. Υπάκουσες ενώ έπρεπε να φύγεις. Ανέχτηκες ενώ έπρεπε να αντιδράσεις. Είσαι ελεύθερος να επιλέγεις πώς να ζεις, με ποιους θα κάνεις παρέα, σε ποια δουλειά θα εργαστείς, ποιον θα ερωτευθείς. Σπάσε τα δεσμά που σε παγιδεύουν και ξεκίνα την ζωή σου με ψυχική και πνευματική ελευθερία. Είναι μια κατάσταση του νου, όχι των συνθηκών που περνάς. Εξαρτάται από τη διάθεσή σου, την ψυχική σου δύναμη, την ενέργειά σου. Για να κατακτήσεις την ελευθερία ακολούθησε τα παρακάτω βήματα.
• Συνειδητοποίησε τι σημαίνει για εσένα η ελευθερία, τι σε κάνει χαρούμενο .
• Κατανόησε τις ανάγκες και τους σκοπούς της ελευθερίας σου (γιατί τη θέλεις).
• Δράσε χαρτογραφώντας τις επιθυμίες και τις ανάγκες σου. Ξεκίνα τον ιδανικό τρόπο ζωής που σου ταιριάζει και κατέκτησε την εσωτερική πληρότητα.
Αν το καταφέρεις, θα έχεις τα πάντα.

• Το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ’ ελεύθερον το εύψυχον.
– Ευτυχισμένοι είναι οι ελεύθεροι και ελεύθεροι είναι οι γενναίοι.
Θουκυδίδης, 460-394 π.Χ., Αθηναίος ιστορικός. (από τον Επιτάφιο του Περικλή)

• Ελευθερία είναι η θέληση να είναι κανείς υπεύθυνος απέναντι στον εαυτό του.
Φρήντριχ Νίτσε, 1844-1900, Γερμανός φιλόσοφος.

• Οποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά.
Ρήγας Φεραίος, 1757-1798, Εθνομάρτυς.
«Φυσικής Απάνθισμα», σελ. 24

• Ο άνθρωπος είναι απόλυτα ελεύθερος και γι’ αυτό είναι απόλυτα υπεύθυνος.
Ζαν-Πωλ Σαρτρ, 1905-1980, Γάλλος φιλόσοφος.

• Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή.
Ρήγας Φεραίος, 1757-1798, Εθνομάρτυς «Θούριος», στιχ. 7-8

• Κανείς δεν μπορεί να είναι ελεύθερος, αν δεν είναι κύριος του εαυτού του.
Επίκτητος, 50 μ.Χ.-120 μ.Χ, Στωικός φιλόσοφος

• Ο άνθρωπος είναι ελεύθερος από τη στιγμή που το θελήσει να είναι.
Βολταίρος, 1694-1778, Γάλλος φιλόσοφος & συγγραφέας

• Η ελευθερία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ευκαιρία για να γίνουμε καλύτεροι.
Αλμπέρ Καμύ, 1913-1960, Γάλλος συγγραφέας, Νόμπελ 1957

- Τα ισχυρά σε οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο κράτη, θέλοντας να διατηρούν τον έλεγχο των εξελίξεων σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν την τάση να παρεμβαίνουν στα εσωτερικά ζητήματα των πιο αδύναμων κρατών είτε με τρόπο εμφανή είτε παρασκηνιακά. Τακτική που έχει ως αποτέλεσμα να αποστερεί την πραγματική ελευθερία εκείνων των εθνοτήτων κι εκείνων των κρατών που δεν έχουν επαρκή οικονομικά και στρατιωτικά μέσα.

- Με όχημα τα Μ.Μ.Ε. και την προφανή επίδραση που ασκούν στους πολίτες επιτυγχάνεται η χειραγώγηση των πολιτών σε πολύ σημαντικά ζητήματα του οικονομικού, κοινωνικού και πολιτικού βίου. Από την εκλογή πολιτικής παράταξης μέχρι τις καθημερινές καταναλωτικές συνήθειες, τα Μ.Μ.Ε. κατορθώνουν να επηρεάζουν συστηματικά τους πολίτες. Μέσω των διαφημίσεων, άλλωστε, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν επιδοθεί σε μια αδιάκοπη προσπάθεια ικανοποίησης υποτιθέμενων αναγκών, αφού ο υλισμός και το καταναλωτικό πρότυπο τους έχουν καταστήσει υπόδουλους στα ιδιότυπα δεσμά μιας χιμαιρικής και εξαγοράσιμης ευδαιμονίας.

- Η ελευθερία των πολιτών περιορίζεται και λόγω του φανατισμού που επικρατεί συχνά σε τομείς όπως είναι η θρησκεία, η πολιτική και τα εθνικά ζητήματα. Οι πολίτες εξωθούνται, έτσι, σε ακρότητες χωρίς να έχουν τη δυνατότητα μιας ψύχραιμης και αντικειμενικής αποτίμησης της πραγματικότητας, αφού οι δεσπόζουσες ιδεολογίες κι οι εσωτερικοί εξαναγκασμοί τους δεν επιτρέπουν το προνόμιο της ελεύθερης και καθαρής σκέψης.

- Παρόμοια επίδραση στη συμπεριφορά των πολιτών έχουν και οι ρατσιστικές αντιλήψεις, οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα καταπιεστικές, προσβλητικές και επώδυνες συμπεριφορές απέναντι στους πολίτες εκείνους που πέφτουν θύματα του ρατσιστικού μένους. Είναι, ωστόσο, σαφές πως ο ρατσισμός αποστερεί τόσο την ελευθερία σκέψης του θύτη, όσο και την ελευθερία του θύματος που αδυνατεί να βιώσει τη ζωή του στην πληρότητά της.

- Αρνητικά συναισθήματα, όπως είναι η μισαλλοδοξία, ο φθόνος και η αντιπάθεια απέναντι σε άλλους ανθρώπους, εγκλωβίζουν το άτομο και δεν του επιτρέπουν την ελεύθερη βίωση της ίδιας του της ζωής. Ενώ, συνάμα, έχουν ως αποτέλεσμα ένα φαύλο κύκλο αναποτελεσματικών συμπεριφορών που ζημιώνουν την αρμονική συνύπαρξη των ατόμων.

- Σημαντικό εγκλωβισμό του ατόμου, που συχνά φτάνει μέχρι και την πλήρη αδρανοποίησή του, προκαλούν κι οι ψυχολογικές εκείνες δυσαρμονίες, όπως είναι τα συμπλέγματα, οι ανασφάλειες, το άγχος κι οι φοβίες, που του στερούν τη δυνατότητα της ελεύθερης δράσης. Το άτομο κλείνεται στον εαυτό του και αισθάνεται αδύναμο να αντιμετωπίσει τις καθημερινές απαιτήσεις της ζωής, με αποτέλεσμα να μην είναι σε θέση να βιώσει τη ζωή του στην πληρότητά της και να διεκδικήσει έτσι την προσωπική του ευτυχία.

- Σε δυσμενή θέση τοποθετεί, άλλωστε, το άτομο η έλλειψη επαρκούς πνευματικής καλλιέργειας, καθώς του αποστερεί τη δυνατότητα να αποκτήσει την αναγκαία κριτική και αντιληπτική ικανότητα, ώστε να μην καθίσταται υποχείριο των άλλων. Το άτομο που δεν κατανοεί επαρκώς τις συνθήκες της πραγματικότητας τείνει να ακολουθεί άκριτα άλλους ανθρώπους που παρουσιάζονται ως γνώστες και αυθεντίες. Αυτή, όμως, είναι μια κατάσταση ανελευθερίας, αφού το άτομο δεν κρίνει και δεν αποφασίζει μόνο του, αλλά βασίζεται στις απόψεις άλλων, χωρίς να αντιλαμβάνεται πως έτσι εξυπηρετεί απλώς τις επιδιώξεις και τα συμφέροντα εκείνων που το καθοδηγούν.

- Ανελεύθερα, άλλωστε, είναι και τα άτομα που όχι μόνο ενδίδουν στις απαιτήσεις του καταναλωτικού προτύπου, αλλά καταφεύγουν και σε κάθε είδους ανέντιμες τακτικές προκειμένου να ικανοποιήσουν τις αυξημένες ανάγκες τους για χρήματα και υλικά αγαθά. Πρόκειται για άτομα που θυσιάζουν την ηθική τους ακεραιότητα στο όνομα του υλικού πλούτου, και φανερώνουν έτσι πως επί της ουσίας έχουν χάσει τον έλεγχο του εαυτού τους, εφόσον είναι προφανές πως έχουν υποταχθεί πλήρως στην επιθυμία τους για υλικά αγαθά.
Είναι προφανές, βέβαια, πως η κυριαρχία της επιθυμίας για τα υλικά αγαθά και τον πλούτο αποτελεί βασική αιτία ποικίλων αρνητικών συμπτωμάτων στις σύγχρονες κοινωνίες, αφού για χάρη των χρημάτων οι άνθρωποι δεν διστάζουν να εξαπατήσουν, να εκμεταλλευτούν ή ακόμη και να κακοποιήσουν τους συνανθρώπους τους.

Οι μορφές της ελευθερίας
Η ελευθερία, αν και συχνά εκλαμβάνεται μονοσήμαντα ως εθνική ελευθερία, στην πραγματικότητα είναι μια πολυσήμαντη έννοια που μπορεί να διακριθεί σε αρκετά είδη, γεγονός που φανερώνει το πόσο δυσεπίτευκτη είναι εν τέλει στην πληρότητά της. Ενδέχεται, δηλαδή, ένας πολίτης που ζει σε μια ελεύθερη χώρα και απολαμβάνει όλες εκείνες τις μορφές της εξωτερικής ελευθερίας που συνιστούν ένα αμιγώς δημοκρατικό πολίτευμα, να μην είναι απόλυτα ελεύθερος, διότι βιώνει πολλαπλούς εσωτερικούς περιορισμούς που δεν του επιτρέπουν να βιώνει τη ζωή του με τη θεμιτή και ζητούμενη αίσθηση ελευθερίας.
Σε ό,τι αφορά λοιπόν τις μορφές της εξωτερικής ελευθερίας, όπως αυτή διασφαλίζεται στις δημοκρατικές χώρες, μπορούμε να διακρίνουμε τις ακόλουθες μορφές:
Εθνική ελευθερία: Η ελευθερία αυτή υφίσταται όταν ένα κράτος μπορεί να λειτουργεί αυτόβουλα και ελεύθερα χωρίς να βρίσκεται υπό έλεγχο ή κατοχή ξένων στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά και χωρίς να έχει τεθεί με οποιοδήποτε τρόπο υπό την εξουσία ενός άλλου κράτους.
Πολιτική ελευθερία: Αυτή η μορφή της ελευθερίας αναφέρεται αφενός στη δυνατότητα της κοινωνίας να δρα και να λαμβάνει αποφάσεις ελεύθερα μέσω των δημοκρατικών διαδικασιών, και αφετέρου σε προσωπικό επίπεδο στη δυνατότητα του ατόμου να συμμετέχει στα κοινά και να ασκεί ελεύθερα όλα τα πολιτικά του δικαιώματα, καθώς και να εκφράζει ελεύθερα τις πολιτικές του πεποιθήσεις.
Κοινωνική ελευθερία: Η κοινωνική ελευθερία συνίσταται στη δυνατότητα του ατόμου να δρα ελεύθερα στο κοινωνικό πλαίσιο, χωρίς περιορισμούς που να βασίζονται σε κάποιου είδους διάκριση. Ειδικότερα, πρόκειται για την ελευθερία που διασφαλίζεται μέσα από την ισονομία και την αξιοκρατία, που παρέχει σε όλους τους πολίτες ίσες ευκαιρίες δράσης και επιτυχίας.
Επαγγελματική και οικονομική ελευθερία: Η ελευθερία κάθε πολίτη να δραστηριοποιείται σε όποιο επαγγελματικό τομέα επιλέγει διεκδικώντας το οικονομικό εκείνο αποτέλεσμα που θα του προσφέρει την οικονομική του ανεξαρτησία.

Η ελευθερία, ωστόσο, δεν αφορά μόνο εξωτερικούς και εξωγενείς παράγοντες, υπό την έννοια πως το άτομο οφείλει συχνά να ξεπεράσει ενδογενή ζητήματα που τυχόν περιορίζουν τη δράση, τη σκέψη και την ψυχολογική του κατάσταση. Προσωπικές ελλείψεις και ανασφάλειες, συμπλέγματα ή άλλου είδους αναστολές, ενδέχεται να δημιουργήσουν ένα ασφυκτικό πλαίσιο για το άτομο, έστω κι αν του παρέχονται όλες οι άλλες μορφές εξωτερικής ελευθερίας. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την εσωτερική ελευθερία, μπορούμε να διακρίνουμε τις ακόλουθες μορφές:
Ψυχολογική ελευθερία: Το άτομο είναι ψυχολογικά ελεύθερο όταν έχει κατανικήσει τους φόβους, τις ανασφάλειες και τα άγχη του, και δεν επηρεάζεται από κάποιου είδους ψυχολογικές δυσαρμονίες που να του θέτουν εμπόδια στην ελεύθερη δράση του στους διάφορους τομείς του κοινωνικού και προσωπικού του βίου.
Πνευματική ελευθερία: Πνευματικά ελεύθερο είναι το άτομο του οποίου η σκέψη δεν επηρεάζεται από προκαταλήψεις, στερεότυπα και αυθεντίες, κι έχει διαμορφώσει ανεξάρτητο από τις διάφορες επιδράσεις την κριτική του ικανότητα, με στόχο την ελεύθερη διαμόρφωση της προσωπικής του αντίληψης και θέασης των πραγμάτων.
Ηθική ελευθερία: Ηθικά ελεύθερο είναι το άτομο που έχει κατορθώσει να θέσει υπό έλεγχο τα πάθη του και τις εγγενείς ανθρώπινες μικροπρέπειες, γεγονός που του επιτρέπει να δρα με απόλυτη ευγένεια και ηθική αρτιότητα∙ χωρίς αυτή η ηθική στάση να του προκαλεί την αίσθηση ότι καταπιέζεται ή περιορίζεται.

Η σημασία της ελευθερίας
Η ελευθερία αποτελεί ένα πολύτιμο δικαίωμα τόσο για τα έθνη όσο και για το κάθε άτομο προσωπικά, γι’ αυτό και στην πορεία της ιστορίας έχουν δοθεί πλείστες μάχες -στρατιωτικές, αλλά και εσωτερικές- για τη διασφάλισή της. Είναι το δίχως άλλο βέβαιο πως η πλήρης και ολοκληρωμένη ανάπτυξη τόσο των εθνών όσο και των ατόμων μόνο υπό συνθήκες ελεύθερης και ανεμπόδιστης δράσης μπορεί να προκύψει. Η αξία, άρα, της ελευθερίας είναι εξαιρετικά σημαντική, εφόσον επηρεάζει ποικίλους τομείς της ανθρώπινης δράσης και υπόστασης. Ειδικότερα:

- Η ελευθερία συνιστά αναγκαία συνθήκη για την ύπαρξη και τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, με τη συνδρομή του οποίου οι κοινωνίες έχουν τη δυνατότητα της δικαιότερης λειτουργίας και της διασφάλισης καίριων δικαιωμάτων για τους πολίτες, όπως είναι η ισονομία και η αξιοκρατία.

- Η ελευθερία επιτρέπει στο άτομο να διαμορφώσει την προσωπικότητά του και να αναπτύξει απρόσκοπτα όλες τις ικανότητές του, φτάνοντας σε αυτό που ονομάζουμε αυτοπραγμάτωση και το οποίο συνιστά επί της ουσίας την πληρέστερη εκδοχή του κάθε ατόμου. Το άτομο αποδεσμευμένο από τις κάθε είδους προκαταλήψεις και από πιθανούς εξωτερικούς περιορισμούς μπορεί να αναπτύσσει ελεύθερα τη σκέψη του και να αποδιώχνει τις μικρότητες και τα πάθη που περιορίζουν συνήθως τη δράση και την αντίληψη των ανθρώπων, αποκτώντας τη ζητούμενη ηθική και ψυχική αρτιότητα.

- Με την ύπαρξη της ελευθερίας δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες για τη δίχως περιορισμούς εξέλιξη της ανθρώπινης σκέψης και του πολιτισμού. Είναι γνωστό, άλλωστε, πως στο πλαίσιο των ανελεύθερων καθεστώτων εφαρμόζεται μια άτεγκτη λογοκρισία που δεν επιτρέπει στους πολίτες και δη στους ανθρώπους της τέχνης και των γραμμάτων να εκφραστούν, όπως θα ήθελαν, και να διατυπώσουν τις πραγματικές τους σκέψεις.
Αντιστοίχως, μάλιστα, τα ανελεύθερα και μη δημοκρατικά καθεστώτα τείνουν να ελέγχουν με ιδιαίτερη αυστηρότητα την παρεχόμενη στους νέους παιδεία, αποτρέποντας έτσι τη δημιουργία προσδοκιών για μια πιο ελεύθερη και δίκαιη κοινωνία.

- Η σημαντικότερη, βέβαια, προσφορά της ελευθερίας είναι ακριβώς το γεγονός ότι επιτρέπει στους ανθρώπους να βιώνουν τη ζωή τους χωρίς το φόβο κάποιας απρόσωπης εξουσίας και χωρίς τους ποικίλους περιορισμούς ενός απολυταρχικού καθεστώτος που θα καθιστούσαν τη ζωή τους μια ανεπιθύμητη και καθ’ όλα ελεγχόμενη πορεία. Προσφέρει, έτσι, τη δυνατότητα της προσωπικής ευτυχίας, και, άρα, ένα πολυδύναμο κίνητρο για προσωπική εξέλιξη, για το σχεδιασμό ολοένα και υψηλότερων επιτεύξεων, για μια βαθιά αλληλεγγύη και για μια αδιάκοπη προσπάθεια όξυνσης της αντίληψης και των προσωπικών δυνατοτήτων.
Η ευδαιμονία αυτή των πολιτών, μάλιστα, επηρεάζει θετικά τη συνολική λειτουργία της κοινωνίας, καθώς οδηγεί σε μια πιο εύρυθμη και αρμονική συνύπαρξη των πολιτών, που επιτρέπει την αποτελεσματικότερη επιδίωξη του κοινού συμφέροντος.
Νίκος Ξυλούρης Το άγαλμα της Ελευθερίας