«Ανεπρόκοποι», «τεμπελχανάδες», «αναιδείς και ξερόλες»… Είναι μερικοί από τους αφοριστικούς χαρακτηρισμούς που ακούμε συχνά από τους μεγαλύτερους σε ηλικία συμπολίτες μας όταν αναφέρονται στους νέους.
«Αυτοί οι σημερινοί νέοι… τι να πεις… είναι στην …κοσμάρα τους. έχουν το μυαλό τους μόνο στο… μπίρι μπίρι με το κινητό» μονολογούσε ένας παππούς τις προάλλες με φανερή απογοήτευση.
Άραγε, έχουν δίκιο, έχουν πραγματική λογική βάση αυτές οι διαπιστώσεις των γονέων και των παππούδων μας ή είναι απλώς συναισθηματικές αντιδράσεις της στιγμής απέναντι σε κάτι ανοίκειο, ασυνήθιστο γι’ αυτούς;
Εμείς, τα μέλη της συντακτικής ομάδας της εφημερίδας, προβληματιστήκαμε έντονα γι’ αυτό το ερώτημα, το οποίο αναδυόταν σχεδόν σε κάθε συνάντησή μας.
Είναι, βεβαίως, φανερό ότι η άποψη της πλειοψηφίας των μεγαλυτέρων σήμερα για τους νέους δεν είναι και η καλύτερη, και σαφώς φαίνεται ότι το λεγόμενο «χάσμα των γενεών» όχι μόνο είναι υπαρκτό, αλλά και διευρύνεται… Από την άλλη, όμως, αυτά τα παράπονα των μεγαλυτέρων για τους νέους διατυπώνονται σε όλες τις γενιές, από την αρχαία Ελλάδα ακόμη.
Αποφασίσαμε, λοιπόν, να …το ψάξουμε… «Ρίξαμε» την ιδέα στον υπεύθυνο καθηγητή έκδοσης της εφημερίδας μας και με την καθοδήγησή του οργανώσαμε μια έρευνα σε μαθητές/-τριες σχολείων της ευρύτερης περιοχής μας για να διαπιστώσουμε πώς βλέπουν τους εαυτούς τους, το μέλλον τους, σε τι αξίες πιστεύουν. Συντάξαμε, ένα ανώνυμο ερωτηματολόγιο με δύο ερωτήσεις ανοιχτού τύπου συλλέγοντας, παράλληλα, δημογραφικά στοιχεία για το φύλο, την Τάξη και τη Βαθμίδα, στην οποία φοιτούν, και το μοιράσαμε στους μαθητές και στις μαθήτριες των Γυμνασίων Παναιτωλίου, Καινουργίου, Παραβόλας, και των Λυκείων Παναιτωλίου και Παραβόλας. Οι μαθητές/-τριες των σχολείων αυτών αποτέλεσαν και το δείγμα της έρευνάς μας.
Στην πρώτη ερώτηση (βλ. το ερωτηματολόγιο στην πρώτη εικόνα) δίναμε ως ερέθισμα ένα ρητό του Κομφούκιου και ζητούσαμε από τα παιδιά να μας γράψουν
λίγα λόγια για το πώς το αντιλαμβάνονται, και να το σχολιάσουν. Τα λόγια του Κομφούκιου «Ο ανώτερος άνθρωπος νιώθει πάντα απόλυτα άνετα. Ο κατώτερος άνθρωπος είναι μονίμως εκνευρισμένος…» θεωρήσαμε ότι συνιστούσε έναν πολύ ωραίο έμμεσο τρόπο, για να διακριβώσουμε τι νόημα δίνουν τα παιδιά στις έννοιες «ανώτερος» και «κατώτερος»: τις αντιλαμβάνονταν ως οικονομικά, υλιστικά μεγέθη ή τους απέδιδαν ένα πνευματικό/ηθικό νόημα;
Η δεύτερη ερώτηση είχε πιο προσωπικό «χρώμα»: καλούσε τα παιδιά να καταγράψουν τα όνειρά τους πραγματοποιώντας ταυτόχρονα μια «προβολή» στο μέλλον, και να φανταστούν πώς βλέπουν τον εαυτό τους σε 20 χρόνια. Και σ’ αυτή την περίπτωση το ζητούμενο της έρευνας ήταν το ίδιο: Τα όνειρά τους σχετίζονται με την οικονομική επιτυχία, την κοινωνική τους καταξίωση μέσα από την υλική τους περιουσία ή με πνευματικές κατακτήσεις, διεύρυνση των πνευματικών τους οριζόντων ή και την ηθική τους τελείωση;
Οι απαντήσεις τους θα έδιναν ένα αρκετά καλό στίγμα, κατά τη γνώμη μας, για το εάν έχουν δίκιο οι μεγαλύτεροι να τους κατακρίνουν για την απερίσκεπτη ανεμελιά τους, για έλλειψη στόχων και προοπτικών, καθώς και για την κοινωνική ανεπάρκεια του χαρακτήρα τους. Και… ΝΑ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ!!!
Οι αρχικές μας προσδοκίες δεν ήταν μεγάλες ως προς τον βαθμό συμμετοχής των παιδιών σε μια τέτοιου είδους έρευνα, η οποία ήταν ανώνυμη και εθελοντική. Παρά ταύτα, από τα 300 ερωτηματολόγια που παραδώσαμε συλλέξαμε 212 απαντημένα ερωτηματολόγια, από τα οποία τα 98 ανήκαν σε αγόρια και τα 114 σε κορίτσια. Επίσης, ως προς τη βαθμίδα εκπαίδευσης, τα 139 προέρχονταν από Γυμνάσια (58 αγόρια και 81 κορίτσια), και τα υπόλοιπα 73 από τα Λύκεια (40 αγόρια και 33 κορίτσια). Τα 88 εναπομείναντα στερούνταν εντελώς δημογραφικών στοιχείων ή αυτά δεν ήταν ευδιάκριτα, και τα απορρίψαμε. Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα μέλη της Δημοσιογραφικής Ομάδας δε συμπλήρωσαν τα ερωτηματολόγια της έρευνας, για προφανείς λόγους.
Από τα 212 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια, τα οποία απομονώσαμε για ανάλυση, στην πρώτη ερώτηση 89 ερωτηματολόγια (49 αγοριών και 40 κοριτσιών – 61 από Γυμνάσια & 28 από Λύκεια) περιείχαν απαντήσεις άσχετες με την ερώτηση ή περιελάμβαναν απαντήσεις που δεν ήταν δυνατόν να αξιολογηθούν. Προφανώς, το ερέθισμα – ερώτηση αποδείχθηκε δύσκολο να κατανοηθεί πιο, πολύ από τα παιδιά του Γυμνασίου και λιγότερο εκείνα του Λυκείου.
Στα υπόλοιπα 123 οι απαντήσεις κατανέμονται ως εξής: α) 49 παιδιά (20 αγόρια & 29 κορίτσια – 29 παιδιά από Γυμνάσια & 20 από Λύκεια) με τις απαντήσεις τους έδειξαν ότι αντιλαμβάνονται την «ανωτερότητα» με ένα νόημα υλιστικό και πραγματιστικό. Πιο συγκεκριμένα, προέβαλαν το πρότυπο του επιτυχημένου ανθρώπου, με κοινωνικό κύρος, και απέδωσαν σ’ αυτές τις ιδιότητες την απόλυτη άνεση με την οποία συμπεριφέρεται (στις περιγραφές τους, μάλιστα, ταίριαζε το σύγχρονο αμερικανικό πρότυπο του «cool», σε αντίθεση με τον «κατώτερο», δηλ. τον όχι υλικά επιτυχημένο, ο οποίος είναι εκνευρισμένος (προφανώς, ελλείψει χρημάτων).
β) Στον αντίποδα, 74 παιδιά (20 αγόρια & 54 κορίτσια – 28 παιδιά από Γυμνάσια & 46 από Λύκεια) εκλάμβαναν την ανωτερότητα σε ένα πνευματικό, αλλά κυρίως ψυχικό & ηθικό επίπεδο. Την αντιλαμβάνονταν δηλ. ως αποτέλεσμα μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας η οποία συμπεριφέρεται με ανεκτικότητα και μεγαλοψυχία, σε αντίθεση με τον «κατώτερο», ο οποίος είναι μονίμως εκνευρισμένος, επειδή δεν …τα έχει βρει με τον εαυτό του.
Τα παραπάνω αποτελέσματα ίσως έχουν να «πουν» κάτι… Φαίνεται πως όσο ωριμάζουν τα παιδιά δίνουν όλο και μεγαλύτερη αξία στην πνευματικότητα και στην καλλιέργεια της ψυχής και λιγότερο στα υλικά αγαθά. Τα παραπάνω είναι φανερό ότι ισχύουν περισσότερο για τα κορίτσια και λιγότερο για τα αγόρια.
Στη δεύτερη ερώτηση μόνο 31 ερωτηματολόγια (20 αγοριών και 11 κοριτσιών – 23 από Γυμνάσια & 8 από Λύκεια) περιείχαν απαντήσεις άσχετες με την ερώτηση ή περιελάμβαναν απαντήσεις που δεν ήταν δυνατόν να αξιολογηθούν. Προφανώς, το ερέθισμα – ερώτηση σ’ αυτή την περίπτωση, ως πιο προσωπικό, ήταν πιο εύκολο να απαντηθεί, κυρίως από παιδιά του Λυκείου.
Στα υπόλοιπα 181 φαίνεται ότι έχουμε συντριπτικά αντίθετα αποτελέσματα, κάτι που δείχνει ότι όταν το ερώτημα μεταβαίνει από τη θεωρία στην πράξη, και αποκτά πιο προσωπικό χαρακτήρα, τα πράγματα «σοβαρεύουν». Πιο συγκεκριμένα, οι απαντήσεις κατανέμονται ως εξής:
α) 176 παιδιά (117 αγόρια & 59 κορίτσια – 102 παιδιά από Γυμνάσια & 74 από Λύκεια) με τις απαντήσεις τους έδειξαν ότι τα όνειρά τους σχετίζονται με την εύρεση μιας εργασίας που να είναι πολύ κοντά στα χόμπι τους, σχετικά όχι κουραστικής, και που να αποφέρει εύκολα χρήματα. Τα επαγγέλματα που ανέφεραν θεωρούνται οικονομικά και κοινωνικά επιτυχημένα, και συνοδεύονται, σε μεγάλο βαθμό από αναγνωρισιμότητα, όχι όμως με την έννοια της επαγγελματικής αρτιότητας και κατάρτισης. Θα πρέπει να σημειωθεί και ο μεγάλος βαθμός ανασφάλειας για το μέλλον, που απηχούν ιδιαίτερα τα κείμενα των κοριτσιών.
β) Στον αντίποδα, μόνο 5 παιδιά (1 αγόρι & 4 κορίτσια – όλα από Λύκεια) ονειρεύονται να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι ηθικά, πνευματικά και ψυχικά ή να διαμορφώσουν ολοκληρωμένη προσωπικότητα, φτάνοντας στην ατομική αυτοπραγμάτωση.
Τα συμπεράσματά μας; Μάλλον έχουν δίκιο οι μεγαλύτεροι όταν «κατακεραυνώνουν» τους νέους με απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς. Βεβαίως, σημαντικό ρόλο παίζουν τα υλιστικά πρότυπα της εποχής μας, η «απόλυτη αλήθεια» του υλιστικού «σχεδίου ζωής» που μας έχει λίγο πολύ «επιβληθεί», αλλά μήπως κι εμείς οι νέοι πρέπει να αντισταθούμε σ’ αυτή τη μαζοποίηση, και να «χαράξει» ο καθένας και η καθεμία από εμάς το προσωπικό του/της «μονοπάτι» στη ζωή;
Η ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΜΑΣ
