Δηλαδή, καίει την γη με αποτέλεσμα ο τεράστιος στρατός του Δράμαλη να μην μπορεί να ανεφοδιαστεί. Αφού καίει τηνγη της Αργολίδας, στέλνει άντρες να καταλάβουν το παλαιό κάστρο του Άργους, ώστε να τους καθυστερήσει περισσότερο. Επιπλέον στέλνει και στρατιώτες γύρω από κάθε πέρασμα της Αργολίδας, για να αποκλείσουν όλες τις γραμμές ανεφοδιασμού ώστε να παγιδευτούν μέσα στο σημείο αυτό. Ο Δράμαλης φτάνει στην Αργολίδα και αφού συνειδητοποίησε ότι ο χρόνος δεν είναι σύμμαχός του, αποφασίζει να υποχωρήσει.

Όπως είχε προβλέψει και ο Κολοκοτρώνης ο τουρκικός στρατός υποχωρεί και κατευθύνεται προς την Κόρινθο μέσω των στενών των Δερβενακίων. Ο Κολοκοτρώνης, παρόλο που δεν συμφωνούσαν μαζί του οι άλλοι οπλαρχηγοί, με όσους άντρες μπορούσε να μαζέψει, πήγε στα στενά των Δερβενακίων. Το μεσημέρι της 26^ης Ιουλίου ο Κολοκοτρώνης με 2.500 άντρες παίρνουν θέση στο πιο σύντομο προς την Κόρινθο και στο πιο στενό από τα 3 περάσματα της περιοχής, για την καλύτερη εφαρμογή των σχεδίων του. Εκεί βρίσκεται ο Κολοκοτρώνης με τους άντρες του κρυμμένους σε βράχους και σε θάμνους.

Το δεύτερο πέρασμα (ανατολικά του) δεν φυλάσσετε, αλλά ο Κολοκοτρώνης βασίζεται στην έγκαιρη άφιξη του Νικηταρά και του Παπαφλέσσα, οι οποίοι είχαν μείνει πίσω. Τέλος, στο τρίτο πέρασμα (δυτικά του) ο πολυμήχανος Κολοκοτρώνης τοποθετεί ζώα   με   στολές   στρατιωτών με   στόχο   να   αποτρέψει   την είσοδο   του   Δράμαλη   στο   συγκεκριμένο   στενό.

Η εμπροσθοφυλακή των τούρκων, που αποτελείται κυρίως από Αλβανούς, πλησιάζει τους κρυμμένους Έλληνες. Όταν πλέον η δίοδος γεμίζει Τούρκους, ο Κολοκοτρώνης δίνει το σύνθημα και οι Έλληνες ξεκινούν την επίθεση από κάθε μέτωπο. Οι τούρκοι αιφνιδιάζονται εντελώς και δεν μπορούν να αμυνθούν στις αλλεπάλληλες ελληνικές επιθέσεις, οι οποίες προκαλούν σχετικά τεράστιες απώλειες στο τουρκικό στράτευμα. Οι Έλληνες που είχαν εμπειρία στον ορεινό πόλεμο, βάλλουν συνεχώς κατά την τουρκικής μάζας.

Σύντομα οι τούρκοι υποχωρούν στα ανατολικά προς την μονή του Αγίου Σώστη που βρίσκεται στο δεύτερο πέρασμα προς την Κόρινθο. Ο Αντώνης Κολοκοτρώνης που βρισκόταν στο ανατολικό μέρος του πρώτου περάσματος, αρχίζει να τους καταδιώκει μανιωδώς μαζί με όλα τα ελληνικά στρατεύματα που είχε στην πλευρά του πρώτου περάσματος όπου και βρισκόταν. Η καθυστερημένη αύξηση του Νικηταρά όμως, προβληματίζει τον γέρο του Μοριά, και πλέον φοβάται ότι δεν θα τα καταφέρει να δώσει το τελειωτικό χτύπημα στον Δράμαλη, καθώς ο οθωμανικός στρατός είχε αρχίσει να προχωράει χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες.

Παρά όλα αυτά, ο Νικηταράς καταφέρνει και φτάνει στο πεδίο της μάχης την κατάλληλη στιγμή και καταλαμβάνει άμεσα την θέση του στην μονή του Αγίου Σώστη. Αμέσως ξεκινά να βάλλει εναντίων των τούρκων από τα ανατολικά. Ταυτόχρονα ο Αντώνης Κολοκοτρώνης με τα στρατεύματά του πυροβολεί από τα δυτικά. Ξαφνικά οι τούρκοι βρίσκονται ξανά σε

πολύ δύσκολη θέση, καθώς στα δυτικά τους έχουν τον Αντώνη Κολοκοτρώνη με τους άντρες του και στα αριστερά τους έχουν τον Νικηταρά με τους δικούς του άντρες και αυτός. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφέρω πως η μάχη έχει μετατραπεί σε σφαγή πλέον. Ο Νικηταράς μαζί με τους άντρες του μάχεται θαρραλέα και εμποδίζουν την κάθε προσπάθεια της διαφυγής του Δράμαλη προς την Κόρινθο, με συνέπεια για τον τουρκικό στρατό τις ακόμα μεγαλύτερες καταστροφές. Ο Δράμαλης, απελπισμένος, σύντομα καταλαβαίνει πως δεν μπορεί να περάσει ούτε από το στενό των Δερβενακίων αλλά ούτε και στην θέση του Αγίου Σώστη, και διατάζει την υποχώρηση του στρατού, έχοντας χάσει 3.000 στρατιώτες σε αντίθεση με τους Έλληνες που έχουν ελάχιστες απώλειες.

Αναγκασμένος να μείνει στην Αργολίδα χωρίς προμήθειες και τελείως αποκομμένος από βοήθεια, ο Δράμαλης βρίσκεται σε απόγνωση. Γνωρίζοντας πως οι δρόμοι μπροστά είναι απροσπέλαστοι σύντομα επιχειρεί να ακολουθήσει ένα δρόμο ανατολικότερα, προς την θέση Αγιονόρι, ώστε να καταφέρει να ξεφύγει. Το στρατιωτικό δαιμόνιο του Κολοκοτρώνη, όμως, έχει χαρίσει ακόμα μία σημαντική νίκη, πέρα από κάθε προσδοκία, νικώντας στρατό 24.000 αντρών με μόλις 2.500 στρατιώτες, αλλά η μάχη αυτή είναι μια άλλη ιστορία. Συμπερασματικά, με την ευφυία του Κολοκοτρώνη και την καλή του συνεργασία με τους άλλους οπλαρχηγούς, αυτός ο τούρκος αξιωματικός που φοβόντουσαν όλοι, μόνο με το άκουσμά του υπέρογκου αριθμού της στρατιάς του πριν από έναν μήνα, κατάληξε να υποχωρεί κακήν κακώς με τους εναπομείναντες ταλαιπωρημένους πεινασμένους άντρες του, να είναι πλέον ανίκανοι να τα βάλουν με τους ψυχωμένους από τις νίκες τους Έλληνες.

Η γιαγιά του μαθητής της Β2 Δημήτρη Κάσσιου, στρατιωτικός την περίοδο της Δικτατορίας, αφηγείται πώς έζησε τη Χούντα και τα γεγονότα του Πολυτεχνείου .

• Πόσο χρονών ήσουν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου;

Ήμουν 28 χρονών.

• Ποια ήταν η επαγγελματική σου απασχόληση;

Τότε δούλευα στον στρατό, ως στρατιωτικός.

• Πού κατοικούσατε τότε;

Ζούσα στο κέντρο της Αθήνας

• Πού βρισκόσασταν εκείνη την ημέρα, στις 17 Νοέμβρη;

Είχα πολλές δουλειές. Θυμάμαι να είμαι σε ένα σπίτι μια ανήμπορης γυναίκας και την βοηθούσα με τις δουλειές του σπιτιού.

• Πώς μάθατε για την κατάληψη του Πολυτεχνείου;

Λόγω του επαγγέλματός μου ενημερώθηκα αμέσως. Τα νέα κυκλοφορούσαν πολύ γρήγορα.

• Συμμετείχες στην κατάληψη του Πολυτεχνείου; Με ποιον τρόπο;

Να σου θυμίσω ότι ήμουν στρατιωτικός, όμως δεν υποστήριζα τη Χούντα και πήγαινα αρκετές φορές φαγητό στους φοιτητές και φάρμακα. Όλα αυτά τα έκανα μαζί με κάποιους συναδέλφους μου που ήταν και αυτοί κατά.

• Τι θυμάσαι από την πρώτη ημέρα της Δικτατορίας;

Δεν εξεπλάγην, όταν άλλαξε το πολίτευμα, είχα ήδη αποδεχτεί στο μυαλό μου ότι μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο.

• Ποια ήταν η κατάσταση στην πόλη σας την πρώτη ημέρα της δικτατορίας;

Πολλοί λίγοι άνθρωποι στους δρόμους, μάλλον ήταν φοβισμένοι.

• Ποια ήταν τα συναισθήματά σας τις πρώτες ημέρες της Δικτατορίας;

Λύπη που είχαμε καταντήσει εκεί, ανησυχία και θυμό.

• Γνωρίζετε αντιστασιακές φοιτητές ομάδες που είχαν δημιουργηθεί;

Ναι Κομματική Οργάνωση Σπουδαστών, Επαναστατικό Κουμμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος, Ελληνοευρωπαική κίνηση νέων.

Ποιος ήταν ο κύριος στόχος των αντιστασιακών φοιτητικών ομάδων;

Όχι κάποιος άλλος εκτός από το να πέσει η Χούντα.

• Πώς δρούσαν οι αντιστασιακές ομάδες και ποια ήταν η οργάνωση τους;

Πιο πολύ τα βράδια και κρυφά.

• Συμμετείχες σε κάποια αντιστασιακή φοιτητική ομάδα;

Δεν συμμετείχα, γιατί ήμουν στον στρατό αλλά βοηθούσα.

• Στο οικογενειακό/φιλικό/πανεπιστημιακό/εργασιακό περιβάλλον σας υπήρχαν άνθρωποι που υποστήριζαν τη Χούντα και αν ναι με ποιον τρόπο;

Δεν θυμάμαι κάποιον γνωστό μου. Όλοι ήμαστε κατά.

• Γνώριζες αντιστασιακό τύπο; Μπορούσατε να τον προμηθευτείτε και πώς;

Τα νέα τα μάθαινα από τους φοιτητές και όχι από εφημερίδες.

• Ποιος ήταν ο ρόλος του κάθε φοιτητή/τριας κατά την κατάληψη του Πολυτεχνείου και πώς βοηθούσαν τους συμφοιτητές του;

Δεν υπήρχε και πολύ καλός συντονισμός αλλά από κάποιους φοιτητές μάθαινα ότι ήταν 5 στο ραδιόφωνο 10 για τους τραυματισμούς.

• Ποια ήταν τα συναισθήματα των φοιτητών όσο ήταν σε κατάληψη στο Πολυτεχνείο;

Κάποιοι φοβόντουσαν, κάποιοι ήταν ατρόμητοι.

• Όσο οι φοιτητές βρίσκονταν στο Πολυτεχνείο υπήρχαν ενδείξεις για την επίθεση;

Σίγουρα, αλλά όχι για εκείνο το βράδυ!

• Σε ποιο σημείο βρισκόσουν την ώρα της επίθεσης; Κινδύνευσες;

Εγώ ήμουν ασφαλής στο σπίτι της ανήμπορης γυναίκας. Δεν κινδύνευσα ποτέ.

• Φοβήθηκες για τη ζωή σου;

-Όχι ,όχι

• Πώς αντέδρασαν οι φοιτητές μετά την είσοδο του τανκ;

-Μετά από την εισβολή πλέον δεν με εμπιστευόντουσαν, γιατί νόμιζαν ότι ήξερα για την εισβολή και ότι δεν τους το είπα.

Η γιαγιά της μαθήτριας της τάξης Β2 Αθηνάς Καρυώτη Χατζή μεταφέρει στη συνέντευξη που παραχώρησε στην εγγονή της το κλίμα φόβου και τρομοκρατίας που επικρατούσε την περίοδο της δικτατορίας και τις ημέρες της κατάληψης του Πολυτεχνείου.

• Πόσο χρονών ήσουν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου;

Ήμουν 13 ετών, στη Β΄ Γυμνασίου.

• Πού κατοικούσατε τότε;

Στην Αθήνα, στην οδό Αχαρνών.

• Τι θυμάσαι από την πρώτη ημέρα της Δικτατορίας;

Θυμάμαι πως ετοιμάζουν να πάω σχολείο, νομίζω στη Δευτέρα δημοτικού περίπου και ένας οικογενειακός φίλος που ήταν στο κέντρο της Αθήνας μας πήρε τηλέφωνο ενημερώνοντάς μας να μην βγούμε καλύτερα από το σπίτι. Όλη τη ημέρα χτυπούσε το τηλέφωνο, έπειτα μετακινούνταν από το ένα σπίτι στο άλλο και γενικότερα υπήρχε μια μεγάλη αναμπουμπούλα. Πολλοί είχαν αρχίσει να κρύβονται λόγω του ότι ήταν αντίθετοι στη Χούντα, επίσης θυμάμαι πως είχαμε κανονίσει να πάμε κινηματογράφο. Η μητέρα μου μού ανακοίνωσε πως δεν θα μπορέσουμε να πάμε και έκλαιγα με αναφιλητά.

• Κάποιο άτομο από το οικογενειακό/φιλικό/πανεπιστημιακό/ εργασιακό περιβάλλον σας είχε διωχθεί από τη Χούντα;

Ναι, ο ανιψιός του συζύγου της θείας μου ήταν φοιτητής, πετούσε προκηρύξεις εναντίον της Χούντας , τον έπιασαν και τον έστειλαν στη Θεσσαλονίκη.

• Πού βρισκόσουν εκείνη την ημέρα, 17 Νοέμβρη;

Δεν θυμάμαι με ακρίβεια, μάλλον θα ήμουν σχολείο το πρωί μέχρι νωρίς το μεσημέρι.

• Μια και έμενες κοντά στο Πολυτεχνείο υπήρχε κάποιο περιστατικό που έχει χαραχτεί στη μνήμη σου;

Το σχολείο μου βρισκόταν στις οδούς Αχαρνών- Πατησίων, όταν άρχιζαν να μαζεύονται στο Πολυτεχνείο έγινε μπλόκο με κλούβες. Όποιος νεαρός άνθρωπος περνούσε από εκείνον τον δρόμο, περνούσε από ανάκριση και μερικοί συλλαμβάνονταν. Την κρίσιμη εβδομάδα, έστειλαν στο σχολείο στρατό και έναν στρατιώτη έξω από κάθε αίθουσα. Εμείς, όντας παιδιά, νοιώθαμε πολύ περίεργα, η καθηγήτριά μας ήταν πολύ φοβισμένη, χαρακτηριστικά μας έλεγε να μην κοιτούμε τον φαντάρο, για να μην του τραβήξουμε την προσοχή. Μόλις έφτασε το μεσημέρι μας είπε να πάμε κατευθείαν στο σπίτι, χωρίς να χαζεύουμε. Τις μαθήτριες που έμεναν κοντά στο Πολυτεχνείο τις μετέφερε με το αυτοκίνητο για την ασφάλειά τους. Ακόμη, μία μέρα που τα τανκ περιφέρονταν στον δρόμο, βγήκα στο μπαλκόνι και ένας φαντάρος για να μας εκφοβίσει έριξε με το όπλο του και η σφαίρα έσκασε μερικά εκατοστά πάνω από το κεφάλι μου. Ευτυχώς δεν τραυματίστηκα, όμως ο φόβος μας ήταν μεγάλος. Έτσι με πρόσεχαν πολύ παραπάνω και δεν ξαναβγήκα ποτέ στο μπαλκόνι.

• Πώς μάθατε για την κατάληψη του Πολυτεχνείου;

Η κατάληψη του Πολυτεχνείου ήταν ένα γεγονός το οποίο ήταν σίγουρο πως θα συνέβαινε. Ειδικά την τελευταία εβδομάδα (13 έως 17 Νοεμβρίου) επικρατούσε αναστάτωση, μαζεύονταν όλο και περισσότεροι νέοι εκτός και εντός του κτηρίου και οι αρχές βρίσκονταν σε επιφυλακή.

• Υπήρχε κάποιος δικός σας άνθρωπος που βρισκόταν στην κατάληψη του Πολυτεχνείου;

Η αδερφή μίας συμμαθήτριάς μου, που ήταν τότε φοιτήτρια, κλείστηκε στο Πολυτεχνείο, οι δικοί της ήταν πολύ ανήσυχοι, γιατί είχαν να μάθουν νέα της πολλές μέρες. Δεν μπορούσαν να απευθυνθούν για βοήθεια σε κανέναν, διότι δεν ήξεραν αν κάποιος θα στρεφόταν εναντίον τους και η ασφάλεια της κόρης τους θα κινδύνευε. Ευτυχώς, όμως εκείνη την ώρα της εισβολής κατάφερε να κρυφτεί, να φυγαδευτεί και τελικά να γυρίσει σπίτι σώα και αβλαβής.

]]> https://schoolpress.sch.gr/istoriodites/archives/158/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/istoriodites/archives/126 https://schoolpress.sch.gr/istoriodites/archives/126#comments Tue, 06 Dec 2022 13:35:04 +0000 Γιάννης Καπιδάκης http://schoolpress.sch.gr/istoriodites/?p=126 [...]]]>  

Ο Δημήτρης Παντάκας, απόφοιτος του Βαρβακείου του έτους 1968, πολιτικός μηχανικός του ΕΠΜ, αφηγείται σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη τους αντιδικτατορικούς αγώνες, τις δραματικές στιγμές της κατάληψης του Πολυτεχνείου, τους κινδύνους που διέτρεξε, τη σύλληψή του μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

• Τι θυμόσαστε από την πρώτη ημέρα της δικτατορίας;

Το πραξικόπημα της 21^ης Απριλίου 1967 μας βρήκε μαθητές της 2ας Λυκείου. Την ημέρα εκείνη δεν λειτούργησαν τα σχολεία και εμείς, νέοι ανέμελοι και απολίτικοι ακόμη, βρήκαμε ευκαιρία να γιορτάσουμε την απρόσμενη αυτή αργία.

Μαζευτήκαμε λοιπόν, με κιθάρες και δίσκους μουσικής, στην ταράτσα του σπιτιού ενός συμμαθητού μας στου Ζωγράφου, όπου κατοικούσαμε τότε. Το σπίτι αυτό ήταν δίπλα ακριβώς από το Αστυνομικό Τμήμα του Ζωγράφου, που τότε στεγαζόταν στην Βίλα Κοτοπούλη. Εκεί λοιπόν είδαμε να μεταφέρουν στο Τμήμα συνεχώς ανθρώπους με τις πυτζάμες τους ή με μια κουβέρτα κάτω από την μασχάλη τους. Όπως μάθαμε αργότερα ήταν πολίτες, αριστεροί κυρίως, που οι πραξικοπηματίες φοβούμενοι την αντίδρασή τους, τους μαζεύανε από τα σπίτια τους και τους οδηγούσανε στην εξορία σε νησιά ή απομονωμένα χωριά. Αυτή η εικόνα σημάδεψε την εφηβική ψυχή μας!

• Ποια ήταν η κατάσταση στην πόλη σας τις πρώτες ημέρες της δικτατορίας;

Στου Ζωγράφου που έμενα τότε, δεν παρατηρήθηκε σημαντική αλλαγή, πέρα από μια αυξημένη κινητικότητα γύρο από το στρατόπεδο στο Γουδή και στο Αστυνομικό Τμήμα της περιοχής. Στην καθημερινότητα των πολιτών υπήρξε μια παγωμάρα και μια απορία για το τι θα ακολουθήσει.

• Ποια ήταν τα συναισθήματά σας τις πρώτες ημέρες της δικτατορίας;

Αν και απολίτικοι έφηβοι ακόμη, η έντονη αστυνόμευση, οι πολλές απαγορεύσεις και η εμφανής στρατιωτική παρουσία μας δημιουργούσαν μια αίσθηση δυσαρέσκειας, που δεν ξέραμε ακόμη πώς να την εκφράσουμε.

• Γνωρίζετε αντιστασιακές φοιτητές ομάδες που είχαν δημιουργηθεί την περίοδο της δικτατορίας;

Η δική μας παρέα, που την αποτελούσαν μαθητές του Βαρβακείου, των Αναβρύτων και του 10^ου Λυκείου Αμπελοκήπων, που μόλις είχαν γίνει φοιτητές, και σύχναζε στην πλατεία Μαβίλη, όπου ήρθε σε επαφή με μεγαλύτερους φοιτητές της Iατρικής Sχολής, αποτέλεσε έναν πυρήνα αντιδικτατορικής ζύμωσης από τον οποίο δημιουργήθηκε η Αντιδικτατορική ΕΦΕΕ (Αντι-ΕΦΕΕ) και εξελίχθηκε στη μαζικότερη αντιδικτατορική φοιτητική οργάνωση. Η άλλη κύρια αντιστασιακή φοιτητική οργάνωση ήταν ο «Ρήγας Φερραίος», που δημιουργήθηκε από τις πρώτες ημέρες της δικτατορίας, από νεολαίους της ΕΔΑ και των «Λαμπράκηδων». Άλλες μικρότερες οργανώσεις στον φοιτητικό χώρο ήταν: ΑΑΣΠΕ(Αντιφασιστική Αντιϊμπεριαλιστική Σπουδαστική Παράταξη Ελλάδας),ΠΠΣΠ (Προοδευτική Πανσπουδαστική Συνδικαλιστική Παράταξη), ΟΣΕ(Οργάνωση Σοσιαλιστική Επανάσταση), Κ.Ο. Μαχητής, κ.α.

• Ποιος ήταν ο κύριος στόχος των αντιστασιακών φοιτητικών ομάδων;

Πρώτος στόχος ήταν η αντικατάσταση των διορισμένων από τη Xούντα εκπροσώπων των φοιτητών και η εκλογή γνήσια εκλεγμένων φοιτητικών συμβουλίων σε όλες τις σχολές για την προώθηση των καθαρά φοιτητικών αιτημάτων σίτισης, στέγασης, συγγραμμάτων και εκδημοκρατισμού στα Πανεπιστήμια, παράλληλα με την ανάγκη αποκατάστασης της Δημοκρατίας στη χώρα μας, που προϋπόθετε την ανατροπή της στρατιωτικής δικτατορίας, καθώς και το όραμα της νεολαίας για εθνική ανεξαρτησία.

• Πώς δρούσαν οι αντιστασιακές ομάδες και ποια ήταν η οργάνωσή τους;

Η δράση των περισσότερων αντιστασιακών ομάδων και οργανώσεων περιλάμβανε την έκδοση και διανομή παράνομων μπροσούρων και προκηρύξεων, την αναγραφή συνθημάτων, την ενημέρωση του ξένου τύπου για τα διαδραματιζόμενα στην Ελλάδα, την οργάνωση και συμμετοχή σε αντιδικτατορικές εκδηλώσεις κάθε είδους (από κινηματογραφικές προβολές και συναυλίες, καταλήψεις πανεπιστημιακών χώρων, μέχρι κηδείες συμβολικών δημοκρατικών προσωπικοτήτων), την οργανωμένη αντιπολίτευση στις γενικές και έκτακτες συνελεύσεις των φοιτητών κόντρα στους διορισμένους εκπροσώπους της χούντας. Ορισμένες βέβαια, πιο ακραίες και ολιγομελείς οργανώσεις κατασκεύαζαν και τοποθετούσαν αυτοσχέδιες κροτίδες ή βόμβες, με σκοπό να διεγείρουν την εγχώρια και διεθνή κοινή γνώμη.

Η οργανωτική δομή τους, για λόγους συνομωτικότητας και ασφάλειας, επέτρεπε στο κάθε μέλος να γνωρίζει μόνο αυτούς που είχε ο ίδιος οργανώσει ή καθοδηγούσε (από κάτω) και μόνο έναν τον καθοδηγητή του (από πάνω).

• 

  Συμμετείχατε σε κάποια αντιστασιακή φοιτητική ομάδα;

Συμμετείχα στην Αντι-ΕΦΕΕ από το ξεκίνημά της και μέχρι το τέλος της δικτατορίας.

• Στο οικογενειακό/φιλικό/πανεπιστημιακό/εργασιακό περιβάλλον σας υπήρχαν άνθρωποι που υποστήριζαν τη Χούντα και αν ναι με ποιον τρόπο;

Όχι, στο περιβάλλον μας δεν είχαμε, ευτυχώς, υποστηρικτές της Χούντας.

Μόνο στον χώρο της σχολής μου είχαμε σε κάθε έτος ορισμένους φοιτητές που δέχθηκαν να υποστηρίξουν το έργο της Χούντας και να διορισθούν από αυτήν ως εκπρόσωποι των φοιτητών. Δυστυχώς τα άτομα αυτά έπαιζαν συνήθως και τον ρόλο των συνεργατών της ασφάλειας, δίνοντας πληροφορίες για τους δημοκράτες φοιτητές.

• Κάποιο άτομο από το οικογενειακό/φιλικό/πανεπιστημιακό/ εργασιακό περιβάλλον σας είχε διωχθεί από τη Χούντα;

Εγώ ο ίδιος συνελήφθηκα από την Γενική Ασφάλεια στις 18/2/1974, κρατήθηκα στα κρατητήρια της Μεσογείων μέχρι το Πάσχα του ’74 και μετά στις στρατιωτικές φυλακές του Μπογιατίου μέχρι τα μέσα Ιουνίου, οπότε και προφυλακίστηκα στις φυλακές Κορυδαλλού για να δικαστώ στο Έκτακτο Στρατοδικείο για παράβαση του Ν.509 του 1947, δηλαδή για ανατροπή του Πολιτεύματος. Αποφυλακίστηκα στις 26 Ιουλίου 1974 με την μεταπολίτευση και την Αμνηστεία όλων των πολιτικών κρατουμένων.

• Είχατε ως φοιτητές βοήθεια-υποστήριξη από το εξωτερικό στην αντίστασή σας κατά της Δικτατορίας; Αν ναι, τι είδους;

Η μόνη βοήθεια που λαμβάναμε ήταν η ενημέρωσή μας από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς που λειτουργούσαν στο εξωτερικό και είχαν αντιδικτατορική στάση: «Φωνή της Αλήθειας», ελληνικό τμήμα της «Deutsche Welle», ελληνική εκπομπή του σταθμού του Λονδίνου.

• Είχατε σχέσεις με φοιτητές του εξωτερικού;

Όχι συστηματικά, αλλά περιστασιακά, μέσω ενός αδελφού συμμαθητή μας από το Βαρβάκειο που σπούδαζε στην Αρχιτεκτονική της Φλωρεντίας, λαμβάναμε ενημέρωση και έντυπο υλικό από τη δραστηριότητα των Ελλήνων φοιτητών της Ιταλίας και τη συμπαράσταση των Ιταλών φοιτητών προς τους Έλληνες.

• Ποια ήταν η σχέση των φοιτητών της Αθήνας με τους φοιτητές των άλλων πόλεων;

Η σύνδεση των φοιτητών της Αθήνας με τους φοιτητές των άλλων πόλεων γινόταν κύρια μέσα από τους συλλόγους των συντοπιτών φοιτητών (π.χ. Κρητών, Ηλείων, Δωδεκανησίων κλπ.) που λειτουργούσαν με δημοκρατικές εκλεγμένες διοικήσεις, είχαν υποκαταστήσει τους διορισμένους φοιτητικούς συλλόγους και είχαν γίνει φυτώρια αντίστασης στην δικτατορία. Γι’ αυτό και συνήθως οι συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις και καταλήψεις που συνέβαιναν στην Αθήνα ακολουθούνταν από αντίστοιχες εκδηλώσεις σε άλλες πόλεις.

• Γνωρίζετε αντιστασιακό τύπο; Μπορούσατε να τον προμηθευτείτε και πώς;

Λόγω της συμμετοχής μου στην Αντι-ΕΦΕΕ με προμηθεύανε και μοίραζα και σε άλλους την εφημερίδα «Πανσπουδαστική», που εξέδιδε κάθε δίμηνο περίπου η Αντι-ΕΦΕΕ, ενώ μέσω του ίδιου δικτύου είχα πρόσβαση στον «Οδηγητή», όργανο της ΚΝΕ και στον «Ριζοσπάστη», όργανο της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Από συμφοιτητές μου, που ήταν στον «Ρήγα Φερραίο» και είχαμε πολύ καλές φιλικές σχέσεις και συνεργασία, προμηθευόμουνα τον «Θούριο».

• Πόσο χρονών ήσασταν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου;

Ήμουν 23 ετών.

• Ποια ήταν η επαγγελματική σας απασχόληση;

Ήμουν ακόμη φοιτητής. στο τελευταίο έτος της σχολής Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ.

• Πού κατοικούσατε τότε;

Κατοικούσα στο πατρικό μου σπίτι, σε διαμέρισμα στο Γουδή του Δήμου Ζωγράφου, στην περιοχή του Νοσοκομείου των Παίδων.

• Πού βρισκόσασταν εκείνη την ημέρα, 17 Νοέμβρη;

Βρισκόμουνα στο Πολυτεχνείο.

• Πώς μάθατε για την κατάληψη του Πολυτεχνείου;

Ήμουν ήδη στο Πολυτεχνείο και συμμετείχα στην Γενική Συνέλευση της Σχολής μου, που πραγματοποιήθηκε ενόψει των προβλεπόμενων φοιτητικών εκλογών.

•  Συμμετείχατε στην κατάληψη του Πολυτεχνείου; Με ποιον τρόπο;

Αρχικά είχα αναλάβει την εκτύπωση προκηρύξεων με έναν πολύγραφο του Πολυτεχνείου στην Αρχιτεκτονική Σχολή. Ελαβα μέρος στη μεταμεσονύκτια Συνέλευση της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών για την εκλογή εκπροσώπων της σχολής στην Συντονιστική Επιτροπή της Κατάληψης. Υπήρξα σύνδεσμος της Συντονιστικής Επιτροπής με τον ραδιοφωνικό σταθμό του Πολυτεχνείου για τη μεταφορά μηνυμάτων προς μετάδοση.

• Ποιοι λόγοι σας ώθησαν να συμμετάσχετε;

Η αντίθεσή μου προς την χούντα και η επιθυμία για λαϊκή κυριαρχία και εθνική ανεξαρτησία που με στράτευσαν στον αντιδικτατορικό αγώνα.

• Υπήρχε κάποιος δικός σας άνθρωπος που βρισκόταν στην κατάληψη του Πολυτεχνείου;

Εγώ ο ίδιος, καθώς και όλη η φιλική παρέα μας που συχνάζαμε στην πλατεία Μαβίλη.

• Ποιος ήταν ο ρόλος του κάθε φοιτητή/τριαςκατά την κατάληψη του Πολυτεχνείου και πώς συνεργαζόταν με τους συμφοιτητές του; Εσείς είχατε αναλάβει κάποιον συγκεκριμένο ρόλο;

Ο κάθε φοιτητής αναλάβαινε αυθόρμητα πρωτοβουλίες δράσης, συνήθως μόνος του και σπάνια (οι πιο οργανωμένοι) σε συνενόηση με άλλους συναγωνιστές που ήδη γνωρίζονταν. Ακόμη δημιουργήθηκαν δεσμοί συνεργασίας και μεταξύ αγνώστων, όπως θυμάμαι έναν άγνωστό μου μαθητή γυμνασίου, που «κόλλησε» μαζί μου και με ακολουθούσε συνέχεια σε ό,τι έκανα, προσφερόμενος να παίξει τον ρόλο του «βοηθού» μου. Όπως προανάφερα, είχα αναλάβει την εκτύπωση προκηρύξεων με έναν πολύγραφο του Πολυτεχνείου και υπήρξα σύνδεσμος της Συντονιστικής Επιτροπής με τον ραδιοσταθμό του Πολυτεχνείου.

• Ποια ήταν τα συναισθήματα των φοιτητών, όσο ήταν σε κατάληψη στο Πολυτεχνείο;

Όσο βλέπαμε την προσέλευση και τη συμπαράσταση, με κάθε τρόπο, του κόσμου να μεγαλώνουν, τόσο πέρναμε δυνάμεις και ελπίδα ότι ο αγώνας μας θα ήταν νικηφόρος. Ό,τι κάναμε το κάναμε με χαρά και ζούσαμε μια έξαρση σε μια γιορτή δημοκρατίας. Η μόνη ανησυχία μας ήταν τυχόν διαστρέβλωση και συκοφάντηση του αγώνα μας, με συνθήματα και ενέργειες άκαιρες, που ευτυχώς αποφεύχθηκε ανώδυνα και επιτεύχθηκε μια σύμπνοια όλων των απόψεων μέχρι την τελική στιγμή.

• Όσο οι φοιτητές βρίσκονταν στο Πολυτεχνείο υπήρχαν ενδείξεις για την επίθεση;

Από το μεσημέρι της Παρασκευής 16/11 κυκλοφορούσαν φήμες ότι θα επενέβαινε ο στρατός, μετά την αποτυχία της αστυνομίας να ελέγξει την κατάσταση, αλλά ποτέ δεν περιμέναμε αυτό που ακολούθησε.

• Σε ποιο σημείο βρισκόσασταν την ώρα της επίθεσης; Κινδυνεύσατε;

Την ώρα της επίθεσης ήμουν εκτός του Πολυτεχνείου, γιατί είχα εξέλθει το απόγευμα της Παρασκευής και δεν μπόρεσα να ξαναμπώ, καθώς είχαν περικυκλώσει το Πολυτεχνείο η αστυνομία και ο στρατός. Οι πιο επικίνδυνες στιγμές για μένα ήταν το Σάββατο το πρωί στις οδούς Πατησίων και Γ΄ Σεπτεμβρίου, όταν τα θωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού της αστυνομίας κυκλοφορούσαν πολυβολώντας με πραγματικά πυρά, για να διαλύσουν τον συγκεντρωμένο κόσμο που διαμαρτύρονταν.

• Φοβηθήκατε κάποια στιγμή ( κατά τη διάρκεια της κατάληψης, τη 17^η Νοέμβρη, τις επόμενες ημέρες) για τη ζωή σας;

Μόνο το Σάββατο 17/11 το πρωί, όπως προανάφερα. Ακόμη, στη διάρκεια της κράτησης μου στις στρατιωτικές φυλακές Μπογιατίου, το Πάσχα του 1974, όταν ένα βράδυ μετά τα μεσάνυκτα (ήταν η ώρα που κλείνανε τους κρατούμενους στρατιώτες στους θαλάμους τους και άρχιζαν τα βασανιστήρια των πολιτικών κρατουμένων), ακούστηκε η κραυγή ενός συγκρατούμενου: «Βοήθεια Έλληνες, μας σκοτώνουν!». Παγώσαμε όλοι. Ήταν κάτι εφιαλτικό!

• Πώς αντέδρασαν οι φοιτητές μετά την είσοδο του τανκ;

Από ό,τι γνωρίζω οι περισσότεροι φοιτητές βγήκαν από την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου μετά το γκρέμισμά της, προστατευόμενοι από τους στρατιώτες, για να μην τους δείρουν οι παρακρατικοί ή τους συλλάβουν οι αστυνομικοί και κρύφτηκαν σε γειτονικές πολυκατοικίες, όπου φιλόξενοι κάτοικοι τους προστάτευσαν μέχρι να ξημερώσει και να φύγουν δύο-δύο. Μερικοί φοιτητές κρύφτηκαν μέσα στα κτίρια του Πολυτεχνείου, όπου τους «ξετρύπωσαν» οι στρατιώτες στην έρευνα που έκαναν και τέλος μερικοί συνελήφθησαν.

• Μετά την 17^η Νοέμβρη πώς ήταν η κατάσταση στα ΑΕΙ και ιδιαίτερα στο Πολυτεχνείο;

Το Πολυτεχνείο παρέμεινε κλειστό μερικές ημέρες, για να αποκατασταθούν οι ζημιές, που προξενήθηκαν κυρίως από την εισβολή, αν και η προπαγάνδα της χούντας προσπάθησε να τις επιρρίψει στους φοιτητές. Σε όλες τις σχολές ξεκίνησαν τα μαθήματα μέσα σε ένα κλίμα τρομοκρατίας, με μουδιασμένους όσους φοιτητές δεν είχαν τον φόβο να συλληφθούν και μπόρεσαν να τα παρακολουθήσουν.

• Ποια ήταν η θέση των φοιτητών/τριών μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου;

Όσοι φοιτητές πρωτοστάτησαν στην κατάληψη ή εκτέθηκαν στις γενικές συνελεύσεις στη διάρκεια της κατάληψης, περάσαν μετά τις 17/11 στην παρανομία, κρυβόμενοι σε φιλικά ή μισθωμένα σπίτια, για να αποφύγουν την σύλληψη από την ασφάλεια που τους αναζητούσε στα σπίτια τους. Επικρατούσε όμως γενικά ένα αίσθημα επιτυχίας, αφού είχαμε καταφέρει ένα σημαντικό κτύπημα στην δικτατορία, την διάψευση της προσπάθειας δήθεν «εκδημοκρατισμού» του καθεστώτος και την εσωτερική ανακατάταξη με την ανατροπή του Παπαδόπουλου από την χούντα του Ιωαννίδη.

• Ποιες ημερομηνίες-γεγονότα θεωρείτε ότι ήταν καθοριστικές για την πτώση της Χούντας;

Εκτός από την κατάληψη του Πολυτεχνείου, σημαντικές αντιδικτατορικές εκδηλώσεις, καθοριστικές για την πτώση της χούντας, ήταν: Η κηδεία του Νομπελίστα ποιητή μας Γεώργιου Σεφέρη, στις 22/11/1971, όπου χιλιάδες λαού σε μία πορεία-διαδήλωση από τη Μητρόπολη μέχρι το Α΄Νεκροταφείο Αθηνών, φώναξαν αντιχουντικά συνθήματα. Η κατάληψη της Νομικής Σχολής στις 21/2/1973, όπου χιλιάδες φοιτητές από την ταράτσα του κτηρίου συγκλόνησαν το κέντρο της Αθήνας με το σύνθημα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. Τέλος το προδοτικό πραξικόπημα κατά του Μακαρίου στην Κύπρο, στις 15/7/1974, με την τουρκική εισβολή που ακολούθησε στις 20/7/1974 και τη γελοία επιστράτευση που επιχείρησε η χούντα στην Ελλάδα, ανάγκασαν σε παραίτηση το δικτατορικό καθεστώς και στην παράδοση της εξουσίας στους παλαιούς πολιτικούς.

• Τι σήμαινε για εσάς το Πολυτεχνείο τότε, τι σημαίνει τώρα;

Τότε ήταν ένας σταθμός στην πορεία του αγώνα μας για τον εκδημοκρατισμό των πανεπιστημίων και ολόκληρης της χώρας. Σήμερα παραμένει ένας φάρος του αγώνα της νεολαίας και όλων των γενεών, για ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ και ΛΑΪΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ, τα κύρια συνθήματα του Πολυτεχνείου, όπως εκφράστηκαν στη μοναδική Ανακοίνωση-Συνέντευξη της Συντονιστικής Επιτροπής της κατάληψης , που διάβασε η Τόνια Μoροπούλου, φοιτήτρια τότε Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, στις 16/11/1973 προς τους δημοσιογράφους και που δεν έχουν ακόμη δικαιωθεί.